Taittiriya Samhita · Chapter 1.3

1.3 prapāṭhaka: 3 sadomaṇḍapanirmāṇam
1.3.1 anuvāka 1 havirdhānamaṇḍapanirmāṇam
1 devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām ā dade 'bhrir asi nārir asi parilikhitaꣳ rakṣaḥ parilikhitā arātaya idam ahaꣳ rakṣaso grīvā api kṛntāmi yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma idam asya grīvā api kṛntāmi dive tvā'ntarikṣāya tvā pṛthivyai tvā śundhatāṃ lokaḥ pitṛṣadano / yavo 'si yavayāsmad dveṣaḥ
2 yavayārātīḥ pitṛṇāꣳ sadanam asy ud divaꣳ stabhānāntarikṣam pṛṇa pṛthivīṃ dṛꣳha dyutānas tvā māruto minotu mitrāvaruṇayor dhruveṇa dharmaṇā brahmavaniṃ tvā kṣatravaniꣳ suprajāvaniꣳ rāyaspoṣavanim pary ūhāmi brahma dṛꣳha kṣatraṃ dṛꣳha prajāṃ dṛꣳha rāyas poṣaṃ dṛꣳha ghṛtena dyāvāpṛthivī ā pṛṇethām indrasya sado 'si viśvajanasya chāyā pari tvā girvaṇo gira imā bhavantu viśvato vṛddhāyum anu vṛddhayo juṣṭā bhavantu juṣṭayaḥ / indrasya syūr asīndrasya dhruvam asi aindram asi indrāya tvā //
1.3.2 anuvāka 2 uparavāḥ
1 rakṣohaṇo valagahano vaiṣṇavān khanāmi / idam ahaṃ taṃ valagam ud vapāmi yaṃ naḥ samāno yam asamāno nicakhāna / idam enam adharaṃ karomi yo naḥ samāno yo 'samāno 'rātīyati gāyatreṇa chandasāvabāḍho valagaḥ kim atra bhadraṃ tan nau saha virāḍ asi sapatnahā samrāḍ asi bhrātṛvyahā svarāḍ asy abhimātihā viśvārāḍ asi viśvāsāṃ nāṣṭrāṇāꣳ hantā //
2 rakṣohaṇo valagahanaḥ prokṣāmi vaiṣṇavān rakṣohaṇo valagahano 'va nayāmi vaiṣṇavān yavo 'si yavayāsmad dveṣo yavayārātī / rakṣohaṇo valagahano 'va stṛṇāmi vaiṣṇavān rakṣohaṇo valagahano 'bhi juhomi vaiṣṇavān rakṣohaṇau valagahanāv upa dadhāmi vaiṣṇavī rakṣohaṇau valagahanau pary ūhāmi vaiṣṇavī rakṣohaṇau valagahanau pari stṛṇāmi vaiṣṇavī rakṣohaṇau valagahanau vaiṣṇavī bṛhann asi bṛhadgrāvā bṛhatīm indrāya vācaṃ vada //
1.3.3 anuvāka 3 dhiṣṇiyāḥ*
1 vibhūr asi pravāhaṇo / vahnir asi havyavāhanaḥ śvātro 'si pracetās tutho 'si viśvavedā / uśig asi kaviḥ / aṅghārir asi bambhāriḥ / avasyur asi duvasvān / śundhyūr asi mārjālīyaḥ samrāḍ asi kṛśānuḥ pariṣadyo 'si pavamānaḥ pratakvāsi nabhasvān asammr̥ṣṭo 'si havyasūdaḥ / ṛtadhāmāsi suvarjyotiḥ / brahmajyotir asi suvardhāmā / ajo 'sy ekapād ahir asi budhniyo / rudreṇānīkena pāhi māgne pipṛhi mā mā mā hiꣳsīḥ //
1.3.4 anuvāka 4 vaisarjanahomaḥ
1 tvaꣳ soma tanūkṛdbhyo dveṣobhyo 'nyakṛtebhya uru yantāsi varūthaꣳ svāhā juṣāṇo aptur ājyasya vetu svāhā / ayaṃ no agnir varivaḥ kṛṇotv ayam mṛdhaḥ pura etu prabhindan / ayaṃ śatrūñ jayatu jarhṛṣāṇo 'yaṃ vājaṃ jayatu vājasātau // uru viṣṇo vi kramasvoru kṣayāya naḥ kṛdhi / ghṛtaṃ ghṛtayone piba prapra yajñapatiṃ tira //
somo jigāti gātuvit
2 devānām eti niṣkṛtam ṛtasya yonim āsadam adityāḥ sado 'si / adityāḥ sada ā sīda / eṣa vo deva savitaḥ somas taꣳ rakṣadhvam mā vo dabhat / etat tvaꣳ soma devo devān upāgā idam aham manuṣyo manuṣyānt saha prajayā saha rāyas poṣeṇa namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyaḥ / idam ahaṃ nir varuṇasya pāśāt suvar abhi
3 vi khyeṣaṃ vaiśvānaraṃ jyotiḥ / agne vratapate tvaṃ vratānāṃ vratapatir asi yā mama tanūs tvayy abhūd iyaꣳ sā mayi yā tava tanūr mayy abhūd eṣā sā tvayi yathāyathaṃ nau vratapate vratinor vratāni //
1.3.5 anuvāka 5 yūpacchedanam
