તૈત્તિરીયારણ્યકમ્ · અધ્યાય 1

તૈત્તિરીયારણ્યકમ્
ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ ।
ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાંસસ્તનૂભિઃ ।
વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ ।
સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વદેવાઃ
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ ।
સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ
પ્રપાઠક ૧ અનુવાક ૧
ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ । ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાંસસ્તનૂભિઃ । વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ । સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ । સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ । સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ । સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ । આપમાપામપઃ સર્વાઃ । અસ્માદસ્માદિતોઽમુતઃ (૧ ) । અગ્નિર્વાયુશ્ચ સૂર્યશ્ચ । સહ સંચસ્કરર્દ્ધિયા । વાય્વશ્વા રશ્મિપતયઃ । મરીચ્યાત્માનોઽદ્રુહઃ । દેવીર્ભુવનસૂવરીઃ । પુત્રવત્ત્વાય મે સુત । મહાનામ્નીર્મહામાનાઃ । મહસો મહસઃ સ્વાઃ । દેવીઃ પર્જન્યસૂવરીઃ । પુત્રવત્ત્વાય મે સુત (૨ ) । અપાશ્ન્યુષ્ણિમપા રક્ષઃ । અપાશ્ન્યુષ્ણિમપા રઘમ્ । અપાઘ્રામપ ચાવર્ત્તિમ્ । અપ દેવીરિતો હિત । વજ્રં દેવીરજીતાંશ્ચ । ભુવનં દેવસૂવરીઃ । આદિત્યાનદિતિં દેવીમ્ । યોનિનોર્ધ્વમુદીષત । શિવા નઃ શંતમા ભવન્તુ । દિવ્યા આપ ઓષધયઃ । સુમૃડીકા સરસ્વતિ । મા તે વ્યોમ સંદૃશિ ( ૩ ) ।
અમુતઃ સુતૌષધયો દ્વે ચ ॥
અનુવાક ૨
સ્મૃતિઃ પ્રત્યક્ષમૈતિહ્યમ્ । અનુમાનશ્ચતુષ્ટયમ્ । એતૈરાદિત્યમણ્ડલમ્ । સર્વૈરેવ વિધાસ્યતે । સૂર્યો મરીચીમાદત્તે । સર્વસ્માદ્ભુવનાદધિ । તસ્યાઃ પાકવિશેષેણ । સ્મૃતં કાલવિશેષણમ્ । નદીવ પ્રભવાત્કાચિત્ । અક્ષય્યાત્સ્યન્દતે યથા (૧) । તાં નદ્યોઽભિસમાયન્તિ । સોરુઃ સતી ન નિવર્તતે । એવં નાનાસમુત્થાનાઃ । કાલાઃ સંવત્સરં શ્રિતાઃ । અણુશશ્ચ મહશશ્ચ । સર્વે સમવયન્ત્રિ તમ્ । સ તૈઃ સર્વૈઃ સમાવિષ્ટઃ । ઉરુઃ સન્ન નિવર્તતે । અધિ સંવત્સરં વિદ્યાત્ । તદેવ લક્ષણે (૨) । અણુભિશ્ચ મહદ્ભિશ્ચ । સમારૂઢઃ પ્રદૃશ્યતે । સંવત્સરઃ પ્રત્યક્ષેણ નાધિસત્ત્વઃ પ્રદૃશ્યતે । પટરો વિક્લિધઃ પિઙ્ગઃ । એતદ્વરુણલક્ષણમ્ । યત્રૈતદુપદૃશ્યતે । સહસ્રં તત્ર નીયતે । એકં હિ શિરો નાના મુખે । કૃત્સ્નં તદૃતુલક્ષણમ્ ( ૩) । ઉભયતઃ સપ્તેન્દ્રિયાણિ । જલ્પિતં ત્વેવ દિહ્યતે । શુક્લકૃષ્ણે સંવત્સરસ્ય । દક્ષિણવામયોઃ પાર્શ્વયોઃ । તસ્યૈષા ભવતિ । શુક્રં તે અન્યદ્યજતં તે અન્યત્ । વિષુરૂપે અહની દ્યૌરિવાસિ । વિશ્વા હિ માયા અવસિ સ્વધાવઃ । ભદ્રા તે પૂષન્નિહ રાતિરસ્ત્વિતિ । નાત્ર ભુવનમ્ । ન પૂષા । ન પશવઃ । નાદિત્યઃ સંવત્સર એવ પ્રત્યક્ષેણ પ્રિયતમં વિદ્યાત્ । એતદ્વૈ સંવત્સરસ્ય પ્રિયતમં રૂપમ્ । યોઽસ્ય મહાનર્થ ઉત્પત્સ્યમાનો ભવતિ । ઇદં પુણ્યં કુરુષ્વેતિ । તમાહરણં દદ્યાત્ (૪) । યથા લક્ષણ ઋતુલક્ષણં ભુવનં સપ્ત ચ
1.3 અનુવાક ૩
સાકંજાનાં સપ્તથમાહુરેકજમ્ । ષડુદ્યમા ઋષયો દેવજા ઇતિ । તેષામિષ્ટાનિ વિહિતાનિ ધામશઃ । સ્થાત્રે રેજન્તે વિકૃતાનિ રૂપશઃ । કો નુ મર્યા અમિથિતઃ । સખા સખાયમબ્રવીત્ । જહાકો અસ્મદીષતે । યસ્તિત્યાજ સખિવિદં સખાયમ્ । ન તસ્ય વાચ્યપિ ભોગો અસ્તિ । યદીં શૃણોત્યલકં શૃણોતિ (૧) । ન હિ પ્રવેદ સુકૃતસ્ય પન્થામિતિ । ઋતુરૃતુના નુદ્યમાનઃ । વિનનાદાભિધાવઃ । ષષ્ટિશ્ચ ત્રિંશકા વલ્ગાઃ । શુક્લકૃષ્ણૌ ચ ષષ્ટિકૌ । સારાગવસ્ત્રૈર્જરદક્ષઃ । વસન્તો વસુભિઃ સહ । સંવત્સરસ્ય સવિતુઃ । પ્રૈષકૃત્પ્રથમઃ સ્મૃતઃ । અમૂનાદયતેત્યન્યાન્ (૨) અમૂંશ્ચ પરિરક્ષતઃ । એતા વાચઃ પ્રયુજ્યન્તે । યત્રૈતદુપદૃશ્યતે । એતદેવ વિજાનીયાત્ । પ્રમાણં કાલપર્યયે । વિશેષણં તુ વક્ષ્યામઃ । ઋતૂનાં તન્નિબોધત । શુક્લવાસા રુદ્ર ગણઃ । ગ્રીષ્મેણાવર્તતે સહ । નિજહન્પૃથિવીં સર્વામ્ (૩) । જ્યોતિષાઽપ્રતિખ્યેન સઃ । વિશ્વરૂપાણિ વાસાંસિ । આદિત્યાનાં નિબોધત । સંવત્સરીણં કર્મફલમ્ । વર્ષાભિર્દદતાં સહ । અદુઃખો દુઃખચક્ષુરિવ । તદ્મા પીત ઇવ દૃશ્યતે । શીતેનાવ્યથયન્નિવ । રુરુદક્ષ ઇવ દૃશ્યતે । હ્લાદયતે જ્વલતશ્ચૈવ । શામ્યતશ્ચાસ્ય ચક્ષુષી । યા વૈ પ્રજા ભ્રંશ્યન્તે । સંવત્સરાત્તા ભ્રંશ્યન્તે । યાઃ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । સંવત્સરે તાઃ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ । વર્ષાભ્ય ઇત્યર્થઃ
(૪) । શૃણોત્યન્યાન્સર્વામેવ ષટ્ચ ॥
1.4 અનુવાક ૪
અક્ષિદુઃખોત્થિતસ્યૈવ । વિપ્રસન્ને કનીનિકે । આઙ્ક્તે ચાદ્ગણં નાસ્તિ । ઋભૂણાં તન્નિબોધત । કનકાભાનિ વાસાંસિ । અહતાનિ નિબોધત । અન્નમશ્નીત મૃજ્મીત । અહં વો જીવનપ્રદઃ । એતા વાચઃ પ્રયુજ્યન્તે । શરદ્યત્રોપદૃશ્યતે (૧) । અભિધૂન્વન્તોઽભિઘ્નન્ત ઇવ । વાતવન્તો મરુદ્ગણાઃ । અમુતો જેતુમિષુમુખમિવ । સંનદ્ધાઃ સહ દદૃશે હ । અપધ્વસ્તૈર્વસ્તિવર્ણૈરિવ । વિશિખાસઃ કપર્દિનઃ । અક્રુદ્ધસ્ય યોત્સ્યમાનસ્ય । ક્રુદ્ધસ્યેવ લોહિની । હેમતશ્ચક્ષુષી વિદ્યાત્ । અક્ષ્ણયોઃ ક્ષિપણોરિવ (૨) । દુર્ભિક્ષં દેવલોકેષુ । મનૂનામુદકં ગૃહે । એતા વાચઃ પ્રવદન્તીઃ । વૈદ્યુતો યાન્તિ શૈશિરીઃ । તા અગ્નિઃ પવમાના અન્વૈક્ષત । ઇહ જીવિકામપરિપશ્યન્ । તસ્યૈષા ભવતિ । ઇહેહ વઃ સ્વતપસઃ । મરુતઃ સૂર્યત્વચઃ । શર્મ સપ્રથા આવૃણે (૩)
દૃશ્યત ઇવાવૃણે
1.5 અનુવાક ૫
અતિતામ્રાણિ વાસાંસિ । અષ્ટિવજ્રિશતઘ્નિ ચ । વિશ્વે દેવા વિપ્રહરન્તિ । અગ્નિજિહ્વા અસશ્ચત્ । નૈવ દેવો ન મર્ત્યઃ । ન રાજા વરુણો વિભુઃ । નાગ્નિર્નેન્દ્રો ન પવમાનઃ । માતૃક્કચ્ચન વિદ્યતે । દિવ્યસ્યૈકા ધનુરાર્ત્નિઃ । પૃથિવ્યામપરા શ્રિતા (૧) । તસ્યેન્દ્રો વમ્રિરૂપેણ । ધનુર્જ્યામચ્છિનત્સ્વયમ્ । તદિન્દ્ર ધનુરિત્યજ્યમ્ । અભ્રવર્ણેષુ ચક્ષતે । એતદેવ શંયોર્બાર્હસ્પત્યસ્ય । એતદ્રુદ્રસ્ય ધનુઃ । રુદ્રસ્ય ત્વેવ ધનુરાર્ત્નિઃ । શિર ઉત્પિપેષ । સ પ્રવર્ગ્યોઽભવત્ । તસ્માદ્યઃ સપ્રવર્ગ્યેણ યજ્ઞેન યજતે । રુદ્રસ્ય સ શિરઃ પ્રતિદધાતિ । નૈનં રુદ્ર આરુકો ભવતિ । ય એવં વેદ (૨) । શ્રિતા યજતે ત્રીણિ ચ
1.6 અનુવાક ૬
અત્યૂર્ધ્વાક્ષોઽતિરશ્ચાત્ । શિશિરઃ પ્રદૃશ્યતે । નૈવ રૂપં ન વાસાંસિ । ન ચક્ષુઃ પ્રતિદૃશ્યતે । અન્યોન્યં તુ ન હિંસ્રાતઃ । સતસ્તદ્દેવલક્ષણમ્ । લોહિતોઽક્ષ્ણિ શાર શીર્ષ્ણિઃ । સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ । ત્વં કરોષિ ન્યઞ્જલિકામ્ । ત્વં કરોષિ નિજાનુકામ્ (૧) । નિ જાનુકા મે ન્યઞ્જલિકા । અમી વાચમુપાસતામિતિ । તસ્મૈ સર્વ ઋતવો નમન્તે । મર્યાદાકરત્વાત્પ્ર પુરોધામ્ । બ્રાહ્મણ આપ્નોતિ । ય એવં વેદ । સ ખલુ સંવત્સર એતૈઃ સેનાનીભિઃ સહ । ઇન્દ્રાય સર્વાન્કામાનભિવહતિ । સ દ્રપ્સઃ । તસ્યૈષા ભવતિ (૨) । અવ દ્ર પ્સો અંશુમતીમતિષ્ઠત્ । ઇયાનઃ કૃષ્ણો દશભિઃ સહસ્રૈઃ । આવર્તમિન્દ્રઃ શચ્યા ધમન્તમ્ । ઉપ સ્નુહિ તં નૃમણામથ દ્રામિતિ । એતયૈવેન્દ્રઃ સલાવૃક્યા સહ । અસુરાન્પરિવૃશ્ચતિ । પૃથિવ્યંશુમતી । તામન્વવસ્થિતઃ સંવત્સરો દિવં ચ । નૈવંવિદુષાચાર્યાન્તેવાસિનૌ । અન્યોન્યસ્મૈ દ્રુહ્યાતામ્ । યો દ્રુહ્યતિ । ભ્રશ્યતે સ્વર્ગાલ્લોકાત્ । ઇત્યૃતુમણ્ડલાનિ । સૂર્યમણ્ડલાન્યાખ્યાયિકાઃ । અત ઊર્ધ્વં સનિર્વચનાઃ (૩) । નિજાનુકાં ભવતિ દ્રુહ્યાતાં પઞ્ચ ચ
1.7 અનુવાક ૭

