તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 1.3

1.3 પ્રપાઠક: 3 સદોમણ્ડપનિર્માણમ્
1.3.1 અનુવાક 1 હવિર્ધાનમણ્ડપનિર્માણમ્
1 દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ આ દદે ઽભ્રિર્ અસિ નારિર્ અસિ પરિલિખિતꣳ રક્ષઃ પરિલિખિતા અરાતય ઇદમ્ અહꣳ રક્ષસો ગ્રીવા અપિ કૃન્તામિ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇદમ્ અસ્ય ગ્રીવા અપિ કૃન્તામિ દિવે ત્વાઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા શુન્ધતાં લોકઃ પિતૃષદનો । યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષઃ
2 યવયારાતીઃ પિતૃણાꣳ સદનમ્ અસ્ય્ ઉદ્ દિવꣳ સ્તભાનાન્તરિક્ષમ્ પૃણ પૃથિવીં દૃꣳહ દ્યુતાનસ્ ત્વા મારુતો મિનોતુ મિત્રાવરુણયોર્ ધ્રુવેણ ધર્મણા બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિꣳ સુપ્રજાવનિꣳ રાયસ્પોષવનિમ્ પર્ય્ ઊહામિ બ્રહ્મ દૃꣳહ ક્ષત્રં દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ રાયસ્ પોષં દૃꣳહ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આ પૃણેથામ્ ઇન્દ્રસ્ય સદો ઽસિ વિશ્વજનસ્ય છાયા પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઇમા ભવન્તુ વિશ્વતો વૃદ્ધાયુમ્ અનુ વૃદ્ધયો જુષ્ટા ભવન્તુ જુષ્ટયઃ । ઇન્દ્રસ્ય સ્યૂર્ અસીન્દ્રસ્ય ધ્રુવમ્ અસિ ઐન્દ્રમ્ અસિ ઇન્દ્રાય ત્વા ॥
1.3.2 અનુવાક 2 ઉપરવાઃ
1 રક્ષોહણો વલગહનો વૈષ્ણવાન્ ખનામિ । ઇદમ્ અહં તં વલગમ્ ઉદ્ વપામિ યં નઃ સમાનો યમ્ અસમાનો નિચખાન । ઇદમ્ એનમ્ અધરં કરોમિ યો નઃ સમાનો યો ઽસમાનો ઽરાતીયતિ ગાયત્રેણ છન્દસાવબાઢો વલગઃ કિમ્ અત્ર ભદ્રં તન્ નૌ સહ વિરાડ્ અસિ સપત્નહા સમ્રાડ્ અસિ ભ્રાતૃવ્યહા સ્વરાડ્ અસ્ય્ અભિમાતિહા વિશ્વારાડ્ અસિ વિશ્વાસાં નાષ્ટ્રાણાꣳ હન્તા ॥
2 રક્ષોહણો વલગહનઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાન્ રક્ષોહણો વલગહનો ઽવ નયામિ વૈષ્ણવાન્ યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષો યવયારાતી । રક્ષોહણો વલગહનો ઽવ સ્તૃણામિ વૈષ્ણવાન્ રક્ષોહણો વલગહનો ઽભિ જુહોમિ વૈષ્ણવાન્ રક્ષોહણૌ વલગહનાવ્ ઉપ દધામિ વૈષ્ણવી રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પર્ય્ ઊહામિ વૈષ્ણવી રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પરિ સ્તૃણામિ વૈષ્ણવી રક્ષોહણૌ વલગહનૌ વૈષ્ણવી બૃહન્ન્ અસિ બૃહદ્ગ્રાવા બૃહતીમ્ ઇન્દ્રાય વાચં વદ ॥
1.3.3 અનુવાક 3 ધિષ્ણિયાઃ*
1 વિભૂર્ અસિ પ્રવાહણો । વહ્નિર્ અસિ હવ્યવાહનઃ શ્વાત્રો ઽસિ પ્રચેતાસ્ તુથો ઽસિ વિશ્વવેદા । ઉશિગ્ અસિ કવિઃ । અઙ્ઘારિર્ અસિ બમ્ભારિઃ । અવસ્યુર્ અસિ દુવસ્વાન્ । શુન્ધ્યૂર્ અસિ માર્જાલીયઃ સમ્રાડ્ અસિ કૃશાનુઃ પરિષદ્યો ઽસિ પવમાનઃ પ્રતક્વાસિ નભસ્વાન્ અસમ્મ્ર્̥ષ્ટો ઽસિ હવ્યસૂદઃ । ઋતધામાસિ સુવર્જ્યોતિઃ । બ્રહ્મજ્યોતિર્ અસિ સુવર્ધામા । અજો ઽસ્ય્ એકપાદ્ અહિર્ અસિ બુધ્નિયો । રુદ્રેણાનીકેન પાહિ માગ્ને પિપૃહિ મા મા મા હિꣳસીઃ ॥
1.3.4 અનુવાક 4 વૈસર્જનહોમઃ
1 ત્વꣳ સોમ તનૂકૃદ્ભ્યો દ્વેષોભ્યો ઽન્યકૃતેભ્ય ઉરુ યન્તાસિ વરૂથꣳ સ્વાહા જુષાણો અપ્તુર્ આજ્યસ્ય વેતુ સ્વાહા । અયં નો અગ્નિર્ વરિવઃ કૃણોત્વ્ અયમ્ મૃધઃ પુર એતુ પ્રભિન્દન્ । અયં શત્રૂઞ્ જયતુ જર્હૃષાણો ઽયં વાજં જયતુ વાજસાતૌ ॥ ઉરુ વિષ્ણો વિ ક્રમસ્વોરુ ક્ષયાય નઃ કૃધિ । ઘૃતં ઘૃતયોને પિબ પ્રપ્ર યજ્ઞપતિં તિર ॥
સોમો જિગાતિ ગાતુવિત્
2 દેવાનામ્ એતિ નિષ્કૃતમ્ ઋતસ્ય યોનિમ્ આસદમ્ અદિત્યાઃ સદો ઽસિ । અદિત્યાઃ સદ આ સીદ । એષ વો દેવ સવિતઃ સોમસ્ તꣳ રક્ષધ્વમ્ મા વો દભત્ । એતત્ ત્વꣳ સોમ દેવો દેવાન્ ઉપાગા ઇદમ્ અહમ્ મનુષ્યો મનુષ્યાન્ત્ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણ નમો દેવેભ્યઃ સ્વધા પિતૃભ્યઃ । ઇદમ્ અહં નિર્ વરુણસ્ય પાશાત્ સુવર્ અભિ
3 વિ ખ્યેષં વૈશ્વાનરં જ્યોતિઃ । અગ્ને વ્રતપતે ત્વં વ્રતાનાં વ્રતપતિર્ અસિ યા મમ તનૂસ્ ત્વય્ય્ અભૂદ્ ઇયꣳ સા મયિ યા તવ તનૂર્ મય્ય્ અભૂદ્ એષા સા ત્વયિ યથાયથં નૌ વ્રતપતે વ્રતિનોર્ વ્રતાનિ ॥
1.3.5 અનુવાક 5 યૂપચ્છેદનમ્