1 aty anyān agāṃ nānyān upāgām arvāk tvā parair avidam paro'varais taṃ tvā juṣe vaiṣṇavaṃ devayajyāyai devas tvā savitā madhvānaktu / oṣadhe trāyasvainam / svadhite mainaꣳ hiꣳsīḥ / divam agreṇa mā lekhīr antarikṣam madhyena mā hiꣳsīḥ pṛthivyā sam bhava vanaspate śatavalśo vi roha sahasravalśā vi vayaꣳ ruhema yaṃ tvāyaꣳ svadhitis tetijānaḥ praṇināya mahate saubhagāyāchinno rāyaḥ suvīraḥ //
1.3.6 anuvāka 6 yūpasthāpanam
1 pṛthivyai tvā'ntarikṣāya tvā dive tvā śundhatāṃ lokaḥ pitṛṣadano yavo 'si yavayāsmad dveṣo yavayārātīḥ pitṛṇāꣳ sadanam asi svāveśo 'sy agregā netṛṇāṃ vanaspatir adhi tvā sthāsyati tasya vittāt / devas tvā savitā madhvānaktu supippalābhyas tvauṣadhībhyaḥ / ud divaꣳ stabhānāntarikṣam pṛṇa pṛthivīm upareṇa dṛꣳha te te dhāmāny uśmasī
2 gamadhye gāvo yatra bhūriśṛṅgā ayāsaḥ / atrāha tad urugāyasya viṣṇoḥ paramam padam ava bhāti bhūreḥ // viṣṇoḥ karmāṇi paśyata yato vratāni paspaśe / indrasya yujyaḥ sakhā // tad viṣṇoḥ paramam padaꣳ sadā paśyanti sūrayaḥ / divīva cakṣur ātatam // brahmavaniṃ tvā kṣatravaniꣳ suprajāvaniꣳ rāyaspoṣavanim pary ūhāmi brahma dṛꣳha kṣatraṃ dṛꣳha prajāṃ dṛꣳha rāyas poṣaṃ dṛꣳha parivīr asi pari tvā daivīr viśo vyayantām parīmaꣳ rāyaspoṣo yajamānam manuṣyā /
antarikṣasya tvā sānāvava gūhāmi //
1.3.7 anuvāka 7 paśorupākaraṇam
1 iṣe tvā / upavīr asi / upo devān daivīr viśaḥ prāgur vahnīr uśijo bṛhaspate dhārayā vasūni havyā te svadantām deva tvaṣṭar vasu raṇva revatī ramadhvam agner janitram asi vṛṣaṇau stha / urvaśy asy āyur asi purūravā / ghṛtenākte vṛṣaṇaṃ dadhāthām / gāyatraṃ chando 'nu pra jāyasva traiṣṭubhaṃ jāgataṃ chando 'nu pra jāyasva bhavatam
2 naḥ samanasau samokasāv arepasau mā yajñaꣳ hiꣳsiṣṭam mā yajñapatiṃ jātavedasau śivau bhavatam adya naḥ // agnāv agniś carati praviṣṭa ṛṣīṇām putro adhirāja eṣaḥ / svāhākṛtya brahmaṇā te juhomi mā devānām mithuyā kar bhāgadheyam //
1.3.8 anuvāka 8 paśoḥ saṃjñapanam
1 ā dade / ṛtasya tvā devahaviḥ pāśenārabhe dharṣā mānuṣān adbhyas tvauṣadhībhyaḥ prokṣāmi / apām perur asi svāttaṃ cit sadevaꣳ havyam āpo devīḥ svadatainam / saṃ te prāṇo vāyunā gacchatāꣳ saṃ yajatrair aṅgāni saṃ yajñapatir āśiṣā ghṛtenāktau paśuṃ trāyethām / revatīr yajñapatim priyadhā'' viśata / uro antarikṣa sajūr devena
2 vātenāsya haviṣas tmanā yaja sam asya tanuvā bhava varṣīyo varṣīyasi yajñe yajñapatiṃ dhāḥ
pṛthivyāḥ sampṛcaḥ pāhi namas ta ātāna / anarvā prehi ghṛtasya kulyām anu saha prajayā saha rāyas poṣeṇa / āpo devīḥ śuddhāyuvaḥ śuddhā yūyaṃ devāꣳ ūḍhvaꣳ śuddhā vayam pariviṣṭāḥ pariveṣṭāro vo bhūyāsma //
1.3.9 anuvāka 9 paśorvapā
1 vāk ta ā pyāyatām prāṇas ta ā pyāyatāṃ cakṣus ta ā pyāyatām śrotraṃ ta ā pyāyatām yā te prāṇāñ chug jagāma yā cakṣur yā śrotraṃ yat te krūraṃ yad āsthitam tat ta ā pyāyatāṃ tat ta etena śundhatām / nābhis ta ā pyāyatām pāyus ta ā pyāyatām / śuddhāś caritrāḥ śam adbhyaḥ //
2 śam oṣadhībhyaḥ śam pṛthivyai śam ahobhyām oṣadhe trāyasvainam / svadhite mainaꣳ hiꣳsī
rakṣasām bhāgo 'si / idam ahaꣳ rakṣo 'dhamam tamo nayāmi yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma idam enam adhamaṃ tamo nayāmi / iṣe tvā ghṛtena dyāvāpṛthivī prorṇvāthām achinno rāyaḥ suvīra urv antarikṣam anvihi 1vāyo vīhi stokānām / svāhordhvanabhasaṃ mārutaṃ gacchatam //
1.3.10 anuvāka 10 vasāhomaḥ