આરોગો ભ્રાજઃ પટરઃ પતઙ્ગઃ । સ્વર્ણરો જ્યોતિષીમાન્વિભાસઃ । તે અસ્મૈ સર્વે દિવમાતપન્તિ । ઊર્જં દુહાના અનપસ્ફુરન્ત ઇતિ, ઇતિ । કશ્યપોઽષ્ટમઃ । સ મહામેરું ન જહાતિ । તસ્યૈષા ભવતિ, ઇતિ । યત્તે શિલ્પં કશ્યપ રોચનાવત્ । ઇન્દ્રિયાવત્પુષ્કલં ચિત્રભાનુ । યસ્મિન્ત્સૂર્યા અર્પિતાઃ સપ્ત સાકમ્।(૧) તસ્મિન્નાજાનમધિવિશ્રયેમમિતિ,ઇતિ । તે અસ્મૈ સર્વે કશ્યપાજ્જ્યોતિર્લભન્તે । તાન્ત્સોમઃ કશ્યપાદધિનિર્ધમતિ । ભ્રસ્તાકર્મકૃદિવૈવમ્- ઇતિ । પ્રાણો જીવાનીન્દ્રિયજીવાનિ । સપ્ત શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ । સૂર્યા ઇત્યાચાર્યાઃ, ઇતિ । અપશ્યમહમેતાન્ત્સપ્ત સૂર્યાનિતિ । પઞ્ચકર્ણો વાત્સ્યાયનઃ । સપ્તકર્ણશ્ચ પ્લ્રાક્ષિઃ ( ૨) । આનુશ્રવિકં એવ નૌ કશ્યપ ઇતિ । ઉભૌ વેદયિતે । ન હિ શેકુમિવ મહામેરું ગન્તુમ્,ઇતિ । અપશ્યમહમેતત્સૂર્યમણ્ડલં પરિવર્તમાનમ્ । ગાર્ગ્યઃ પ્રાણત્રાતઃ । ગચ્છન્ત મહામેરુમ્ । એકં ચાજહતમ્, ઇતિ । ભ્રાજપટરપતઙ્ગા નિહને । તિષ્ઠન્નાતપન્તિ । તસ્માદિહાતપ્-ત્ત્રિતપાઃ ( ૩) । અમુત્રેતરે । તસ્માદિહાતપત્ત્રિતપાઃ, ઇતિ । તેષામેષા ભવતિ, ઇતિ । સપ્ત સૂર્યા દિવમનુપ્રવિષ્ટાઃ । તાનન્વેતિ પથિભિર્દક્ષિણાવાન્ । તે અસ્મૈ સર્વે ઘૃતમાતપન્તિ । ઊર્જં દુહાના અનપસ્ફુરન્ત ઇતિ, ઇતિ । સપ્તર્ત્વિજઃ સૂર્યા ઇત્યાચાર્યાઃ, ઇતિ । તેષામેષા ભવતિ, ઇતિ । સપ્ત દિશો નાનાસૂર્યાઃ ( ૪) । સપ્ત હોતાર ઋત્વિજઃ । દેવા આદિત્યા યે સપ્ત । તેભિઃ સોમાભીરક્ષ ણ ઇતિ, ઇતિ । તદપ્યામ્નાયઃ । દિગ્ભ્રાજ ઋતૂન્કરોતિ, ઇતિ । એતયૈવાઽઽવૃતાઽઽ સહસ્રસૂર્યતાયા ઇતિ વૈશમ્પાયનઃ, ઇતિ । તસ્યૈષા ભવતિ, ઇતિ । યદ્દ્યાવ ઇન્દ્ર તે શતꣳ શતં ભૂમીઃ । ઉત સ્યુઃ । ન ત્વા વજ્રિન્ત્સહસ્રꣳ સૂર્યાઃ ( ૫) । અનુ ન જાતમષ્ટ રોદસી ઇતિ, ઇતિ । નાનાલિઙ્ગત્વાદૃતૂનાં નાનાસૂર્યત્વમ્, ઇતિ । અષ્ટૌ તુ વ્યવસિતા ઇતિ, ઇતિ । સૂર્યમણ્ડલાન્યષ્ટાત ઊર્ધ્વમ્, ઇતિ । તેષામેષા ભવતિ, ઇતિ । ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકમ્। । ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ । આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષમ્ । સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચેતિ(૬) ઇતિ । સાકં પ્લાક્ષિસ્તપત્ત્રિતપા નાનાસૂર્યાઃ સૂર્યા નવ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયત્તૈતિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે સપ્તમોઽનુવાકઃ

1.8 અનુવાક ૮
ક્વેદમભ્રં નિવિશતે । ક્વાયꣳ સંવત્સરો મિથઃ । ક્વાહઃ(કાહઃ?) ક્વેયં દેવ રાત્રી । ક્વ માસા ઋતવઃ શ્રિતાઃ, ઇતિ । અર્ધમાસા મુહૂર્તાઃ । નિમેષાસ્ત્રુટિભિઃ સહ । ક્વેમા આપો નિવિશન્તે ।યદીતો યાન્તિ સંપ્રતિ, ઇતિ । કાલા અપ્સુ નિવિશન્તે । આપઃ સૂર્યે સમાહિતાઃ ( ૧) । અભ્રાણ્યપઃ પ્રપદ્યન્તે । વિદ્યુત્સૂર્યે સમાહિતા, ઇતિ । અનવર્ણે ઇમે ભૂમી । ઇયં ચાસૌ ચ રોદસી, ઇતિ । કિꣳસ્વિદત્રાન્તરા ભૃતમ્ । યેનેમે વિધૃતે ઉભે । વિષ્ણુના વિધૃતે ભૂમી । ઇતિ વત્સસ્ય વેદના, ઇતિ । ઇરાવતી ધેનુમતી હિ ભૂતમ્ । સૂયવસિની મનુષે દશસ્યે ( ૨) । વ્યષ્ટભ્નાદ્રોદસી વિષ્ણવેતે । દાધર્થ પૃથિવીમભિતો મયૂખૈઃ, ઇતિ । કિં તદ્વિષ્ણોર્બલમાહુઃ । કા દીપ્તિઃ કિં પરાયણમ્ । એકો યદ્ધારયદ્દેવઃ । રેજતી રોદસી ઉભે, ઇતિ । વાતાદ્વિષ્ણોર્બલમાહુઃ । અક્ષરાદ્દીપ્તિરુચ્યતે । ત્રિપદાદ્ધારયદ્દેવઃ । યદ્વિષ્ણોરેકમુત્તમમ્ ( ૩), ઇતિ । અગ્નયો વાયવશ્ચૈવ । એતદસ્ય પરાયણમ્, ઇતિ । પૃચ્છામિ ત્વાં પરં મૃત્યુમ્ । અવમં મધ્યમં ચતુમ્ । લોકં ચ પુણ્યપાપાનામ્ । એતત્પૃચ્છામિ સંપ્રતિ, ઇતિ । અમુમાહુઃ પરં મૃત્યુમ્ । પવમાનં તુ મધ્યમમ્ । અગ્નિરેવાવમો મૃત્યુઃ । ચન્દ્રમાશ્ચતુરુચ્યતે ( ૪), ઇતિ । અનાભોગાઃ પરં મૃત્યુમ્ । પાપાઃ સંયન્તિ સર્વદા । આભોગાસ્ત્વેવ સંયન્તિ । યત્ર પુણ્યકૃતો જનાઃ, ઇતિ । તતો મધ્યમમાયન્તિ । ચતુમગ્નિં ચ સંપ્રતિ, ઇતિ । પૃચ્છામિ ત્વા પાપકૃતઃ । યત્ર યાતયતે યમઃ । ત્વં નસ્તદ્બ્રહ્મન્પ્રબ્રૂહિ । યદિ વેત્થાસતો ગૃહાન્ ( ૫), ઇતિ । કશ્યપાદુદિતાઃ સૂર્યાઃ । પાપાન્નિર્ઘ્નન્તિ સર્વદા । રોદસ્યોરન્તર્દેશેષુ । તત્ર ન્યસ્યન્તે વાસવૈઃ, ઇતિ । તેઽશરીરાઃ પ્રપદ્યન્તે । યથાઽપુણ્યસ્ય કર્મણઃ । અપાણ્યપાદકેશાસઃ । તત્ર તેઽયોનિજા જનાઃ, ઇતિ । મૃત્વા પુનર્મૃત્યુમાપદ્યન્તે । અદ્યમાનાઃ સ્વકર્મભિઃ (૬) । આશાતિકાઃ ક્રિમય ઇવ । તતઃ પૂયન્તે વાસવૈઃ, ઇતિ । અપૈતં મૃત્યું જયતિ । ય એવં વેદ । સ ખલ્વૈવંવિદ્બ્રાહ્મણઃ । દીર્ઘશ્રુત્તમો ભવતિ । કશ્યપસ્યાતિથિઃ સિદ્ધગમનઃ સિદ્ધાગમનઃ, ઇતિ । તસ્યૈષા ભવતિ, ઇતિ । આ યસ્મિન્ત્સપ્ત વાસવાઃ । રોહન્તિ પુણ્યા રુહઃ ( ૭) । ઋષિર્હ દીર્ઘશ્રુત્તમઃ । ઇન્દ્રસ્ય ઘર્મો અતિથિરિતિ, ઇતિ । કશ્યપઃ પશ્યકો ભવતિ । યત્સર્વં પરિપશ્યતીતિ સૌક્ષ્મ્યાત્, ઇતિ ।
અથાગ્નેરષ્ટપુરુષસ્ય । તસ્યૈષા ભવતિ, ઇતિ । અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્ । વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વ્રિદ્વાન્ । યુયોધ્યસ્મજ્જુહુરાણમેનઃ । ભૂયિષ્ઠા તે નમૌક્તિં વિધેમેતિ ( ૮), ઇતિ । સમાહિતા દશસ્યે ઉત્તમમુચ્યતે ગૃહાન્ત્સ્વકર્મભિઃ પૂર્વ્યા રુહ ઇતિ ।
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકેઽષ્ટમોઽનુવાકઃ

