Taittiriya Samhita · Chapter 1.1

taittirīya saṃhitā
1.1 prapāṭhaka

1.1.1 anuvāka

iṣe tvorje tvā vāyava sthopāyava stha devo vaḥ savitā prārpayatu śreṣṭhatamāya karmaṇe / ā pyāyadhvam aghniyā devabhāgamūrjasvatīḥ payasvatīḥ prajāvatīr anamīvā ayakṣmāḥ /
mā va stena īśata māghaśaꣳsaḥ / rudrasya hetiḥ pari vo vṛṇaktu dhruvā asmin gopatau syāta bahvīḥ / yajamānasya paśūn pāhi //
1.1.2 anuvāka 2 barhirāharaṇam
1.1.3 anuvāka 3 sāṃnnāyyaṃ, pātraprokṣaṇādi
1.1.4 anuvāka 4 havirnirvāpaḥ
tvaṃ devānāṃ asi sasnitamam papritamaṃ juṣṭatamaṃ vahnitamaṃ devahūtamam ahrutam asi havirdhānam / dṛꣳhasva mā hvār / mitrasya tvā cakṣuṣā prekṣe mā bher mā saṃ vikthā mā tvā
1.1.5 anuvāka 5 haviḥ prokṣaṇādi
1.1.6 anuvāka 6 vrīhipeṣaṇam
1.1.7 anuvāka 7 kapālopadhānam
1.1.8 anuvāka 8 saṃvāpādiḥ
1.1.9 anuvāka 9 vedikaraṇam
1.1.10 anuvāka 10 havirgrahaṇam
1.1.11 anuvāka 11 havirāsādanādi
1.1.12 anuvāka 12 āghāraḥ
1.1.13 anuvāka 13 srugvyūhanādi
1.1.14 anuvāka 14 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyā
1.1.1 anuvāka

iṣe tvorje tvā
vāyava sthopāyava stha
devo vaḥ savitā prārpayatu śreṣṭhatamāya karmaṇe /
ā pyāyadhvam aghniyā devabhāgamūrjasvatīḥ payasvatīḥ prajāvatīr anamīvā ayakṣmāḥ /
mā va stena īśata māghaśaꣳsaḥ /
rudrasya hetiḥ pari vo vṛṇaktu
dhruvā asmin gopatau syāta bahvīḥ /
yajamānasya paśūn pāhi

