Svacchandatantra [or Svacchandabhairavatantra] · Chapter 7

kriyā jñātā mayā deva tvatprasādānmaheśvara
kālāṃśakaṃ ca deveśa kathayasva prasārataḥ //

kālo dvidhātra vijñeyaḥ sauraścādhyātmikaḥ priye
suvārakaraṇe lagne suyoge sudine priye //

tejo 'pacayarāśau tu dakṣiṇāyanamuttaram
grahaṇaṃ candrasūryābhyāṃ kālaśca ṛtavastathā //

pakṣo māsaśca velā vi ṣuvadrāśyantaraṃ tathā
puṇyāpuṇyodayo devi saura eṣa prakīrtitaḥ //

ādhyātmikaṃ punardevi kathayāmi nibodha me
ṣāṭkośikastu yo deho bhūtatanmātrasaṃyutaḥ //

sa manobuddhyahaṅkāra buddhikarmendriyairguṇaiḥ
sarvatattvaistathā devaiḥ samadhiṣṭhitavigrahaḥ //

tatrātmā prabhuśaktiśca vāyurvai nāḍibhiścaran
nābhyadhomeḍhrakande ca sthitā vai nābhimadhyataḥ //

tasmādvinirgatā nāḍyas tiryagūrdhvamadhaḥ priye
cakravat saṃsthitāstatra pradhānā daśa nāḍayaḥ //

dvāsaptatisahasrāṇi nāḍyastābhyo vinirgatāḥ
punarvinirgatāścānyā ābhyo 'pyanyāḥ punaḥ punaḥ //

yāvatyo romakoṭyastu tāvatyo nāḍayaḥ smṛtāḥ
yathā parṇa palāśasya vyāptaṃ sarvatra tantubhiḥ //

śarīraṃ sarvajantūnāṃ tadvadvyāptaṃ tu nāḍibhiḥ
mārutāpūritāḥ sarvā ātmaśakticarāḥ sadā //

pṛthagvṛttiprabhedena bhinnāścāraprabhedataḥ
cāravṛttiprabhedena saṃjñābhedo varānane //

nāḍināṃ caiva vāyūnāṃ bhedo jñeyaḥ sahasraśaḥ
pradhānā daśa yāḥ proktā nāḍayaśca varānane //

tāsāṃ madhye tu deveśi vāyavo ye vyavasthitāḥ
nāḍīnāṃ caiva vāyūnāṃ saṃjñāvṛttīrnibodha me //

iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā ca tṛtīyakā
gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī //

alambusā kuhūścaiva śaṃkhinī daśamī smṛtā
etāḥ prāṇavahāḥ proktāḥ pradhānā daśa nāḍayaḥ //

prāṇo 'pānaḥ samānaśca udāno vyāna eva ca
nāgaḥ kūrmo 'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ //

vāyavo nāḍayaścaiva cakravatsaṃsthitāḥ priye
tāsu saṃcarataḥ siddhiṃ yogaṃ caiva varānane //

japataśca varārohe japasiddhimavāpnuyāt
daśānāṃ tu paraṃ devi nāḍītrayamudāhṛtam //

bindunādātmake dve vai madhye śaktyātmikā smṛtā
hṛccakre tu samākhyātāḥ sādhakānāṃ hitāvahāḥ //

prāṇo vai carate tāsu ahorātravibhāgataḥ
tathā te kathayiṣyāmi pravibhajya yathāsphuṭam //

prabhuśaktisamākṛṣṭā marutprāṇātmasaṃsthitāḥ
traya ete 'vibhāgena saṃcarante samantataḥ //

adha ūrdhvaṃ vahedyasmāt sarvanāḍīḥ pravāhayan
vṛttisaṃjñāprabhedena varṇarūpāṇyanekadhā //

dvāsaptatisahasrebhyo jāyante daśa vai priye
koṭidhāto varārohe sa ekaḥ saṃvyavasthitaḥ //

prāṇāpānamayaḥ prāṇo visargāpūraṇaṃ prati
nityamāpūrayanneva prāṇināmurasi sthitaḥ //

prāṇanaṃ kurute yasmāt tasmāt prāṇaḥ prakīrtitaḥ
ahorātragatiṃ prāṇe adhunā kathayāmi te //

tuṭayaḥ ṣoḍaśa prāṇe pūrvaṃ hi kathitā mayā
bāhye naiva tu kālena te lavāḥ parikīrtitāḥ //

tābhiścatasṛbhirdevi prāṇe yāmo vidhīyate
taireva praharairdevi caturbhistu dinaṃ bhavet //

rātriścaturbhirvijñeyā ahorātrastvato 'ṣṭabhiḥ
śivo dharmeṇa haṃsastu sūryā haṃsaḥ prabhānvitaḥ //

ātmā vai haṃsa ityuktaḥ prāṇo haṃsasamanvitaḥ
tasyodayātkaletkālaḥ grahāṇāmudayo bhavet //

ṛkṣāṇi rāśayaścaiva tārāstvaṃśāstathaiva ca
prāṇe vai udayantyete ahorātreṇa suvrate //

ahorātrodayastyaiva vibhāgaṃ kathayāmi te
hṛdayordhve tu kaṇṭhādho yāvadvai pravahet priye //

aṅgulena vihīne tu prathamaḥ praharaḥ smṛtaḥ
dvitīya ūrdhve vijñeyo madhyāhnastālumadhyataḥ //

atra homo japo dhyānaṃ kṛtaṃ vai mokṣadaṃ bhavet
nāsāgryatryaṅgulordhve tu yāvatprāptastu suvrate //

praharastu tṛtīyo 'sau bhavedvai varavarṇini
śaktyante ca caturthastu praharo 'haḥ prakīrtitam //

caturthānte tu deveśi prāṇasūryaḥ sadāstagaḥ
tato 'stamayasandhyātra tuṭyardhaṃ tu bhavet priye //

tatkālaṃ tu vilambyaivaṃ punaścādhaḥ pravartate
sa ca candrodayo devi rajanī ca vidhīyate //

pūrvoktakramayogena yāmeṣvevaṃ caratyasau
tāluke cārdharātrastu punarevaṃ vidhīyate //

hṛtpadmaṃ tu yadā prāptaḥ prabhātasamayastadā
tuṭyardhaṃ tu varārohe pūrvasaṃdhyā bhavettataḥ //

tasmātsamudayaścaiva sūryasya sa bhavetpunaḥ
pūrvavat kramayogena sa careddhi sadā śubhe //

vāsare tu caretsūryo dhārāyāṃ saṃcarecchaśī
candrasūryodayo hyeṣa mayā te parikīrtitaḥ //

bhaumādyāśca grahā hyevaṃ caranti pravibhāgaśaḥ
prāṇe cāpyudayantyete prahare prahare priye //