1 saṃ te manasā manaḥ sam prāṇena prāṇo juṣṭaṃ devebhyo havyaṃ ghṛtavat svāhā / aindraḥ prāṇo aṅgeaṅge ni dedhyad aindro 'pāno aṅgeaṅge vi bobhuvat / deva tvaṣṭar bhūri te saꣳsam etu viṣurūpā yat salakṣmāṇo bhavatha / devatrā yantam avase sakhāyo 'nu tvā mātā pitaro madantu // śrīr asi / agnis tvā śrīṇātu / āpaḥ sam ariṇan vātasya (१) tvā dhrajyai pūṣṇo raꣳhyā apām oṣadhīnāꣳ rohiṣyai
2 ghṛtaṃ ghṛtapāvānaḥ pibata vasāṃ vasāpāvānaḥ pibata / antarikṣasya havir asi svāhā tvāntarikṣāya diśaḥ pradiśa ādiśo vidiśa uddiśaḥ svāhā digbhyo
namo digbhyaḥ //
1.3.11 anuvāka 11 upayaḍḍhomāḥ
1 samudraṃ gaccha svāhā'ntarikṣaṃ gaccha svāhā devaꣳ savitāraṃ gaccha svāhā'horātre gaccha svāhā mitrāvaruṇau gaccha svāhā somaṃ gaccha svāhā yajñaṃ gaccha svāhā chandāꣳsi gaccha svāhā dyāvāpṛthivī gaccha svāhā nabho divyaṃ gaccha svāhā'gniṃ vaiśvānaraṃ gaccha svāhā / adbhyas tvauṣadhībhyo mano me hārdi yaccha tanūṃ tvacam putraṃ naptāram aśīya śug asi(१) tam abhi śoca yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo dhāmnodhāmno rājann ito varuṇa no muñca yad āpo aghniyā varuṇeti śapāmahe tato varuṇa no muñca //
1.3.12 anuvāka 12 vasatīvarīgrahaṇam
1 haviṣmatīr imā āpo haviṣmān devo adhvaro haviṣmāꣳ ā vivāsati haviṣmāꣳ astu sūryaḥ // agner vo 'pannagṛhasya sadasi sādayāmi sumnāya sumnimīḥ sumne mā dhatta / indrāgniyor bhāgadheyīḥ stha mitrāvaruṇayor bhāgadheyīḥ stha viśveṣāṃ devānāṃ bhāgadheyīḥ stha yajñe jāgṛta //
1.3.13 anuvāka 13 somāvarohaṇam
1 hṛde tvā manase tvā dive tvā sūryāya tvā / ūrdhvam imam adhvaraṃ kṛdhi divi deveṣu hotrā yaccha soma rājann ehy ava roha mā bher mā saṃ vikthāḥ / mā tvā hiꣳsiṣam prajās tvam upāvaroha prajās tvām upāvarohantu śṛṇotv agniḥ samidhā havam me śṛṇvantv āpo dhiṣaṇāś ca devīḥ / śṛṇota grāvāṇo viduṣo nu (१)
2 yajñaꣳ śṛṇotu devaḥ savitā havam me // devīr āpo apāṃ napād ya ūrmir haviṣya indriyāvān madintamas taṃ devebhyo devatrā dhatta śukraꣳ śukrapebhyo yeṣām bhāga stha svāhā kārṣir asy apāpām mṛdhram / samudrasya vokṣityā un naye yam agne pṛtsu martyam āvo vājeṣu yaṃ junāḥ / sa yantā śaśvatīr iṣaḥ //
1.3.14 anuvāka 14 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ
1 tvam agne rudro asuro maho divas tvaꣳ mārutam pṛkṣa īśiṣe / tvaṃ vātair aruṇair yāsi śaṃgayas tvam pūṣā vidhataḥ pāsi nu tmanā // ā vo rājānam adhvarasya rudraꣳ hotāraꣳ satyayajaꣳ rodasyoḥ / agnim purā tanayitnor acittād dhiraṇyarūpam avase kṛṇudhvam // agnir hotā ni ṣasādā yajīyān upasthe mātuḥ surabhāv u loke / yuvā kaviḥ puruniṣṭhaḥ
