તૈત્તિરીયસંહિતા · અધ્યાય 1.1

તૈત્તિરીય સંહિતા
1.1 પ્રપાઠક

1.1.1 અનુવાક

ઇષે ત્વોર્જે ત્વા વાયવ સ્થોપાયવ સ્થ દેવો વઃ સવિતા પ્રાર્પયતુ શ્રેષ્ઠતમાય કર્મણે । આ પ્યાયધ્વમ્ અઘ્નિયા દેવભાગમૂર્જસ્વતીઃ પયસ્વતીઃ પ્રજાવતીર્ અનમીવા અયક્ષ્માઃ ।
મા વ સ્તેન ઈશત માઘશꣳસઃ । રુદ્રસ્ય હેતિઃ પરિ વો વૃણક્તુ ધ્રુવા અસ્મિન્ ગોપતૌ સ્યાત બહ્વીઃ । યજમાનસ્ય પશૂન્ પાહિ ॥
1.1.2 અનુવાક 2 બર્હિરાહરણમ્
1.1.3 અનુવાક 3 સાંન્નાય્યં, પાત્રપ્રોક્ષણાદિ
1.1.4 અનુવાક 4 હવિર્નિર્વાપઃ
ત્વં દેવાનાં અસિ સસ્નિતમમ્ પપ્રિતમં જુષ્ટતમં વહ્નિતમં દેવહૂતમમ્ અહ્રુતમ્ અસિ હવિર્ધાનમ્ । દૃꣳહસ્વ મા હ્વાર્ । મિત્રસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રેક્ષે મા ભેર્ મા સં વિક્થા મા ત્વા
1.1.5 અનુવાક 5 હવિઃ પ્રોક્ષણાદિ
1.1.6 અનુવાક 6 વ્રીહિપેષણમ્
1.1.7 અનુવાક 7 કપાલોપધાનમ્
1.1.8 અનુવાક 8 સંવાપાદિઃ
1.1.9 અનુવાક 9 વેદિકરણમ્
1.1.10 અનુવાક 10 હવિર્ગ્રહણમ્
1.1.11 અનુવાક 11 હવિરાસાદનાદિ
1.1.12 અનુવાક 12 આઘારઃ
1.1.13 અનુવાક 13 સ્રુગ્વ્યૂહનાદિ
1.1.14 અનુવાક 14 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યા
1.1.1 અનુવાક

ઇષે ત્વોર્જે ત્વા
વાયવ સ્થોપાયવ સ્થ
દેવો વઃ સવિતા પ્રાર્પયતુ શ્રેષ્ઠતમાય કર્મણે ।
આ પ્યાયધ્વમ્ અઘ્નિયા દેવભાગમૂર્જસ્વતીઃ પયસ્વતીઃ પ્રજાવતીર્ અનમીવા અયક્ષ્માઃ ।
મા વ સ્તેન ઈશત માઘશꣳસઃ ।
રુદ્રસ્ય હેતિઃ પરિ વો વૃણક્તુ
ધ્રુવા અસ્મિન્ ગોપતૌ સ્યાત બહ્વીઃ ।
યજમાનસ્ય પશૂન્ પાહિ

અનુવાક

બર્હિરાહરણમ્
યજ્ઞસ્ય ઘોષદ્ અસિ
પ્રત્યુષ્ટꣳ રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતયઃ
પ્રેયમ્ અગાદ્ ધિષણા બર્હિરચ્છ મનુના કૃતા સ્વધયા વિતષ્ટા । ત આ વહન્તિ કવયઃ પુરસ્તાદ્ દેવેભ્યો જુષ્ટમ્ ઇહ બર્હિર્ આસદે ॥
દેવાનામ્ પરિષૂતમ્ અસિ
વર્ષવૃદ્ધમ્ અસિ
દેવબર્હિર્ મા ત્વાન્વઙ્ મા તિર્યક્
પર્વ તે રાધ્યાસમ્
આ છેત્તા તે મા રિષમ્ ।
દેવબર્હિઃ શતવલ્શં વિ રોહ સહસ્રવલ્શાઃ
વિ વયꣳ રુહેમ
પૃથિવ્યાઃ સમ્પૃચઃ પાહિ
સુસમ્ભૃતા ત્વા સમ્ ભરામિ
અદિત્યૈ રાસ્નાસીન્દ્રાણ્યૈ સંનહનમ્