velā vāro bhavedyasya sa caretpraharadvayam
rāhuścarati somena ketuścarati bhāsvatā //

ye grahāste ca vai nāgā lokapālāṣṭakaṃ ca te
mūrtayaścaiva te cāṣṭāv aṣṭau te ca gaṇeśvarāḥ //

te ca pañcāṣṭakā rudrās tathā yogāṣṭakāḥ pare
anantādiśikhaṇḍyantās te ca vidyeśvarāṣṭakāḥ //

sakalādyāni tattvāni sthitāni paratastviha
pūrvoktā bhairavāścāṣṭau sarve te ca vyavasthitāḥ //

grahādīnsamadhiṣṭhāya sarveṣūdayakārakāḥ
rāśibhiḥ saha nakṣatrais ta udyanti aharniśam //

madhyāhne cārdharātre ca udayo 'bhijito bhavet
abhīpsitaṃ phalaṃ tatra sādhakānāṃ bhavediha //

ahorātravibhāgo 'yam evaṃ te kathito mayā
adhunā pakṣamāsāṃśca varṣāṇi kathayāmi te //

ādhyātmikāhorātreṇa bāhye kāṣṭhā vidhīyate
māsenādhyātmikenaiva bāhye caiva kalā bhavet //

tatra triṃśadahorātrā māsastu varavarṇini
māsaidvadaśabhiścaiva bāhye 'tha ghaṭikā bhavet //

śatāni trīṇyahotrātrāḥ ṣaṣṭireva tathādhikā
varṣametat samākhyātaṃ bāhye vai ghaṭikā ca sā //

ghaṭikāḥ ṣaṣṭistvahorātre bāhye tu pravahanti vai
tā evāntaracāreṇa ṣaṣṭiḥ saṃvatsarāḥ smṛtāḥ //

prāṇasaṃkhyāṃ punasteṣu kathayāmyadhunā tava
ṣaṭ śatāni varārohe sahasrāṇyekaviṃśatiḥ //

ahorātreṇa bāhyena adhyātmaṃ tu saradhipe
prāṇasaṃkhyā samākhyātā jñātavyā sādhakena tu //

praṇahaṃse sadā līnaḥ sādhakaḥ paratattvavit
tasyāyaṃ japa uddiṣṭaḥ siddhimuktiphalapradaḥ //

adhaḥ pravahaṇe siddhir hṛtpadmaṃ yāvadāgataḥ
muktiścaiva bhavedūrdhve paratattve tu suvrate //

mano 'pyanyatra nikṣiptaṃ cakṣuranyatra pātitam
yathā pravartate prāṇas tv ayatnādeva sarvadā //

nāsyoccārayitā kaścit pratihantā na vidyate
svayamuccarate haṃsaḥ prāṇināmurasi sthitaḥ //

māsavatsarasaṃkhyā tu eṣā te kathitā mayā
candrasūryoparāgaṃ tu kathayāmi tataḥ param //

ahorātrastu yaḥ proktaḥ prāṇe 'sminsurasundari
sa eva pakṣadvitayaṃ māsaṃ ca kathayāmi te //

tuṭyardhaṃ cāpyadhaścordhvaṃ viśramaḥ parikīrtitaḥ
madhye pañcadaśoktā yās tithayastāḥ prakīrtitāḥ //

prathamodaye tu hṛtpadmāt tuṭyardhaṃ tu dinaṃ bhavet
dvitīye caiva tuṭyardhe yadā carati śarvarī //

rāśayo grahanakṣatrāṇy udayanti yathākramam
asminnevamahorātre pūrvavacca varānane //

tuṭibhiḥ pañcadaśabhiḥ pakṣaḥ sa tu vidhīyate
tithicchede ṛṇaṃ jñeyaṃ vṛddhau caiva dhanaṃ bhavet //

ṛṇaṃ caiva bhavetkāso niḥśvāso dhana ucyate
kṛṣṇapakṣordhvacāreṇa saṃhāraḥ saṃkṣayo bhavet //

krūrakarmāṇi vai tatra kurvansiddhimavāpnuyāt
śubhakarmāṇi kṛṣṇe ca na ca siddhyanti suvrate //

śaktiṃ vai viśati prāṇe yā tuṭistu vidhīyate
amāvasyā tu sā jñeyā kṛṣṇapakṣe varānane //

śaktermadhyordhvabhāge tu tuṭyardhaṃ yatprakīrtitam
pakṣasaṃdhistvasau jñeyo 'māvasyārdhapratipadā //

tithicchedena vai tatra sūryasya grahaṇaṃ bhavet
ravibimbāntare devi candrabimbaṃ tadā bhavet //

tadantare bhavedrāhur amṛtārthī varānane
amṛtaṃ sravate candro rāhuśca grasate tu tam //

pītvā tyajati tadlimbaṃ tadā muktaḥ sa ucyate
ādityagrahaṇaṃ caiva loke tadupadiśyate //

rāhurādityacandrau ca traya ete grahā yadā
dṛśyante samavāyena tanmahāgrahaṇaṃ bhavet //

sa kālaḥ sarvalokānāṃ mahāpuṇyatamo bhavet
tatra snānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam //

yatkṛtaṃ sādhakairdevi tadanantaphalaṃ bhavet
tāṃ caivārdhatuṭiṃ tyaktvā śuklapakṣodayo bhavet //

śaktigarbhādadhaḥ sṛṣṭis tasmādvṛddhiḥ prajāyate
tadārabhya ca karmāṇi śubhānyabhyudayāni ca //

dhyānamantrādiyuktasya siddhinte nātra saṃśayaḥ
prāṇahaṃso yadā prāptas tv adhastāṃ prathamāṃ tuṭim //

pūrvamardhaṃ tvahaḥ proktaṃ tuṭyardhamaparaṃ niśā
rāśayo graha ṛksāṇi yogāśca karaṇāni ca //

pūrvavatkramayogena tānyudyanti tvaharniśam
pratipatsā tu vijñeyā candraścaikakalo bhavet //

dvitīyāyāṃ dvitīyā tu vṛddhimeti krameṇa tu
tithayaścaivamārabhya yāvatpañcadaśī tuṭi //

paurṇamāsī tu vijñeyā tithirvai sādhakena tu
tatra pūjā japo dhyānaṃ saṃpūrṇaṃ saphalaṃ bhavet //

saṃpūrṇaśca bhavettasyāṃ candro vai cārulocane
tasyāścārdhatuṭiryā tu pakṣasaṃdhyā tu sā smṛtā //

tasyārdhaṃ paurṇamāsī tu pratipadardhena saṃsthitā
hṛtpadmasaṃdhimadhye tu somasya grahaṇaṃ bhavet //