1.9 અનુવાક ૯
અગ્નિશ્ચ જાતવેદશ્ચ । સહોજા અજિરાપ્રભુઃ । વૈશ્વાનરો નર્યાપાશ્ચ । પઙ્ક્તિરાધાશ્ચ સપ્તમઃ । વિસર્પેવાઽષ્ટમોઽગ્નીનામ્ । એતેઽષ્ટૌ વસવઃ ક્ષિતા ઇતિ, ઇતિ । યથર્ત્વેવાગ્નેરર્ચિર્વર્ણવિશેષાઃ । નીલાર્ચિશ્ચ પીતકાર્ચિશ્ચેતિ, ઇતિ । અથ વાયોરેકાદશપુરુષસ્યૈકાદશસ્ત્રીકસ્ય, ઇતિ । પ્રભ્રાજમાના વ્યવદાતાઃ ( ૧) । યાશ્ચ વાસુકિવૈદ્યુતાઃ । રજતાઃ પરુષાઃ શ્યામાઃ । કપિલા અતિલોહિતાઃ । ઊર્ધ્વા અવપતન્તાશ્ચ । વૈદ્યુત ઇત્યેકાદશ, ઇતિ । નૈનં વૈદ્યુતો હિનસ્તિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । સ હોવાચ વ્યાસઃ પારાશર્યઃ । વિદ્યુદ્વધમેવાહં મૃત્યુમૈચ્છમિતિ, ઇતિ । ન ત્વકામꣳ હન્તિ ( ૨) । ય એવં વેદ, ઇતિ । અથ ગન્ધર્વગણાઃ, ઇતિ । સ્વાનભ્રાટ્ । અઙ્ઘારિર્બમ્ભારિઃ । હસ્તઃ સુહસ્તઃ । કૃશાનુર્વિશ્વાવસુઃ । મૂર્ધન્વાનસૂર્યવર્ચાઃ । કૃતિરિત્યેકાદશ ગન્ધર્વગણાઃ, ઇતિ । દેવાશ્ચ મહાદેવાઃ । રશ્મયશ્ચ દેવા ગરગિરઃ ( ૩), ઇતિ । નૈનં ગરો હિનસ્તિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । ગૌરી મિમાય સલિલાનિ તક્ષતી । એકપદી દ્વિપદી સા ચતુષ્પદી । અષ્ટાપદી નવપદી બભૂબુષી । સહસ્રાક્ષરા પરમે વ્યોમન્નિતિ, ઇતિ । વાચો વિશેષણમ્, ઇતિ । અથ નિગદવ્યાખ્યાતાઃ । તાનનુક્રમિષ્યામઃ, ઇતિ । વરાહવઃ સ્વતપસઃ ( ૪) । વિદ્યુન્મહસો ધૂપયઃ । શ્વાપયો ગૃહમેધાશ્ચેત્યેતે । યે ચેમેઽશિમિવિદ્વિષઃ, ઇતિ । પર્જન્યાઃ સપ્ત પૃથિવીમભિવર્ષન્તિ । વૃષ્ટિભિરિતિ । એતયૈવ વિભક્તિવિપરીતાઃ । સપ્તભિર્વાતૈરુદીરિતાઃ । અમૂઁલ્લોકાનભિવર્ષન્તિ । તેષામેષા ભવતિ, ઇતિ । સમાનમેતદુદકમ્ ( ૫) । ઉચ્ચૈત્યવ ચાહભિઃ । ભૂમિં પર્જન્યા જિન્વન્તિ । દિવં જિન્વન્ત્યગ્નય ઇતિ, ઇતિ । યદક્ષરં ભૂતકૃતમ્ । વિશ્વે દેવા ઉપાસતે । મહર્ષિમસ્ય ગોપ્તારમ્ । જમદગ્નિમકુર્વત, ઇતિ । જમદગ્નિરાપ્યાયતે । છન્દોભિશ્ચતુરુત્તરૈઃ । રાજ્ઞઃ સોમસ્ય તૃપ્તાસઃ ( ૬) । બ્રહ્મણા વીર્યાવતા । શિવા નઃ પ્રદિશો દિશઃ, ઇતિ । તચ્છં યોરાવૃણીમહે । ગાતું યજ્ઞાય । ગાતું યજ્ઞપતયે । દૈવી સ્વસ્તિરસ્તુ નઃ । સ્વસ્તિર્માનુષેભ્યઃ । ઊર્ધ્વં જિગાતુ ભેષજમ્ । શં નો અસ્તુ દ્વિપદે। શં ચતુષ્પદે, ઇતિ । સોમપા૩ અસોમપા૩ ઇતિ નિગદવ્યાખ્યાતાઃ ( ૭), ઇતિ । વ્યવદાતા હન્તિ ગરગિરસ્તતપસ ઉદકં તૃપ્તાસશ્ચતુષ્પદ એકં ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે નવમોઽનુવાકઃ

1.10 અનુવાક ૧૦
સહસ્રવૃદિયં ભૂમિઃ । પરં વ્યોમ સહસ્રવૃત્ । અશ્વિના ભુજ્યૂ નાસત્યા । વિશ્વસ્ય જગતસ્પતી, ઇતિ । જાયા ભૂમિઃ પતિર્વ્યોમ । મિથુનં તા અતુર્યથુઃ । પુત્રો બૃહસ્પતી રુદ્રઃ । સરમા ઇતિ સ્ત્રીપુમમ્, ઇતિ । શુક્રં વામન્યદ્યજતં વામન્યત્ । વિષુરૂપે અહની દ્યૌરિવ સ્થઃ (૧) । વિશ્વા હિ માયા અવથઃ સ્વધાવન્તૌ । ભદ્રા વાં પૂષણાવિહ રાતિરસ્તુ, ઇતિ । વાસાત્યૌ ચિત્રૌ જગતો નિધાનૌ । દ્યાવાભૂમી ચરથઃ સꣳ સખાયૌ । તાવશ્વિના રાસભાશ્વા હવં મે । શુભસ્પતી આગતꣳ સૂર્યયા સહ, ઇતિ । ત્યુગ્રો હ ભુજ્યુમશ્વિનોદમેઘે । રુયિં ન કશ્ચિન્મમૃવાં૩ અવાહાઃ । તમૂહથુર્નૌભિરાત્મન્વતીભિઃ । અન્તરિક્ષપ્રુડ્ભિરપોદકાભિઃ (૨), ઇતિ । તિસ્રઃ ક્ષપસ્ત્રિરહાઽતિવ્રજદ્ભિઃ । નાસત્યા ભુજ્યુમૂહથુઃ પતત્રૈઃ । સમુદ્રસ્ય ધન્વન્નાર્દ્રસ્ય પારે । ત્રિભી રથૈઃ શતપદ્ભિઃ ષડશ્વૈઃ, ઇતિ । સવિતારં વિતન્વન્તમ્ । અનુબધ્નાતિ શામ્બરઃ । આપપૂરુ ષમ્વરશ્ચૈવ। સવિતાઽરેપસો ભવત્, ઇતિ । ત્યꣳ સુતૃપ્તં વિદિત્વૈવ । બહુસોમગિરં વશી ( ૩) । અન્વેતિ તુગ્રો વક્રિયાં તમ્ । આયસૂયાન્ત્સોમતૃપ્સુષુ, ઇતિ । સ સંગ્રામસ્તમોદ્યોઽત્યોતઃ । વાચો ગાઃ પિપાતિ તત્ । સ તદ્ગોભિઃ સ્તવાઽત્યેત્યન્યે । રક્ષસાઽનન્વિતાશ્ચ યે, ઇતિ । અન્વેતિ પરિવૃત્યાસ્તઃ । એવમેતૌ સ્થો અશ્વિના । તે એતે દ્યુઃપૃથિવ્યોઃ । અહરહર્ગર્ભં દધાથે ( ૪), ઇતિ । તયોરેતૌ વત્સાવહોરાત્રે । પૃથિવ્યા અહઃ । દિવો રાત્રિઃ । તા અવિસૃષ્ટૌ । દંપતી એવ ભવતઃ, ઇતિ । તયોરેતૌ વત્સૌ । અગ્નિશ્ચાઽઽદિત્યશ્ચ। રાત્રેર્વત્સઃ । શ્વેત આદિત્યઃ । અહ્નોઽગ્નિઃ । (૫) તામ્રો અરુણઃ । તા અવિસૃષ્ટૌ । દંપતી એવ ભવતઃ, ઇતિ । તયોરેતૌ વત્સૌ । વૃત્રશ્ચ વૈદ્યુતશ્ચ । અગ્નેર્વૃત્રઃ । વૈદ્યુત આદિત્યસ્ય । તા અવિસૃષ્ટૌ । દંપતી એવ ભવતઃ, ઇતિ । તયોરેતૌ વત્સૌ (૬) । ઉષ્મા ચ નીહારશ્ચ । વૃત્રસ્યોષ્મા । વૈદ્યુતસ્ય નીહારઃ । તૌ તાવેવ પ્રતિપદ્યેતે, ઇતિ । સેયꣳ રાત્રી ગર્ભિણી પુત્રેણ સંવસતિ । તસ્યા વા એતદુ-લ્બણમ્ । યદ્રાત્રૌ રશ્મયઃ । યથા ગોર્ગર્ભિણ્યા ઉલ્બણમ્ । એવમેતસ્યાં ઉલ્બણમ્, ઇતિ । પ્રજયિષ્ણુઃ પ્રજયા ચ પશુભિશ્ચ ભવતિ । ય એવં વેદ । એતમુદ્યન્તમપિયન્તં ચેતિ । આદિત્યઃ પુણ્યસ્ય વત્સઃ, ઇતિ । અથ પવિત્રાઙ્ગિરસઃ ( ૭), ઇતિ ॥ સ્થોઽપોદકાભિર્વશી દધાથે અગ્નિસ્તયોરેતૌ વત્સૌ ભવતિ ચત્વારિ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે દશમોઽનુવાકઃ

