Sudhanakinnaryavadāna · Chapter 64
Sudhanakinnaryavadāna
from: Kṣemendra: Avadānakalpalatā (Avadāna 64) = KAvk_64
abhinavakisalayakomalamanasām api kuliśakaṭhinadhairyāṇām /
mahatāṃ maṇivimalānāṃ api bhavati na rāgasaṃkrāntiḥ
śākyālaye darśanam eva pitrā sarvānukampī bhṛśam arthyamānaḥ
yadā yadānandasudhārasendur viveśa śāstā nijarājadhānīṃ
tadā tadā harmyagatā mṛgākṣī karṇāvataṃsīkṛtanetrakāntiḥ /
kāntyā diśāṃ vismayam ullikhantaṃ yaśodharā taṃ dayitaṃ vilokya
tatsaṃgamāliṅganayor nirāśā bhrāntākhilāśā viṣamūrcchiteva /
dhṛtiṃ vayasyām iva vārayantīṃ nirasya saudhāt tanum utsasarja
yadā yadā pallavapeśalāṅgī dehaṃ samutsṛṣṭavatī satī sā /
tadā tadā manmathamohitāṃ tāṃ dayārdracakṣur bhagavān rarakṣa
tataḥ kadā cid bhagavān vanānte tatkautukād bhikṣugaṇena pṛṣṭaḥ /
jagāda dantadyuticandrikābhir nivārayan rāgam ivādharasya
yaśodharā madviraheṇa nityaṃ karoti yat sāhasam etad ārtā /
haranti dhairyaṃ vitaranti mohaṃ eṣa svabhāvaḥ smaravibhramāṇāṃ
mayāpi tasyā viraheṇa pūrvaṃ janmāntare māravimohitena /
saṃsaktasaṃtāpanimittabhūtaḥ khedaḥ prabhūtavyaśano 'nubhūtaḥ
purā jitāmarapure satpure hastināpure /
rājā dhanābhidhāno 'bhūn nidhānaṃ guṇasaṃpadāṃ
bhujenāliṅgitā bhūmiḥ kṛtā kaṇṭhe sarasvatī /
lakṣmīḥ prasādhitā yena kīrtir eva pravāsitā
rāmāyāṃ tasya jāyāyāṃ tanayaḥ sudhanābhidhaḥ /
abhavat sahasaṃjātanidhānaśataviśrutaḥ
sarvavidyākumudinīvikāsarasikaḥ sadā /
kalāvān nirmalarucir yaḥ pūrṇendur ivābabhau
babhūva tasya bhūbhartur bhūpatir bhūmyanantaraḥ /
mānī mahendrasenākhyaḥ prakhyātapṛthuvikramaḥ
tena duḥsahadaṇḍena sarvasarvasvahāriṇā /
akālakālakalpena pīḍitāḥ śuśucuḥ prajāḥ
tasyādharmapravṛttasya nivṛttasukṛtotsave /
tīvropatāpasaṃtapte pure na vavṛṣur ghanāḥ
pratikūle mahīpāle tatra durbhikṣaviplavaḥ /
babhūva vyasaneṣv eva bhavanti vyasanodayāḥ
tataḥ kleśaviśeṣārtāḥ sarve puranivāsinaḥ /
kupativyasanodvegād ekībhūtā vyacintayan
rājñā doṣākareṇeyaṃ jaḍena janatā param /
pratyagrakarapātena nalinīva nimīlitā
eṣa durvyasanī nityam asatyāmātyasaṃmataḥ /
asmān nipīḍya puṣṇāti viṭaceṭakagāyanān
kaṣṭā tatrāpy anāvṛṣṭiḥ pāpaśāpena bhūpateḥ /
durbhikṣajananī jātā janasaṃkṣayasākṣiṇī
sutīkṣṇaḥ kṣmāpālaḥ kharamukharamūrkhaḥ parijanaḥ
kadaryāś cāmātyāḥ kaṭukapaṭakauṭilyapaṭavaḥ /
padasthāḥ kāyasthā viṣamamukharogāḥ prakupitāḥ
kathaṃ sahyaḥ so 'yaṃ kṛpaṇadalano dāruṇagaṇaḥ
dhanaḥ śrimān kṣitipatiḥ śrūyate rāṣṭravardhanaḥ /
gacchāmas tatpuraṃ so 'smān vatsalaḥ pālayiṣyati
apatyam iva rāṣṭraṃ yaḥ sadā paśyati bhūpatiḥ /
viṣaye jīvyate tasya janakasyeva veśmani
iti niścayam ādhāya yayus te hastināpuraṃ /
tyājyaḥ kāyo 'pi sāpāyaḥ kiṃ punar deśasaṃśrayaḥ
jñātvā mahendraseno 'pi svapuraṃ nirjanaṃ nṛpaḥ /
tīvrānutāpaḥ sāmarṣaṃ mahāmātyān abhāṣata
dhanasya dhanino rājñaḥ puraṃ matpuravāsinaḥ /
prayātā iti naś cāraiḥ kathitaṃ gūḍhacāribhiḥ
durbhikṣakhinnā yadi te yātā mama ripoḥ puram /
tat sarvatra bhavanty eva paryāyair devaviplavāḥ
atha vā rājadoṣena gatās te sukhavāñchayā /
