Taittiriya Aranyaka · Chapter 8
8.1
hariḥ ॐ /
saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai / ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ iti /
ॐ brahmavidāpnoti param, iti / tadeṣā'bhyuktā / satyaṃ jñānamanantaṃ brahma / yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman / so'śnute sarvānkāmāntsaha / brahmaṇā vipaściteti, iti / tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ saṃbhūtaḥ / ākāśādvāyuḥ / vāyoragniḥ / agnerāpaḥ / adbhyaḥ pṛthivī / pṛthivyā oṣadhayaḥ / oṣadhībhyo'nnam / annātpuruṣaḥ, iti / sa vā eṣa puruṣo'nnarasamayaḥ, iti / tasyedameva śiraḥ / ayaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ / ayamu ttaraḥ pakṣaḥ / ayamātmā / idaṃ pucchaṃ pratiṣṭhā, iti /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake prathamo'nuvākaḥ
8.2
annādvai prajāḥ prajāyante / yāḥ kāśca pṛthivīṃ śritāḥ / atho annenaiva jīvanti / athainadapiyantyantataḥ / annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham / tasmātsarvauṣadhamucyate / sarvaṃ vai te'nnamāpnu- vanti / ye'nnaṃ brahmopāsate / annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham / tasmā-
tsarvauṣadhamucyate / annādbhūtāni jāyante / jātānyannena vardhante / adyate'tti ca bhūtāni / tasmādannaṃ taducyata iti, iti / tasmādvā etasmādannarasamayāt / anyo'ntara ātmā prāṇamayaḥ / tenaiṣa pūrṇaḥ, iti / sa vā eṣa puruṣavidha eva / tasya puruṣavidhatām / anvayaṃ puruṣavidhaḥ / tasya prāṇa eva śiraḥ / vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ / apāna uttaraḥ pakṣaḥ / ākāśa ātmā / pṛthivī pucchaṃ pratiṣṭhā, iti /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake dvitīyo'nuvākaḥ
8.3 atha tṛtīyo'nuvākaḥ /
prāṇaṃ devā anuprāṇanti / manuṣyāḥ paśavaśca ye / prāṇo hi śrutānāmāyuḥ / tasmātsarvāyuṣamucyate / sarvameva ta āyuryanti / ye prāṇaṃ brahmopāsate / prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ / tasmātsarvāyuṣamucyata iti, iti / tasyaiṣa eva śārīra ātmā / yaḥ pūrvasya, iti / tasmādvā etasmātprāṇamayāt / anyo'ntara ātmā manomayaḥ / tenaiṣa pūrṇaḥ, iti / sa vā eṣa puruṣavidha eva / tasya puruṣavidhatām / anvayaṃ puruṣavidhaḥ / tasya yajureva śiraḥ / ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ / sāmottaraḥ pakṣaḥ / ādeśa ātmā / atharvāṅgirasaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā, iti /
tadapyeṣa śloko bhavati /
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake tṛtīyo'nuvākaḥ
8.4 atha caturtho'nuvākaḥ /
yato vāco nivartante / aprāpya manasā saha / ānandaṃ brahmaṇo vidvān / na bibheti kadācaneti, iti / tasyaiṣa eva śārīra ātmā / yaḥ pūrvasya, iti / tasmādvā etasmānmanomayāt / anyo'ntara ātmā vijñānamayaḥ / tenaiṣa pūrṇaḥ, iti / sa vā eṣa puruṣavidha eva / tasya puruṣavidhatām / / anvayaṃ puruṣavidhaḥ / tasya śraddhaiva śiraḥ / ṛtaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ / satyamuttaraḥ pakṣaḥ / yoga ātmā / mahaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā, iti /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake caturtho'nuvākaḥ
8.5 atha pañcamo'nuvākaḥ
