Sushruta Samhita · Chapter 4.7

athāto'śmarīcikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

aśmarī dāruṇo vyādhirantakapratimo mataḥ/ auṣadhaistaruṇaḥ sādhyaḥ pravṛddhaśchedamarhati//

tasya pūrveṣu rūpeṣu snehādikrama iṣyate/ tenāsyāpacayaṃ yānti vyādhermūlānyaśeṣataḥ//

pāṣāṇamedo vasuko vaśirāśmantakau tathā/ śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca bṛhatī kaṇṭakārikā//

kapotavaṅkāārtagalaḥ kaccakośīrakubjakāḥ// vṛkṣādanī bhallukaśca varuṇaḥ śākajaṃ phalam//

yavāḥ kulatthāḥ kolāni katakasya phalāni ca/ ūṣakādipratīvāpameṣāṃ kvāthairghṛtaṃ kṛtam//

bhinatti vātasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu/ kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca//

bhojanāni ca kurvīta varge'smin vātanāśane/ kuśaḥ kāśaḥ saro gundrā itkaṭo moraṭo'śmabhit//

varī vidārī vārāhī śālimūlatrikaṇṭakam/ bhallūkaḥ pāṭalā pāṭhā pattūro'tha kuruṣṭikā//

punarnavā śirīṣaśca kvathitāsteṣu sādhitam/ ghṛtaṃ śilājamadhukabījairindīvarasya ca//

trapusairvārukādīnāṃ bījaiścāvāpitaṃ śubham/ bhinatti pittasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu//

kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca/ bhojanāni ca kurvīta varge'smin pittanāśane//

gaṇo varuṇakādistu guggulvelāhareṇavaḥ/ kuṣṭhabhadrādimaricaciktrakaiḥ sasurāhvayaiḥ//

etaiḥ siddhamajāsarpirūṣakādigaṇena ca/ bhinatti kaphasaṃbhūtāmaśmarīṃ kṣiprameva tu//

kṣārān yavāgūryūṣāṃśca kaṣāyāṇi payāṃsi ca/ bhojanāni ca kurvīta varge'smin kaphanāśane//

picukāṅkolakatakaśākendīvarajaiḥ phalaiḥ/ cūrṇitaiḥ saguḍaṃ toyaṃ śarkarāśamanaṃ pibet//

krauñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā tālamūlikā/ ajamodā kadambarasya mūlaṃ nāgarameva ca//

pītāni śarkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā/ trikaṇṭakasya bījānāṃ cūrṇaṃ mākṣikasaṃyutam//

avikṣīreṇa saptāhamaśmarībhedanaṃ pibet/ dravyāṇāṃ tu ghṛtoktānāṃ kṣāro'vimūtragālitaḥ//

grāmyasattvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaḥ sādhitaḥ śanaiḥ/ tatroṣakādirāvāpaḥ kāryastrikaṭukānvitaḥ//

eṣa kṣāro'śmarīṃ gulmaṃ śarkarāṃ ca bhinattyapi/ tilāpāmārgakadalīpalāśayavakalkajaḥ//

kṣāraḥ peyo'vimūtreṇa śarkarānāśanaḥ paraḥ/ pāṭalākaravīrāṇāṃ kṣāramevaṃ samācaret//

śvadaṃṣṭrāyaṣṭikābrahmīkalkaṃ vākṣasamaṃ pibet/ sahaiḍakākhyau peyau vā śobhāñjanakamārkavau//

kapotavaṅkāmūlaṃ vā pibedamlaiḥ surādibhiḥ/ tatsiddhaṃ vā pibet kṣīraṃ vedanābhirupadrutaḥ//

harītakyādisiddhaṃ vā varṣābhūsiddhameva vā/ sarvathaivopayojyaḥ syādgaṇo vīratarādikaḥ//

ghṛtaiḥ kṣāraiḥ kaṣāyaiśca kṣīraiḥ sottarabastibhiḥ/ yadi nopaśamaṃ gacchecchedastatrottaro vidhiḥ//

kuśalasyāpi vaidyasya yataḥ siddhirihādhruvā/ upakramo jaghanyo'yamataḥ saṃparikīrtitaḥ//

akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet/ tasmādāpṛcchya kartavyamīśvaraṃ sādhukāriṇā//

atha rogānvitamupasnigdhamapakṛṣṭakoṣamīṣatkarśitamabhyaktasvinnaśarīraṃ bhuktavantaṃ kṛtabalimaṅgalasvastivācanamagropaharaṇīyoktena vidhānenopakalpitasambhāramāśvāsya, tato balavantamaviklavamājānusame phalake prāgupaviṣṭānyapuruṣasyotsaṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānamunnatakaṭīkaṃ vastrādhārakopaviṣṭaṃ saṅkucitajānukūrparamitareṇa sahāvabaddhaṃ sūtreṇa śāṭakairvā, tataḥ svabhyaktanābhipradeśasya vāmapārśvaṃ vimṛdya muṣṭināvapīḍayedadhonābheryāvadaśmaryadhaḥ prapanneti, tataḥ snehābhyakte kḷptanakhe vāmahastapradeśinīmadhyame aṅgulyau pāyau praṇidhāyānusevanīmāsādya prayatnabalābhyāṃ pāyumeḍhrāntaramānīya, nirvyalīkamanāyatamaviṣamaṃ ca bastiṃ sanniveśya, bhṛśamutpīḍayedaṅgulibhyāṃ yathā granthirivonnataṃ śalyaṃ bhavati//