anuvāka

barhirāharaṇam
yajñasya ghoṣad asi
pratyuṣṭaꣳ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ
preyam agād dhiṣaṇā barhiraccha manunā kṛtā svadhayā vitaṣṭā / ta ā vahanti kavayaḥ purastād devebhyo juṣṭam iha barhir āsade //
devānām pariṣūtam asi
varṣavṛddham asi
devabarhir mā tvānvaṅ mā tiryak
parva te rādhyāsam
ā chettā te mā riṣam /
devabarhiḥ śatavalśaṃ vi roha sahasravalśāḥ
vi vayaꣳ ruhema
pṛthivyāḥ sampṛcaḥ pāhi
susambhṛtā tvā sam bharāmi
adityai rāsnāsīndrāṇyai saṃnahanam
pūṣā te granthiṃ grathnātu sa te māsthāt /
indrasya tvā bāhubhyām ud yacche bṛhaspater mūrdhnā harāmi
urv antarikṣam anv ihi
devaṃgamam asi //
1.1.3 anuvāka 3 sāṃnnāyyaṃ, pātraprokṣaṇādi
śundhadhvaṃ daivyāya karmaṇe devayajyāyai
mātariśvano gharmo 'si
dyaur asi pṛthivyasi
viśvadhāyā asi parameṇa dhāmnā
dṛꣳhasva mā hvār/
vasūnāꣳ pavitram asi śatadhāraṃ vasūnāṃ pavitram asi sahasradhāram /
hutaḥ stoko huto drapsaḥ /
agnaye bṛhate nākāya / svāhā dyāvāpṛthivībhyām /
sā viśvāyuḥ sā viśvavyacāḥ sā viśvakarmā
sam pṛcyadhvam ṛtāvarīr ūrmiṇīr madhumattamā mandrā dhanasya sātaye
somena tvā ''tanacmīndrāya dadhi
viṣṇo havyaꣳ rakṣasva //
1.1.4 anuvāka 4 havirnirvāpaḥ
karmaṇe vāṃ devebhyaḥ śakeyam /
veṣāya tvā
pratyuṣṭaꣳ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ /
dhūr asi dhūrva dhūrvantaṃ dhūrva taṃ yo 'smān dhūrvati taṃ dhūrva yaṃ vayaṃ dhūrvāmas
tvaṃ devānāṃ asi sasnitamam papritamaṃ juṣṭatamaṃ vahnitamaṃ devahūtamam
ahrutam asi havirdhānam /
dṛꣳhasva mā hvār /
mitrasya tvā cakṣuṣā prekṣe
mā bher mā saṃ vikthā mā tvā
hiꣳsiṣam
uru vātāya
devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām agnaye juṣṭaṃ nir vapāmy agnīṣomābhyām
idaṃ devānām idam u naḥ saha
sphātyai tvā nārātyai
suvar abhi vi khyeṣaṃ vaiśvānaraṃ jyotiḥ /
dṛꣳhantāṃ duryā dyāvāpṛthivyoḥ /
urv antarikṣam anv ihi /
adityās tvopasthe sādayāmi /
agne havyaꣳ rakṣasva //
1.1.5 anuvāka 5 haviḥ prokṣaṇādi
devo vaḥ savitot punātv acchidreṇa pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ /
āpo devīr agrepuvo agreguvo 'gra imaṃ yajñaṃ nayatāgre yajñapatiṃ dhatta
yuṣmān indro 'vṛṇīta vṛtratūrye yūyam indram avṛṇīdhvaṃ vṛtratūrye
prokṣitā stha /
agnaye vo juṣṭam prokṣāmy agnīṣomābhyām /
śundhadhvaṃ daivyāya karmaṇe devayajyāyai /
avadhūtaꣳ rakṣo 'vadhūtā arātayaḥ /
adityās tvag asi prati tvā
pṛthivī vettu /
adhiṣavaṇam asi vānaspatyam prati tvā'dityās tvag vettu /
agnes tanūr asi vāco visarjanam
devavītaye tvā gṛhṇāmi /
adrir asi vānaspatyaḥ
sa idaṃ devebhyo havyaꣳ suśami śamiṣva /
iṣam ā vadorjam ā vada
dyumad vadata
vayaꣳ saṃghātaṃ jeṣma
varṣavṛddham asi
prati tvā varṣavṛddhaṃ vettu
parāpūtaꣳ rakṣaḥ parāpūtā arātayaḥ /
rakṣasām bhāgo 'si
vāyur vo vi vinaktu
devo vaḥ savitā hiraṇyapāṇiḥ prati gṛhṇātu //
1.1.6 anuvāka 6 vrīhipeṣaṇam
avadhūtaꣳ rakṣo 'vadhūtā arātayaḥ /
adityās tvag asi prati tvā pṛthivī vettu
divaḥ skambhanir asi prati tvā'dityās tvag vettu
dhiṣaṇā'si parvatyā prati tvā diva skambhanir vettu
dhiṣaṇā'si pārvateyī prati tvā parvatir vettu
devasya tvā savituḥ prasave 'śvinor bāhubhyām pūṣṇo hastābhyām adhi vapāmi
dhānyam asi dhinuhi devān
prāṇāya tvāpānāya tvā vyānāya tvā
dīrghām anu prasitim āyuṣe dhām /
devo vaḥ savitā hiraṇyapāṇiḥ prati gṛhṇātu //
1.1.7 anuvāka 7 kapālopadhānam