પૂષા તે ગ્રન્થિં ગ્રથ્નાતુ સ તે માસ્થાત્ ।
ઇન્દ્રસ્ય ત્વા બાહુભ્યામ્ ઉદ્ યચ્છે બૃહસ્પતેર્ મૂર્ધ્ના હરામિ
ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહિ
દેવંગમમ્ અસિ ॥
1.1.3 અનુવાક 3 સાંન્નાય્યં, પાત્રપ્રોક્ષણાદિ
શુન્ધધ્વં દૈવ્યાય કર્મણે દેવયજ્યાયૈ
માતરિશ્વનો ઘર્મો ઽસિ
દ્યૌર્ અસિ પૃથિવ્યસિ
વિશ્વધાયા અસિ પરમેણ ધામ્ના
દૃꣳહસ્વ મા હ્વાર્।
વસૂનાꣳ પવિત્રમ્ અસિ શતધારં વસૂનાં પવિત્રમ્ અસિ સહસ્રધારમ્ ।
હુતઃ સ્તોકો હુતો દ્રપ્સઃ ।
અગ્નયે બૃહતે નાકાય । સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યામ્ ।
સા વિશ્વાયુઃ સા વિશ્વવ્યચાઃ સા વિશ્વકર્મા
સમ્ પૃચ્યધ્વમ્ ઋતાવરીર્ ઊર્મિણીર્ મધુમત્તમા મન્દ્રા ધનસ્ય સાતયે
સોમેન ત્વા ઽઽતનચ્મીન્દ્રાય દધિ
વિષ્ણો હવ્યꣳ રક્ષસ્વ ॥
1.1.4 અનુવાક 4 હવિર્નિર્વાપઃ
કર્મણે વાં દેવેભ્યઃ શકેયમ્ ।
વેષાય ત્વા
પ્રત્યુષ્ટꣳ રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતયઃ ।
ધૂર્ અસિ ધૂર્વ ધૂર્વન્તં ધૂર્વ તં યો ઽસ્માન્ ધૂર્વતિ તં ધૂર્વ યં વયં ધૂર્વામસ્
ત્વં દેવાનાં અસિ સસ્નિતમમ્ પપ્રિતમં જુષ્ટતમં વહ્નિતમં દેવહૂતમમ્
અહ્રુતમ્ અસિ હવિર્ધાનમ્ ।
દૃꣳહસ્વ મા હ્વાર્ ।
મિત્રસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રેક્ષે
મા ભેર્ મા સં વિક્થા મા ત્વા
હિꣳસિષમ્
ઉરુ વાતાય
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ અગ્નયે જુષ્ટં નિર્ વપામ્ય્ અગ્નીષોમાભ્યામ્
ઇદં દેવાનામ્ ઇદમ્ ઉ નઃ સહ
સ્ફાત્યૈ ત્વા નારાત્યૈ
સુવર્ અભિ વિ ખ્યેષં વૈશ્વાનરં જ્યોતિઃ ।
દૃꣳહન્તાં દુર્યા દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ ।
ઉર્વ્ અન્તરિક્ષમ્ અન્વ્ ઇહિ ।
અદિત્યાસ્ ત્વોપસ્થે સાદયામિ ।
અગ્ને હવ્યꣳ રક્ષસ્વ ॥
1.1.5 અનુવાક 5 હવિઃ પ્રોક્ષણાદિ
દેવો વઃ સવિતોત્ પુનાત્વ્ અચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણ વસોઃ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિઃ ।
આપો દેવીર્ અગ્રેપુવો અગ્રેગુવો ઽગ્ર ઇમં યજ્ઞં નયતાગ્રે યજ્ઞપતિં ધત્ત
યુષ્માન્ ઇન્દ્રો ઽવૃણીત વૃત્રતૂર્યે યૂયમ્ ઇન્દ્રમ્ અવૃણીધ્વં વૃત્રતૂર્યે