2 ṛtāvā dhartā kṛṣṭīnām uta madhya iddhaḥ // sādhvīm akar devavītiṃ no adya yajñasya jihvām avidāma guhyām / sa āyur āgāt surabhir vasāno bhadrām akar devahūtiṃ no adya // akrandad agni stanayann iva dyauḥ kṣāmā rerihad vīrudhaḥ samañjan / sadyo jajñāno vi hīm iddho akhyad ā rodasī bhānunā bhāty antaḥ // tve vasūni purvaṇīka //
3 hotar doṣā vastor erire yajñiyāsaḥ / kṣāmeva viśvā bhuvanāni yasmint saꣳ saubhagāni dadhire pāvake // tubhyaṃ tā aṅgirastama viśvāḥ sukṣitayaḥ pṛthak / agne kāmāya yemire // aśyāma taṃ kāmam agne tavoty aśyāma rayiꣳ rayivaḥ suvīram / aśyāma vājam abhi vājayanto 'śyāma dyumnam ajarājaraṃ te // śreṣṭhaṃ yaviṣṭha bhāratāgne dyumantam ā bhara
4 vaso puruspṛhaꣳ rayim // sa śvitānas tanyatū rocanasthā ajarebhir nānadadbhir yaviṣṭhaḥ / yaḥ pāvakaḥ purutamaḥ purūṇi pṛthūny agnir anuyāti bharvan // āyuṣ ṭe viśvato dadhad ayam agnir vareṇyaḥ / punas te prāṇa āyati parā yakṣmaꣳ suvāmi te // āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayonir edhi / ghṛtam pītvā madhu cāru gavyam piteva putram abhi //
5 rakṣatād imam // tasmai te pratiharyate jātavedo vicarṣaṇe / agne janāmi suṣṭutim // divas pari prathamaṃ jajñe agnir asmad dvitīyam pari jātavedāḥ / tṛtīyam apsu nṛmaṇā ajasram indhāna enaṃ jarate svādhīḥ // śuciḥ pāvaka vandyo 'gne bṛhad vi rocase / tvam ghṛtebhirāhutaḥ // dṛśāno rukma urvyā vyadyaud durmarṣam āyuḥ śriye rucānaḥ / agnir amṛto abhavad vayobhiḥ //
6 yad enaṃ dyaur ajanayat suretāḥ // ā yad iṣe nṛpatiṃ teja ānaṭ chuci reto niṣiktaṃ dyaur abhīke / agniḥ śardham anavadyaṃ yuvānaꣳ svādhiyaṃ janayat sūdayac ca // sa tejīyasā manasā tvota uta śikṣa svapatyasya śikṣoḥ / agne rāyo nṛtamasya prabhūtau bhūyāma te suṣṭutayaś ca vasvaḥ // agne sahantam ā bhara dyumnasya prāsahā rayim / viśvā yaḥ
7 carṣaṇīr abhy āsā vājeṣu sāsahat // tam agne pṛtanāsahaꣳ rayiꣳ sahasva ā bhara / tvaꣳ hi satyo adbhuto dātā vājasya gomataḥ // ukṣānnāya vaśānnāya somapṛṣṭhāya vedhase / stomair vidhemāgnaye // vadmā hi sūno asy admasadvā cakre agnir januṣājmānnam / sa tvaṃ na ūrjasana ūrjaṃ dhā rājeva jer avṛke kṣeṣy antaḥ // agna āyūꣳṣi
8 pavasa ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ / āre bādhasva ducchunām // agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam / dadhat poṣaꣳ rayim mayi // agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā / ā devān vakṣi yakṣi ca // sa naḥ pāvaka dīdivo 'gne devāꣳ ihā vaha / upa yajñaꣳ haviś ca naḥ // agniḥ śucivratatamaḥ śucir vipraḥ śuciḥ kaviḥ / śucī rocata āhutaḥ // ud agne śucayas tava śukrā bhrājanta īrate / tava jyotīꣳṣy arcayaḥ //
1.3.1 anuvāka 1 havirdhānamaṇḍapanirmāṇam

devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām ā dade 'bhrir asi nārir asi
parilikhitaꣳ rakṣaḥ parilikhitā arātaya idam ahaꣳ rakṣaso grīvā api kṛntāmi
yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma idam asya grīvā api kṛntāmi
dive tvā'ntarikṣāya tvā pṛthivyai tvā
śundhatāṃ lokaḥ pitṛṣadano /
yavo 'si yavayāsmad dveṣaḥ

yavayārātīḥ
pitṛṇāꣳ sadanam asy
ud divaꣳ stabhānāntarikṣam pṛṇa pṛthivīṃ dṛꣳha
dyutānas tvā māruto minotu mitrāvaruṇayor dhruveṇa dharmaṇā
brahmavaniṃ tvā kṣatravaniꣳ suprajāvaniꣳ rāyaspoṣavanim pary ūhāmi
brahma dṛꣳha kṣatraṃ dṛꣳha prajāṃ dṛꣳha rāyas poṣaṃ dṛꣳha
ghṛtena dyāvāpṛthivī ā pṛṇethām
indrasya sado 'si viśvajanasya chāyā
pari tvā girvaṇo gira imā bhavantu viśvato vṛddhāyum anu vṛddhayo juṣṭā bhavantu juṣṭayaḥ /
indrasya syūr asīndrasya dhruvam asi
aindram asi
indrāya tvā

anuvāka

uparavāḥ

rakṣohaṇo valagahano vaiṣṇavān khanāmi /
idam ahaṃ taṃ valagam ud vapāmi yaṃ naḥ samāno yam asamāno nicakhāna /
idam enam adharaṃ karomi yo naḥ samāno yo 'samāno 'rātīyati
gāyatreṇa chandasāvabāḍho valagaḥ
kim atra bhadraṃ tan nau saha
virāḍ asi sapatnahā samrāḍ asi bhrātṛvyahā svarāḍ asy abhimātihā viśvārāḍ asi viśvāsāṃ nāṣṭrāṇāꣳ hantā

rakṣohaṇo valagahanaḥ prokṣāmi vaiṣṇavān
rakṣohaṇo valagahano 'va nayāmi vaiṣṇavān
yavo 'si yavayāsmad dveṣo yavayārātī /
rakṣohaṇo valagahano 'va stṛṇāmi vaiṣṇavān
rakṣohaṇo valagahano 'bhi juhomi vaiṣṇavān
rakṣohaṇau valagahanāv upa dadhāmi vaiṣṇavī
rakṣohaṇau valagahanau pary ūhāmi vaiṣṇavī
rakṣohaṇau valagahanau pari stṛṇāmi vaiṣṇavī
rakṣohaṇau valagahanau vaiṣṇavī
bṛhann asi bṛhadgrāvā bṛhatīm indrāya vācaṃ vada //
1.3.3 anuvāka 3 dhiṣṇiyāḥ*

vibhūr asi pravāhaṇo /
vahnir asi havyavāhanaḥ
śvātro 'si pracetās
tutho 'si viśvavedā /
uśig asi kaviḥ /
aṅghārir asi bambhāriḥ /
avasyur asi duvasvān /
śundhyūr asi mārjālīyaḥ
samrāḍ asi kṛśānuḥ
pariṣadyo 'si pavamānaḥ
pratakvāsi nabhasvān
asammr̥ṣṭo 'si havyasūdaḥ /
ṛtadhāmāsi suvarjyotiḥ /
brahmajyotir asi suvardhāmā /
ajo 'sy ekapād
ahir asi budhniyo /
rudreṇānīkena pāhi māgne pipṛhi mā mā mā hiꣳsīḥ //
1.3.4 anuvāka 4 vaisarjanahomaḥ

tvaꣳ soma tanūkṛdbhyo dveṣobhyo 'nyakṛtebhya uru yantāsi varūthaꣳ svāhā
juṣāṇo aptur ājyasya vetu svāhā /
ayaṃ no agnir varivaḥ kṛṇotv ayam mṛdhaḥ pura etu prabhindan / ayaṃ śatrūñ jayatu jarhṛṣāṇo 'yaṃ vājaṃ jayatu vājasātau //
uru viṣṇo vi kramasvoru kṣayāya naḥ kṛdhi / ghṛtaṃ ghṛtayone piba prapra yajñapatiṃ tira //
somo jigāti gātuvit

devānām eti niṣkṛtam ṛtasya yonim āsadam
adityāḥ sado 'si /
adityāḥ sada ā sīda /
eṣa vo deva savitaḥ somas taꣳ rakṣadhvam mā vo dabhat /
etat tvaꣳ soma devo devān upāgā idam aham manuṣyo manuṣyānt saha prajayā saha rāyas poṣeṇa
namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyaḥ /
idam ahaṃ nir varuṇasya pāśāt suvar abhi