1.11 અનુવાક ૧૧
પવિત્રવન્તઃ પરિ વાજમાસતે । પિતૈષાં પ્રત્નો અભિરક્ષતિ વ્રતમ્ । મહઃ સમુદ્રં વરુણસ્તિરોદધે । ધીરા ઇચ્છેકુર્ધરુણેષ્વારભમ્, ઇતિ । પવિત્રં તે વિતતં બ્રહ્મણસ્પતે । પ્રભુર્ગાત્રાણિ પર્યેષિ વિશ્વતઃ । અતપ્તતનૂર્ન તદામો અશ્નુતે । શૃતાસ ઇદ્વહન્તસ્તત્સમાશત, ઇતિ । બ્રહ્મા દેવાનામ્, ઇતિ । અસતઃ સદ્યે તતક્ષુઃ ( ૧) । ઋષયઃ સપ્તાત્રિશ્ચ યત્ । સર્વેઽત્રયો અગસ્ત્યશ્ચ । નક્ષત્રૈઃ શંકૃતોઽવસન્, ઇતિ । અથ સવિતુઃ શ્યાવાશ્વસ્યાવર્તિકામસ્ય, ઇતિ । અમી ય ઋક્ષા નિહિતાસ ઉચ્ચા । નક્તં દદૃશ્રે કુહચિદ્દિવેયુઃ । અદબ્ધાનિ વરુણસ્ય વ્રતાનિ । વિચાકશચ્ચન્દ્રમા નક્ષત્રમેતિ, ઇતિ । તત્સવિતુર્વરેણ્યમ્ । ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ( ૨) । ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્, ઇતિ । તત્સવિતુર્વૃણીમહે । વયં દેવસ્ય ભોજનમ્ । શ્રેષ્ઠꣳ સર્વધાતમમ્ । તુરં ભગસ્ય ધીમહિ, ઇતિ । અપાગૂહત સવિતા તૃભીન્ । સર્વાન્દિવો અન્ધસઃ । નક્તં તાન્યભવન્દૃશે । અસ્થ્યસ્થ્ના સંભવિષ્યામઃ, ઇતિ । નામ નામૈવ નામ મે ( ૩) । નપુꣳસકં પુમાꣳસ્ત્ર્યસ્મિ(?) । સ્થાવરોઽસ્મ્યથ જઙ્ગમઃ । યજેઽયક્ષિ યષ્ટાહે ચ, ઇતિ । મયા ભૂતાન્યયક્ષત । પશવો મમ ભૂતાનિ । અનૂબન્ધ્યોઽસ્મ્યહં વિભુઃ, ઇતિ । સ્ત્રિયઃ સતીઃ । તા ઉ મે પુꣳસ આહુઃ । પશ્યદક્ષણ્વાન્ન વિચેતદન્ધઃ । કવિર્યઃ પુત્રઃ સ ઇમા ચિકેત ( ૪) । યસ્તા વિઽજાનાત્સવિતુઃ પિતા સત્, ઇતિ । અન્ધો મણિમવિન્દત્ । તમનઙ્ગુલિરાવયત્ । અગ્રીવઃ પ્રત્યમુઞ્ચત્ । તમજિહ્વા અસશ્ચત, ઇતિ । ઊર્ધ્વમૂલમવાક્છાખમ્ । વૃક્ષં યો વેદ સંપ્રતિ । ન સ જાતુ જનઃ શ્રદ્દધ્યાત્ । મત્યુર્મા મારયાદિતિઃ, ઇતિ । હસિતꣳ રુદિતં ગીતમ્ ( ૫) । વીણા પણવલાસિતમ્ । મૃતં જીવં ચ યત્કિંચિત્ । અઙ્ગાનિ સ્નેવ વિદ્ધિ તત્, ઇતિ । અતૃષ્યꣳસ્તૃષ્ય ધ્યાયત્ । અસ્માજ્જાતા મે મિથૂ ચરન્ । પુત્રો નિરૃત્યા વૈદેહઃ । અચેતા યશ્ચ ચેતનઃ, ઇતિ । સ તં મણિમવિન્દત્ । સોઽનઙ્ગુલિરાવયત્ । સોઽગ્રીવઃ પ્રત્યમુઞ્ચત્ ( ૬) । સોઽજિહ્વો અસશ્ચત, ઇતિ । નૈતમૃષિં વિદિત્વા નગરં પ્રવિશેત્ । યદિ પ્રવિશેત્ । મિથૌ ચરિત્વા પ્રવિશેત્ । તત્સંભવસ્ય વ્રતમ્, ઇતિ । આ તમગ્ને રથં તિષ્ઠ । એકાશ્વમેકયોજનમ્ । એકચક્રમેકધુરમ્ । વાતધ્રાજિગતિં વિભો, ઇતિ । ન રિષ્યતિ ન વ્યથતે ( ૭) । નાસ્યાક્ષો યાતુ સજ્જતિ । યચ્છ્વેતાન્રોહિતાꣳશ્ચાગ્નેઃ । રથે યુક્ત્વાઽધિતિષ્ઠતિ, ઇતિ । એકયા ચ દશભિશ્ચ સ્વભૂતે । દ્વાભ્યામિષ્ટયે વિꣳશત્યા ચ । તિસૃભિશ્ચ વહસે ત્રિꣳશતા ચ । નિયુદ્ભિર્વાયવિહ તા વિમુઞ્ચ ( ૮ ) ઇતિ ॥ તતક્ષુર્ધીમહિ નામ મે ચિકેત ગીતં પ્રત્યમુઞ્ચદ્વ્યથતે સપ્ત ચ ॥
ઇતિ કૃપ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠક એકાદશોઽનુવાકઃ

1.12 અનુવાક ૧૨
આતનુષ્વ પ્રતનુષ્વ । ઉદ્ધમાઽઽધમ સંધમ । આદિત્યે ચન્દ્રવર્ણાનામ્ । ગર્ભમાધેહિ યઃ પુમાન્, ઇતિ । ઇતઃ સિક્તꣳ સૂર્યગતમ્ । ચન્દ્રમસે રસં કૃધિ । વારાદં જનયાગ્રેઽગ્નિમ્ । ય એકો રુદ્ર ઉચ્યતે, ઇતિ । અસંખ્યાતાઃ સહસ્રાણિ । સ્મર્યતે ન ચ દૃશ્યંતે ( ૧) । એવમેતં નિબોધત, ઇતિ । આ મન્દ્રૈરિન્દ્ર હરિભિઃ । યાહિ મયૂરરોમભિઃ । મા ત્વા કેચિન્ન્યેમુરિન્ન પાશિનઃ । દધન્વેવ તા ઇહિ, ઇતિ । મા મન્દ્રૈરિન્દ્ર હરિભિઃ । યામિ મયૂરરોમભિઃ । મા મા કેચિન્ન્યેમુરિન્ન પાશિનઃ । નિધન્વેવ તાઁ૩ ઇમિ, ઇતિ । અણુભિશ્ચ મહદ્ભિશ્ચ ( ૨) । નિઘૃષ્વૈરસમાયુતૈઃ । કાલૈર્હરિત્વમાપન્નૈઃ । ઇન્દ્રાઽઽયાહિ સહસ્રયુક્, ઇતિ । અગ્નિર્વિભ્રાષ્ટિવસનઃ । વાયુઃ શ્વેતસિકદ્રુકઃ । સંવત્સરો વિષૂવર્ણૈઃ । નિત્યાસ્તેઽનુચરાસ્તવ, ઇતિ । સુબ્રહ્મણ્યોꣳ સુબ્રહ્મણ્યોꣳ । ઇન્દ્રાઽઽગચ્છ હરિવ આગચ્છ મેધાતિથેઃ । મેષ વૃષણશ્વસ્ય મેને ( ૩) । ગૌરાવસ્ક-ન્દિન્નહલ્યાયૈ જાર । કૌશિકબ્રાહ્મણ ગૌતમબ્રુવાણ, ઇતિ । અરુણાશ્વા ઇહાઽઽગતાઃ । વસવઃ પૃથિવિક્ષિતઃ । અષ્ટૌ દિગ્વાસસોઽગ્નયઃ । અગ્નિશ્ચ જાતવેદાશ્ચેત્યેતે, ઇતિ । તામ્રાશ્વાસ્તામ્રરથાઃ । તામ્રવર્ણાસ્તથાઽસિતાઃ । દણ્ડહસ્તાઃ ખાદગ્દતઃ । ઇતો રુદ્રાઃ પરાં ગતાઃ । ( ૪) ઉક્તꣳ સ્થાનં પ્રમાણં ચ પુર ઇત, ઇતિ । બૃહસ્પતિશ્ચ સવિતા ચ । વિશ્વરૂપૈરિહાઽઽગતામ્ । રથેનોદકવર્ત્મના । અપ્સુષા ઇતિ તદ્દ્વયોઃ, ઇતિ । ઉક્તો વેષો વાસાꣳસિ ચ । કાલાવયવાનામિતઃ પ્રતીજ્યા । વાસાત્યા ઇત્યશ્વિનોઃ । કોઽન્ત-રિક્ષે શબ્દં કરોતીતિ । વાસિષ્ઠો રૌહિણો મીમાꣳસાં ચક્રે । તસ્યૈષા ભવતિ, ઇતિ । વાશ્રેવ વિદ્યુદિતિ, ઇતિ । બ્રહ્મણ ઉદરણમસિ । બ્રહ્મણ ઉદીરણમસિ । બ્રહ્મણ આસ્તરણમસિ । બ્રહ્મણ ઉપસ્તરણમસિ(૫), ઇતિ ॥ દૃશ્યતે ચ મેને પરાં ગતાશ્ચક્રે ષટ્ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે દ્વાદશોઽનુવાકઃ

1.13 અનુવાક ૧૩
અષ્ટયોનીમષ્ટપુત્રામ્ । અષ્ટપત્નીમિમાં મહીમ્ । અહં વેદ ન મે મૃત્યુઃ । ન ચામૃત્યુરઘાઽહરત્, ઇતિ । અષ્ટયોન્યષ્ટપુત્રામ્ । અષ્ટપદિદમન્તરિક્ષમ્ । અહં વેદ ન મે મૃત્યુઃ । ન ચામૃત્યુરઘાઽહરત્ । અષ્ટયોનીમષ્ટપુત્રામ્ । અરષ્ટપત્નીમમૂં દિવમ્ (૧) । અહં વેદ ન મે મૃત્યુઃ । ન ચામૃત્યુરઘાઽહરત્, ઇતિ । સુત્રામાણં મહીમૂષુ, ઇતિ । અદિતિર્દ્યૌરદિતિરન્તરિક્ષમ્ । અદિતિર્માતા સ પિતા સ પુત્રઃ । વિશ્વે દેવા અદિતિઃ પઞ્ચજનાઃ । અદિતિર્જાતમદિતિર્જનિત્વમ, ઇતિ । અષ્ટૌ પુત્રાસો અદિતેઃ । યે જાતાસ્તન્વઃ પરિ । દેવાં૩ ઉપપ્રૈત્સપ્તભિઃ ( ૨) । પરા માર્તાણ્ડમાસ્યત્, ઇતિ । સપ્તભિઃ પુત્રૈરદિતિઃ । ઉપપ્રૈત્પૂર્વ્યં યુગમ્ । પ્રજાયૈ મૃત્યવે તત્ । પરા માર્તાણ્ડમાભરદિતિ, ઇતિ । તાનનુક્રમિષ્યામઃ, ઇતિ । મિત્રશ્ચ વરુણશ્ચ । ધાતા ચાર્યમા ચ । અꣳશશ્ચ ભગશ્ચ । ઇન્દ્રશ્ચ વિવસ્વાꣳશ્ચેત્યેતે, ઇતિ । હિરણ્યગર્ભો હꣳસઃ શુચિષત્ । બ્રહ્મજજ્ઞાનં તદિત્પદમિતિ, ઇતિ । ગર્ભઃ પ્રાજાપત્યઃ । અથ પુરુષઃ સપ્તપુરુષઃ ( ૩), ઇતિ ॥ અમૂં દિવꣳ સપ્તભિરેતે ચત્વારિ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે ત્રયોદશોઽનુવાકઃ