dhṛṣṭir asi brahma yaccha /
apāgne 'gnim āmādaṃ jahi niṣ kravyādaꣳ sedhā'' devayajaṃ vaha
nirdagdhaꣳ rakṣo nirdagdhā arātayaḥ /
dhruvam asi pṛthivīṃ dṛꣳhā''yur dṛꣳha prajāṃ dṛꣳha sajātān asmai yajamānāya paryūha
dhartam asy antarikṣaṃ dṛꣳha prāṇaṃ dṛꣳhāpānaṃ dṛꣳha sajātān asmai yajamānāya paryūha
dharuṇam asi divaṃ dṛꣳha cakṣuḥ
dṛꣳha śrotraṃ dṛꣳha sajātān asmai yajamānāya paryūha
dharmāsi diśo dṛꣳha yoniṃ dṛꣳha prajāṃ dṛꣳha sajātān asmai yajamānāya paryūha
cita stha prajām asmai rayiṃ asmai sajātān asmai yajamānāya paryūha
bhṛgūṇām aṅgirasāṃ tapasā tapyadhvam /
yāni gharme kapālāny upacinvanti vedhasaḥ / pūṣṇas tāny api vrata indravāyū vi muñcatām //
1.1.8 anuvāka 8 saṃvāpādiḥ
saṃ vapāmi
sam āpo adbhir agmata sam oṣadhayo rasena
saꣳ revatīr jagatībhir madhumatīr madhumatībhiḥ sṛjyadhvam
adbhyaḥ pari prajātā stha samadbhiḥ pṛcyadhvam /
janayatyai tvā saṃ yaumi /
agnaye tvā'gnīṣomābhyām
makhasya śiro 'si
gharmo 'si viśvāyuḥ /
uru prathasvoru te yajñapatiḥ prathatām /
tvacaṃ gṛhṇīṣva /
antaritaꣳ rakṣo 'ntaritā arātayaḥ /
devas tvā savitā śrapayatu varṣiṣṭhe adhi nāke /
agnis te tanuvam mā'ti dhāk /
agne havyaꣳ rakṣasva
sam brahmaṇā pṛcyasva /
ekatāya svāhā dvitāya svāhā tritāya svāhā //
1.1.9 anuvāka 9 vedikaraṇam
ā dade /
indrasya bāhur asi dakṣiṇaḥ sahasrabhṛṣṭiḥ śatatejāḥ /
vāyur asi tigmatejāḥ
pṛthivi devayajany oṣadhyās te mūlam mā hiꣳsiṣam
apahato 'raruḥ pṛthivyai
vrajaṃ gaccha gosthānam /
varṣatu te dyaur
badhāna deva savitaḥ paramasyām parāvati śatena pāśair yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas tam ato mā mauk /
apahato 'raruḥ pṛthivyai devayajanyai
vrajam
gaccha gosthānam /
varṣatu te dyaur
badhāna deva savitaḥ paramasyām parāvati śatena pāśair yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas tam ato mā mauk /
apahato 'raruḥ pṛthivyā adevayajanaḥ /
vrajaṃ gaccha gosthānam /
varṣatu te dyauḥ /
badhāna deva savitaḥ paramasyām parāvati śatena pāśair yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmas tam ato mā
mauk /
ararus te divaṃ mā skān
vasavas tvā pari gṛhṇantu gāyatreṇa chandasā rudrās tvā pari gṛhṇantu traiṣṭubhena chandasādityās tvā pari gṛhṇantu jāgatena chandasā
devasya savituḥ save karma kṛṇvanti vedhasaḥ /
ṛtam asy ṛtasadanam asy ṛtaśrīr asi
dhā asi svadhā asi /
urvī cāsi vasvī cāsi
purā krūrasya visṛpo virapśinn udādāya pṛthivīṃ jīradānur yām airayañ candramasi svadhābhis tāṃ dhīrāso anudṛśya yajante //
1.1.10 anuvāka 10 havirgrahaṇam
pratyuṣṭaꣳ rakṣaḥ pratyuṣṭā arātayaḥ /
agner vas tejiṣṭhena tejasā niṣṭapāmi
goṣṭham mā nirmṛkṣaṃ vājinaṃ tvā sapatnasahaꣳ sam mārjmi
vācam prāṇaṃ cakṣuḥ śrotram prajāṃ yonim mā nirmṛkṣam vājinīṃ tvā sapatnasāhīꣳ sam mārjmi /
āśāsānā saumanasam prajām saubhāgyaṃ tanūm / agner anuvratā bhūtvā saṃ nahye sukṛtāya kam /
suprajasas tvā vayaꣳ supatnīr upa
sedima / agne sapatnadambhanam adabdhāso adābhyam
imaṃ vi ṣyāmi varuṇasya pāśaṃ yam abadhnīta savitā suketaḥ / dhātuś ca yonau sukṛtasya loke syonam me saha patyā karomi
sam āyuṣā sam prajayā sam agne varcasā punaḥ / sam patnī patyāhaṃ gacche sam ātmā tanuvā mama
mahīnām payo 'sy oṣadhīnāꣳ rasas tasya te 'kṣīyamāṇasya niḥ
vapāmi
mahīnām payo 'sy oṣadhīnāꣳ raso 'dabdhena tvā cakṣuṣā'vekṣe suprajāstvāya