1 અત્ય્ અન્યાન્ અગાં નાન્યાન્ ઉપાગામ્ અર્વાક્ ત્વા પરૈર્ અવિદમ્ પરોઽવરૈસ્ તં ત્વા જુષે વૈષ્ણવં દેવયજ્યાયૈ દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાનક્તુ । ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમ્ । સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીઃ । દિવમ્ અગ્રેણ મા લેખીર્ અન્તરિક્ષમ્ મધ્યેન મા હિꣳસીઃ પૃથિવ્યા સમ્ ભવ વનસ્પતે શતવલ્શો વિ રોહ સહસ્રવલ્શા વિ વયꣳ રુહેમ યં ત્વાયꣳ સ્વધિતિસ્ તેતિજાનઃ પ્રણિનાય મહતે સૌભગાયાછિન્નો રાયઃ સુવીરઃ ॥
1.3.6 અનુવાક 6 યૂપસ્થાપનમ્
1 પૃથિવ્યૈ ત્વાઽન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વા શુન્ધતાં લોકઃ પિતૃષદનો યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષો યવયારાતીઃ પિતૃણાꣳ સદનમ્ અસિ સ્વાવેશો ઽસ્ય્ અગ્રેગા નેતૃણાં વનસ્પતિર્ અધિ ત્વા સ્થાસ્યતિ તસ્ય વિત્તાત્ । દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાનક્તુ સુપિપ્પલાભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યઃ । ઉદ્ દિવꣳ સ્તભાનાન્તરિક્ષમ્ પૃણ પૃથિવીમ્ ઉપરેણ દૃꣳહ તે તે ધામાન્ય્ ઉશ્મસી
2 ગમધ્યે ગાવો યત્ર ભૂરિશૃઙ્ગા અયાસઃ । અત્રાહ તદ્ ઉરુગાયસ્ય વિષ્ણોઃ પરમમ્ પદમ્ અવ ભાતિ ભૂરેઃ ॥ વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યત યતો વ્રતાનિ પસ્પશે । ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યઃ સખા ॥ તદ્ વિષ્ણોઃ પરમમ્ પદꣳ સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ । દિવીવ ચક્ષુર્ આતતમ્ ॥ બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિꣳ સુપ્રજાવનિꣳ રાયસ્પોષવનિમ્ પર્ય્ ઊહામિ બ્રહ્મ દૃꣳહ ક્ષત્રં દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ રાયસ્ પોષં દૃꣳહ પરિવીર્ અસિ પરિ ત્વા દૈવીર્ વિશો વ્યયન્તામ્ પરીમꣳ રાયસ્પોષો યજમાનમ્ મનુષ્યા ।
અન્તરિક્ષસ્ય ત્વા સાનાવવ ગૂહામિ ॥
1.3.7 અનુવાક 7 પશોરુપાકરણમ્
1 ઇષે ત્વા । ઉપવીર્ અસિ । ઉપો દેવાન્ દૈવીર્ વિશઃ પ્રાગુર્ વહ્નીર્ ઉશિજો બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનિ હવ્યા તે સ્વદન્તામ્ દેવ ત્વષ્ટર્ વસુ રણ્વ રેવતી રમધ્વમ્ અગ્નેર્ જનિત્રમ્ અસિ વૃષણૌ સ્થ । ઉર્વશ્ય્ અસ્ય્ આયુર્ અસિ પુરૂરવા । ઘૃતેનાક્તે વૃષણં દધાથામ્ । ગાયત્રં છન્દો ઽનુ પ્ર જાયસ્વ ત્રૈષ્ટુભં જાગતં છન્દો ઽનુ પ્ર જાયસ્વ ભવતમ્
2 નઃ સમનસૌ સમોકસાવ્ અરેપસૌ મા યજ્ઞꣳ હિꣳસિષ્ટમ્ મા યજ્ઞપતિં જાતવેદસૌ શિવૌ ભવતમ્ અદ્ય નઃ ॥ અગ્નાવ્ અગ્નિશ્ ચરતિ પ્રવિષ્ટ ઋષીણામ્ પુત્રો અધિરાજ એષઃ । સ્વાહાકૃત્ય બ્રહ્મણા તે જુહોમિ મા દેવાનામ્ મિથુયા કર્ ભાગધેયમ્ ॥
1.3.8 અનુવાક 8 પશોઃ સંજ્ઞપનમ્
1 આ દદે । ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેનારભે ધર્ષા માનુષાન્ અદ્ભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યઃ પ્રોક્ષામિ । અપામ્ પેરુર્ અસિ સ્વાત્તં ચિત્ સદેવꣳ હવ્યમ્ આપો દેવીઃ સ્વદતૈનમ્ । સં તે પ્રાણો વાયુના ગચ્છતાꣳ સં યજત્રૈર્ અઙ્ગાનિ સં યજ્ઞપતિર્ આશિષા ઘૃતેનાક્તૌ પશું ત્રાયેથામ્ । રેવતીર્ યજ્ઞપતિમ્ પ્રિયધાઽઽ વિશત । ઉરો અન્તરિક્ષ સજૂર્ દેવેન
2 વાતેનાસ્ય હવિષસ્ ત્મના યજ સમ્ અસ્ય તનુવા ભવ વર્ષીયો વર્ષીયસિ યજ્ઞે યજ્ઞપતિં ધાઃ
પૃથિવ્યાઃ સમ્પૃચઃ પાહિ નમસ્ ત આતાન । અનર્વા પ્રેહિ ઘૃતસ્ય કુલ્યામ્ અનુ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણ । આપો દેવીઃ શુદ્ધાયુવઃ શુદ્ધા યૂયં દેવાꣳ ઊઢ્વꣳ શુદ્ધા વયમ્ પરિવિષ્ટાઃ પરિવેષ્ટારો વો ભૂયાસ્મ ॥
1.3.9 અનુવાક 9 પશોર્વપા
1 વાક્ ત આ પ્યાયતામ્ પ્રાણસ્ ત આ પ્યાયતાં ચક્ષુસ્ ત આ પ્યાયતામ્ શ્રોત્રં ત આ પ્યાયતામ્ યા તે પ્રાણાઞ્ છુગ્ જગામ યા ચક્ષુર્ યા શ્રોત્રં યત્ તે ક્રૂરં યદ્ આસ્થિતમ્ તત્ ત આ પ્યાયતાં તત્ ત એતેન શુન્ધતામ્ । નાભિસ્ ત આ પ્યાયતામ્ પાયુસ્ ત આ પ્યાયતામ્ । શુદ્ધાશ્ ચરિત્રાઃ શમ્ અદ્ભ્યઃ ॥
2 શમ્ ઓષધીભ્યઃ શમ્ પૃથિવ્યૈ શમ્ અહોભ્યામ્ ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમ્ । સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસી
રક્ષસામ્ ભાગો ઽસિ । ઇદમ્ અહꣳ રક્ષો ઽધમમ્ તમો નયામિ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇદમ્ એનમ્ અધમં તમો નયામિ । ઇષે ત્વા ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી પ્રોર્ણ્વાથામ્ અછિન્નો રાયઃ સુવીર ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વિહિ 1વાયો વીહિ સ્તોકાનામ્ । સ્વાહોર્ધ્વનભસં મારુતં ગચ્છતમ્ ॥
1.3.10 અનુવાક 10 વસાહોમઃ