1.14 અનુવાક ૧૪
યોઽસૌ તપન્નુદેતિ । સ સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણાનાદાયોદેતિ । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણાનાદાયોદગાઃ, ઇતિ । અસૌ યોઽસ્તમેતિ । સ સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણા-નાદાયાસ્તમેતિં । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણાનાદાયાસ્તં ગાઃ, ઇતિ । અસૌ ય આપૂર્યતિ । સ સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરાપૂર્યતિ (૧) । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરાપૂરિષ્ઠાઃ, ઇતિ । અસૌ યોઽપક્ષીયતિ । સ સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરપક્ષીયતિ । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરપક્ષેષ્ઠાઃ, ઇતિ । અમૂનિ નક્ષત્રાણિ । સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરપ પ્રસર્પન્તિ ચોત્સર્પન્તિ ચ । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરપ પ્રસૃપત મોત્સૃપત ( ૨), ઇતિ । ઇમે માસાશ્ચાર્ધમાસાશ્ચ । સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરપ પ્રસર્પન્તિ ચોત્સર્પન્તિ ચ । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરપ પ્રસૃપત મોત્સૃપત ॥ ઇમ ઋતવઃ । સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરપ પ્રસર્પન્તિ ચોત્સર્પન્તિ ચ । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરપ પ્રસૃપત મોત્સૃપત, ઇતિ । અયમ્ સંવત્સરઃ । સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરપ પ્રસર્પતિ ચોત્સર્પતિ ચ (૩) । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરપ પ્રસૃપ મોત્સૃપ, ઇતિ । ઇદમહઃ । સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરપ પ્રસર્પતિ ચોત્સર્પતિ ચ । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરપ પ્રસૃપ મોત્સૃપ । ઇયꣳ રાત્રિઃ । સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણૈરપ પ્રસર્પતિ ચોત્સર્પતિ ચ । મા મે પ્રજાયા મા પશૂનામ્ । મા મમ પ્રાણૈરપ પ્રસૃમ્ મોત્સૃપ, ઇતિ । ૐ ભૂર્ભુવુઃ સ્વઃ, ઇતિ । એતદ્વો મિથુનં મા નો મિથુનꣳ રીઢ્વમ્, ( ૪) ઇતિ । પ્રાણૈરાપૂર્યતિ મોત્સૃપત ચોત્સર્પતિ ચ મોત્સૃપ દ્વે ચ ॥ ઉદેત્યસ્તમેત્યાપૂર્યત્યપક્ષીયત્યમૂનિ નક્ષત્રાણીમે માસા ઇમ ઋતવોઽયꣳ સંવત્સર ઇદમહરિયꣳ રાત્રિર્દશ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે ચતુર્દશોઽનુવાકઃ

1.15 અનુવાક ૧૫
અથાઽઽદિત્યસ્યાષ્ટપુરુષસ્ય, ઇતિ । વસૂનામાદિત્યાનાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ, ઇતિ । રુદ્રાણામાદિત્યાનાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ, ઇતિ । સતાઁ સત્યાનામ્ । આદિત્યાનાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ, ઇતિ । અભિધૂન્વતામભિઘ્નતામ્ । વાતવતાં મરુતામ્ । આદિત્યાનાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ, ઇતિ । ઋભૂણામાદિત્યાનાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ, ઇતિ । સંવત્સરસ્ય સવિતુઃ । આદિત્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ, ઇતિ । ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ । રશ્મયો વો મિથુનં મા નો મિથુનઁ રીઢ્વમ્, ( ૧) ઇતિ । ઋભૂણામાદિત્યાનાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ ષટ્ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે પઞ્ચદશોઽનુવાકઃ

1.15
1.16 અનુવાક ૧૬
આરોગસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । ભ્રાજસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । પટરસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । પતઙ્ગસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । સ્વર્ણરસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । જ્યોતિષીમતસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વિભાસસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । કશ્યપસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । ૐ ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ । આપો વો મિથુનં મા નો મિથુનઁ રીઢ્વમ્ ( ૧), ઇતિ । આરોગસ્ય દશ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે ષોડશોઽનુવાકઃ

1.16
1.17 અનુવાક ૧૭
અથ વાયોરેકાદશપુરુષસ્યૈકાદશસ્ત્રીકસ્ય, ઇતિ । પ્રભ્રાજમાનાનાઁ રુદ્રાણાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વ્યવદાતાનાઁ રુદ્રાણાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વાસુકિવૈદ્યુતાનાં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભ્રાનિ । રજતાનાઁ રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । પરુ- ષાણાં રુદ્રાણાઁ સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । શ્યામાનાં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । કપિલાનાં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । અતિલોહિતાનાશં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । ઊર્ધ્વાનાં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ ( ૧) । અવપતન્તાનાં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વૈદ્યુતાનાં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । પ્રભ્રાજમાનીનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વ્યવદાતીનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વાસુકિવૈદ્યુતીનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । રજતાનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । પરુષાણાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । શ્યામાનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । કપિલાનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । અતિલોહિતીનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભ્રાનિ । ઊર્ધ્વાનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । અવપતન્તીનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વૈદ્યુતીનાઁ રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ । રૂપાણિ વો મિથુનં મા નો મિથુનં રીઢ્વમ્ ( ૨), ઇતિ । ઊર્ધ્વાનાં રુદ્રાણાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાન્યતિલોહિતીનાં રુદ્રાણીનાં સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ પઞ્ચ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે
સપ્તદશોઽનુવાકઃ

1.17
1.18 અનુવાક ૧૮
અથાગ્નેરષ્ટપુરુષસ્ય, ઇતિ । અગ્નેઃ પૂર્વદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । જાતવેદસ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । સહોજસો દક્ષિણદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । અજિરાપ્રભવ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વૈશ્વાનરસ્યાપરદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । નર્યાપસ ઉપદિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । પઙ્તિરા-ધસ ઉદગ્દિશ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । વિસર્પિણ ઉપદિ શ્યસ્ય સ્થાને સ્વતેજસા ભાનિ । ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ । દિશો વો મિથુનં મા નો મિથુનꣳ રીઢ્વમ્ ( ૧), ઇતિ ॥ સ્વરેકં ચ ॥
એતદ્રશ્મય આપો રૂપાણિ દિશઃ પઞ્ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકેઽષ્ટાદશોઽનુવાકઃ

1.19 અનુવાક ૧૯
દક્ષિણપૂર્વસ્યાં દિશિ વિસર્પી નરકઃ । તસ્માન્નઃ પરિપાહિ, ઇતિ । દક્ષિણાપરસ્યાં દિશ્યવિસર્પી નરકઃ । તસ્માન્નઃ પરિપાહિ, ઇતિ। ઉત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ વિષાદી નરકઃ । તસ્માન્નઃ પરિપાહિ, ઇતિ । ઉત્તરાપરસ્યાં દિશ્યવિષાદી નરકઃ । તસ્માન્નઃ પરિપાહિ, ઇતિ । આ યસ્મિન્સપ્ત વાસવા ઇન્દ્રિયાણિ શતક્રતવિત્યેતે ( ૧), ઇતિ ॥ દક્ષિણપૂર્વસ્યાં નવ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠક એકોનવિંશોઽનુવાકઃ

1.19
1.20 અનુવાક ૨૦
ઇન્દ્રઘોષા વો વસુભિઃ પુરસ્તાદુપદધતામ્ । મનોજવસો વઃ પિતૃભિર્દક્ષિણત ઉપદધતામ્ । પ્રચેતા વો રુદ્રૈઃ પશ્ચાદુપદધતામ્ । વિશ્વકર્મા વ આદિત્યૈરુત્તરત ઉપદધતામ્ । ત્વષ્ટા વો રૂપૈરુપરિષ્ટાદુપદધતામ્ । સંજ્ઞાનં વઃ પશ્ચાદિતિ, ઇતિ । આદિત્યઃ સર્વોઽગ્નિઃ પૃથિવ્યામ્ । વાયુરન્તરિક્ષે । સૂર્યો દિવિ । ચન્દ્રમા દિક્ષુ । નક્ષત્રાણિ સ્વલોકે, ઇતિ । એવા હ્યેવ । એવા હ્યગ્ને । એવા હિ વાયો । એવા હીન્દ્ર । એવા હિ પૂષન્ । એવા હિ દેવાઃ ( ૧), ઇતિ । દિક્ષુ, સપ્ત ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે વિંશોઽનુવાકઃ

1.20
1.21 અનુવાક ૨૧
આપમાપામપઃ સર્વાઃ । અસ્માદસ્માદિતોઽમુતઃ । અગ્નિર્વાયુશ્ચ સૂર્યશ્ચ । સહ સંચસ્કરર્દ્ધિયા । વાય્વશ્વા રશ્મિપતયઃ । મરીચ્યા ત્માનો અદ્રુહઃ । દેવીર્ભુવનસૂવરીઃ । પુત્રવત્ત્વાય મે સુત । મહાનામ્નીર્મહામાનાઃ । મહસો મહસઃ સ્વઃ ( ૧) દેવીઃ પર્જન્યસૂ વરીઃ । પુત્રવત્ત્વાય મે સુત । અપાશ્નુષ્ણિમપા રક્ષઃ । અપાશ્નુષ્ણિમપારઘમ્ । અપાઘ્રામપ ચાવર્તિમ્ । અપ દેવીરિતો હિત । વજ્રં દેવીરજીતાંશ્ચ । ભુવનં દેવસૂવરીઃ । આદિત્યાનદિતિં દેવીમ્ । યોનિનોર્ધ્વમુદીષત ( ૨) ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામં દેવાઃ । ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ । સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસંસ્તનૂભિઃ । વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ । સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ । સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ । સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ । સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ । કેતવો અરુણાસશ્ચ । ઋષયો વાતરશનાઃ । પ્રતિષ્ઠાં શતધા હિ । સમાહિતાસો સહસ્રધાયસમ્ । શિવા નઃ શંતમા ભવન્તુ । દિવ્યા આપ ઓષધયઃ । સુમૃડીકા સરસ્વતિ । મા તે વ્યોમ સંદૃશિ ( ૩), ઇતિ । સ્વરુદીષત વાતરશનાઃ ષટ્ચ । ।
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠક એકવિંશોઽનુવાકઃ