પ્રોક્ષિતા સ્થ ।
અગ્નયે વો જુષ્ટમ્ પ્રોક્ષામ્ય્ અગ્નીષોમાભ્યામ્ ।
શુન્ધધ્વં દૈવ્યાય કર્મણે દેવયજ્યાયૈ ।
અવધૂતꣳ રક્ષો ઽવધૂતા અરાતયઃ ।
અદિત્યાસ્ ત્વગ્ અસિ પ્રતિ ત્વા
પૃથિવી વેત્તુ ।
અધિષવણમ્ અસિ વાનસ્પત્યમ્ પ્રતિ ત્વાઽદિત્યાસ્ ત્વગ્ વેત્તુ ।
અગ્નેસ્ તનૂર્ અસિ વાચો વિસર્જનમ્
દેવવીતયે ત્વા ગૃહ્ણામિ ।
અદ્રિર્ અસિ વાનસ્પત્યઃ
સ ઇદં દેવેભ્યો હવ્યꣳ સુશમિ શમિષ્વ ।
ઇષમ્ આ વદોર્જમ્ આ વદ
દ્યુમદ્ વદત
વયꣳ સંઘાતં જેષ્મ
વર્ષવૃદ્ધમ્ અસિ
પ્રતિ ત્વા વર્ષવૃદ્ધં વેત્તુ
પરાપૂતꣳ રક્ષઃ પરાપૂતા અરાતયઃ ।
રક્ષસામ્ ભાગો ઽસિ
વાયુર્ વો વિ વિનક્તુ
દેવો વઃ સવિતા હિરણ્યપાણિઃ પ્રતિ ગૃહ્ણાતુ ॥
1.1.6 અનુવાક 6 વ્રીહિપેષણમ્
અવધૂતꣳ રક્ષો ઽવધૂતા અરાતયઃ ।
અદિત્યાસ્ ત્વગ્ અસિ પ્રતિ ત્વા પૃથિવી વેત્તુ
દિવઃ સ્કમ્ભનિર્ અસિ પ્રતિ ત્વાઽદિત્યાસ્ ત્વગ્ વેત્તુ
ધિષણાઽસિ પર્વત્યા પ્રતિ ત્વા દિવ સ્કમ્ભનિર્ વેત્તુ
ધિષણાઽસિ પાર્વતેયી પ્રતિ ત્વા પર્વતિર્ વેત્તુ
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે ઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યામ્ પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ અધિ વપામિ
ધાન્યમ્ અસિ ધિનુહિ દેવાન્
પ્રાણાય ત્વાપાનાય ત્વા વ્યાનાય ત્વા
દીર્ઘામ્ અનુ પ્રસિતિમ્ આયુષે ધામ્ ।
દેવો વઃ સવિતા હિરણ્યપાણિઃ પ્રતિ ગૃહ્ણાતુ ॥
1.1.7 અનુવાક 7 કપાલોપધાનમ્
ધૃષ્ટિર્ અસિ બ્રહ્મ યચ્છ ।
અપાગ્ને ઽગ્નિમ્ આમાદં જહિ નિષ્ ક્રવ્યાદꣳ સેધાઽઽ દેવયજં વહ
નિર્દગ્ધꣳ રક્ષો નિર્દગ્ધા અરાતયઃ ।
ધ્રુવમ્ અસિ પૃથિવીં દૃꣳહાઽઽયુર્ દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ સજાતાન્ અસ્મૈ યજમાનાય પર્યૂહ
ધર્તમ્ અસ્ય્ અન્તરિક્ષં દૃꣳહ પ્રાણં દૃꣳહાપાનં દૃꣳહ સજાતાન્ અસ્મૈ યજમાનાય પર્યૂહ
ધરુણમ્ અસિ દિવં દૃꣳહ ચક્ષુઃ
દૃꣳહ શ્રોત્રં દૃꣳહ સજાતાન્ અસ્મૈ યજમાનાય પર્યૂહ
ધર્માસિ દિશો દૃꣳહ યોનિં દૃꣳહ પ્રજાં દૃꣳહ સજાતાન્ અસ્મૈ યજમાનાય પર્યૂહ
ચિત સ્થ પ્રજામ્ અસ્મૈ રયિં અસ્મૈ સજાતાન્ અસ્મૈ યજમાનાય પર્યૂહ
ભૃગૂણામ્ અઙ્ગિરસાં તપસા તપ્યધ્વમ્ ।