ādityena vinā loke somagrahaṇamucyate
tatraiva ca mahatpuṇyaṃ dhyānahomajapādibhiḥ //

pakṣadvaye 'pi deveśi grahaṇaṃ candrasūryayoḥ
nānādiddhipradaṃ hyetat sādhakasyābhiyoginaḥ //

mokṣaścaiva punarbhadre pakṣadvayasamujjhitaḥ
pakṣadvayaṃ parityajya pūvoktakaraṇena tu //

unmanyante sthito nityaṃ paravṛttyavalambakaḥ
parityajya tvadhaḥ sarvaṃ dhyānamāsthāya yojayet //

tasya muktirna saṃdehas tv anyathā siddhibhāgbhavet
pakṣadvaye 'pi grahaṇaṃ bhavedvai sarvadehinām //

evametatsamākhyātaṃ yāvadāyurvarānane
atraivādhyātmāhorātre tv athābdodaya ucyate //

hṛtpadmādūrdhvaparyantaṃ rāśayaḥ ṣaḍ vyavasthitāḥ
aṅgulaiḥ ṣaḍbhirekaiko hṛtpadmādyāva śaktitaḥ //

aṅgule aṅgule hyatra tithayaḥ pañca saṃsthitāḥ
tasyāpyardhaṃ dinaṃ pūrvam aparārdhaṃ niśā bhavet //

ṣaṭpañcakāstithīnāṃ ye te ḥorātrāstu māsikāḥ
triṃśatā tairahorātrair dvipakṣo māsa ucyate //

māsi rāśyudaye hyeṣa adhordhvaprāṇasaṃcare
hṛdayādudayasthānāt saṃkrāntirmakare sthitā //

ṣaḍaṅgulānyadhastyaktvā kumbhe saṃkramate punaḥ
kaṇṭhordhve dvyaṅgulaṃ tyaktvā mīne saṃkramate punaḥ //

galordhvādyāvattālvantaṃ tyaktvā meṣe 'tha saṃkramet
nāsāntaṃ yāvatsaṃkrāntir aṅgulāni ṣaḍeva hi //

eṣā vai viṣusaṃkrāntir uttare saṃvyavasthitā
japahomārcanadhyānān mahābhyudayakārikā //

nāsāgraṃ tu parityajya prāṇahaṃso vṛṣe caret
ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya saṃkramenmithune punaḥ //

śaktyantaṃ yāvadadhvānaṃ saṃkrāntirmithune smṛtā
makarācca samārabhya mithunāntaṃ ca suvrate //

uttarayaṇamatraitad aihikīsiddhivarjitam
snānaṃ dhyānaṃ tathā dānaṃ pūjāhomajapādikam //

sādhakādyaiḥ kṛtaṃ yacca sahastrānekadhā bhavet
iha janmani nāpnoti paratraivopatiṣṭhate //

dināni tatra vardhante makarānmithunāntikam
tatkāle saṃharedvīryaṃ jagatyasmiṃścarācare //

haṃso raśmibhirākṛṣya garbhasthaṃ kārayettu tam
garbhasthānekadhārūpaṃ yadgṛhītaṃ purātanam //

karkaṭādeḥ samārabhya sarvaṃ varṣati tatpunaḥ
tasmādārabhya makarād dhyānahomajapādikam //

paralokanimittāya tadanantaphalaṃ bhavet
puraścaryānimittāya mantragrahavrataṃ ca yat //

mīnādāvārabhetsarvaṃ mantrasiddhyarthamātmanaḥ
bāhye 'pi taravo loke ṛtuṣaṭkasamīritam //

kusumānandamāyānti kusumāyudhadīpakam
mantrāḥ kālānurūpeṇa vratacaryādineritāḥ //

jñeyabodhapradīptāśca siddhimuktiprasādhakāḥ
adhyātmaśabdarūpātmā ṣaḍrasāsvādaneritaḥ //

haṃsabodhapradīptastu galake mīnamāśritaḥ
śabdasaṃvedanaṃ tasya sphuṭaṃ tatra bhavedyataḥ //

tadārabhya japāttasya sarvameva pravartate
mithunāntaṃ ca deveśi tataḥ siddhiḥ prajāyate //

sahaṃso binduśaktisthaḥ siddhidvārairadhomukhaḥ
karkaṭādau sa varṣettu tulāntaṃ tālukāntare //

kaṇṭhādadhastato dehī hṛtpadmātsarvato vrajet
tasmādihātmasiddhyarthaṃ puṣṭyarthaṃ caiva sādhayet //

dakṣiṇāyanaje kāle yasmātsṛṣṭiḥ prajāyate
śaktyadho hṛdaye haṃsaḥ saṃkrametkarkaṭe priye //

ṣaḍaṅgulāni saṃtyajya siṃhe vai saṃkrametpunaḥ
ṣaḍaṅgulaiḥ punastyaktaiḥ kanyāṃ saṃkramate punaḥ //

nāsikāgrāttu tālvantaṃ tyaktvaivaṃ viṣuvadbhavet
tulāsaṃkrāntireṣoktā dakṣiṇaṃ viṣuvadbhavet //

sādhanaṃ yat kṛtaṃ tatra iha janmani kāmadam
mṛtyorjayaṃ tathā śāntiṃ puṣṭiṃ tasmātsamārabhet //

tasmātsa ṣaḍrasāhāro galādhaḥ prīṇayettanum
ṣaḍaṅgulāni tyaktvā tu vṛścike kramate punaḥ //

kaṇṭhordhvaṃ dvyaṅgulaṃ tyaktvā kaṇṭhādhaścaturaṅgulam
vṛścikaṃ tu parityajya dhanvisaṃkrāntirucyate //

ṣaḍaṅgulādadhastāttu dhanvisthaścarate hṛdi
hṛtpadmāntaṃ tu vai haṃsaś caritvā ūrdhvagodayaḥ //

makarādiṣu saṃkrāntau dvādaśaivaṃ caretsadā
amunoktakrameṇaiva āyurvai sarvadehinām //

aihikāmuṣmikī siddhir adhamā madhyamottamā
ayanadvayamākhyātaṃ mokṣasiddhirdvayojjhitā //

ayanadvayaparyanta unmanyante sadā sthitaḥ
tatrastho vai japadhyānān mokṣasiddhimavāpnuyāt //

mokṣaṃ gatvā tu nāgacchet pratijñā bhairavasya tu
asminnabdodaye bhūyo dvādaśābdodayaṃ śṛṇu //

caitrasaṃvatsare yasmān māsānāmudayo bhavet
tadādi sādhakaistasmāt kartavyaṃ mantrasādhanam //

dvādaśābdaḥ sa vijñeyaś caitramāsādvarānane
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi prāṇo 'sminpravibhāgaśaḥ //

tatra saṃvatsareṇaiva amunoktena suvrate
ahorātrastu yaḥ prokto dvādaśāṃśaṃ bhajetpriye //

dvādaśa te ahorātrā dvādaśābde bhavanti vai
pañcabhistāṃstu saṃguṇya dvādaśābda ṛturbhavet //

tameva dviguṇaṃ kṛtvā kālastu sa vidhīyate
triguṇenaitadayane vatsaraḥ ṣaṅguṇena tu //

saṃkrāntayo dvādaśātra yadvadabde prakīrtitāḥ
dvādaśābdodaye prāṇe vatsarāste prakīrtitāḥ //

dvādaśābde tvahorātrāḥ teṣāṃ saṅkhyāṃ nibodha me
sahasrāṇi tu catvāri triśatī viṃśatistathā //

dvādaśābdodaye devi prāṇe 'sminkathitā mayā
ṣaṣṭyabdodayamatraiva punaśca kathayāmi te //