1.21
1.22 અનુવાક ૨૨
યોઽપાં પુષ્પં વેદ । પુષ્પવાન્પ્રજાવાન્પશુમાન્ભવતિ । ચન્દ્રમા વા અપાં પુષ્પમ્ । પુષ્પવાન્પ્રજાવાન્પશુમાન્ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । યોઽપામાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । અગ્નિર્વા અપામાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । યોઽગ્નેરાયતનં વેદ ( ૧) । આયતનવાન્ભવતિ । આપો વા અગ્નેરાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । યોઽપામાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । વાયુર્વા અપામાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । યો વાયોરાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ ( ૨) । આપો વૈ વાયોરાયતનમ્ । આયતનાન્ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । યોઽપામાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । અસૌ વૈ તપન્નપામાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । યોઽમુષ્ય તપત આયતનં વેદ । આયનવાન્ભવતિ । આપો વા અમુષ્ય તપત આયતનમ્ (૩) । આયતનવાન્ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । યોઽપામાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । ચન્દ્રમા વા અપામાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । યશ્ચન્દ્રમસ આયતનં વેદ । આયતવાન્ભવતિ । આપો વૈ ચન્દ્રમસ આયતનમ્ । આયતનાન્ભવતિ ( ૪) । ય એવં વેદ, ઇતિ । યોઽપામાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । નક્ષત્રાણિ વા અપામાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । યો નક્ષત્રાણામાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । આપો વૈ નક્ષત્રાણામા યતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । ય એવં વેદ ( ૫), ઇતિ । યોઽપામાયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । પર્જન્યો વા અપામાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । યઃ પર્જન્યસ્યાઽઽયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । આપો વૈ પર્જન્યસ્યાઽઽયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । યોઽપામાયતનં વેદ ( ૬) । આયતનવાન્ભવતિ । સંવત્સરો વા અપામાયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । યઃ સંવત્સર સ્યાઽઽયતનં વેદ । આયતનવાન્ભવતિ । આપો વૈ સંવત્સરસ્યાઽઽયતનમ્ । આયતનવાન્ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । યોઽપ્સુ નાવં પ્રતિષ્ઠિતાં વેદ । પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ ( ૭) । ઇમે વૈ લોકા અપ્સુ પ્રતિષ્ઠિતાઃ । તદેષાઽભ્યનૂક્તા, ઇતિ । અપાં રસમુદયં સન્ । સૂર્યે શુક્રમ્ સમાભૃતમ્ । અપાઁ રસસ્ય યો રસઃ । તં વો ગૃહ્ણામ્યુત્તમમિતિ, ઇતિ । ઇમે વૈ લોકા અપાઁ રસઃ । તેઽમુષ્મિન્નાદિત્યે સમાભૃતાઃ, ઇતિ । જાનુદઘ્નીમુત્તરવેદીં ખાત્વા । અપાં પૂરયિત્વા ગુલ્ફદઘ્નમ્ । ( ૮) । પુષ્કરપર્ણૈઃ પુષ્કરદણ્ડૈઃ પુષ્કરૈશ્ચ સઁસ્તીર્ય । તસ્મિન્વિહાયસે । અગ્નિં પ્રણીયોપસમાધાય,, ઇતિ । બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । કસ્માત્પ્રણીતેઽયમગ્નિશ્ચીયતે । સાપ્પ્રણીતેઽયમપ્સુ હ્યયં ચીયતે । અસૌ ભુવનેઽપ્યનાહિતાગ્નિરેતાઃ । તમભિત એતા અબીષ્ટકા ઉપદધાતિ, ઇતિ । અગ્નિહોત્રે દર્શપૂર્ણમાસયોઃ । પશુબન્ધે ચાતુર્માસ્યેષુ । ( ૯) અથો આહુઃ । સર્વેષુ યજ્ઞક્રતુષ્વિતિ, ઇતિ । એતદ્ધ સ્મ વા આહુઃ શણ્ડિલાઃ । કમગ્નિં ચિનુતે । સત્રિયમગ્નિં ચિન્વાનઃ । સંવત્સરં પ્રત્યક્ષેણ, ઇતિ । કમગ્નિં ચિનુતે । ( ૧૦) નાચિકેતમગ્નિં ચિન્વાનઃ । પ્રાણાન્પ્રત્યક્ષેણ, ઇતિ । કમગ્નિં ચિનુતે । ચાતુર્હોત્રિયમગ્નિં ચિન્વાનઃ । બ્રહ્મ પ્રત્યક્ષેણ, ઇતિ । કમગ્નિં ચિનુતે । વૈશ્વસૃજમગ્નિં ચિન્વાનઃ । શરીરં પ્રત્યક્ષેણ, ઇતિ । કમગ્નિં ચિનુતે । ઉપાનુવાક્યમાશુમગ્નિં ચિન્વાનઃ ।( ૧૧) ઇમાઁલ્લોકાન્પ્રત્યક્ષેણ ઇતિ । કમગ્નિં ચિનુતે । ઇમમારુણકેતુકમગ્નિં ચિન્વાન ઇતિ । ય એવાસૌ । ઇતશ્ચામુતશ્ચાવ્યતીપાતી । તમિતિ, ઇતિ । યોઽગ્નેર્મિથૂયા વેદ । મિથુનવાન્ભવતિ । આપો વા અગ્નેર્મિથૂયાઃ । મિથુનવાન્ભવતિ । ય એવં વેદ ( ૧૨), ઇતિ । વેદ ભવત્યાયતનમાયતનવાન્ભવતિ વેદ વેદ તિષ્ઠતિ ગુલ્ફદઘ્નં ચાતુર્માસ્યેષ્વમુમાદિત્યં પ્રત્યક્ષેણ કમગ્નિં ચિનુત ઉપાનુવાક્યમાશુમગ્નિં ચિન્વાનો મિથૂયા મિથુનવાન્ભવત્યેકં ચ ॥ પુષ્પમગ્નિર્વાયુરસૌ વૈ તપન્,ચન્દ્રમા નક્ષત્રાણિ પર્જન્યઃ સંવત્સરસ્તિષ્ઠતિ સત્રિયઁ સંવત્સરઁ સાવિત્રમમું નાચિકેતં પ્રાણાઁશ્ચાતુર્હોત્રિયં બ્રહ્મ વૈશ્વસૃજઁ શરીરમુપાનુવાક્યમાશુમિમાઁલ્લોકાનિમમારુણકેતુકં ય એવાસૌ ॥ ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે દ્વાવિંશોઽનુવાકઃ

1.23 અનુવાક ૨૩
આપો વા ઇદમાસન્ત્સલિલમેવ । સ પ્રજાપતિરેકઃ પુષ્કરપર્ણે સમભવત્ । તસ્યાન્તર્મનસિ કામઃ સમવર્તત । ઇદઁ સૃજેયમિતિ । તસ્માદ્યત્પુરુષો મનસાઽભિગચ્છતિ । તદ્વાચા વદતિ । તત્કર્મણા કરોતિ । તદેષાઽભ્યનૂક્તા, ઇતિ ।
કામસ્તદગ્રે સમવર્તતાધિ । મનસો રેતઃ પ્રથમં યદાસીત્ ( ૧) । સતો બન્ધુમસતિ નિરવિન્દન્ । હૃદિ પ્રતીષ્યા કવયો મનીષેતિ, ઇતિ । ઉપૈનં તદુપનમતિ । યત્કામો ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । સ તપોઽતપ્યત । સ તપસ્તપ્ત્વા । શરીરમધૂનુત । તસ્ય યન્માઁસમાસીત્ । તતોઽરુણાઃ કેતવો વાતરશના ઋષય ઉદતિષ્ઠન્ (૨) । યે નખાઃ । તે વૈખાનસાઃ । યે વાલાઃ । તે વાલખિલ્યાઃ । યો રસઃ । સોઽપામ્, ઇતિ ।
અન્તરતઃ કૂર્મં ભૂતઁ સર્પન્તમ્ । તમબ્રવીત્ । મમ વૈ ત્વઙ્માઁસા । સમભૂત્ ( ૩ । નેત્યબ્રવીત્ । પૂર્વમેવાહમિહાઽઽસમિતિ । તત્પુરુષસ્ય પુરુષત્વમ્ । સ સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ । સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ । ભૂત્વોદતિષ્ઠત્ । તમબ્રવીત્ । ત્વં વૈ પૂર્વઁ સમભૂઃ । ત્વમિદં પૂર્વઃ કુરુષ્વેતિ, ઇતિ । સ ઇત આદાયાપઃ ( ૪) । અઞ્જલિના પુરસ્તાદુપાદધાત્ । એવા હ્યેવેતિ । તત આદિત્ય ઉદતિષ્ઠત્ । સા પ્રાચી દિક્, ઇતિ । અથાઽઽરુણઃ કેતુર્દક્ષિણત ઉપાદધાત્ । એવા હ્યગ્ન ઇતિ । તતો વા અગ્નિરુદતિષ્ઠત્ । સા દક્ષિણા દિક્ । અથાઽઽરુણઃ કેતુઃ પશ્ચાદુપાદધાત્ । એવા હિ વાયો ઇતિ । ( ૫) તતો વાયુરુદતિષ્ઠત્ । સા પ્રતીચી દિક્ । અથાઽઽરુણઃ કેતુરુત્તરત ઉપાદધાત્ । એવા હીન્દ્રેતિ । તતો વા ઇન્દ્ર ઉદતિષ્ઠત્ । સોદીચી દિક્ । અથાઽઽરુણઃ કેતુર્મધ્ય ઉપાદધાત્ । એવા હિ પૂષન્નિતિ । તતો વૈ પૂષોદતિષ્ઠત્ । સેયં દિક્ । ( ૬) અથાઽઽરુણઃ કેતુરુપરિષ્ટાદુપાદધાત્ । એવા હિ દેવા ઇતિ । તતો દેવમનુષ્યાઃ પિતરઃ । ગન્ધર્વાપ્સશ્ચોદતિષ્ઠન્ । સોર્ધ્વા દિક્, ઇતિ । યા વિપ્રુષો વિ પરાપતન્ । તાભ્યોઽસુરા રક્ષાંસિ પિશાચાશ્ચોદતિષ્ઠન્ । તસ્માત્તે પરાભવન્ । વિપ્રુડ્ભ્યો હિ તે સમભવન્, ઇતિ । તદેષાઽભ્યનૂક્તા ( ૭), ઇતિ । આપો હ યદ્બૃહતીર્ગર્ભમાયન્ । દક્ષં દધાના જનયન્તીઃ સ્વયંભુમ્ । તત ઇમેઽધ્યસૃજ્યન્ત સર્ગાઃ । અદ્ભ્યો વા ઇદં સમભૂત્ । તસ્માદિદં સર્વં બ્રહ્મ સ્વયંભ્વિતિ, ઇતિ । તસ્માદિદં સર્વં શિથિલમિવાધ્રુવમિવાભવત્, ઇતિ । પ્રજાપતિર્વાવ તત્ । આત્મનાઽઽત્માનં વિધાય । તદેવાનુપ્રાવિશત્, ઇતિ । તદેષાઽભ્યનૂક્તા ( ૮) ઇતિ । વિધાય લોકાન્વિધાય ભૂતાનિ । વિધાય સર્વાઃ પ્રદિશો દિશશ્ચ । પ્રજાપતિઃ પ્રથમજા ઋતસ્ય । આત્મનાઽઽત્માનમભિસંવિવેશેતિ, ઇતિ । સર્વમેવેદમાપ્ત્વા । સર્વમવરુધ્ય । તદેવાનુપ્રવિશતિ । ય એવં વેદ ( ૯) ઇતિ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે ત્રયોવિંશોઽનુવાકઃ । । 1.૨૩ ॥
1.24 અનુવાક ૨૪
ચતુષ્ટય્ય આપો ગૃહ્ણાતિ । ચત્વારિ વા અપાં રૂપાણિ । મેઘો વિદ્યુત્ । સ્તનયિત્નુર્વૃષ્ટિઃ । તાન્યેવાવરુન્ધે, ઇતિ । આતપતિ વર્ષ્યાં ગૃહ્ણાતિ । તાઃ પુરસ્તાદુપદધાતિ । એતા વૈ બ્રહ્મવર્ચસ્યા આપઃ । મુખત એવ બ્રહ્મવર્ચસમવરુન્ધે । તસ્માન્મુખતો બ્રહ્મવર્ચસિતરઃ ( ૧), ઇતિ । કૂપ્યા ગૃહ્ણાતિ । તા દક્ષિણત ઉપદધાતિ । એતા વૈ તેજસ્વનીરાપઃ । તેજ એવાસ્ય દક્ષિણતો દધાતિ । તસ્માદ્દક્ષિણોઽર્ધસ્તેજસ્વિતરઃ,ઇતિ । સ્થાવરા ગૃહ્ણાતિ । તાઃ પશ્ચાદુપદધાતિ । પ્રતિષ્ઠિતા વૈ સ્થાવરાઃ । પશ્ચાદેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ, ઇતિ । વહન્તીર્ગૃહ્ણાતિ ૨) । તા ઉત્તરત ઉપદધાતિ । ઓજસા વા એતા વહન્તીરિવોદ્ગતીરિવ આકૂજતીરિવ ધાવન્તીઃ । ઓજ એવાસ્યોત્તરતો દધાતિ । તસ્માદુત્તરોઽર્ધ ઓજસ્વિતરઃ, ઇતિ । સંભાર્યા ગૃહ્ણાતિ । તા મધ્ય ઉપદધાતિ । ઇયં વૈ સંભાર્યાઃ । અસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ, ઇતિ ।
પલ્વલ્યા ગૃહ્ણાતિ । તા ઉપરિષ્ટાદુપાદધાતિ ( ૩) । અસૌ વૈ પલ્વલ્યાઃ । અમુષ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ, ઇતિ । દિક્ષૂપદધાતિ । દિક્ષુ વા આપઃ । અન્નં વા આપઃ । અદ્ભ્યો વા અન્નં જાયતે । યદેવાદ્ભ્યોઽન્નં જાયતે । તદવરુન્ધે, ઇતિ । તં વા એતમરુણાઃ કેતવો વાતરશના ઋષયોઽચિન્વન્ । તસ્માદારુણકેતુકઃ, ઇતિ । તદેષાઽભ્યનૂક્તા, ઇતિ । કૈતવો અરુણાસશ્ચ । ઋષયો વાતરશનાઃ । પ્રતિષ્ઠાં શતધા હિ । સમાહિતાસો સહસ્રધાયસમિતિ, ઇતિ । શતશશ્ચૈવ સહસ્રશશ્ચ પ્રતિતિષ્ઠતિ । ય એતમગ્નિં ચિનુતે । ય ઉ ચૈનમેવં વેદ, ઇતિ ॥ વ્રહ્મવર્ચસિતરો વહન્તીર્ગૃહ્ણાતિ તા ઉપરિષ્ટાદુપાદધાત્યારુણકેતુકોઽષ્ટૌ ચ ॥
ઇતિ કૃપ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે ચતુર્વિશોઽનુવાકઃ । । 1.૨૪ । ।
1.25 અનુવાક ૨૫
જાનુદઘ્નીમુત્તરવેદીં ખાત્વા । અપાં પૂરયતિ । અપાં સર્વત્વાય, ઇતિ । પુષ્કરપર્ણં રુક્મં પુરુષમિત્યુપદધાતિ । તપો વૈ પુષ્કરપર્ણમ્ । સત્યં રુક્મઃ। । અમૃતં પુરુષઃ । એતાવદ્વાવાસ્તિ । યાવદેતત્ । યાવદેવાસ્તિ ( ૧) । તદવરુન્ધે, ઇતિ । કૂર્મમુપદધાતિ । અપામેવ મેધમવરુન્ધે । અથો સ્વર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ, ઇતિ । આપમાપામપઃ સર્વાઃ । અસ્માદસ્માદિતોઽમુતઃ । અગ્નિર્વાયુશ્ચ સૂર્યશ્ચ । સહ સંચસ્કરર્ધિયા ઇતિ । વાય્વશ્વા રશ્મિપતયઃ, હતિ । લોકં પૃણ ચ્છિદ્રં પૃણ ( ૨ । યાસ્તિસ્રઃ પરમજાઃ, ઇતિ । ઇન્દ્રઘોષા વો વસુભિરેવા હ્યેવેતિ, ઇતિ । પઞ્ચ ચિતય ઉપદધાતિ । પાઙ્ક્તોઽગ્નિઃ। યાવાનેવાગ્નિઃ । તં ચિનુતે, ઇતિ । લોકંપૃણયા દ્વિતીયામુપદધાતિ । પઞ્ચપદા વૈ વિરાટ્ । તસ્યા વા ઇયં પાદઃ । અન્તરિક્ષં પાદઃ । દ્યૌઃ પાદઃ । દિશઃ પાદઃ । પરોરજાઃ પાદઃ, ઇતિ । વિરાજ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ । ય એતમગ્નિં ચિનુતે । ય ઉ ચૈનમેવં વેદ ( ૩), ઇતિ ॥ અસ્તિ પૃણાન્તરિક્ષં પાદઃ ષટ્ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે પઞ્ચવિંશોઽનુવાકઃ