યાનિ ઘર્મે કપાલાન્ય્ ઉપચિન્વન્તિ વેધસઃ । પૂષ્ણસ્ તાન્ય્ અપિ વ્રત ઇન્દ્રવાયૂ વિ મુઞ્ચતામ્ ॥
1.1.8 અનુવાક 8 સંવાપાદિઃ
સં વપામિ
સમ્ આપો અદ્ભિર્ અગ્મત સમ્ ઓષધયો રસેન
સꣳ રેવતીર્ જગતીભિર્ મધુમતીર્ મધુમતીભિઃ સૃજ્યધ્વમ્
અદ્ભ્યઃ પરિ પ્રજાતા સ્થ સમદ્ભિઃ પૃચ્યધ્વમ્ ।
જનયત્યૈ ત્વા સં યૌમિ ।
અગ્નયે ત્વાઽગ્નીષોમાભ્યામ્
મખસ્ય શિરો ઽસિ
ઘર્મો ઽસિ વિશ્વાયુઃ ।
ઉરુ પ્રથસ્વોરુ તે યજ્ઞપતિઃ પ્રથતામ્ ।
ત્વચં ગૃહ્ણીષ્વ ।
અન્તરિતꣳ રક્ષો ઽન્તરિતા અરાતયઃ ।
દેવસ્ ત્વા સવિતા શ્રપયતુ વર્ષિષ્ઠે અધિ નાકે ।
અગ્નિસ્ તે તનુવમ્ માઽતિ ધાક્ ।
અગ્ને હવ્યꣳ રક્ષસ્વ
સમ્ બ્રહ્મણા પૃચ્યસ્વ ।
એકતાય સ્વાહા દ્વિતાય સ્વાહા ત્રિતાય સ્વાહા ॥
1.1.9 અનુવાક 9 વેદિકરણમ્
આ દદે ।
ઇન્દ્રસ્ય બાહુર્ અસિ દક્ષિણઃ સહસ્રભૃષ્ટિઃ શતતેજાઃ ।
વાયુર્ અસિ તિગ્મતેજાઃ
પૃથિવિ દેવયજન્ય્ ઓષધ્યાસ્ તે મૂલમ્ મા હિꣳસિષમ્
અપહતો ઽરરુઃ પૃથિવ્યૈ
વ્રજં ગચ્છ ગોસ્થાનમ્ ।
વર્ષતુ તે દ્યૌર્
બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યામ્ પરાવતિ શતેન પાશૈર્ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મસ્ તમ્ અતો મા મૌક્ ।
અપહતો ઽરરુઃ પૃથિવ્યૈ દેવયજન્યૈ
વ્રજમ્
ગચ્છ ગોસ્થાનમ્ ।
વર્ષતુ તે દ્યૌર્
બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યામ્ પરાવતિ શતેન પાશૈર્ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મસ્ તમ્ અતો મા મૌક્ ।
અપહતો ઽરરુઃ પૃથિવ્યા અદેવયજનઃ ।
વ્રજં ગચ્છ ગોસ્થાનમ્ ।
વર્ષતુ તે દ્યૌઃ ।
બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યામ્ પરાવતિ શતેન પાશૈર્ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મસ્ તમ્ અતો મા
મૌક્ ।
અરરુસ્ તે દિવં મા સ્કાન્
વસવસ્ ત્વા પરિ ગૃહ્ણન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસા રુદ્રાસ્ ત્વા પરિ ગૃહ્ણન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાદિત્યાસ્ ત્વા પરિ ગૃહ્ણન્તુ જાગતેન છન્દસા
દેવસ્ય સવિતુઃ સવે કર્મ કૃણ્વન્તિ વેધસઃ ।
ઋતમ્ અસ્ય્ ઋતસદનમ્ અસ્ય્ ઋતશ્રીર્ અસિ
ધા અસિ સ્વધા અસિ ।
ઉર્વી ચાસિ વસ્વી ચાસિ