tejo 'si tejo 'nu prehy agnis te tejo mā vi nait /
agner jihvāsi subhūr devānām /
dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe bhava
śukram asi jyotir asi tejo 'si
devo vaḥ savitot punātv acchidreṇa pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhiḥ
śukraṃ tvā śukrāyāṃ dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe gṛhṇāmi
jyotis tvā jyotiṣy arcis tvārciṣi dhāmnedhāmne devebhyo yajuṣeyajuṣe gṛhṇāmi

anuvāka

havirāsādanādi
kṛṣṇo 'sy ākhareṣṭho 'gnaye tvā svāhā
vedir asi barhiṣe tvā svāhā
barhir asi srugbhyas tvā svāhā
dive tvāntarikṣāya tvā pṛthivyai tvā
svadhā pitṛbhya ūrg bhava barhiṣadbhyaḥ /
ūrjā pṛthivīṃ gacchata
viṣṇoḥ stūpo 'si /
ūrṇāmradasaṃ tvā stṛṇāmi svāsasthaṃ devebhyaḥ /
gandharvo 'si viśvāvasur viśvasmād īṣato yajamānasya paridhir iḍa īḍitaḥ /
indrasya bāhur asi
dakṣiṇo yajamānasya paridhir iḍa īḍitaḥ /
mitrāvaruṇau tvottarataḥ pari dhattāṃ dhruveṇa dharmaṇā yajamānasya paridhir iḍa īḍitaḥ
sūryas tvā purastāt pātu kasyāś cid abhiśastyāḥ/
vītihotraṃ tvā kave dyumantaꣳ sam idhīmahy agne bṛhantam adhvare
viśo yantre sthaḥ /
vasūnāꣳ rudrāṇām ādityānāꣳ sadasi sīda
juhūr upabhṛd dhruvā'si ghṛtācī nāmnā priyeṇa nāmnā priye sadasi sīda /
etā asadant sukṛtasya loke
tā viṣṇo pāhi
pāhi yajñam pāhi yajñapatim pāhi māṃ yajñaniyam //
1.1.12 anuvāka 12 āghāraḥ
bhuvanam asi vi prathasva /
agne yaṣṭar idaṃ namaḥ /
juhv ehy agnis tvā hvayati devayajyāyai /
upabhṛd ehi devas tvā savitā hvayati devayajyāyai /
agnāviṣṇū mā vām ava kramiṣam /
vi jihāthām mā mā saṃ tāptam /
lokam me lokakṛtau kṛṇutam /
viṣṇoḥ sthānam asi /
ita indro akṛṇod vīryāṇi
samārabhyordhvo adhvaro divispṛśam
ahruto yajño yajñapateḥ /
indrāvānt svāhā
bṛhad bhāḥ
pāhi māgne duścaritād ā mā sucarite bhaja
5makhasya śiro 'si saṃ jyotiṣā jyotir aṅktām //
1.1.13 anuvāka 13 srugvyūhanādi
vājasya mā prasavenodgrābheṇod agrabhīt / athā sapatnāꣳ indro me nigrābheṇādharāꣳ akaḥ //
udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā avīvṛdhan / athā sapatnān indrāgnī me viṣūcīnān vyasyatām //
vasubhyas tvā rudrebhyas tvādityebhyas tvā /
aktaꣳ rihāṇā viyantu vayaḥ
prajāṃ yonim mā nir mṛkṣam
ā pyāyantām āpa oṣadhayaḥ /
marutām pṛṣatayaḥ stha
divam
gaccha tato no vṛṣṭim eraya /
āyuṣpā agne 'sy āyur me pāhi