ānandādyāstu te jñeyāḥ ṣaṣṭyabdāstu varānane
te cādha ūrdhvage prāṇe ekasminsurasundari //

caranti pravibhāgena tathā te kathayāmyaham
ānandaprabhṛterdevi mantramārādhayettu yaḥ //

tasyānandastu deveśi mantreṇa saha jāyate
dvādaśābde tvahorātraṃ pañcadhā bhedayecca tam //

ṣaṣṭyabde te tvahorātrāḥ pañcaiva parikīrtitāḥ
te vai ṣaṅguṇitāstatra māsa ekaḥ prakīrtitaḥ //

taiśca dvādaśabhirdevi varṣamekaṃ vidhīyate
aṅgule tu sapañcāṃśe mānametatprakīrtitam //

ṣaḍaṅgulaistu pañcābdāḥ ṣaṣṭyabda udayanti te
hṛtpadmādyāva śaktyūrdhvaṃ triṃśadabdodayo bhavet //

śaktyadho yāvaddhṛtpadmaṃ triṃśadabdodayo bhavet
ṣaṣṭyabde ye tvahorātrāḥ saṅkhyāṃ teṣu vadāmyaham //

viṃśatistu sahasrāṇi sahasraṃ ṣaṭśatādhikam
ahorātrāstu ṣaṣṭyabde saṅkhyātāstu varānane //

ṣaṣṭyabdodaya ākhyātaḥ prāṇa ekatra te mayā
candrasūryoparāge ca pakṣamāsāyaneṣu ca //

yugādiṣu yugānteṣu yacca saṃvatsare 'pyatha
varṣadvādaśake caiva ṣaṣṭyabde 'tha varānane //

snānadānena yajñaiśca pūjāhomajapena ca
jñānayogādibhiścaiva bāhye kāle tu yatkṛtam //

amunokte varārohe tatphalaṃ labhate mahat
prāṇahaṃsagatiṃ cāre jñātvaikasmiṃstu tadbhajet //

svasaṃvedyo bhaveccāro nāḍīcārajayātsphuṭam
athavā sa japādevam atyarthamupabṛṃhitaḥ //

mantrī yogaṃ vijānāti jñātvā sarvajñatāṃ vrajet
punareva pravakṣyāmi nāḍitrayavibhāgataḥ //

dakṣinottarasaṃkrāntau viṣuvaccāratastathā
yathā caratyasau haṃso jagatyasmiṃścarācare //

antaḥsthaḥ kālarūpeṇa kalābhiḥ kalayañjagat
nāḍitrayakṛtādhāro mārgatrayavyavasthitaḥ //

guṇatrayasamāviṣṭas tridhāvasthāvyavasthitaḥ
kāraṇaiḥ ṣaḍbhirākrāntaḥ śaktitritayasaṃyutaḥ //

icchājñānakriyāviddhaḥ somasūryāgnimadhyagaḥ
dakṣanāsāpuṭe caiva nāḍī vai piṅgalā smṛtā //

iḍā caiva tu vāmena suṣumnā madhyataḥ sthitā
dakṣiṇe devamārgastu pitṛmārgastathottare //

madhyamaḥ śivamārgastu tatra gatvā na jāyate
dakṣiṇe sattvajāgratsthaḥ svapnastho vāmato rajaḥ //

madhye tamastu vijñeyaṃ suṣuptāvastha eva ca
brahmeśvaraśca dakṣastho vāme viṣṇusadāśivau //

madhye rudraśivau proktau sarvātītaḥ paraḥ śivaḥ
jyeṣṭhājñāne ca dakṣe ca kriyā vāmā tathottare //

raudrī cecchā ca madhyasthā parā śaktiḥ parāparā
dakṣiṇo tu sthitaḥ sūryo vāme somo virājate //

pāke prakāśakatve ca madhyasthaścaiva pāvakaḥ
pācayetsarvapākaṃ hi somādiguṇasambhavam //

prakāśayetsvasāmarthyāt paratattvamanāmayam
rāśayaśca grahāḥ sarve ṛkṣayogādayaśca ye //

candrasūryapathenaiva te carantyanupūrvaśaḥ
sūryasomau ca te sarve bhuñjate kramaśaḥ priye //

somasūryātmakāste vai pathitrayavyavasthitāḥ
vāyati tapati sūryaḥ somo varṣati cāmṛtam //

somasūryātmakaṃ yasmāj jagatsthāvarajaṅgamam
sauro dakṣiṇamārgastu uttarāyaṇasaṃjñitaḥ //

vāmaḥ saumyastu yaḥ proktas tatra vai dakṣiṇāyanam
somasūryātma viṣuvat puṭadvayaviniḥsṛtam //

udaksaṃkrāntayaḥ pañca pañca vai dakṣiṇāyane
dakṣiṇottarayormadhye saṃkrāntyā viṣuvaddvayam //

sauraśca dakṣiṇo mārgas tv abhicāraprasiddhidaḥ
āpyāyane tathā puṣṭau śāntike saumya uttaraḥ //

dakṣiṇāduttaraṃ yāti uttaraddakṣiṇaṃ yadā
dakṣiṇottarasaṃkrāntiḥ sā caivaṃ saṃvidhīyate //

dakṣiṇasyāṃ yadā nāḍyaṃ saṃkrāmettu yadottaram
yāvadardhaṃ tu tatrasthaṃ madhyenottarato vahet //

tāvattadviṣuvatproktam uttaraṃ tūttarāyaṇe
uttarāddakṣiṇāyāṃ tu saṃkrāmansa varānane //

yāvadardhaṃ vahettatra ardhaṃ dakṣiṇato vahet
viṣuvaddakṣiṇaṃ tāvad dakṣiṇāyanajaṃ priye //

tatra pūjā japo homo yatkṛtaṃ muktidaṃ bhavet
dhyānayogena dīkṣāyāṃ tatstho vai mocayedguruḥ //

bāhye caiva tvahorātre adhyātmaṃ tu varānane
caturviṃśatisaṃkrāntīḥ prāṇahaṃsastu saṃkramet //

ahani dvādaśa proktā rātrau vai dvādaśa smṛtāḥ
pūrvāhṇe viṣuvattvekaṃ madhyāhne tu dvitīyakam //

tṛtīyaṃ cāparāhṇe vai ardharātre caturthakam
caturdhā viṣuvatproktam ahorātreṇa muktidam //

caturviṃśatisaṃkrāntyaḥ samadhātoḥ svabhāvataḥ
śatāni nava vai haṃsa ekāmekāṃ vahetsadā //

etanmānaṃ samākhyātaṃ anyathā pravahedyadā
iṣṭaṃ caivāpyaniṣṭaṃ ca tadā saṃsūcayettu saḥ //

ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā tasmādyogī nirūpayet
pūrvodaye tu saṃprāpte bhāskarasya varānane //

jīvitaṃ maraṇaṃ caiva tadārabhya vicārayet
susaṃyatamanā yogī vīro yogāsanasthitaḥ //

saṃsmarannātmajaṃ prāṇaṃ suṣumnāntargataṃ priye
supraśāntastadā tiṣṭhet prāṇaikagatamānasaḥ //

prāṇasaṃkrāntikālo vai piṅgalaikasthito vahet
pravāhe viṣuvaddevi jñātvā kālaṃ samādiśet //

ekābdaṃ jīvitaṃ jñeyam ahorātreṇa suvrate
abdadvayaṃ sa jīvettu ahorātradvayena tu //

tryabdaṃ tu tribhirevātra caturbhiścaturabdakam
pañcābdaṃ pañcadivasaiḥ ṣaḍbhiḥ ṣaḍvarṣameva ca //

saptabhiḥ sapta varṣāṇi jīvedaṣṭāṣṭabhirdinaiḥ
navabhirnavavarṣāṇi daśabhirdaśa eva ca //

dinaikādaśakenaiva varṣaikādaśakaṃ priye
dinairdvādaśabhiryogī jīvedvarṣāṇi dvādaśa //

saptayāmapravāheṇa ṣaṇmāsānatha jīvati
praharānṣaḍvahedyasya māsāṃstrīnvai sa jīvati //

pañcapraharavāhena dvayardhamāsāyurva saḥ
caturbhiḥ praharaidevi māsamekaṃ sa jīvati //

praharatrayavāhena māsārdhaṃ caiva jīvati
praharadvayaṃ vahedyasya dinānyaṣṭau sa jīvati //

caturaḥ praharāñjīvet praharaṃ tu vahedyadā
praharārdhaṃ vahedyasya sa jīvetpraharadvayam //

sadyo mṛtyurbhavettasya yasya haṃsastrimārgagaḥ
yadārabhya nirūpyeta prāṇe vai kālamīśvaram //

māsaḥ pakṣo dinaṃ varṣaṃ tadahaḥ prabhṛti priye
saṃlakṣyaivaṃ prayatnena tatkāle niścayo bhavet //

uttarāyaṇaje kāle evaṃ te kathitaṃ mayā
ayuktasyāpi ca prāṇe mṛtyujñānaṃ nibodha me //

karṇarandhrakṛtāṅguṣṭho ghoṣaṃ na śṛṇute yadā
maraṇaṃ tasya deveśi ṣaṇmāsena vinirdiśet //

ghoṣamadhye paraṃ śabdaṃ cīravākciñcinīravam
māsamekaṃ sa jīvettu na śṛṇoti yadā priye //

utpāṭaṃ caiva kāṇaṃ ca mṛtyuyogaṃ ca me śṛṇu
saṃkrāntipañcakaṃ prāṇo mukharandhre vahedyadā //

tamutpāṭaṃ vadedyogaṃ sthānātsthānāntaraṃ vrajet
vittanāśastathodvego rogavṛddhiśca jāyate //

suhṛdgṛhavināśaśca tejohāniśca jāyate
dakṣiṇe puṭa ekasmin dakṣiṇāyanavarjite //

saṃkrāntyaṣṭakavāhena kāṇayogo bhaveddhi saḥ
bhagandharo 'nugranthaśca netrarogaśca kāmalā //

śūlaṃ visphoṭikā duḥkham urodoṣā bhavanti ca
vāmanāsāpuṭenaiva saṃkrāntīśca trayodaśa //

jvaraḥ śiro 'rtiḥ śūlaṃ ca arśāsi stambha eva ca
mūtrakṛcchraṃ pramehaśca pāṇḍurogaśca jāyate //

iḍāsthaḥ śleṣmaṇā vyādhiṃ prakopayati suvrate
yasmiṃścāre nirūpyeta tatkāladivase pare //

vyādhibhiḥ pīḍyate sarvair vāmavāmetaretare
athānyatsparśavijñānaṃ nāsādhastāttathopari //

ūrdhvena spṛśataścordhvaṃ rugdoṣāḥ prākpracoditāḥ
vācākrośābhibhavanaṃ dakṣiṇena vahedyadā //

madhye madhyapuṭasparśī parābhibhavatāṃ vrajet
itaścetaśca bahudhā saṃkrāntyekā vahedyadā //

pūjanaṃ bahusaṃmānaṃ lābhastasya bhavettadā
mandacāre suṣumnāyāṃ prāṇahaṃso vahedyadā //

bhūlābho dharma aiśvaryaṃ bhaveccātra priyāgamaḥ
dvādaśaiva tu saṃkrāntīr vahedviṣuvataikataḥ //

tadaikavatsareṇaiva maraṇaṃ tu samādiśet
hrasetsaṃkrāntirekaikā māsa eko hrasettadā //

saṃkrāntyekā varārohe triṃśatprāṇakṣayodayā
dine dine vahedbāhye yāvattriṃśaddināni tu //

māsānte tu bhavenmṛtyuḥ sadya eva varānane
mṛtyuyogaḥ samākhyāto mayā te varavarṇini //

abdaṃ māsaṃ tathā pakṣaṃ tithiṃ velāṃ yadābhyaset
yatkālāttu samārabhya tatkālaṃ tu samādiśet //

iḍāsuṣumnāmārgeṇa prāṇacāraṃ vidurbudhāḥ
dakṣiṇāyanaje kāle evaṃ te kathitaṃ śubham //

evaṃ śarīraje kāle mṛtyuṃ cāśubhameva ca
jñātvā yogī jayenmṛtyum aśubhānyapyaśeṣataḥ //

dhyātvā kāleśasvacchandaṃ haṃsaṃ vā sakaleśvaram
nāsikārandhramārgasthaḥ sa sṛjetsaṃharejjagat //

tatrasthaḥ kalayetsarvaṃ sarvabhūteṣvavasthitaḥ
tatsthaṃ dhyātvā jayenmṛtyuṃ nākalasthaṃ kaletprabhuḥ //

dhyānayuktasya ṣaṇmāsāt sarvajñatvaṃ pravartate
kālatrayaṃ vijānāti kālayuktastu yogavit //