vijñānaṃ yajñaṃ tanute / karmāṇi tanute'pi ca / vijñānaṃ devāḥ sarve / brahma jyeṣṭhamupāsate / vijñānaṃ brahma cedveda/ tasmāccenna pramādyati / śarīre pāpmano hitvā / sarvānkāmāntsamaśnuta iti, iti / tasyaiṣa eva śārīra ātmā / yaḥ pūrvasya, iti / tasmādvā etasmādvijñānamayāt / anyo'- ntara ātmā''nandamayaḥ / tenaiṣa pūrṇaḥ / sa vā eṣa puruṣavidha eva / tasya puruṣavidha tām / anvayaṃ puruṣavidhaḥ / tasya priyameva śiraḥ / modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ / pramoda uttaraḥ pakṣaḥ / ānanda ātmā / brahma pucchaṃ pratiṣṭhā /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛpṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake pañcamo'nuvākaḥ
8.6(8.2?) athāṣṭame ṣaṣṭho'nuvākaḥ /
asanneva sa bhavati / asadbrahmeti veda cet / asti brahmeti cedveda / santamenaṃ tato viduriti, iti / tasyaiṣa eva śārīra ātmā / yaḥ pūrvasya, iti / athāto'nupraśnāḥ iti / utāvidvānamuṃ lokaṃ pretya / kaścana gacchatī३ / āho vidvānamuṃ lokaṃ pretya / kaścitsamaśnutā३ u, iti / so'kāmayata / bahu syāṃ prajāyeyeti / sa tapo'tapyata / sa tapastaptvā / idaṃ sarvamasṛjata, iti / annādvai prajāḥ prajāyante / yāḥ kāśca pṛthivīṃ śritāḥ / atho annenaiva jīvanti / athainadapiyantyantataḥ / annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham / tasmātsarvauṣadhamucyate / sarvaṃ vai te'nnamāpnuvanti / ye'nnaṃ brahmopāsate / annaṃ hi bhūtānāṃ jyeṣṭham / tasmātsarvauṣadhamucyate / annādbhūtāni jāyante / jātānyannena vardhante / adyate'tti ca bhūtāni / tasmādannaṃ taducyata iti, iti / tasmādvā etasmādannarasamayāt / anyo'ntara ātmā prāṇamayaḥ / tenaiṣa pūrṇaḥ, iti / sa vā eṣa puruṣavidha eva / tasya puruṣavidhatām / anvayaṃ puruṣavidhaḥ / tasya prāṇa eva śiraḥ / vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ / apāna uttaraḥ pakṣaḥ / ākāśa ātmā / pṛthivī pucchaṃ pratiṣṭhā, iti /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake dvitīyo'nuvākaḥ
8.3(?) atha tṛtīyo'nuvākaḥ /
prāṇaṃ devā anuprāṇanti / manuṣyāḥ paśavaśca ye / prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ / tasmātsarvāyuṣamucyate / sarvameva ta āyuryanti / ye prāṇaṃ brahmopāsate / prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ / tasmātsarvāyuṣamucyata iti, iti / tasyaiṣa eva śārīra ātmā / yaḥ pūrvasya, iti / tasmādvā etasmātprāṇamayāt / anyo'ntara ātmā manomayaḥ / tenaiṣa pūrṇaḥ, iti / sa vā eṣa puruṣavidha eva / tasya puruṣavidhatām / anvayaṃ puruṣavidhaḥ / tasya yajureva śiraḥ / ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ / sāmottaraḥ pakṣaḥ / ādeśa ātmā / atharvāṅgirasaḥ pucchaṃ pratiṣṭhā, iti /
tadapyeṣa śloko bhavati /
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake tṛtīyo'nuvākaḥ
8.4(8.6?) atha caturtho'nuvākaḥ /
yato vāco nivartante / aprāpya manasā saha / ānandaṃ brahmaṇo vidvān / na bibheti kadācaneti, iti / yadidaṃ kiṃca / tatsṛṣṭvā / tadevānuprāviśat, iti / tadanupraviśya / sacca tyaccābhavat / niruktaṃ cāniruktaṃ ca / nilayanaṃ cānilayanaṃ ca / vijñānaṃ cāvijñānaṃ ca / satyaṃ cānṛtaṃ ca satyamabhavat / yadidaṃ kiṃca / tatsatyamityācakṣate /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake ṣaṣṭho'nuvākaḥ
8.7 atha saptamo'nuvākaḥ
asadvā idamagra āsīt / tato vai sadajāyata / tadā- tmānaṃ svayamakuruta / tasmāttatsukṛtamucyata iti / yadvaitatsukṛtam / raso vai saḥ / rasaṃ hyevāyaṃ labdhvā''nandī bhavati / ko hyevānyātkaḥ prāṇyāt / yadeṣa ākāśa ānando na syāt / eṣa hyevā''nandayāti / yadā hyevaiṣa etasminnadṛśye'nātmye'nirukte'nilayane'bhayaṃ pratiṣṭhāṃ vindate / atha so'bhayaṃ gato bhavati / yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṃ kurute / aya tasya bhayaṃ bhavati / tattveva bhayaṃ viduṣo'manvānasya iti /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake saptamo'nuvākaḥ