cakṣuṣpā agne 'si cakṣur me pāhi
dhruvā'si
yam paridhim paryadhatthā agne deva paṇibhir vīyamāṇas taṃ ta etam anu joṣam bharāmi ned eṣa tvad apacetayātai
yajñasya pātha upa sam itam /
saꣳsrāvabhāgāḥ stheṣā bṛhantaḥ prastareṣṭhā barhiṣadaś ca //
devā imāṃ vācam abhi viśve gṛṇanta āsadyāsmin barhiṣi mādayadhvam
agner vām apannagṛhasya sadasi sādayāmi
sumnāya sumninī sumne mā dhattam /
dhuri dhuryau pātam
agne 'dabdhāyo 'śītatanopāhi mā'dya divaḥ pāhi prasityai pāhi duriṣṭyai pāhi duradmanyai pāhi duścaritāt /
aviṣaṃ naḥ pituṃ kṛṇu suṣadā yoniꣳ svāhā
devā gātuvido gātuṃ vittvā gātum ita
manasas pata imaṃ no deva deveṣu yajñaꣳ svāhā vāci svāhā vāte dhāḥ //
1.1.14 anuvāka 14 kāmyeṣṭiyājyāpuronuvākyā
ubhā vām indrāgnī āhuvadhyā ubhā rādhasaḥ saha mādayadhyai / ubhā dātārāv iṣāꣳ rayīṇām ubhā vājasya sātaye huve vām //
aśravaꣳ hi bhūridāvattarā vāṃ vijāmātur uta vā ghā syālāt / athā somasya prayatī yuvabhyām indrāgnī stomaṃ janayāmi navyam //
indrāgnī navatim puro dāsapatnīr adhūnutam / sākam ekena karmaṇā //
śuciṃ nu stomaṃ navajātaṃ adyendrāgnī vṛtrahaṇā juṣethām //
ubhā hi vāꣳ suhavā johavīmi tā vājaꣳ sadya uśate dheṣṭhā //
vayam u tvā pathas pate rathaṃ na vājasātaye / dhiye pūṣann ayujmahi //
pathaspathaḥ paripatiṃ vacasyā kāmena kṛto abhy ānaḍ arkam / sa no rāsac churudhaś candrāgrā dhiyaṃ dhiyaꣳ sīṣadhāti pra pūṣā //
kṣetrasya patinā vayaṃ hiteneva jayāmasi / gām aśvam poṣayitnv ā sa naḥ
mṛḍātīdṛśe //
kṣetrasya pate madhumantamūrmiṃ dhenur iva payo asmāsu dhukṣva / madhuścutaṃ ghṛtam iva supūtam ṛtasya naḥ patayo mṛḍayantu //
agne naya supathā rāye asmān viśvāni deva vayunāni vidvān / yuyodhy asmaj juhurāṇam eno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema //
ā devānām api panthām aganma yac chaknavāma tad anu pravoḍhum / agnir vidvānt sa yajāt
sed u hotā so adhvarānt sa ṛtūn kalpayāti //
yad vāhiṣṭhaṃ tad agnaye bṛhad arca vibhāvaso / mahiṣīva tvad rayis tvad vājā ud īrate //
agne tvam pārayā navyo asmānt svastibhir ati durgāṇi viśvā / pūś ca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya śaṃ yoḥ //
tvam agne vratapā asi deva ā martyeṣv ā / tvaṃ yajñeṣv īḍyaḥ //
yad vo vayam pramināma vratāni viduṣāṃ devā aviduṣṭarāsaḥ / agniṣ ṭad viśvam ā pṛṇāti vidvān yebhir devāṃ ṛtubhiḥ kalpayāti //