1 સં તે મનસા મનઃ સમ્ પ્રાણેન પ્રાણો જુષ્ટં દેવેભ્યો હવ્યં ઘૃતવત્ સ્વાહા । ઐન્દ્રઃ પ્રાણો અઙ્ગેઅઙ્ગે નિ દેધ્યદ્ ઐન્દ્રો ઽપાનો અઙ્ગેઅઙ્ગે વિ બોભુવત્ । દેવ ત્વષ્ટર્ ભૂરિ તે સꣳસમ્ એતુ વિષુરૂપા યત્ સલક્ષ્માણો ભવથ । દેવત્રા યન્તમ્ અવસે સખાયો ઽનુ ત્વા માતા પિતરો મદન્તુ ॥ શ્રીર્ અસિ । અગ્નિસ્ ત્વા શ્રીણાતુ । આપઃ સમ્ અરિણન્ વાતસ્ય (૧) ત્વા ધ્રજ્યૈ પૂષ્ણો રꣳહ્યા અપામ્ ઓષધીનાꣳ રોહિષ્યૈ
2 ઘૃતં ઘૃતપાવાનઃ પિબત વસાં વસાપાવાનઃ પિબત । અન્તરિક્ષસ્ય હવિર્ અસિ સ્વાહા ત્વાન્તરિક્ષાય દિશઃ પ્રદિશ આદિશો વિદિશ ઉદ્દિશઃ સ્વાહા દિગ્ભ્યો
નમો દિગ્ભ્યઃ ॥
1.3.11 અનુવાક 11 ઉપયડ્ઢોમાઃ
1 સમુદ્રં ગચ્છ સ્વાહાઽન્તરિક્ષં ગચ્છ સ્વાહા દેવꣳ સવિતારં ગચ્છ સ્વાહાઽહોરાત્રે ગચ્છ સ્વાહા મિત્રાવરુણૌ ગચ્છ સ્વાહા સોમં ગચ્છ સ્વાહા યજ્ઞં ગચ્છ સ્વાહા છન્દાꣳસિ ગચ્છ સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવી ગચ્છ સ્વાહા નભો દિવ્યં ગચ્છ સ્વાહાઽગ્નિં વૈશ્વાનરં ગચ્છ સ્વાહા । અદ્ભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યો મનો મે હાર્દિ યચ્છ તનૂં ત્વચમ્ પુત્રં નપ્તારમ્ અશીય શુગ્ અસિ(૧) તમ્ અભિ શોચ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મો ધામ્નોધામ્નો રાજન્ન્ ઇતો વરુણ નો મુઞ્ચ યદ્ આપો અઘ્નિયા વરુણેતિ શપામહે તતો વરુણ નો મુઞ્ચ ॥
1.3.12 અનુવાક 12 વસતીવરીગ્રહણમ્
1 હવિષ્મતીર્ ઇમા આપો હવિષ્માન્ દેવો અધ્વરો હવિષ્માꣳ આ વિવાસતિ હવિષ્માꣳ અસ્તુ સૂર્યઃ ॥ અગ્નેર્ વો ઽપન્નગૃહસ્ય સદસિ સાદયામિ સુમ્નાય સુમ્નિમીઃ સુમ્ને મા ધત્ત । ઇન્દ્રાગ્નિયોર્ ભાગધેયીઃ સ્થ મિત્રાવરુણયોર્ ભાગધેયીઃ સ્થ વિશ્વેષાં દેવાનાં ભાગધેયીઃ સ્થ યજ્ઞે જાગૃત ॥
1.3.13 અનુવાક 13 સોમાવરોહણમ્
1 હૃદે ત્વા મનસે ત્વા દિવે ત્વા સૂર્યાય ત્વા । ઊર્ધ્વમ્ ઇમમ્ અધ્વરં કૃધિ દિવિ દેવેષુ હોત્રા યચ્છ સોમ રાજન્ન્ એહ્ય્ અવ રોહ મા ભેર્ મા સં વિક્થાઃ । મા ત્વા હિꣳસિષમ્ પ્રજાસ્ ત્વમ્ ઉપાવરોહ પ્રજાસ્ ત્વામ્ ઉપાવરોહન્તુ શૃણોત્વ્ અગ્નિઃ સમિધા હવમ્ મે શૃણ્વન્ત્વ્ આપો ધિષણાશ્ ચ દેવીઃ । શૃણોત ગ્રાવાણો વિદુષો નુ (૧)
2 યજ્ઞꣳ શૃણોતુ દેવઃ સવિતા હવમ્ મે ॥ દેવીર્ આપો અપાં નપાદ્ ય ઊર્મિર્ હવિષ્ય ઇન્દ્રિયાવાન્ મદિન્તમસ્ તં દેવેભ્યો દેવત્રા ધત્ત શુક્રꣳ શુક્રપેભ્યો યેષામ્ ભાગ સ્થ સ્વાહા કાર્ષિર્ અસ્ય્ અપાપામ્ મૃધ્રમ્ । સમુદ્રસ્ય વોક્ષિત્યા ઉન્ નયે યમ્ અગ્ને પૃત્સુ મર્ત્યમ્ આવો વાજેષુ યં જુનાઃ । સ યન્તા શશ્વતીર્ ઇષઃ ॥
1.3.14 અનુવાક 14 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ
1 ત્વમ્ અગ્ને રુદ્રો અસુરો મહો દિવસ્ ત્વꣳ મારુતમ્ પૃક્ષ ઈશિષે । ત્વં વાતૈર્ અરુણૈર્ યાસિ શંગયસ્ ત્વમ્ પૂષા વિધતઃ પાસિ નુ ત્મના ॥ આ વો રાજાનમ્ અધ્વરસ્ય રુદ્રꣳ હોતારꣳ સત્યયજꣳ રોદસ્યોઃ । અગ્નિમ્ પુરા તનયિત્નોર્ અચિત્તાદ્ ધિરણ્યરૂપમ્ અવસે કૃણુધ્વમ્ ॥ અગ્નિર્ હોતા નિ ષસાદા યજીયાન્ ઉપસ્થે માતુઃ સુરભાવ્ ઉ લોકે । યુવા કવિઃ પુરુનિષ્ઠઃ