8.8 athāṣṭamonuvākaḥ
bhīṣā'smādvātaḥ pavate / bhīṣodeti sūryaḥ / bhīṣā'- svādagniścendraśca / mṛtyurdhāvati pañcama iti / saiṣā''nandasya mīmāṃsā bhavati, iti / yuvā syātsādhuyuvā'dhyāyakaḥ/ āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho baliṣṭhaḥ / tasyeyaṃ pṛthivī sarvā vittasya pūrṇā syāt/ sa eko mānuṣa ānandaḥ, iti / te ye śataṃ mānuṣā ānandāḥ ( १) / sa eko manuṣyagandharvāṇāmānandaḥ / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śataṃ manuṣyagandharvāṇāmānandāḥ / sa eko devagandharvāṇāmānandaḥ / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śataṃ devagandharvāṇāmānandāḥ / sa ekaḥ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandaḥ / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śataṃ pitṛṇāṃ ciralokalokānāmānandāḥ / sa eka ājānajānāṃ devānāmānandaḥ / ( २) / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śatamājānajānāṃ devānāmānandāḥ / sa ekaḥ karmadevānāṃ devānāmānandaḥ / ye karmaṇā devānapiyanti / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śataṃ karmadevānāṃ devānāmānandāḥ / sa eko devānāmānandaḥ / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śataṃ devānāmānandāḥ / sa eka indrasyā''nandaḥ ( ३) śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śatamindrasyā''nandāḥ / sa eko bṛhaspaterānandaḥ / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śataṃ bṛhaspaterānandāḥ / sa ekaḥ prajāpaterānandaḥ / śrotriyasya cākāmahatasya, iti / te ye śataṃ prajāpaterānandāḥ / sa eko brahmaṇa ānandaḥ / śrotriyasya cākāmahatasya (४), iti / sa yaścāyaṃ puruṣe / yaścāsāvāditye / sa ekaḥ, iti / sa ya evaṃvit / asmāllokātpretya / etamannamayamātmānamupasaṃkrāmati / etaṃ prāṇamayamātmānamupasaṃkrāmati / etaṃ manomayamātmānamupasaṃkrāmati / etaṃ vijñānamayamātmānamupasaṃkrāmati / etamānandamayamātmānamupasaṃkrāmati, iti /
tadapyeṣa śloko bhavati //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake'ṣṭamo'nuvākaḥ
8.9
atha navamo'nuvākaḥ
yato vāco nivartante / aprāpya manasā saha / ānandaṃ brahmaṇo vidvān / na bibheti kutaścaneti, iti / etaṃ ha vāva na tapati / kimahaṃ sādhu nākaravam / kimahaṃ pāpamakaravamiti, iti / sa ya evaṃ vidvānete ātmānaṃ spṛṇute, iti / ubhe hyevaiṣa ete ātmānaṃ spṛṇute / ya eva veda, iti /
ityupaniṣat //
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamaprapāṭhake navamo'nuvākaḥ samāptaḥ
brahmavididamekaviṃśatirannādannarasamayātprāṇo vyāno'pāna ākāśaḥ pṛthivī pucchaṃ ṣaḍviṃśatiḥ prāṇaṃ yajurṛksāmā''deśo'tharvāṅgirasaḥ pucchaṃ dvāviṃtiryataḥ śraddhartaṃ satyaṃ yogo maho'ṣṭādaśa vijñānaṃ priyaṃ modaḥ pramoda ānando brahma pucchaṃ dvāviṃśatirasannevāṣṭāviṃśatirasatṣoḍaśa bhīṣā'smādekapañcāśadyataḥ kutaścaikādaśa /
saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvi nāvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ /
hariḥ ॐ /
iti kṛṣṇayajurvedīyataittirīyāraṇyake'ṣṭamo'dhyāyaḥ samāptaḥ
Original text: taittirīyāraṇyakam(visvara) · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0