1.25
1.26 અનુવાક ૨૬
અગ્નિં પ્રણીયોપસમાધાય । તમભિત એતા અબીષ્ટકા ઉપદધાતિ । અગ્નિહોત્રે દર્શપૂર્ણમાસયોઃ । પશુબન્ધે ચાતુ ર્માસ્યેષુ । અથો આહુઃ । સર્વેષુ યજ્ઞક્રતુષ્વિતિ, ઇતિ । અથ હ સ્માઽઽહારુણઃ સ્વાયંભુવઃ । સાવિત્રઃ સર્વોઽગ્નિરિત્યનનુષઙ્ગં મન્યામહે । નાના વા એતેષાં વીર્યાણિ,ઇતિ । કમગ્નિં ચિનુતે ( ૧) । સત્રિયમગ્નિં ચિન્વાનઃ । કમગ્નિં ચિનુતે । સાવિત્રમગ્નિં ચિન્વાનઃ । કમગ્નિં ચિનુતે । નાચિકેતમગ્નિં ચિન્વાનઃ । કમગ્નિં ચિનુતે । ચાતુર્હોત્રિયમગ્નિં ચિન્વાનઃ । કમગ્નિં ચિનુતે । વૈશ્વસૃજમગ્નિં ચિન્વાનઃ । કમગ્નિં ચિનુતે ( ૨) । ઉપાનુવાક્યમાશુમગ્નિં ચિન્વાનઃ । કમગ્નિં ચિનુતે । ઇમમારુણકેતુકમગ્નિં ચિન્વાન ઇતિ, ઇતિ । વૃષા વા અગ્નિઃ । વૃષાણૌ સઁસ્ફાલયેત્ । હન્યેતાસ્ય યજ્ઞઃ । તસ્માન્નાનુષજ્યઃ, ઇતિ । સોત્તરવેદિષુ ક્રતુષુ ચિન્વીત । ઉત્તરવેદ્યાં હ્યગ્નિશ્ચીયતે, ઇતિ । પ્રજાકામશ્ચિન્વીત ( ૩) । પ્રાજાપત્યો વા એષોઽગ્નિઃ । પ્રાજાપત્યાઃ પ્રજાઃ । પ્રજાવાન્ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । પશુકામશ્ચિન્વીત । સંજ્ઞાનં વા એતત્પશૂનામ્ । યદાપઃ । પશૂનામેવ સંજ્ઞાનેઽગ્નિં ચિનુતે । પશુ માન્ભવતિ । ય એવં વેદ ( ૪), ઇતિ । વૃષ્ટિકામશ્ચિન્વીત । આપો વૈ વૃષ્ટિઃ । પર્જન્યો વર્ષુકો ભવતિ । ય એવં વેદ, ઇતિ । આમયાવી ચિન્વીત । આપો વૈ ભેષજમ્ । ભેષજમેવાસ્મૈ કરોતિ । સર્વમાયુરેતિ, ઇતિ । અભિચરઁશ્ચિન્વીત । વજ્રો વા આપઃ ( ૫) । વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્રહરતિ । સ્તૃણુત એનમ્, ઇતિ । તેજસ્કામ્રો યશસ્કામઃ । બ્રહ્મવર્ચસકામઃ સ્વર્ગકામશ્ચિન્વીત । એતાવદ્વાવાસ્તિ । યાવદેતત્ । યાવદેવાસ્તિ । તદવરુન્ધે, ઇતિ । તસ્યૈતદ્વ્રતમ્ । વર્ષતિ ન ધાવેત્ (૬) અમૃતં વા આપઃ । અમૃતસ્યાનન્તરિત્યૈ, ઇતિ । નાપ્સુ મૂત્રપુરીષં કુર્યાત્ । ન નિષ્ઠીવેત્ । ન વિવસનઃ સ્નાયાત્ । ગુહ્યો વા એષોઽગ્નિઃ । એતસ્યાગ્નેરનતિદાહાય, ઇતિ । ન પુષ્કરપર્ણાનિ હિરણ્યં વાઽધિતિષ્ઠેત્ । એતસ્યાગ્નેરનભ્યારોહાય, ઇતિ । ન કૂર્મસ્યાશ્નીયાત્ । નોદકસ્યાઘાતુકાન્યેન મોદકાનિ ભવન્તિ । અઘાતુકા આપઃ । ય એતમગ્નિં ચિનુતે । ય ઉ ચૈનમેવં વેદ (૭), ઇતિ । ચિનુતે ચિનુતે પ્રજાકામશ્ચિન્વીત ય એવં વેદાઽઽપો ધાવેદશ્નીયાચ્ચત્વારિ ચ ॥
ઇતિ કૃપ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે ષડ્વિંશોઽનુવાકઃ

1.26
1.27 અનુવાક ૨૭
ઇમા નુ કં ભુવના સીષધેમ । ઇન્દ્રશ્ચ વિશ્વે ચ દેવાઃ ઇતિ । યજ્ઞં ચ નઃ સ્તન્વ ચ પ્રજાં ચ । આદિત્યૈરિન્દ્રઃ સહ સીષધાતુ, ઇતિ । આદિરત્યૈરિન્દ્રઃ સગણો મરુદ્ભિઃ । અસ્માકં ભૂત્વવિતા તનૂનામ્, ઇતિ । આપ્લવસ્વ પ્રપ્લવસ્વ । આણ્ડી ભવ જ મા મુહુઃ । સુખાદીં દુઃખનિધનામ્ । પ્રતિમુઞ્ચસ્વ સ્વાં પુરમ્ ( ૧) ઇતિ । મરીચયઃ સ્વાયંભુવાઃ । યે શરીરાણ્યકલ્પયન્ । તે તે દેહં કલ્પયન્તુ । મા ચ તે ખ્યા સ્મ તીરિષત્, ઇતિ । ઉત્તિષ્ઠત મા સ્વપ્ત । અગ્નિમિચ્છધ્વં ભારતાઃ । રાજ્ઞઃ સોમસ્ય તૃપ્તાસઃ । સૂર્યેણ સુયુજોષસઃ ઇતિ । યુવા સુવાસાઃ, ઇતિ । અષ્ટાચક્રા નવદ્વારા ( ૨) । દેવાનાં પૂર-યોધ્યા । તસ્યાઁ હિરણ્મયઃ કોશઃ । સ્વર્ગો લોકો જ્યોતિષાઽઽવૃતઃ, ઇતિ । યો વૈ તાં બ્રહ્મણો વેદ । અમૃતેનાઽઽવૃતાં પુરીમ્ । તસ્મૈ બ્રહ્મ ચ બ્રહ્મા ચ । આયુઃ કીર્તિં પ્રજાં દદુઃ, ઇતિ । વિભ્રાજમાનાઁ હરિણીમ્ । યશસા સંપરીવૃતામ્ । પુરઁ હિરણ્મયીં બ્રહ્મા ( ૩) । વિવેશાપરાજિતા, ઇતિ । પરાઙેત્યજ્યામયી । પરાઙેત્યનાશકી । ઇહ ચામુત્ર ચાન્વેતિ । વિદ્વાન્દેવાસુરાનુભયાન્, ઇતિ । યત્કુમારી મન્દ્રયતે । યદ્યોષિદ્યત્પતિવ્રતા । અરિષ્ટં યત્કિંચ ક્રિયતે । અગ્નિસ્તદનુવેધતિ, ઇતિ । અશૃતાસઃ શૃતાસશ્ચ ( ૪) । યજ્વાનો યેઽપ્યયજ્વનઃ । સ્વર્યન્તો નાપેક્ષન્તે । ઇન્દ્રમગ્નિં ચ યે વિદુઃ, ઇતિ ।
સિકતા ઇવ સંયન્તિ । રશ્મિભિઃ સમુદીરિતાઃ । અસ્માલ્લોકાદમુષ્માચ્ચ । ઋષિભિરદાત્પૃશ્નિભિઃ, ઇતિ । અપેત વીત વિ ચ સર્પતાતઃ । યેઽત્ર સ્થ પુરાણા યે ચ નૂતનાઃ । અહોભિરદ્ભિરક્તુભિર્વ્યક્તમ્ । ( ૫) । યમો દદાત્વવસાનમસ્મૈ, ઇતિ । નૃ મુણન્તુ નૃ પાત્વર્યઃ । અક્રૃષ્ટા યે ચ કૃષ્ટજાઃ । કુમારીષુ કનીનીષુ । જારિણીષુ ચ યે હિતાઃ, ઇતિ । રેતઃપીતા આણ્ડપીતાઃ । અઙ્ગારેષુ ચ યે હુતાઃ । ઉભયાન્પુત્રપૌત્રકાન્ । યુવેઽહં યમરાજગાન્, ઇતિ । શતમિન્નુ શરદઃ, ઇતિ અદો યદ્બ્રહ્મ વિલબમ્ । પિતૃણાં ચ યમસ્ય ચ । વરુણસ્યાશ્વિનોરગ્નેઃ । મરુતાં ચ વિહાયસામ્, ઇતિ । કામપ્રયવણં મે અસ્તુ । સ હ્યેવાસ્મિ સનાતનઃ । ઇતિ નાકો બ્રહ્મિશ્રવો રાયો ધનમ । પુત્રાનાપો દેવીરિહાઽઽહિતા ( ૬), ઇતિ ॥ પુરં નવદ્વારા બ્રહ્મા ચ વ્યક્તઁ શરદોઽષ્ટૌ ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે સપ્તવિંશોઽનુવાકઃ