પુરા ક્રૂરસ્ય વિસૃપો વિરપ્શિન્ન્ ઉદાદાય પૃથિવીં જીરદાનુર્ યામ્ ઐરયઞ્ ચન્દ્રમસિ સ્વધાભિસ્ તાં ધીરાસો અનુદૃશ્ય યજન્તે ॥
1.1.10 અનુવાક 10 હવિર્ગ્રહણમ્
પ્રત્યુષ્ટꣳ રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતયઃ ।
અગ્નેર્ વસ્ તેજિષ્ઠેન તેજસા નિષ્ટપામિ
ગોષ્ઠમ્ મા નિર્મૃક્ષં વાજિનં ત્વા સપત્નસહꣳ સમ્ માર્જ્મિ
વાચમ્ પ્રાણં ચક્ષુઃ શ્રોત્રમ્ પ્રજાં યોનિમ્ મા નિર્મૃક્ષમ્ વાજિનીં ત્વા સપત્નસાહીꣳ સમ્ માર્જ્મિ ।
આશાસાના સૌમનસમ્ પ્રજામ્ સૌભાગ્યં તનૂમ્ । અગ્નેર્ અનુવ્રતા ભૂત્વા સં નહ્યે સુકૃતાય કમ્ ।
સુપ્રજસસ્ ત્વા વયꣳ સુપત્નીર્ ઉપ
સેદિમ । અગ્ને સપત્નદમ્ભનમ્ અદબ્ધાસો અદાભ્યમ્
ઇમં વિ ષ્યામિ વરુણસ્ય પાશં યમ્ અબધ્નીત સવિતા સુકેતઃ । ધાતુશ્ ચ યોનૌ સુકૃતસ્ય લોકે સ્યોનમ્ મે સહ પત્યા કરોમિ
સમ્ આયુષા સમ્ પ્રજયા સમ્ અગ્ને વર્ચસા પુનઃ । સમ્ પત્ની પત્યાહં ગચ્છે સમ્ આત્મા તનુવા મમ
મહીનામ્ પયો ઽસ્ય્ ઓષધીનાꣳ રસસ્ તસ્ય તે ઽક્ષીયમાણસ્ય નિઃ
વપામિ
મહીનામ્ પયો ઽસ્ય્ ઓષધીનાꣳ રસો ઽદબ્ધેન ત્વા ચક્ષુષાઽવેક્ષે સુપ્રજાસ્ત્વાય

તેજો ઽસિ તેજો ઽનુ પ્રેહ્ય્ અગ્નિસ્ તે તેજો મા વિ નૈત્ ।
અગ્નેર્ જિહ્વાસિ સુભૂર્ દેવાનામ્ ।
ધામ્નેધામ્ને દેવેભ્યો યજુષેયજુષે ભવ
શુક્રમ્ અસિ જ્યોતિર્ અસિ તેજો ઽસિ
દેવો વઃ સવિતોત્ પુનાત્વ્ અચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણ વસોઃ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિઃ
શુક્રં ત્વા શુક્રાયાં ધામ્નેધામ્ને દેવેભ્યો યજુષેયજુષે ગૃહ્ણામિ
જ્યોતિસ્ ત્વા જ્યોતિષ્ય્ અર્ચિસ્ ત્વાર્ચિષિ ધામ્નેધામ્ને દેવેભ્યો યજુષેયજુષે ગૃહ્ણામિ

અનુવાક

હવિરાસાદનાદિ
કૃષ્ણો ઽસ્ય્ આખરેષ્ઠો ઽગ્નયે ત્વા સ્વાહા
વેદિર્ અસિ બર્હિષે ત્વા સ્વાહા
બર્હિર્ અસિ સ્રુગ્ભ્યસ્ ત્વા સ્વાહા
દિવે ત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા
સ્વધા પિતૃભ્ય ઊર્ગ્ ભવ બર્હિષદ્ભ્યઃ ।
ઊર્જા પૃથિવીં ગચ્છત
વિષ્ણોઃ સ્તૂપો ઽસિ ।
ઊર્ણામ્રદસં ત્વા સ્તૃણામિ સ્વાસસ્થં દેવેભ્યઃ ।
ગન્ધર્વો ઽસિ વિશ્વાવસુર્ વિશ્વસ્માદ્ ઈષતો યજમાનસ્ય પરિધિર્ ઇડ ઈડિતઃ ।