kālahaṃsaṃ sa tu japan dhyāyanvāpi maheśvari
sa bhavetkālarūpī vai svacchandaḥ kālavaccaret //

hatamṛtyurjarāṃ tyaktvā rogaiḥ sarvabhayojjhitaḥ
vijñānaṃ śravaṇaṃ dūrān mananaṃ cāvalokanam //

sarvaiśvaryaguṇāvāptir bhavetkālajayātsadā
dakṣanāsāpuṭe dhyātvā brāhmaiśvaryamavāpnuyāt //

tadāyustatsamaṃ vīryaṃ bhūtakālaṃ ca vettyataḥ
bhaviṣyajjño bhavedvāme viṣṇutulyabalaśca saḥ //

tatsamaṃ caitadaiśvaryaṃ tadāyuryogirāḍbhavet
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca sarvaṃ jānāti madhyataḥ //

nityaṃ vai dhyānayogena rudrasya samatāṃ vrajet
āyuṣā balavīryeṇa rūpaiśvaryeṇa tatsamaḥ //

brahmaṇaḥ parabhāvena aiśvaraṃ padamāpnuyāt
viṣṇoḥ sadāśivaiśvaryaṃ parabhāvādavāpnuyāt //

rudrasya yaḥ paro bhāvo dhyātvā taṃ tu śivo bhavet
evaṃ mṛtyujayaḥ khyātaḥ amṛtaṃ dhyāyato jayaḥ //

nāḍibhinnālarandhrasthaṃ hṛtpadmaṃ ṣoḍaśacchadam
dhyātvā sitaṃ suvikacaṃ kalāṣoḍaśakānvitam //

saṃpūrṇāvayavaṃ candraṃ karṇikākāravigraham
tanmadhye cintyamātmānaṃ śuddhasphaṭikanirmalam //

śrīrāmṛtārṇavāvastha kallolāmṛtapūritam
upariṣṭāddvitīyābjaṃ śaktāmṛtamahodadhau //

taccādho mukhapadmaṃ tu paripūrṇendukarṇikam
tanmadhye cintayeddhaṃsam adho binduśikhānvitam //

varṣantamamṛtaṃ divyaṃ samantātsaṃvicintayet
ātmordhvarandhramārgeṇa praviṣṭaṃ tacca cintayet //

sitaṃ subahulaṃ sāndram amṛtaṃ mṛtyunāśanam
tenāplāvitamātmānaṃ pūryamāṇaṃ vicintayet //

padmanālanibaddhaiśca nāḍīrandhramukhaiḥ sadā
amṛtāpūritaṃ dehaṃ sarvameva vicintayet //

evaṃ vai nityayuktātmā amṛteśasamo bhavet
vyādhīnmṛtyuṃ jarāṃ tyaktvā krīḍate tvaṇimādibhiḥ //

evaṃ tasyāmṛtadhyānāt kālamṛtyujayo bhavet
athavā paratattvasthaḥ sarvakālairna bādhyate //

cintayetparamaṃ tattvaṃ kālacāravivarjitam
kalākalaṅkanirmuktaṃ niṣkalaṃ paramaṃ padam //

niṣkalaṃ cātmatattvaṃ tu kalaṅko deha ucyate
saṃyuktaḥ kāraṇaiḥ ṣaḍbhiḥ sarvatattvasamanvitaḥ //

varṇo bindustathā nādo vyāpinīśaktisaṃyutaḥ
samanāvadhiparyantaḥ kalaṅkādhāra ucyate //

ādheyaḥ paramo hyātmā tatparāpyunmanā smṛtā
tasyāścānte paraṃ tattvaṃ sakalākalavarjitam //

vyāpakaṃ sarvatobhadraṃ sarvāntaḥ sarvatomukham
pañcapañcakatattvastham aṣṭādaśaguṇānvitam //

yadyasmiṃstu paraṃ vetti tadā mucyeta bandhanāt
kāraṇāni ca mantrāśca nivṛttyādyāḥ kalāstathā //

binduścaivārdhacandraśca nirodhī nāda ūrdhvargaḥ
śaktiśca vyāpinī caiva samanātmā tathonmanā //

pañcapañcakametaddhi kathitaṃ te varānane
tattvānyeva tu ṣaṭtriṃśat guṇāṃścaiva nibodha me //

ahaṃkāro dhīrmanaśca indriyārthāstathaiva ca
grahaṇaṃ sparśa ādhāraḥ śaktiścaivāṣṭamī smṛtā //

ete cāṣṭau guṇāḥ aṣṭau bhairavā bhairavāvṣṭakam
prāṇahaṃsastathā śaktiḥ guṇā aṣṭādaśa tvime //

eteṣu tatparaṃ tattvam uccārālambanādṛte
akṣarākṣaranirmuktaṃ paraṃ tattvamanakṣaram //

akṣareṣu kuto mokṣa ākāśo kusumaṃ kutaḥ
yāvaduccāryate vācā yāvallekhye 'pi tiṣṭhati //

tāvatsa sakalo jñeyo niṣkalo bhedavarjitaḥ
sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ kriyākālavivarjitaḥ //

adhaścāre bhavetsṛṣṭir ūrdhve saṃhāra ucyate
adhaścāreṇa jāto 'sau urdhve caiva mṛto bhavet //

sūtakaṃ mṛtakaṃ tyaktvā tiṣṭhedvai tattvavṛttitaḥ
tattvavṛttiśca vyākhyātā sarvādhvopādhivarjitā //

tattvādhvadharmanirmukhtaḥ kāraṇaiśca vivarjitaḥ
tattvavṛttau sthito yogī sarvārambhavivarjitaḥ //

rāgadveṣavinirmukto viṣādānandavarjitaḥ
nākāṅkṣenna ca nindettu viṣayāṃśca kadācana //

samaḥ śatrau ca mitre ca brāhmaṇe śvapace samaḥ
tulyadarśī bhavennityaṃ sarvaṃ śivamayaṃ smaret //

ātmānaṃ ca tathaivaivaṃ sarvathaiva sadā smaret
sarvatattvāni bhūtāni varṇā mantrāśca ye smṛtāḥ //

nityaṃ tasya vaśāste vai śivabhāvanayānayā
nacāsau kurute puṇyaṃ naiva pāpaṃ ca suvrate //

kṛtakṛtyaḥ prasannātmā kṛtyaṃ cāsya na vidyate
iha loke parasmiṃśca paripūrṇastu sarvadā //

dharmādharmavinirmuktaḥ puṇyapāpavivarjitaḥ
na cāsya bhakṣyābhakṣyaṃ hi na peyāpeyameva ca //

nāpavitraṃ hi tasyāsti na pavitraṃ hi suvrate
nirapekṣo hyasau nityaṃ sarvāpekṣāvivarjitaḥ //

nāsya kṣetraṃ nāsya tīrthaṃ niyamo yama eva ca
kṣetraṃ tasya parā śaktir yataḥ sarvaṃ prasūyate //

sarvādhvāno yato devi tatrasthāḥ pracaranti vai
tīrthaṃ caiva paraṃ śāntaṃ nityaṃ cānandaviśvagam //

yena vyāptamidaṃ viśvam anantaṃ viśvaśaktibhiḥ
nityaṃ viraktiḥ saṃsārād yamo 'yam parikīrtitaḥ //

niyamo bhāvanā nityaṃ paratattvaikatānatā
nātmano bhāvayejjātiṃ na kulaṃ na ca bāndhavān //