2 ઋતાવા ધર્તા કૃષ્ટીનામ્ ઉત મધ્ય ઇદ્ધઃ ॥ સાધ્વીમ્ અકર્ દેવવીતિં નો અદ્ય યજ્ઞસ્ય જિહ્વામ્ અવિદામ ગુહ્યામ્ । સ આયુર્ આગાત્ સુરભિર્ વસાનો ભદ્રામ્ અકર્ દેવહૂતિં નો અદ્ય ॥ અક્રન્દદ્ અગ્નિ સ્તનયન્ન્ ઇવ દ્યૌઃ ક્ષામા રેરિહદ્ વીરુધઃ સમઞ્જન્ । સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમ્ ઇદ્ધો અખ્યદ્ આ રોદસી ભાનુના ભાત્ય્ અન્તઃ ॥ ત્વે વસૂનિ પુર્વણીક ॥
3 હોતર્ દોષા વસ્તોર્ એરિરે યજ્ઞિયાસઃ । ક્ષામેવ વિશ્વા ભુવનાનિ યસ્મિન્ત્ સꣳ સૌભગાનિ દધિરે પાવકે ॥ તુભ્યં તા અઙ્ગિરસ્તમ વિશ્વાઃ સુક્ષિતયઃ પૃથક્ । અગ્ને કામાય યેમિરે ॥ અશ્યામ તં કામમ્ અગ્ને તવોત્ય્ અશ્યામ રયિꣳ રયિવઃ સુવીરમ્ । અશ્યામ વાજમ્ અભિ વાજયન્તો ઽશ્યામ દ્યુમ્નમ્ અજરાજરં તે ॥ શ્રેષ્ઠં યવિષ્ઠ ભારતાગ્ને દ્યુમન્તમ્ આ ભર
4 વસો પુરુસ્પૃહꣳ રયિમ્ ॥ સ શ્વિતાનસ્ તન્યતૂ રોચનસ્થા અજરેભિર્ નાનદદ્ભિર્ યવિષ્ઠઃ । યઃ પાવકઃ પુરુતમઃ પુરૂણિ પૃથૂન્ય્ અગ્નિર્ અનુયાતિ ભર્વન્ ॥ આયુષ્ ટે વિશ્વતો દધદ્ અયમ્ અગ્નિર્ વરેણ્યઃ । પુનસ્ તે પ્રાણ આયતિ પરા યક્ષ્મꣳ સુવામિ તે ॥ આયુર્દા અગ્ને હવિષો જુષાણો ઘૃતપ્રતીકો ઘૃતયોનિર્ એધિ । ઘૃતમ્ પીત્વા મધુ ચારુ ગવ્યમ્ પિતેવ પુત્રમ્ અભિ ॥
5 રક્ષતાદ્ ઇમમ્ ॥ તસ્મૈ તે પ્રતિહર્યતે જાતવેદો વિચર્ષણે । અગ્ને જનામિ સુષ્ટુતિમ્ ॥ દિવસ્ પરિ પ્રથમં જજ્ઞે અગ્નિર્ અસ્મદ્ દ્વિતીયમ્ પરિ જાતવેદાઃ । તૃતીયમ્ અપ્સુ નૃમણા અજસ્રમ્ ઇન્ધાન એનં જરતે સ્વાધીઃ ॥ શુચિઃ પાવક વન્દ્યો ઽગ્ને બૃહદ્ વિ રોચસે । ત્વમ્ ઘૃતેભિરાહુતઃ ॥ દૃશાનો રુક્મ ઉર્વ્યા વ્યદ્યૌદ્ દુર્મર્ષમ્ આયુઃ શ્રિયે રુચાનઃ । અગ્નિર્ અમૃતો અભવદ્ વયોભિઃ ॥
6 યદ્ એનં દ્યૌર્ અજનયત્ સુરેતાઃ ॥ આ યદ્ ઇષે નૃપતિં તેજ આનટ્ છુચિ રેતો નિષિક્તં દ્યૌર્ અભીકે । અગ્નિઃ શર્ધમ્ અનવદ્યં યુવાનꣳ સ્વાધિયં જનયત્ સૂદયચ્ ચ ॥ સ તેજીયસા મનસા ત્વોત ઉત શિક્ષ સ્વપત્યસ્ય શિક્ષોઃ । અગ્ને રાયો નૃતમસ્ય પ્રભૂતૌ ભૂયામ તે સુષ્ટુતયશ્ ચ વસ્વઃ ॥ અગ્ને સહન્તમ્ આ ભર દ્યુમ્નસ્ય પ્રાસહા રયિમ્ । વિશ્વા યઃ
7 ચર્ષણીર્ અભ્ય્ આસા વાજેષુ સાસહત્ ॥ તમ્ અગ્ને પૃતનાસહꣳ રયિꣳ સહસ્વ આ ભર । ત્વꣳ હિ સત્યો અદ્ભુતો દાતા વાજસ્ય ગોમતઃ ॥ ઉક્ષાન્નાય વશાન્નાય સોમપૃષ્ઠાય વેધસે । સ્તોમૈર્ વિધેમાગ્નયે ॥ વદ્મા હિ સૂનો અસ્ય્ અદ્મસદ્વા ચક્રે અગ્નિર્ જનુષાજ્માન્નમ્ । સ ત્વં ન ઊર્જસન ઊર્જં ધા રાજેવ જેર્ અવૃકે ક્ષેષ્ય્ અન્તઃ ॥ અગ્ન આયૂꣳષિ
8 પવસ આ સુવોર્જમ્ ઇષં ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્ ॥ અગ્ને પવસ્વ સ્વપા અસ્મે વર્ચઃ સુવીર્યમ્ । દધત્ પોષꣳ રયિમ્ મયિ ॥ અગ્ને પાવક રોચિષા મન્દ્રયા દેવ જિહ્વયા । આ દેવાન્ વક્ષિ યક્ષિ ચ ॥ સ નઃ પાવક દીદિવો ઽગ્ને દેવાꣳ ઇહા વહ । ઉપ યજ્ઞꣳ હવિશ્ ચ નઃ ॥ અગ્નિઃ શુચિવ્રતતમઃ શુચિર્ વિપ્રઃ શુચિઃ કવિઃ । શુચી રોચત આહુતઃ ॥ ઉદ્ અગ્ને શુચયસ્ તવ શુક્રા ભ્રાજન્ત ઈરતે । તવ જ્યોતીꣳષ્ય્ અર્ચયઃ ॥
1.3.1 અનુવાક 1 હવિર્ધાનમણ્ડપનિર્માણમ્

દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ આ દદે ઽભ્રિર્ અસિ નારિર્ અસિ
પરિલિખિતꣳ રક્ષઃ પરિલિખિતા અરાતય ઇદમ્ અહꣳ રક્ષસો ગ્રીવા અપિ કૃન્તામિ
યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇદમ્ અસ્ય ગ્રીવા અપિ કૃન્તામિ
દિવે ત્વાઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા
શુન્ધતાં લોકઃ પિતૃષદનો ।
યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષઃ

યવયારાતીઃ
પિતૃણાꣳ સદનમ્ અસ્ય્
ઉદ્ દિવꣳ સ્તભાનાન્તરિક્ષમ્ પૃણ પૃથિવીં દૃꣳહ
દ્યુતાનસ્ ત્વા મારુતો મિનોતુ મિત્રાવરુણયોર્ ધ્રુવેણ ધર્મણા
બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિꣳ સુપ્રજાવનિꣳ રાયસ્પોષવનિમ્ પર્ય્ ઊહામિ
બ્રહ્મ દૃꣳહ ક્ષત્રં દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ રાયસ્ પોષં દૃꣳહ
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આ પૃણેથામ્
ઇન્દ્રસ્ય સદો ઽસિ વિશ્વજનસ્ય છાયા
પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઇમા ભવન્તુ વિશ્વતો વૃદ્ધાયુમ્ અનુ વૃદ્ધયો જુષ્ટા ભવન્તુ જુષ્ટયઃ ।
ઇન્દ્રસ્ય સ્યૂર્ અસીન્દ્રસ્ય ધ્રુવમ્ અસિ
ઐન્દ્રમ્ અસિ
ઇન્દ્રાય ત્વા

અનુવાક

ઉપરવાઃ

રક્ષોહણો વલગહનો વૈષ્ણવાન્ ખનામિ ।
ઇદમ્ અહં તં વલગમ્ ઉદ્ વપામિ યં નઃ સમાનો યમ્ અસમાનો નિચખાન ।
ઇદમ્ એનમ્ અધરં કરોમિ યો નઃ સમાનો યો ઽસમાનો ઽરાતીયતિ
ગાયત્રેણ છન્દસાવબાઢો વલગઃ
કિમ્ અત્ર ભદ્રં તન્ નૌ સહ
વિરાડ્ અસિ સપત્નહા સમ્રાડ્ અસિ ભ્રાતૃવ્યહા સ્વરાડ્ અસ્ય્ અભિમાતિહા વિશ્વારાડ્ અસિ વિશ્વાસાં નાષ્ટ્રાણાꣳ હન્તા

રક્ષોહણો વલગહનઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાન્
રક્ષોહણો વલગહનો ઽવ નયામિ વૈષ્ણવાન્
યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષો યવયારાતી ।
રક્ષોહણો વલગહનો ઽવ સ્તૃણામિ વૈષ્ણવાન્
રક્ષોહણો વલગહનો ઽભિ જુહોમિ વૈષ્ણવાન્
રક્ષોહણૌ વલગહનાવ્ ઉપ દધામિ વૈષ્ણવી
રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પર્ય્ ઊહામિ વૈષ્ણવી
રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પરિ સ્તૃણામિ વૈષ્ણવી
રક્ષોહણૌ વલગહનૌ વૈષ્ણવી
બૃહન્ન્ અસિ બૃહદ્ગ્રાવા બૃહતીમ્ ઇન્દ્રાય વાચં વદ ॥
1.3.3 અનુવાક 3 ધિષ્ણિયાઃ*

વિભૂર્ અસિ પ્રવાહણો ।
વહ્નિર્ અસિ હવ્યવાહનઃ
શ્વાત્રો ઽસિ પ્રચેતાસ્
તુથો ઽસિ વિશ્વવેદા ।
ઉશિગ્ અસિ કવિઃ ।
અઙ્ઘારિર્ અસિ બમ્ભારિઃ ।
અવસ્યુર્ અસિ દુવસ્વાન્ ।
શુન્ધ્યૂર્ અસિ માર્જાલીયઃ
સમ્રાડ્ અસિ કૃશાનુઃ
પરિષદ્યો ઽસિ પવમાનઃ
પ્રતક્વાસિ નભસ્વાન્
અસમ્મ્ર્̥ષ્ટો ઽસિ હવ્યસૂદઃ ।
ઋતધામાસિ સુવર્જ્યોતિઃ ।
બ્રહ્મજ્યોતિર્ અસિ સુવર્ધામા ।
અજો ઽસ્ય્ એકપાદ્
અહિર્ અસિ બુધ્નિયો ।
રુદ્રેણાનીકેન પાહિ માગ્ને પિપૃહિ મા મા મા હિꣳસીઃ ॥
1.3.4 અનુવાક 4 વૈસર્જનહોમઃ

ત્વꣳ સોમ તનૂકૃદ્ભ્યો દ્વેષોભ્યો ઽન્યકૃતેભ્ય ઉરુ યન્તાસિ વરૂથꣳ સ્વાહા
જુષાણો અપ્તુર્ આજ્યસ્ય વેતુ સ્વાહા ।
અયં નો અગ્નિર્ વરિવઃ કૃણોત્વ્ અયમ્ મૃધઃ પુર એતુ પ્રભિન્દન્ । અયં શત્રૂઞ્ જયતુ જર્હૃષાણો ઽયં વાજં જયતુ વાજસાતૌ ॥
ઉરુ વિષ્ણો વિ ક્રમસ્વોરુ ક્ષયાય નઃ કૃધિ । ઘૃતં ઘૃતયોને પિબ પ્રપ્ર યજ્ઞપતિં તિર ॥
સોમો જિગાતિ ગાતુવિત્

દેવાનામ્ એતિ નિષ્કૃતમ્ ઋતસ્ય યોનિમ્ આસદમ્
અદિત્યાઃ સદો ઽસિ ।
અદિત્યાઃ સદ આ સીદ ।
એષ વો દેવ સવિતઃ સોમસ્ તꣳ રક્ષધ્વમ્ મા વો દભત્ ।
એતત્ ત્વꣳ સોમ દેવો દેવાન્ ઉપાગા ઇદમ્ અહમ્ મનુષ્યો મનુષ્યાન્ત્ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણ
નમો દેવેભ્યઃ સ્વધા પિતૃભ્યઃ ।
ઇદમ્ અહં નિર્ વરુણસ્ય પાશાત્ સુવર્ અભિ

વિ ખ્યેષં વૈશ્વાનરં જ્યોતિઃ ।
અગ્ને વ્રતપતે ત્વં વ્રતાનાં વ્રતપતિર્ અસિ
યા મમ તનૂસ્ ત્વય્ય્ અભૂદ્ ઇયꣳ સા મયિ યા તવ તનૂર્ મય્ય્ અભૂદ્ એષા સા ત્વયિ
યથાયથં નૌ વ્રતપતે વ્રતિનોર્ વ્રતાનિ ॥
1.3.5 અનુવાક 5 યૂપચ્છેદનમ્