sa cedgṛhītaśalye tu vivṛtākṣo vicetanaḥ/ hatavallambaśīrṣaśca nirvikāro mṛtopamaḥ//

na tasya nirharecchalyaṃ nirharettu mriyeta saḥ/ vinā tveteṣu rūpeṣu nirhartuṃ prayateta vai//

tataḥ savye pārśve sevanīṃ yavamātreṇa muktvāvacārayecchastramaśmarīpramāṇaṃ, dakṣīṃato vā kriyāsaukaryahetorityeke, yathā sā na bhidyate cūrṇyate vā tathā prayateta, cūrṇamalpamapyavasthitaṃ hi punaḥ parivṛddhimeti, tasmāt samastāmagravakreṇādadīta; strīṇāṃ tu bastipārśvagato garbhāśayaḥ sannikṛṣṭaḥ, tasmāttāsāmutsaṅgavacchastraṃ pātayet, ato'nyathā khalvāsāṃ mūtrasrāvī vraṇo bhavet, puruṣasya vā mūtraprasekakṣaṇanānmūtrakṣaraṇam; aśmarīvraṇādṛte bhinnabastirekadhāpi na bhavati, dvidhā bhinnabastirāśmariko na sidhyati, aśmarīvraṇanimittamekadhābhinnabastirjīvati, kriyābhyāsācchāstravihitacchedānniḥsyandaparivṛddhatvācca śalyasyeti/ uddhṛtaśalyaṃ tūṣṇodakadroṇyāmavagāhya svedayet, tathā hi bastirasṛjā na pūryate; pūrṇe vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ puṣpanetreṇa vidadhyāt//

bhavati cātra kṣīravṛkṣakaṣāyastu puṣpanetreṇa yojitaḥ/ nirharedaśmarīṃ tūrṇaṃ raktaṃ bastigataṃ ca yat//

mūtramārgaviśodhanārthaṃ cāsmai guḍasauhityaṃ vitaret; uddhṛtya cainaṃ madhughṛtābhyaktavraṇaṃ mūtraviśodhanadravyasiddhāmuṣṇāṃ saghṛtāṃ yavāgūṃ pāyayetobhayakālaṃ trirātraṃ; trirātrādūrdhvaṃ guḍapragāḍhena payasā mṛdvodanamalpaṃ bhojayeddaśarātraṃ (mūtrāsṛgviśuddhyarthaṃ vraṇakledanārthaṃ ca), daśarātrādūrdhvaṃ phalāmlairjāṅgalarasairupācaret; tato daśarātraṃ cainamapramattaḥ svedayet snehena dravasvedena vā; kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa cāsya vraṇaṃ prakṣālayet; rodhramadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍarīkakalkairvraṇaṃ pratigrāhayet; eteṣveva haridrāyuteṣu tailaṃ ghṛtaṃ vā vipakvaṃ vraṇābhyañjanamiti; styānaśoṇitaṃ cottarabastibhirupācaret; saptarātrācca svamārgamapratipadyamāne mūtre vraṇaṃ yathoktena vidhinā dahedagninā, svamārgapratipanne cottarabastyāsthāpanānuvāsanairupācarenmadhurakaṣāyairiti; yadṛcchayā vā mūtramārgapratipannāmantarāsaktāṃ śukrāśmarīṃ śarkarāṃ vā srotasāpaharet, evaṃ cāśakye vidārya nāḍīṃ śastreṇa baḍiśenoddharet/ rūḍhavraṇaścāṅganāśvanaganāgarathadrumān nāroheta varṣaṃ, nāpsu plaveta, bhuñjīta vā guru//

mūtravahaśukravahamuṣkasrotomūtraprasekasevanīyonigudabastīnaṣṭau pariharet/ tatra mūtravahacchedānmaraṇaṃ mūtrapūrṇabasteḥ, śukravahacchedānmaraṇaṃ klaibyaṃ vā, muṣkasrotaupaghātād dhvajabhaṅgaḥ, mūtrprasekakṣaṇanānmūtraprakṣaraṇaṃ, sevanīyonicchedādrujaḥ prādurbhāvaḥ, bastigudaviddhalakṣaṇaṃ prāguktamiti//

bhavati cātra marmāṇyaṣṭāvasaṃbudhya srotojāni śarīriṇām/ vyāpādayedbahūnmartyān śastrakarmāpaṭurbhiṣak//

sevanī śukraharaṇī srotasī phalayorgudam/ mūtrasekaṃ mūtravahaṃ yonirbastistathāṣṭamaḥ//