vi khyeṣaṃ vaiśvānaraṃ jyotiḥ /
agne vratapate tvaṃ vratānāṃ vratapatir asi
yā mama tanūs tvayy abhūd iyaꣳ sā mayi yā tava tanūr mayy abhūd eṣā sā tvayi
yathāyathaṃ nau vratapate vratinor vratāni //
1.3.5 anuvāka 5 yūpacchedanam

aty anyān agāṃ nānyān upāgām
arvāk tvā parair avidam paro'varais
taṃ tvā juṣe vaiṣṇavaṃ devayajyāyai
devas tvā savitā madhvānaktu /
oṣadhe trāyasvainam /
svadhite mainaꣳ hiꣳsīḥ /
divam agreṇa mā lekhīr antarikṣam madhyena mā hiꣳsīḥ pṛthivyā sam bhava
vanaspate śatavalśo vi roha sahasravalśā vi vayaꣳ ruhema
yaṃ tvāyaꣳ svadhitis tetijānaḥ praṇināya mahate saubhagāyāchinno rāyaḥ suvīraḥ //
1.3.6 anuvāka 6 yūpasthāpanam

pṛthivyai tvā'ntarikṣāya tvā dive tvā
śundhatāṃ lokaḥ pitṛṣadano
yavo 'si yavayāsmad dveṣo yavayārātīḥ
pitṛṇāꣳ sadanam asi
svāveśo 'sy agregā netṛṇāṃ vanaspatir adhi tvā sthāsyati tasya vittāt /
devas tvā savitā madhvānaktu
supippalābhyas tvauṣadhībhyaḥ /
ud divaꣳ stabhānāntarikṣam pṛṇa pṛthivīm upareṇa dṛꣳha
te te dhāmāny uśmasī

gamadhye gāvo yatra bhūriśṛṅgā ayāsaḥ / atrāha tad urugāyasya viṣṇoḥ paramam padam ava bhāti bhūreḥ //
viṣṇoḥ karmāṇi paśyata yato vratāni paspaśe / indrasya yujyaḥ sakhā //
tad viṣṇoḥ paramam padaꣳ sadā paśyanti sūrayaḥ / divīva cakṣur ātatam //
brahmavaniṃ tvā kṣatravaniꣳ suprajāvaniꣳ rāyaspoṣavanim pary ūhāmi
brahma dṛꣳha kṣatraṃ dṛꣳha prajāṃ dṛꣳha rāyas poṣaṃ dṛꣳha
parivīr asi pari tvā daivīr viśo vyayantām parīmaꣳ rāyaspoṣo yajamānam manuṣyā /
antarikṣasya tvā sānāvava gūhāmi //
1.3.7 anuvāka 7 paśorupākaraṇam

iṣe tvā /
upavīr asi /
upo devān daivīr viśaḥ prāgur vahnīr uśijo
bṛhaspate dhārayā vasūni
havyā te svadantām
deva tvaṣṭar vasu raṇva
revatī ramadhvam
agner janitram asi
vṛṣaṇau stha /
urvaśy asy āyur asi purūravā /
ghṛtenākte vṛṣaṇaṃ dadhāthām /
gāyatraṃ chando 'nu pra jāyasva traiṣṭubhaṃ jāgataṃ chando 'nu pra jāyasva
bhavatam

naḥ samanasau samokasāv arepasau
mā yajñaꣳ hiꣳsiṣṭam mā yajñapatiṃ jātavedasau śivau bhavatam adya naḥ //
agnāv agniś carati praviṣṭa ṛṣīṇām putro adhirāja eṣaḥ / svāhākṛtya brahmaṇā te juhomi mā devānām mithuyā kar bhāgadheyam //
1.3.8 anuvāka 8 paśoḥ saṃjñapanam

ā dade /
ṛtasya tvā devahaviḥ pāśenārabhe
dharṣā mānuṣān
adbhyas tvauṣadhībhyaḥ prokṣāmi /
apām perur asi
svāttaṃ cit sadevaꣳ havyam āpo devīḥ svadatainam /
saṃ te prāṇo vāyunā gacchatāꣳ saṃ yajatrair aṅgāni saṃ yajñapatir āśiṣā
ghṛtenāktau paśuṃ trāyethām /
revatīr yajñapatim priyadhā'' viśata /
uro antarikṣa sajūr devena

vātenāsya haviṣas tmanā yaja sam asya tanuvā bhava varṣīyo varṣīyasi yajñe yajñapatiṃ dhāḥ
pṛthivyāḥ sampṛcaḥ pāhi
namas ta ātāna /
anarvā prehi ghṛtasya kulyām anu saha prajayā saha rāyas poṣeṇa /
āpo devīḥ śuddhāyuvaḥ śuddhā yūyaṃ devāꣳ ūḍhvaꣳ śuddhā vayam pariviṣṭāḥ pariveṣṭāro vo bhūyāsma //
1.3.9 anuvāka 9 paśorvapā

vāk ta ā pyāyatām prāṇas ta ā pyāyatāṃ cakṣus ta ā pyāyatām śrotraṃ ta ā pyāyatām
yā te prāṇāñ chug jagāma yā cakṣur yā śrotraṃ yat te krūraṃ yad āsthitam tat ta ā pyāyatāṃ tat ta etena śundhatām /
nābhis ta ā pyāyatām pāyus ta ā pyāyatām /
śuddhāś caritrāḥ
śam adbhyaḥ