ઇન્દ્રસ્ય બાહુર્ અસિ
દક્ષિણો યજમાનસ્ય પરિધિર્ ઇડ ઈડિતઃ ।
મિત્રાવરુણૌ ત્વોત્તરતઃ પરિ ધત્તાં ધ્રુવેણ ધર્મણા યજમાનસ્ય પરિધિર્ ઇડ ઈડિતઃ
સૂર્યસ્ ત્વા પુરસ્તાત્ પાતુ કસ્યાશ્ ચિદ્ અભિશસ્ત્યાઃ।
વીતિહોત્રં ત્વા કવે દ્યુમન્તꣳ સમ્ ઇધીમહ્ય્ અગ્ને બૃહન્તમ્ અધ્વરે
વિશો યન્ત્રે સ્થઃ ।
વસૂનાꣳ રુદ્રાણામ્ આદિત્યાનાꣳ સદસિ સીદ
જુહૂર્ ઉપભૃદ્ ધ્રુવાઽસિ ઘૃતાચી નામ્ના પ્રિયેણ નામ્ના પ્રિયે સદસિ સીદ ।
એતા અસદન્ત્ સુકૃતસ્ય લોકે
તા વિષ્ણો પાહિ
પાહિ યજ્ઞમ્ પાહિ યજ્ઞપતિમ્ પાહિ માં યજ્ઞનિયમ્ ॥
1.1.12 અનુવાક 12 આઘારઃ
ભુવનમ્ અસિ વિ પ્રથસ્વ ।
અગ્ને યષ્ટર્ ઇદં નમઃ ।
જુહ્વ્ એહ્ય્ અગ્નિસ્ ત્વા હ્વયતિ દેવયજ્યાયૈ ।
ઉપભૃદ્ એહિ દેવસ્ ત્વા સવિતા હ્વયતિ દેવયજ્યાયૈ ।
અગ્નાવિષ્ણૂ મા વામ્ અવ ક્રમિષમ્ ।
વિ જિહાથામ્ મા મા સં તાપ્તમ્ ।
લોકમ્ મે લોકકૃતૌ કૃણુતમ્ ।
વિષ્ણોઃ સ્થાનમ્ અસિ ।
ઇત ઇન્દ્રો અકૃણોદ્ વીર્યાણિ
સમારભ્યોર્ધ્વો અધ્વરો દિવિસ્પૃશમ્
અહ્રુતો યજ્ઞો યજ્ઞપતેઃ ।
ઇન્દ્રાવાન્ત્ સ્વાહા
બૃહદ્ ભાઃ
પાહિ માગ્ને દુશ્ચરિતાદ્ આ મા સુચરિતે ભજ
5મખસ્ય શિરો ઽસિ સં જ્યોતિષા જ્યોતિર્ અઙ્ક્તામ્ ॥
1.1.13 અનુવાક 13 સ્રુગ્વ્યૂહનાદિ
વાજસ્ય મા પ્રસવેનોદ્ગ્રાભેણોદ્ અગ્રભીત્ । અથા સપત્નાꣳ ઇન્દ્રો મે નિગ્રાભેણાધરાꣳ અકઃ ॥
ઉદ્ગ્રાભં ચ નિગ્રાભં ચ બ્રહ્મ દેવા અવીવૃધન્ । અથા સપત્નાન્ ઇન્દ્રાગ્ની મે વિષૂચીનાન્ વ્યસ્યતામ્ ॥
વસુભ્યસ્ ત્વા રુદ્રેભ્યસ્ ત્વાદિત્યેભ્યસ્ ત્વા ।
અક્તꣳ રિહાણા વિયન્તુ વયઃ
પ્રજાં યોનિમ્ મા નિર્ મૃક્ષમ્
આ પ્યાયન્તામ્ આપ ઓષધયઃ ।
મરુતામ્ પૃષતયઃ સ્થ
દિવમ્
ગચ્છ તતો નો વૃષ્ટિમ્ એરય ।
આયુષ્પા અગ્ને ઽસ્ય્ આયુર્ મે પાહિ
ચક્ષુષ્પા અગ્ને ઽસિ ચક્ષુર્ મે પાહિ
ધ્રુવાઽસિ
યમ્ પરિધિમ્ પર્યધત્થા અગ્ને દેવ પણિભિર્ વીયમાણસ્ તં ત એતમ્ અનુ જોષમ્ ભરામિ નેદ્ એષ ત્વદ્ અપચેતયાતૈ
યજ્ઞસ્ય પાથ ઉપ સમ્ ઇતમ્ ।
સꣳસ્રાવભાગાઃ સ્થેષા બૃહન્તઃ પ્રસ્તરેષ્ઠા બર્હિષદશ્ ચ ॥
દેવા ઇમાં વાચમ્ અભિ વિશ્વે ગૃણન્ત આસદ્યાસ્મિન્ બર્હિષિ માદયધ્વમ્
અગ્નેર્ વામ્ અપન્નગૃહસ્ય સદસિ સાદયામિ
સુમ્નાય સુમ્નિની સુમ્ને મા ધત્તમ્ ।