ācaretsarvavarṇatvaṃ na ca varṇeṣu vartayet
parabhāvanayā nityaṃ paradharmeṇa vartayet //

sarvajñaḥ paritṛptaśca paripūrṇaḥ svabhāvataḥ
svatantro 'luptasāmarthyas tv anādinidhanāśritaḥ //

anādibodho hyatulaḥ kālavelāvivarjitaḥ
cāroccāravinirmuktas tv ahorātravivarjitaḥ //

na divā jāgaraṃ kuryān na ca rātrau svapetkvacit
svabhāvenaiva saṃtiṣṭhad dinarātrivivarjitaḥ //

evaṃ vai vartate yogī pareṇa samatāṃ vrajet
na ca taṃ kalayetkālaḥ kalpakoṭiśatairapi //

jīvanneva vimukto 'sau yasyaiṣā bhāvanā sadā
śivo hi bhāvito nityaṃ na kālaḥ kalayecchivam //

yogī svacchandayogena svacchandagaticāriṇā
sa svacchandapade yuktaḥ svacchandasamatāṃ vrajet //

svacchandaścaiva svacchandaḥ svacchando vicaretsadā
evaṃ vai mṛtyuliṅgāni riṣṭānyanyāni yāni ca //

yogājjānāti yogīndro nādajāntargatāni ca
nirjityaitāni yogena evamuktavrameṇa tu //

ayogī yāni jānāti ayukto vāpi suvrate
bahirliṅgāni tānyatra aṅgāriṣṭāni me śṛṇu //

śuṣkatālvoṣṭhakaṇṭhaśced akasmāddhūsaracchaviḥ
skandhau ca bhaṅgamāyātaḥ ṣaṇmāsānmṛtyumāpnuyāt //

sunīlaṃ maṇḍalaṃ vyomni yaḥ paśyati dine dine
sitaṃ haritakṛṣṇaṃ ca vatsarārdhānmriyeta saḥ //

viraśmiṃ paśyati raviṃ somaṃ vai lakṣmavarjitam
tārāṃ jyotsnāṃ ca kṛṣṇāṃ vai paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ //

hiraṇyavarṇaṃ puruṣaṃ piṅgalaṃ kṛṣṇameva ca
svapne saṃpaśyate yo vai ṣaṇmāsānso 'pi jīvati //

ātmano hyaśiracchāyāṃ paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ
tailābhyaṅgaṃ tathā pānaṃ raktasraganulepanam //

raktāmbarāṇi kṛṣṇāni svapne paśyati vai yadā
pretaiḥ piśācai rakṣobhiḥ śvagomāyukasūkaraiḥ //

vṛtaṃ yātaṃ gṛddhrakākair mahiṣairuṣṭragardabhaiḥ
aṅgabhakṣaṇamudvāhaṃ nagnaṃ cātīva vihvalam //

svapne ca paśyate yo vai varṣamekaṃ sa jīvati
śaṃkhāvarte bhujāmadhye gulphayormarmasandhiṣu //

so 'vaśyaṃ vadhamāyāti yasyaitatspandanaṃ na hi
somārkamaṇḍalaṃ dehe dhruvaṃ caiva tvarundhatīm //

na paśyati mahāyānaṃ so 'vaśyaṃ mriyate naraḥ
tālurandhragato dhūmo mahāyānaṃ taducyate //

jihvā tvarundhatītyuktā nāsāgraṃ dhruva ucyate
netrānte karajākrānte maṇḍalaṃ somasūryayoḥ //

na paśyedgagane 'pyetat so 'vaśyaṃ mriyate naraḥ
sthūlo 'kasmācca jāyeta akasmādvai bhavetkṛśaḥ //

atikruddho 'tibhītaśca varṣamekaṃ sa jīvati
kṛṣṇāmbaradharaṃ kṛṣṇaṃ lohadaṇḍakarodyatam //

naraṃ cābhimukhaṃ svapne dṛṣṭvā māsatrayāyuṣam
hṛdayaṃ śuṣyate yasya snātamātrasya tatkṣaṇāt //

gātraṃ caivāpyanuṣṇaṃ ca ṛtumekaṃ sa jīvati
dhanurniśi divā colkā vyabhre vidyutpradarśanam //

digdāho 'pluṣṭadeśe 'pi māsamekaṃ sa jīvati
cakṣuṣī sravato yasya śabdaṃ na śṛṇuyāt sphuṭam //

nāghrāti gandhaṃ vāgjāḍyaṃ māsamekaṃ gatāyuṣaḥ
raktapadmopamaṃ vaktraṃ jihvā kṛṣṇā ca yasya vai //

gātre varṇānyanekāni hṛdayaṃ yasya roditi
tālukampo 'tha nābheśca ardhamāsaṃ sa jīvati //

pratyakṣakākanāsīro dīpadhūmaṃ na jighrati
pūrvadṛṣṭaṃ na jānāti caturmāsaṃ sa jīvati //

binduṃ yastu na paśyettu nityaṃ vaktrānugaṃ hitam
nityaṃ vahati hikkāṃ tu varṣamekaṃ sa jīvati //

bahirliṅgāni caitāni aṅgāriṣṭāni yāni ca
pūjayā japahomena dhyānadhāraṇayā priye //

kṛtarakṣāvidhānena jīyante nātra saṃśayaḥ
nāḍīnāṃ śodhanaṃ caiva vāyūnāṃ ca jayaḥ katham //

sthānaṃ rūpaṃ ca śabdaṃ ca karma brūhi mama prabho
paramo yogasadbhāvo guhyādguhyataraḥ priye //

yo na kasyacidākhyātas taṃ yogaṃ śṛṇu tattvataḥ
supraśaste bhūpradeśe nāgnitoyasamīpataḥ //

vālukāśarkarāhīne śuṣkavṛkṣavivarjite
niḥśabdakīṭavalmīke ītibhiḥ parivarjite //

puṇye dharmiṣṭhasaṃvāse tatra yogaṃ samabhyaset
devadevaṃ samabhyarcya bhairavaṃ savināyakam //

pūrvācāryānnamaskṛtya yukto dhyānaparāyaṇaḥ
āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmakaṃ bhadrameva vā //