śam oṣadhībhyaḥ śam pṛthivyai śam ahobhyām
oṣadhe trāyasvainam /
svadhite mainaꣳ hiꣳsī
rakṣasām bhāgo 'si /
idam ahaꣳ rakṣo 'dhamam tamo nayāmi
yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣma idam enam adhamaṃ tamo nayāmi /
iṣe tvā
ghṛtena dyāvāpṛthivī prorṇvāthām
achinno rāyaḥ suvīra
urv antarikṣam anvihi
1vāyo vīhi stokānām /
svāhordhvanabhasaṃ mārutaṃ gacchatam //
1.3.10 anuvāka 10 vasāhomaḥ

saṃ te manasā manaḥ sam prāṇena prāṇo
juṣṭaṃ devebhyo havyaṃ ghṛtavat svāhā /
aindraḥ prāṇo aṅgeaṅge ni dedhyad aindro 'pāno aṅgeaṅge vi bobhuvat /
deva tvaṣṭar bhūri te saꣳsam etu viṣurūpā yat salakṣmāṇo bhavatha / devatrā yantam avase sakhāyo 'nu tvā mātā pitaro madantu //
śrīr asi /
agnis tvā śrīṇātu /
āpaḥ sam ariṇan
vātasya (१) tvā dhrajyai pūṣṇo raꣳhyā apām oṣadhīnāꣳ rohiṣyai

ghṛtaṃ ghṛtapāvānaḥ pibata vasāṃ vasāpāvānaḥ pibata /
antarikṣasya havir asi
svāhā tvāntarikṣāya
diśaḥ pradiśa ādiśo vidiśa uddiśaḥ
svāhā digbhyo
namo digbhyaḥ //
1.3.11 anuvāka 11 upayaḍḍhomāḥ

samudraṃ gaccha svāhā'ntarikṣaṃ gaccha svāhā devaꣳ savitāraṃ gaccha svāhā'horātre gaccha svāhā mitrāvaruṇau gaccha svāhā somaṃ gaccha svāhā yajñaṃ gaccha svāhā chandāꣳsi gaccha svāhā dyāvāpṛthivī gaccha svāhā nabho divyaṃ gaccha svāhā'gniṃ vaiśvānaraṃ gaccha svāhā /
adbhyas tvauṣadhībhyo
mano me hārdi yaccha
tanūṃ tvacam putraṃ naptāram aśīya
śug asi(१) tam abhi śoca yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo
dhāmnodhāmno rājann ito varuṇa no muñca yad āpo aghniyā varuṇeti śapāmahe tato varuṇa no muñca //
1.3.12 anuvāka 12 vasatīvarīgrahaṇam

haviṣmatīr imā āpo haviṣmān devo adhvaro haviṣmāꣳ ā vivāsati haviṣmāꣳ astu sūryaḥ //
agner vo 'pannagṛhasya sadasi sādayāmi sumnāya sumnimīḥ sumne mā dhatta /
indrāgniyor bhāgadheyīḥ stha mitrāvaruṇayor bhāgadheyīḥ stha viśveṣāṃ devānāṃ bhāgadheyīḥ stha
yajñe jāgṛta //
1.3.13 anuvāka 13 somāvarohaṇam

hṛde tvā manase tvā dive tvā sūryāya tvā /
ūrdhvam imam adhvaraṃ kṛdhi divi deveṣu hotrā yaccha
soma rājann ehy ava roha
mā bher mā saṃ vikthāḥ /
mā tvā hiꣳsiṣam
prajās tvam upāvaroha prajās tvām upāvarohantu
śṛṇotv agniḥ samidhā havam me śṛṇvantv āpo dhiṣaṇāś ca devīḥ / śṛṇota grāvāṇo viduṣo nu (१)

yajñaꣳ śṛṇotu devaḥ savitā havam me //
devīr āpo apāṃ napād ya ūrmir haviṣya indriyāvān madintamas taṃ devebhyo devatrā dhatta śukraꣳ śukrapebhyo yeṣām bhāga stha svāhā
kārṣir asy apāpām mṛdhram /
samudrasya vokṣityā un naye
yam agne pṛtsu martyam āvo vājeṣu yaṃ junāḥ / sa yantā śaśvatīr iṣaḥ //
1.3.14 anuvāka 14 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyāḥ

tvam agne rudro asuro maho divas tvaꣳ mārutam pṛkṣa īśiṣe / tvaṃ vātair aruṇair yāsi śaṃgayas tvam pūṣā vidhataḥ pāsi nu tmanā //
ā vo rājānam adhvarasya rudraꣳ hotāraꣳ satyayajaꣳ rodasyoḥ / agnim purā tanayitnor acittād dhiraṇyarūpam avase kṛṇudhvam //
agnir hotā ni ṣasādā yajīyān upasthe mātuḥ surabhāv u loke / yuvā kaviḥ puruniṣṭhaḥ