ધુરિ ધુર્યૌ પાતમ્
અગ્ને ઽદબ્ધાયો ઽશીતતનોપાહિ માઽદ્ય દિવઃ પાહિ પ્રસિત્યૈ પાહિ દુરિષ્ટ્યૈ પાહિ દુરદ્મન્યૈ પાહિ દુશ્ચરિતાત્ ।
અવિષં નઃ પિતું કૃણુ સુષદા યોનિꣳ સ્વાહા
દેવા ગાતુવિદો ગાતું વિત્ત્વા ગાતુમ્ ઇત
મનસસ્ પત ઇમં નો દેવ દેવેષુ યજ્ઞꣳ સ્વાહા વાચિ સ્વાહા વાતે ધાઃ ॥
1.1.14 અનુવાક 14 કામ્યેષ્ટિયાજ્યાપુરોનુવાક્યા
ઉભા વામ્ ઇન્દ્રાગ્ની આહુવધ્યા ઉભા રાધસઃ સહ માદયધ્યૈ । ઉભા દાતારાવ્ ઇષાꣳ રયીણામ્ ઉભા વાજસ્ય સાતયે હુવે વામ્ ॥
અશ્રવꣳ હિ ભૂરિદાવત્તરા વાં વિજામાતુર્ ઉત વા ઘા સ્યાલાત્ । અથા સોમસ્ય પ્રયતી યુવભ્યામ્ ઇન્દ્રાગ્ની સ્તોમં જનયામિ નવ્યમ્ ॥
ઇન્દ્રાગ્ની નવતિમ્ પુરો દાસપત્નીર્ અધૂનુતમ્ । સાકમ્ એકેન કર્મણા ॥
શુચિં નુ સ્તોમં નવજાતં અદ્યેન્દ્રાગ્ની વૃત્રહણા જુષેથામ્ ॥
ઉભા હિ વાꣳ સુહવા જોહવીમિ તા વાજꣳ સદ્ય ઉશતે ધેષ્ઠા ॥
વયમ્ ઉ ત્વા પથસ્ પતે રથં ન વાજસાતયે । ધિયે પૂષન્ન્ અયુજ્મહિ ॥
પથસ્પથઃ પરિપતિં વચસ્યા કામેન કૃતો અભ્ય્ આનડ્ અર્કમ્ । સ નો રાસચ્ છુરુધશ્ ચન્દ્રાગ્રા ધિયં ધિયꣳ સીષધાતિ પ્ર પૂષા ॥
ક્ષેત્રસ્ય પતિના વયં હિતેનેવ જયામસિ । ગામ્ અશ્વમ્ પોષયિત્ન્વ્ આ સ નઃ
મૃડાતીદૃશે ॥
ક્ષેત્રસ્ય પતે મધુમન્તમૂર્મિં ધેનુર્ ઇવ પયો અસ્માસુ ધુક્ષ્વ । મધુશ્ચુતં ઘૃતમ્ ઇવ સુપૂતમ્ ઋતસ્ય નઃ પતયો મૃડયન્તુ ॥
અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । યુયોધ્ય્ અસ્મજ્ જુહુરાણમ્ એનો ભૂયિષ્ઠાં તે નમૌક્તિં વિધેમ ॥
આ દેવાનામ્ અપિ પન્થામ્ અગન્મ યચ્ છક્નવામ તદ્ અનુ પ્રવોઢુમ્ । અગ્નિર્ વિદ્વાન્ત્ સ યજાત્
સેદ્ ઉ હોતા સો અધ્વરાન્ત્ સ ઋતૂન્ કલ્પયાતિ ॥
યદ્ વાહિષ્ઠં તદ્ અગ્નયે બૃહદ્ અર્ચ વિભાવસો । મહિષીવ ત્વદ્ રયિસ્ ત્વદ્ વાજા ઉદ્ ઈરતે ॥
અગ્ને ત્વમ્ પારયા નવ્યો અસ્માન્ત્ સ્વસ્તિભિર્ અતિ દુર્ગાણિ વિશ્વા । પૂશ્ ચ પૃથ્વી બહુલા ન ઉર્વી ભવા તોકાય તનયાય શં યોઃ ॥
ત્વમ્ અગ્ને વ્રતપા અસિ દેવ આ મર્ત્યેષ્વ્ આ । ત્વં યજ્ઞેષ્વ્ ઈડ્યઃ ॥
યદ્ વો વયમ્ પ્રમિનામ વ્રતાનિ વિદુષાં દેવા અવિદુષ્ટરાસઃ । અગ્નિષ્ ટદ્ વિશ્વમ્ આ પૃણાતિ વિદ્વાન્ યેભિર્ દેવાં ઋતુભિઃ કલ્પયાતિ ॥