sāpāśrayaṃ sārdhacandraṃ yogapaṭṭaṃ yathāsukham
dahanotpūyane kṛtvā plāvayedamṛtena ca //

sabāhyābhyantareṇaiva sakalīkaraṇaṃ tataḥ
antaryāgaṃ yathāpūrvam uccāryaṃ ca paraṃ tathā //

daśadhā yogamārgeṇa haṃsasvacchandamabhyaset
mantraṃ bindumatītaṃ tu nādāntajyotirākṛtim //

saṃkalpya kalpanālakṣyaṃ dhyāyedvai tena sarvagam
apasavyena pūryeta savyenaiva virecayet //

nāḍīsaṃśodhanaṃ caitan mokṣamārgapathasya ca
recanātpūraṇādrodhāt prāṇāyāmasridhā smṛtaḥ //

sāmānyā bahirete tu punaścābhyantare trayaḥ
ābhyantareṇa recyeta pūryetābhyantareṇa tu //

niṣkampaṃ kumbhakaṃ kṛtvā kāryāścābhyantarāstrayaḥ
nābhyāṃ hṛdayasaṃcārān manaścendriyagocarāt //

prāṇāyāmaścaturthastu supraśānta iti śrutaḥ
prāṇarodhe tu saṃpūrṇe nābhau nītvā samucchvasan //

śanairvimocayedvāyuṃ vāmanāsāpuṭena tu
vāyavī dhāraṇāṅguṣṭhe āgneyī nābhimadhyataḥ //

māheyī kaṇṭhadeśe tu vāruṇī ghaṇṭikāśrayā
ākāśadhāraṇā mūrdhni sarvasiddhikarī smṛtā //

ekadvitricatuṣpañca saṃkhyoddhātaiḥ prasiddhyati
saṃniruddhe tu vai prāṇe mūrdhni gatvā nivartate //

sa udghāta iti prokto jñātavyo yogibhiḥ sadā
rāgadveṣau prahīyete prāṇāyāmaiḥ sudhāritaiḥ //

dhāraṇābhirdahetpāpaṃ pratyāhāre 'kṣasaṃyamaḥ
hṛdgude nābhikaṇṭhe ca sarvasandhau tathaiva ca //

prāṇādyāḥ saṃsthitā hyete rūpaṃ śabdaṃ ca me śṛṇu
drutatāranibho rakta indragopakasaṃnibhaḥ //

kṣīrābhaḥ sphaṭikābhaśca pañcānāṃ rūpalakṣaṇaṃ
ghaṇṭākaṃsābdamadhuro gajanādo mahādhvaniḥ //

prāṇādināṃ tu pañcānām ayaṃ śabda udāhṛtaḥ
jalpitaṃ hasitaṃ gītaṃ nṛttaṃ yuddhagatiḥ kalāḥ //

śilpaṃ ca sarvakarmāṇi prāṇasyaiva viceṣṭitam
praveśayedannapānaṃ tanmalaṃ srāvayedadhaḥ //

andhatvaṃ śrotrarogaṃ ca apānastu kariṣyati
aśitaṃ līḍhapītaṃ ca samānaḥ samatāṃ nayet //

kṣobho hikkā tathā chikkā udānasya viceṣṭitam
svedaśca romaharṣaśca śūlaṃ dāho 'ṅgabhañjanam //

vyānasyaitāni karmāṇi sparśaṃ caiva sa vindati
aṅguṣṭhajānuhṛdaye locane mūrdhni saṃsthitāḥ //

nāgādyāḥ bahurūpāśca karma tveṣāṃ nibodha me
āhlādodvegajanakaḥ śoṣaṇastrāsanastathā //

nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadattaśca pañcamaḥ
atinidrākaraścānyo yojakaśca dhanaṃjayaḥ //

śvāsasaṃkocanacchedā ghurghurotkramaṇaṃ tathā
nāgādīnāṃ tu pañcānāṃ mṛtyukāle viceṣṭitam //

na caiva yāti cotkrāntau tanuṃ tyaktvā dhanañjayaḥ
ākuñcayati vai kūrmaḥ śoṣayecca kalevaram //

prāṇameva jayetpūrvaṃ jite prāṇe jitaṃ manaḥ
jite manasi śāntasya paraṃ tattvaṃ prakāśate //

prāṇāpānaṃ gude dhyāyet prāṇasamānaṃ nābhitaḥ
prāṇodānaṃ tu kaṇṭhe tu prāṇavyānaṃ tu sarvagam //

nāgādyāḥ prāṇasaṃyuktāḥ svasthāneṣu nirodhayet
niruddhasya ca yaḥ kālas taṃ vakṣyāmi nibodha me //

tālātprabhṛti taṃ dhyāyed yāvatpañcaśataṃ gatam
jito 'nilo bhavatyeva saṃkrāntyutkrāntikarmaṇi //

divyā kāntiḥ śubho gandhaḥ prajñā cāsya vivardhate
divyā dṛṣṭiśca śravaṇaṃ divyā vākca prajāyate //

vāyuvadvicarellokān siddhāndevāṃśca paśyati
manasā cintitāvāptiḥ pravarteta guṇāṣṭakam //

sarvakāmasusaṃpūrṇaḥ sarvadvandvavivarjitaḥ
saṃsārabandhanirmuktaḥ śivatulyaśca jāyate //

prāṇāpānau tu saṃyojya hrasvakoṭisamanvitau
nābhyādhāre ca yogīndraḥ svedaḥ kampaśca jāyate //

punareva tu hṛtsthau hi prāṇāpānau nirodhayet
dīrghakoṭisamāyogāt tatkṣaṇācca patedbhuvi //

kaṇṭhasthaṃ ca tathaiveha prāṇameva nirodhayet
plutakoṭisamāyogāt svapnavṛttistato bhavet //

bhrūmadhye binduyogena prāṇarodhaṃ tu kārayet
suṣuptaṃ jāyate tatra kṣaṇāccaiva prabuddhyate //

mūrdhadvāraṃ samāśritya niṣkalaṃ dhyānamārabhet
evamabhyasatastasya pratyayastu tadā bhavet //

pipīlakaṇṭakāvedho mūrdhvadvāraṃ vibhindataḥ
bhittvā krameṇa sarvaṇi unmanyantāni yāni tu //

pūrvoktalakṣṇairdevi tyaktvā svacchandatāṃ vrajet
jāyate unmanastvaṃ hi dehenānena sādhake //

saṃkrāmetparadeheṣu kṣuttṛṣṇābhyāṃ na bādhyate
atītānāgataṃ caiva trailokye yatpravartate //

pratyakṣaṃ tadbhavettasya sarvajñatvaṃ ca jāyate
prasaṅge 'dhyātmakālasya jñānaṃ vijñānameva ca //

sarvametatsamākhyātam aṃśakāṃśca nibodha me //