1.27
1.28 અનુવાક ૨૮
વિશીર્ષ્ણી ગૃધ્રશીર્ષ્ણી ચ । અપેતો નિરૃતિઁ હથઃ । પરિબાધઁ શ્વેતકુક્ષમ્ । નિજઙ્ઘઁ શબલોદરમ્,ઇતિ । સ તાન્વાચ્યાયયા સહ । અગ્ને નાશય સંદૃશઃ । ઈર્ષ્યાસૂયે બુભુક્ષામ્ । મન્યું કૃત્યાં ચ દીધિરે । રથેન કિઁક્ષુકાવતા । અગ્ને નાશય સંદૃશઃ ( ૧), ઇતિ । ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકેઽષ્ટાવિંશોઽનુવાકઃ

1.28
1.29 અનુવાક ૨૯
પર્જન્યાય પ્રગાયત । દિવસ્પુત્રાય મીઢુષે । સ નો યવસમિચ્છતુ, ઇતિ । ઇદં વચઃ પર્જન્યાય સ્વરાજે । હૃદો અસ્ત્વન્તરં તદ્યુયોત । મયોભૂર્વાતો વિશ્વકૃષ્ટયઃ સન્ત્વસ્મે । સુપિપ્પલા ઓષધીર્દેવગોપાઃ,ઇતિ । યો ગર્ભમોષધીનામ્ । ગવાં કૃણોત્યર્વતામ્ । પર્જન્યઃ પુરુષીણામ્ ( ૧), ઇતિ ॥ વિશીર્ષ્ણી પર્જન્યાય દશ દશ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠક એકોનત્રિંશોઽનુવાકઃ

1.29
1.30 અનુવાક ૩૦
પુનર્મામૈત્વિન્દ્રિયમ્ । પુનરાયુઃ પુનર્ભગઃ । પુનર્બ્રાહ્મણમૈતુ મા । પુનર્દ્રવિણમૈતુ મા, ઇતિ । યન્મેઽદ્ય રેતઃ પૃથિવીમસ્કાન્ । યદોષધીરપ્યસરદ્યદાપઃ । ઇદં તત્પુનરાદદે । દીર્ઘાયુત્વાય વર્ચસે, ઇતિ । યન્મે રેતઃ પ્રસિચ્યતે । યન્મ આજાયતે પુનઃ । તેન મામમૃતં કુરુ । તેન સુપ્રજસં કુરુ (૧), ઇતિ ।
પુનર્દ્વે ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે ત્રિંશોઽનુવાકઃ

1.30
1.31 અનુવાક ૩૧
અદ્ભ્યસ્તિરોધાઽજાયત । તવ વૈશ્રવણઃ સદા । તિરો ધેહિ સપત્નાન્નઃ । યે અપોઽશ્નન્તિ કેચન, ઇતિ । ત્વાષ્ટ્રી માયાં વૈશ્રવણઃ । રથઁ સહસ્રવન્ધુરમ્ । પુરશ્ચક્રઁ સહસ્રાશ્વમ્ । આસ્થાયાઽઽયાહિ નો બલિમ્, ઇતિ । યસ્મૈ ભૂતાનિ બલિમાવહન્તિ । ધનં ગાવો હસ્તિહિણ્યમશ્વાન્ ( ૧) । અસામ સુમતૌ યજ્ઞિયસ્ય । શ્રિયં બિભ્રતોઽન્નમુખીં વિરાજમ્, ઇતિ । સુદર્શને ચ ક્રૌઞ્ચે ચ। મૈનાગે ચ મહાગિરૌ । સતદ્વાટ્ટારગમન્તા । સઁહાર્યં નગરં તવ, ઇતિ । ઇતિ મન્ત્રાઃ । કલ્પોઽત ઊર્ધ્વમ્, ઇતિ । યદિ બલિઁ હરેત્ । હિરણ્યનાભયે વિતુદયે કૌબેરાયાયં બલિઃ(૨)। સર્વભૂતાધિપતયે નમ ઇતિ । અથ બલિઁ હૃત્વોપતિષ્ઠેત, ઇતિ । ક્ષત્ત્રં ક્ષત્ત્રં વૈશ્રવણઃ । બ્રાહ્મણા વયઁ સ્મઃ । નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિઁસીઃ । અસ્માત્પ્રવિશ્યાન્નમદ્ધીતિ, ઇતિ । અથ તમગ્નિમાદધીત । યસ્મિન્નેતત્કર્મ પ્રયુઞ્જીત, ઇતિ । તિરોધા ભૂઃ । તિરોધા ભુવઃ ( ૩) । તિરોધા સ્વઃ । તિરોધા ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ । સર્વેષાં લોકાનામાધિપત્યે સીદેતિ, ઇતિ । અથ તમગ્નિમિન્ધતિ । યસ્મિન્નેતત્કર્મ પ્રયુઞ્જીત, ઇતિ । તિરોધા ભૂઃ સ્વાહા । તિરોધા ભુવઃ સ્વાહા । તિરોધા સ્વઃ સ્વાહા । તિરોધા ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહા, ઇતિ । યસ્મિન્નસ્ય કાલે સર્વા આહુતીર્હુતા ભવેયુઃ (૪) । અપિ બ્રાહ્મણમુખીનાઃ । તસ્મિન્નહ્નઃ કાલે પ્રયુઞ્જીત । પરઃ સુપ્તજનાદ્વેપિ, ઇતિ । મા સ્મ પ્રમાદ્યન્તમાધ્યાપયેત્ । સર્વાર્થાઃ સિધ્યન્તે । ય એવં વેદ્ । ક્ષુધ્યન્નિદમજાનતામ્ । સર્વાર્થા ન સિધ્યન્તે, ઇતિ । યસ્તે વિઘાતુકો ભ્રાતા । મમાન્તર્હૃદય્રે શ્રિતઃ ( ૫) । તસ્મા ઇમમગ્રપિણ્ડં જુહોમિ । સ મેઽર્થાન્મા વિવધીત્ । મયિ સ્વાહા, ઇતિ । રાજાધિરાજાય પ્રસહ્યસાહિને । નમો વયં વૈશ્રવણાય કુર્મહે । સ મે કામાન્કામકામાય મહ્યમ્ । કામેશ્વરો વૈશ્રવણો દદાતુ । કુબેરાય વૈશ્રવણાય । મહારાજાય નમઃ । કેતવો અરુણાસશ્ચ । ઋષયો વાતરશનાઃ । પ્રતિષ્ઠાઁ શતધા હિ । સમાહિતાસો સહસ્ર- ધાયસમ્ । શિવા નઃ શંતમા ભવન્તુ । દિવ્યા આપ ઓષધયઃ । સુમૃડીકા સરસ્વતિ । મા તે વ્યોમ સંદૃશિ ( ૬) ઇતિ ॥ અશ્વાન્બલિર્ભુવો ભવેયુઃ શ્રિતશ્ચ સપ્ત ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠક એકત્રિંશોઽનુવાકઃ

1.31
1.32 અનુવાક ૩૨
સંવત્સરમેતદ્વ્રતં ચરેત્ । દ્વૌ વા માસૌ, ઇતિ । નિયમઃ સમાસેન, ઇતિ । તસ્મિન્નિયમવિશેષાઃ । ત્રિષવણમુદકોપસ્પર્શી । ચતુર્થકાલપાનભક્તઃ સ્યાત્ । અહરહર્વા ભૈક્ષમશ્નીયાત્ । ઔદુમ્બરીભિઃ સમિદ્ભિરગ્નિં પરિચરેત્ । પુનર્મા મૈત્વિન્દ્રિયમિત્યેતેનાનુવાકેન । ઉદ્ધૃતપરિપૂતાભિરદ્ભિઃ કાર્યં કુર્વીત ( ૧) । અસંચયવાન્ । અગ્નયે વાયવે સૂર્યાય । બ્રહ્મણે પ્રજાપતયે । ચન્દ્રમસે નક્ષત્રેભ્યઃ । ઋતુભ્યઃ સંવત્સરાય । વરુણાયારુણાયેતિ વ્રતહોમાઃ । પ્રવર્ગ્યવદાદેશઃ । અરુણાઃ કાણ્ડ ઋષયઃ, ઇતિ । અરણ્યેઽધીયીરન્ । ભદ્રં કર્ણેભિરિતિ દ્વે જપિત્વા ( ૨) । મહાનામ્નીભિરુદકઁ સઁસ્પર્શ્ય । તમાચાર્યો દદ્યાત્ । શિવા નઃ શંતમેત્યોષધીરાલભતે । સુમૃડીકેતિ ભૂમિમ્ । એવમપવર્ગે । ધેનુર્દક્ષિણા । કઁસં વાસશ્ચ ક્ષૌમમ્ । અન્યદ્વા શુક્લમ્ । યથાશક્તિ વા । એવઁ સ્વાધ્યાયધર્મેણ । અરણ્યેઽધીયીત । તપસ્વી પુણ્યો ભવતિ તપસ્વી પુણ્યો ભવતિ ( ૩), ઇતિ ॥ કુર્વીત જપિત્વા સ્વાધ્યાયધર્મેણ દ્વે ચ ॥
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીયતૈત્તિરીયારણ્યકે પ્રથમપ્રપાઠકે દ્વાત્રિંશોઽનુવાકઃ

1.32
અથ શાન્તિઃ
ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ। ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ । સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાઁસસ્તનૂભિઃ । વ્યશેમ દેવ હિતં યદાયુઃ ॥ સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ । સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વ-વેદાઃ । સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ । સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ।
ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયાઽરણ્યકે પ્રથમઃ પ્રપાઠકઃ સમાપ્તઃ

અથ કૃષ્ણયજુર્વેદીય તૈત્તિરીયારણ્યકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ ।
હરિઃ ૐ ।
નમો બ્રહ્મણે નમો અસ્ત્વગ્નયે નમઃ પૃથિવ્યૈ નમ ઓષધીભ્યઃ । નમો વાચે નમો વાચસ્પતયે નમો વિષ્ણવે બૃહતે
કરોમિ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