અત્ય્ અન્યાન્ અગાં નાન્યાન્ ઉપાગામ્
અર્વાક્ ત્વા પરૈર્ અવિદમ્ પરોઽવરૈસ્
તં ત્વા જુષે વૈષ્ણવં દેવયજ્યાયૈ
દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાનક્તુ ।
ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમ્ ।
સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસીઃ ।
દિવમ્ અગ્રેણ મા લેખીર્ અન્તરિક્ષમ્ મધ્યેન મા હિꣳસીઃ પૃથિવ્યા સમ્ ભવ
વનસ્પતે શતવલ્શો વિ રોહ સહસ્રવલ્શા વિ વયꣳ રુહેમ
યં ત્વાયꣳ સ્વધિતિસ્ તેતિજાનઃ પ્રણિનાય મહતે સૌભગાયાછિન્નો રાયઃ સુવીરઃ ॥
1.3.6 અનુવાક 6 યૂપસ્થાપનમ્

પૃથિવ્યૈ ત્વાઽન્તરિક્ષાય ત્વા દિવે ત્વા
શુન્ધતાં લોકઃ પિતૃષદનો
યવો ઽસિ યવયાસ્મદ્ દ્વેષો યવયારાતીઃ
પિતૃણાꣳ સદનમ્ અસિ
સ્વાવેશો ઽસ્ય્ અગ્રેગા નેતૃણાં વનસ્પતિર્ અધિ ત્વા સ્થાસ્યતિ તસ્ય વિત્તાત્ ।
દેવસ્ ત્વા સવિતા મધ્વાનક્તુ
સુપિપ્પલાભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યઃ ।
ઉદ્ દિવꣳ સ્તભાનાન્તરિક્ષમ્ પૃણ પૃથિવીમ્ ઉપરેણ દૃꣳહ
તે તે ધામાન્ય્ ઉશ્મસી

ગમધ્યે ગાવો યત્ર ભૂરિશૃઙ્ગા અયાસઃ । અત્રાહ તદ્ ઉરુગાયસ્ય વિષ્ણોઃ પરમમ્ પદમ્ અવ ભાતિ ભૂરેઃ ॥
વિષ્ણોઃ કર્માણિ પશ્યત યતો વ્રતાનિ પસ્પશે । ઇન્દ્રસ્ય યુજ્યઃ સખા ॥
તદ્ વિષ્ણોઃ પરમમ્ પદꣳ સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ । દિવીવ ચક્ષુર્ આતતમ્ ॥
બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિꣳ સુપ્રજાવનિꣳ રાયસ્પોષવનિમ્ પર્ય્ ઊહામિ
બ્રહ્મ દૃꣳહ ક્ષત્રં દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ રાયસ્ પોષં દૃꣳહ
પરિવીર્ અસિ પરિ ત્વા દૈવીર્ વિશો વ્યયન્તામ્ પરીમꣳ રાયસ્પોષો યજમાનમ્ મનુષ્યા ।
અન્તરિક્ષસ્ય ત્વા સાનાવવ ગૂહામિ ॥
1.3.7 અનુવાક 7 પશોરુપાકરણમ્

ઇષે ત્વા ।
ઉપવીર્ અસિ ।
ઉપો દેવાન્ દૈવીર્ વિશઃ પ્રાગુર્ વહ્નીર્ ઉશિજો
બૃહસ્પતે ધારયા વસૂનિ
હવ્યા તે સ્વદન્તામ્
દેવ ત્વષ્ટર્ વસુ રણ્વ
રેવતી રમધ્વમ્
અગ્નેર્ જનિત્રમ્ અસિ
વૃષણૌ સ્થ ।
ઉર્વશ્ય્ અસ્ય્ આયુર્ અસિ પુરૂરવા ।
ઘૃતેનાક્તે વૃષણં દધાથામ્ ।
ગાયત્રં છન્દો ઽનુ પ્ર જાયસ્વ ત્રૈષ્ટુભં જાગતં છન્દો ઽનુ પ્ર જાયસ્વ
ભવતમ્

નઃ સમનસૌ સમોકસાવ્ અરેપસૌ
મા યજ્ઞꣳ હિꣳસિષ્ટમ્ મા યજ્ઞપતિં જાતવેદસૌ શિવૌ ભવતમ્ અદ્ય નઃ ॥
અગ્નાવ્ અગ્નિશ્ ચરતિ પ્રવિષ્ટ ઋષીણામ્ પુત્રો અધિરાજ એષઃ । સ્વાહાકૃત્ય બ્રહ્મણા તે જુહોમિ મા દેવાનામ્ મિથુયા કર્ ભાગધેયમ્ ॥
1.3.8 અનુવાક 8 પશોઃ સંજ્ઞપનમ્

આ દદે ।
ઋતસ્ય ત્વા દેવહવિઃ પાશેનારભે
ધર્ષા માનુષાન્
અદ્ભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યઃ પ્રોક્ષામિ ।
અપામ્ પેરુર્ અસિ
સ્વાત્તં ચિત્ સદેવꣳ હવ્યમ્ આપો દેવીઃ સ્વદતૈનમ્ ।
સં તે પ્રાણો વાયુના ગચ્છતાꣳ સં યજત્રૈર્ અઙ્ગાનિ સં યજ્ઞપતિર્ આશિષા
ઘૃતેનાક્તૌ પશું ત્રાયેથામ્ ।
રેવતીર્ યજ્ઞપતિમ્ પ્રિયધાઽઽ વિશત ।
ઉરો અન્તરિક્ષ સજૂર્ દેવેન

વાતેનાસ્ય હવિષસ્ ત્મના યજ સમ્ અસ્ય તનુવા ભવ વર્ષીયો વર્ષીયસિ યજ્ઞે યજ્ઞપતિં ધાઃ
પૃથિવ્યાઃ સમ્પૃચઃ પાહિ
નમસ્ ત આતાન ।
અનર્વા પ્રેહિ ઘૃતસ્ય કુલ્યામ્ અનુ સહ પ્રજયા સહ રાયસ્ પોષેણ ।
આપો દેવીઃ શુદ્ધાયુવઃ શુદ્ધા યૂયં દેવાꣳ ઊઢ્વꣳ શુદ્ધા વયમ્ પરિવિષ્ટાઃ પરિવેષ્ટારો વો ભૂયાસ્મ ॥
1.3.9 અનુવાક 9 પશોર્વપા

વાક્ ત આ પ્યાયતામ્ પ્રાણસ્ ત આ પ્યાયતાં ચક્ષુસ્ ત આ પ્યાયતામ્ શ્રોત્રં ત આ પ્યાયતામ્
યા તે પ્રાણાઞ્ છુગ્ જગામ યા ચક્ષુર્ યા શ્રોત્રં યત્ તે ક્રૂરં યદ્ આસ્થિતમ્ તત્ ત આ પ્યાયતાં તત્ ત એતેન શુન્ધતામ્ ।
નાભિસ્ ત આ પ્યાયતામ્ પાયુસ્ ત આ પ્યાયતામ્ ।
શુદ્ધાશ્ ચરિત્રાઃ
શમ્ અદ્ભ્યઃ