ṛtāvā dhartā kṛṣṭīnām uta madhya iddhaḥ //
sādhvī́m akar devavītiṃ no daya yajñasya jihvām avidāma guhyām / sa āyur āgāt surabhir vasāno bhadrām akar devahūtiṃ no adya //
akrandad agni stanayann iva dyauḥ kṣāmā rerihad vīrudhaḥ samañjan / sadyo jajñāno vi hīm iddho akhyad ā rodasī bhānunā bhāty antaḥ //
tve vasūni purvaṇīka

hotar doṣā vastor erire yajñiyāsaḥ / kṣāmeva viśvā bhuvanāni yasmint saꣳ saubhagāni dadhire pāvake //
tubhyaṃ tā aṅgirastama viśvāḥ sukṣitayaḥ pṛthak / agne kāmāya yemire //
aśyāma taṃ kāmam agne tavoty aśyāma rayiꣳ rayivaḥ suvīram / aśyāma vājam abhi vājayanto 'śyāma dyumnam ajarājaraṃ te //
śreṣṭhaṃ yaviṣṭha bhāratāgne dyumantam ā bhara

vaso puruspṛhaꣳ rayim //
sa śvitānas tanyatū rocanasthā ajarebhir nānadadbhir yaviṣṭhaḥ / yaḥ pāvakaḥ purutamaḥ purūṇi pṛthūny agnir anuyāti bharvan //
āyuṣ ṭe viśvato dadhad ayam agnir vareṇyaḥ / punas te prāṇa āyati parā yakṣmaꣳ suvāmi te //
āyurdā agne haviṣo juṣāṇo ghṛtapratīko ghṛtayonir edhi / ghṛtam pītvā madhu cāru gavyam piteva putram abhi

rakṣatād imam //
tasmai te pratiharyate jātavedo vicarṣaṇe / agne janāmi suṣṭutim //
divas pari prathamaṃ jajñe agnir asmad dvitīyam pari jātavedāḥ / tṛtīyam apsu nṛmaṇā ajasram indhāna enaṃ jarate svādhīḥ //
śuciḥ pāvaka vandyo 'gne bṛhad vi rocase / tvam ghṛtebhirāhutaḥ //
dṛśāno rukma urvyā vyadyaud durmarṣam āyuḥ śriye rucānaḥ / agnir amṛto abhavad vayobhiḥ

yad enaṃ dyaur ajanayat suretāḥ //
ā yad iṣe nṛpatiṃ teja ānaṭ chuci reto niṣiktaṃ dyaur abhīke / agniḥ śardham anavadyaṃ yuvānaꣳ svādhiyaṃ janayat sūdayac ca //
sa tejīyasā manasā tvota uta śikṣa svapatyasya śikṣoḥ / agne rāyo nṛtamasya prabhūtau bhūyāma te suṣṭutayaś ca vasvaḥ //
agne sahantam ā bhara dyumnasya prāsahā rayim / viśvā yaḥ

carṣaṇīr abhy āsā vājeṣu sāsahat //
tam agne pṛtanāsahaꣳ rayiꣳ sahasva ā bhara / tvaꣳ hi satyo adbhuto dātā vājasya gomataḥ //
ukṣānnāya vaśānnāya somapṛṣṭhāya vedhase / stomair vidhemāgnaye //
vadmā hi sūno asy admasadvā cakre agnir januṣājmānnam / sa tvaṃ na ūrjasana ūrjaṃ dhā rājeva jer avṛke kṣeṣy antaḥ //
agna āyūꣳṣi

pavasa ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ / āre bādhasva ducchunām //
agne pavasva svapā asme varcaḥ suvīryam / dadhat poṣaꣳ rayim mayi //
agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā / ā devān vakṣi yakṣi ca //
sa naḥ pāvaka dīdivo 'gne devāꣳ ihā vaha / upa yajñaꣳ haviś ca naḥ //
agniḥ śucivratatamaḥ śucir vipraḥ śuciḥ kaviḥ / śucī rocata āhutaḥ //
ud agne śucayas tava śukrā bhrājanta īrate / tava jyotīꣳṣy arcayaḥ //
१.३.३.१ tulanīya- vājasaneyi mādhyandina saṃhitā ५.३१, brahmāṇḍapurāṇam १.२.१२.२७, vāyupurāṇam