શમ્ ઓષધીભ્યઃ શમ્ પૃથિવ્યૈ શમ્ અહોભ્યામ્
ઓષધે ત્રાયસ્વૈનમ્ ।
સ્વધિતે મૈનꣳ હિꣳસી
રક્ષસામ્ ભાગો ઽસિ ।
ઇદમ્ અહꣳ રક્ષો ઽધમમ્ તમો નયામિ
યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મ ઇદમ્ એનમ્ અધમં તમો નયામિ ।
ઇષે ત્વા
ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી પ્રોર્ણ્વાથામ્
અછિન્નો રાયઃ સુવીર
ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વિહિ
1વાયો વીહિ સ્તોકાનામ્ ।
સ્વાહોર્ધ્વનભસં મારુતં ગચ્છતમ્ ॥
1.3.10 અનુવાક 10 વસાહોમઃ

સં તે મનસા મનઃ સમ્ પ્રાણેન પ્રાણો
જુષ્ટં દેવેભ્યો હવ્યં ઘૃતવત્ સ્વાહા ।
ઐન્દ્રઃ પ્રાણો અઙ્ગેઅઙ્ગે નિ દેધ્યદ્ ઐન્દ્રો ઽપાનો અઙ્ગેઅઙ્ગે વિ બોભુવત્ ।
દેવ ત્વષ્ટર્ ભૂરિ તે સꣳસમ્ એતુ વિષુરૂપા યત્ સલક્ષ્માણો ભવથ । દેવત્રા યન્તમ્ અવસે સખાયો ઽનુ ત્વા માતા પિતરો મદન્તુ ॥
શ્રીર્ અસિ ।
અગ્નિસ્ ત્વા શ્રીણાતુ ।
આપઃ સમ્ અરિણન્
વાતસ્ય (૧) ત્વા ધ્રજ્યૈ પૂષ્ણો રꣳહ્યા અપામ્ ઓષધીનાꣳ રોહિષ્યૈ

ઘૃતં ઘૃતપાવાનઃ પિબત વસાં વસાપાવાનઃ પિબત ।
અન્તરિક્ષસ્ય હવિર્ અસિ
સ્વાહા ત્વાન્તરિક્ષાય
દિશઃ પ્રદિશ આદિશો વિદિશ ઉદ્દિશઃ
સ્વાહા દિગ્ભ્યો
નમો દિગ્ભ્યઃ ॥
1.3.11 અનુવાક 11 ઉપયડ્ઢોમાઃ

સમુદ્રં ગચ્છ સ્વાહાઽન્તરિક્ષં ગચ્છ સ્વાહા દેવꣳ સવિતારં ગચ્છ સ્વાહાઽહોરાત્રે ગચ્છ સ્વાહા મિત્રાવરુણૌ ગચ્છ સ્વાહા સોમં ગચ્છ સ્વાહા યજ્ઞં ગચ્છ સ્વાહા છન્દાꣳસિ ગચ્છ સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવી ગચ્છ સ્વાહા નભો દિવ્યં ગચ્છ સ્વાહાઽગ્નિં વૈશ્વાનરં ગચ્છ સ્વાહા ।
અદ્ભ્યસ્ ત્વૌષધીભ્યો
મનો મે હાર્દિ યચ્છ
તનૂં ત્વચમ્ પુત્રં નપ્તારમ્ અશીય
શુગ્ અસિ(૧) તમ્ અભિ શોચ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મો
ધામ્નોધામ્નો રાજન્ન્ ઇતો વરુણ નો મુઞ્ચ યદ્ આપો અઘ્નિયા વરુણેતિ શપામહે તતો વરુણ નો મુઞ્ચ ॥
1.3.12 અનુવાક 12 વસતીવરીગ્રહણમ્

હવિષ્મતીર્ ઇમા આપો હવિષ્માન્ દેવો અધ્વરો હવિષ્માꣳ આ વિવાસતિ હવિષ્માꣳ અસ્તુ સૂર્યઃ ॥
અગ્નેર્ વો ઽપન્નગૃહસ્ય સદસિ સાદયામિ સુમ્નાય સુમ્નિમીઃ સુમ્ને મા ધત્ત ।
ઇન્દ્રાગ્નિયોર્ ભાગધેયીઃ સ્થ મિત્રાવરુણયોર્ ભાગધેયીઃ સ્થ વિશ્વેષાં દેવાનાં ભાગધેયીઃ સ્થ
યજ્ઞે જાગૃત ॥
1.3.13 અનુવાક 13 સોમાવરોહણમ્

હૃદે ત્વા મનસે ત્વા દિવે ત્વા સૂર્યાય ત્વા ।
ઊર્ધ્વમ્ ઇમમ્ અધ્વરં કૃધિ દિવિ દેવેષુ હોત્રા યચ્છ
સોમ રાજન્ન્ એહ્ય્ અવ રોહ
મા ભેર્ મા સં વિક્થાઃ ।
મા ત્વા હિꣳસિષમ્
પ્રજાસ્ ત્વમ્ ઉપાવરોહ પ્રજાસ્ ત્વામ્ ઉપાવરોહન્તુ
શૃણોત્વ્ અગ્નિઃ સમિધા હવમ્ મે શૃણ્વન્ત્વ્ આપો ધિષણાશ્ ચ દેવીઃ । શૃણોત ગ્રાવાણો વિદુષો નુ (૧)

યજ્ઞꣳ શૃણોતુ દેવઃ સવિતા હવમ્ મે ॥
દેવીર્ આપો અપાં નપાદ્ ય ઊર્મિર્ હવિષ્ય ઇન્દ્રિયાવાન્ મદિન્તમસ્ તં દેવેભ્યો દેવત્રા ધત્ત શુક્રꣳ શુક્રપેભ્યો યેષામ્ ભાગ સ્થ સ્વાહા
કાર્ષિર્ અસ્ય્ અપાપામ્ મૃધ્રમ્ ।
સમુદ્રસ્ય વોક્ષિત્યા ઉન્ નયે
યમ્ અગ્ને પૃત્સુ મર્ત્યમ્ આવો વાજેષુ યં જુનાઃ । સ યન્તા શશ્વતીર્ ઇષઃ ॥
1.3.14 અનુવાક 14 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યાઃ

ત્વમ્ અગ્ને રુદ્રો અસુરો મહો દિવસ્ ત્વꣳ મારુતમ્ પૃક્ષ ઈશિષે । ત્વં વાતૈર્ અરુણૈર્ યાસિ શંગયસ્ ત્વમ્ પૂષા વિધતઃ પાસિ નુ ત્મના ॥
આ વો રાજાનમ્ અધ્વરસ્ય રુદ્રꣳ હોતારꣳ સત્યયજꣳ રોદસ્યોઃ । અગ્નિમ્ પુરા તનયિત્નોર્ અચિત્તાદ્ ધિરણ્યરૂપમ્ અવસે કૃણુધ્વમ્ ॥
અગ્નિર્ હોતા નિ ષસાદા યજીયાન્ ઉપસ્થે માતુઃ સુરભાવ્ ઉ લોકે । યુવા કવિઃ પુરુનિષ્ઠઃ

ઋતાવા ધર્તા કૃષ્ટીનામ્ ઉત મધ્ય ઇદ્ધઃ ॥
સાધ્વીમ્ અકર્ દેવવીતિં નો દય યજ્ઞસ્ય જિહ્વામ્ અવિદામ ગુહ્યામ્ । સ આયુર્ આગાત્ સુરભિર્ વસાનો ભદ્રામ્ અકર્ દેવહૂતિં નો અદ્ય ॥
અક્રન્દદ્ અગ્નિ સ્તનયન્ન્ ઇવ દ્યૌઃ ક્ષામા રેરિહદ્ વીરુધઃ સમઞ્જન્ । સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમ્ ઇદ્ધો અખ્યદ્ આ રોદસી ભાનુના ભાત્ય્ અન્તઃ ॥
ત્વે વસૂનિ પુર્વણીક

હોતર્ દોષા વસ્તોર્ એરિરે યજ્ઞિયાસઃ । ક્ષામેવ વિશ્વા ભુવનાનિ યસ્મિન્ત્ સꣳ સૌભગાનિ દધિરે પાવકે ॥
તુભ્યં તા અઙ્ગિરસ્તમ વિશ્વાઃ સુક્ષિતયઃ પૃથક્ । અગ્ને કામાય યેમિરે ॥
અશ્યામ તં કામમ્ અગ્ને તવોત્ય્ અશ્યામ રયિꣳ રયિવઃ સુવીરમ્ । અશ્યામ વાજમ્ અભિ વાજયન્તો ઽશ્યામ દ્યુમ્નમ્ અજરાજરં તે ॥
શ્રેષ્ઠં યવિષ્ઠ ભારતાગ્ને દ્યુમન્તમ્ આ ભર

વસો પુરુસ્પૃહꣳ રયિમ્ ॥
સ શ્વિતાનસ્ તન્યતૂ રોચનસ્થા અજરેભિર્ નાનદદ્ભિર્ યવિષ્ઠઃ । યઃ પાવકઃ પુરુતમઃ પુરૂણિ પૃથૂન્ય્ અગ્નિર્ અનુયાતિ ભર્વન્ ॥
આયુષ્ ટે વિશ્વતો દધદ્ અયમ્ અગ્નિર્ વરેણ્યઃ । પુનસ્ તે પ્રાણ આયતિ પરા યક્ષ્મꣳ સુવામિ તે ॥
આયુર્દા અગ્ને હવિષો જુષાણો ઘૃતપ્રતીકો ઘૃતયોનિર્ એધિ । ઘૃતમ્ પીત્વા મધુ ચારુ ગવ્યમ્ પિતેવ પુત્રમ્ અભિ

રક્ષતાદ્ ઇમમ્ ॥
તસ્મૈ તે પ્રતિહર્યતે જાતવેદો વિચર્ષણે । અગ્ને જનામિ સુષ્ટુતિમ્ ॥
દિવસ્ પરિ પ્રથમં જજ્ઞે અગ્નિર્ અસ્મદ્ દ્વિતીયમ્ પરિ જાતવેદાઃ । તૃતીયમ્ અપ્સુ નૃમણા અજસ્રમ્ ઇન્ધાન એનં જરતે સ્વાધીઃ ॥
શુચિઃ પાવક વન્દ્યો ઽગ્ને બૃહદ્ વિ રોચસે । ત્વમ્ ઘૃતેભિરાહુતઃ ॥
દૃશાનો રુક્મ ઉર્વ્યા વ્યદ્યૌદ્ દુર્મર્ષમ્ આયુઃ શ્રિયે રુચાનઃ । અગ્નિર્ અમૃતો અભવદ્ વયોભિઃ

યદ્ એનં દ્યૌર્ અજનયત્ સુરેતાઃ ॥
આ યદ્ ઇષે નૃપતિં તેજ આનટ્ છુચિ રેતો નિષિક્તં દ્યૌર્ અભીકે । અગ્નિઃ શર્ધમ્ અનવદ્યં યુવાનꣳ સ્વાધિયં જનયત્ સૂદયચ્ ચ ॥
સ તેજીયસા મનસા ત્વોત ઉત શિક્ષ સ્વપત્યસ્ય શિક્ષોઃ । અગ્ને રાયો નૃતમસ્ય પ્રભૂતૌ ભૂયામ તે સુષ્ટુતયશ્ ચ વસ્વઃ ॥
અગ્ને સહન્તમ્ આ ભર દ્યુમ્નસ્ય પ્રાસહા રયિમ્ । વિશ્વા યઃ

ચર્ષણીર્ અભ્ય્ આસા વાજેષુ સાસહત્ ॥
તમ્ અગ્ને પૃતનાસહꣳ રયિꣳ સહસ્વ આ ભર । ત્વꣳ હિ સત્યો અદ્ભુતો દાતા વાજસ્ય ગોમતઃ ॥
ઉક્ષાન્નાય વશાન્નાય સોમપૃષ્ઠાય વેધસે । સ્તોમૈર્ વિધેમાગ્નયે ॥
વદ્મા હિ સૂનો અસ્ય્ અદ્મસદ્વા ચક્રે અગ્નિર્ જનુષાજ્માન્નમ્ । સ ત્વં ન ઊર્જસન ઊર્જં ધા રાજેવ જેર્ અવૃકે ક્ષેષ્ય્ અન્તઃ ॥
અગ્ન આયૂꣳષિ

પવસ આ સુવોર્જમ્ ઇષં ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્ ॥
અગ્ને પવસ્વ સ્વપા અસ્મે વર્ચઃ સુવીર્યમ્ । દધત્ પોષꣳ રયિમ્ મયિ ॥
અગ્ને પાવક રોચિષા મન્દ્રયા દેવ જિહ્વયા । આ દેવાન્ વક્ષિ યક્ષિ ચ ॥
સ નઃ પાવક દીદિવો ઽગ્ને દેવાꣳ ઇહા વહ । ઉપ યજ્ઞꣳ હવિશ્ ચ નઃ ॥
અગ્નિઃ શુચિવ્રતતમઃ શુચિર્ વિપ્રઃ શુચિઃ કવિઃ । શુચી રોચત આહુતઃ ॥
ઉદ્ અગ્ને શુચયસ્ તવ શુક્રા ભ્રાજન્ત ઈરતે । તવ જ્યોતીꣳષ્ય્ અર્ચયઃ ॥
૧.૩.૩.૧ તુલનીય- વાજસનેયિ માધ્યન્દિન સંહિતા ૫.૩૧, બ્રહ્માણ્ડપુરાણમ્ ૧.૨.૧૨.૨૭, વાયુપુરાણમ્