viṣṭidaṇḍakaronmuktaḥ kasya rājñaḥ pure janaḥ
prāyaḥ paricitadveṣāt sadā navanavaiṣiṇaḥ /
dūrastha eva sarvasya sarvo bhavati vallabhaḥ
asmadabhyadhikaḥ ko 'sau tasya bhūmipater guṇaḥ /
pareṣāṃ harate yena mugdhā jāyā iva prajāḥ
upāyaś cintyatāṃ tāvat tasya darpapraśāntaye /
samṛddhikāraṇaṃ yac ca tadvighāto vidhīyatāṃ
iti rājavacaḥ śrutvā mahāmātyā babhāṣire /
śrūyatāṃ deva yenāsau rājā dhanajanorjitaḥ
viṣaye nāgarājo 'sti citro nāma bahūdakaḥ /
tasya kṣitipater mūrtaḥ puṇyabaddha ivodayaḥ
akāle sasyaniṣpattis tatprabhāveṇa jāyate /
kṛṣisaṃpattimūlāś ca bhūbhujāṃ sarvasaṃpadaḥ
tasmād vidyābalān nāgaḥ sa hartuṃ yadi śakyate /
tadā yānti svayaṃ tasya prajās tvām eva saṃśrayam
dīptamantrabalaṃ kaṃ cit tasmād anviṣya sādhakam /
nāgarājasya haraṇe kriyatāṃ tūrṇam udyamaḥ
ity amātyavacaḥ śrutvā tathety āha mahīpatiḥ /
svaguṇādhānavikalāḥ paradoṣodyatāḥ khalāḥ
tataḥ prabhūtakanakapradānapaṇaghoṣaṇām /
kṛtvā te mantriṇaḥ prāpur nāgabandhanamantriṇam
sa tair vidyādharo nāma suvarṇārpaṇasaṃvidā /
prārthitaś citram ānetuṃ prayayau hastināpuram
tatra kānanaparyante snigdhaśyāmalapādape /
bhavanaṃ bhogināṃ bhartuḥ sa dadarśa nabhaḥprabham
valadbakulamālāyā vilasattilakaśriyaḥ /
vanalakṣmyā ivāsannamaṇḍanaṃ maṇidarpaṇam
tad vilokyāmalajalaṃ spṛhāmalinamānasaḥ /
mantrānudhyānasaṃnaddhaḥ siddhyai digbandham ādadhe
digbandhe vihite tena vratenātyugratejasā /
śirovyathā nāgapater abhūt taptaphaṇāmaṇeḥ
athādṛśyaḥ samutthāya taṃ dṛṣṭvā mantrasādhakam /
kampamānaḥ phaṇipatir bandhatrāsād acintayat
babhrubhrūśmaśruśabalas taḍitkapilalocanaḥ /
akālakālasaṃkāśaḥ kulaṃ hantuṃ mamāgataḥ
vane saṃprati digbandhaḥ kṛto 'nena durātmanā /
badhnāty eṣa na yāvan māṃ tāvad yuktikramaḥ kṣamaḥ
tīropānte vasaty asmin maharṣir valkalāyanaḥ /
jāne so 'pi na me sādhu paritrāṇe pragalbhate
tasyāśramapade yo 'sau paricaryāparaḥ sadā /
lubdhakaḥ padmako nāma sa me saṃrakṣaṇakṣamaḥ
iti niścitya manasā sa gatvā lubdhakāntikam /
svavṛttāntaṃ nivedyāsmai bandharakṣām ayācata
sādhakasya vadhāyaiva nāgarājena so 'rthitaḥ /
dhanvī taṃ deśam abhyetya mantradhīraṃ vyalokayat
asminn avasare mantrasādhako 'pi hutānalaḥ /
ākṛṣṭiṃ nāgarājasya vidadhe bandhanotsukaḥ
mantrākṛṣṭe phaṇipatau kṣaṇaṃ tadbhavanodakam /
saviṣādaṃ rurodeva prodyadbudbudagadgadam
saṃtrāsavihvalabhujaṅgavadhūviṣādaniśvāsavegavihitojjvalaphenamālam /
rakṣārthanām iva cakāra taraṅgahastasaktāñjali prabalakampavilolam ambhaḥ
ātte vidyābalāt tena nāge garudatejasā /
saṃkocakuṭilābhoge kṣipte ca jalabhājane
taṃ hemalubdhaṃ bāṇena trāsasaṃdigdhalocanam /
vivyādha dhanur ākṛṣya viṣadigdhena lubdhakaḥ
magnabāṇaṃ tam abhyetya bhūyastyaktabhujaṅgamaṃ /
karālakaravālena viśiraskaṃ cakāra saḥ
sā vidyābandhakī tasya lobhād anyopayoginī /
abhūt siddhāpi mugdhasya svavināśāya kevalam
yuktāḥ paropatāpāya vidyāvibhavaśaktayaḥ /
sahasaiva vimūḍhānāṃ vinaśyanti sahāsubhiḥ
tataḥ praharṣasaṃpūrṇaḥ kṛtajñaḥ phaṇināyakaḥ /
taṃ nināya svabhavanaṃ lubdhakaṃ snehalubdhadhīḥ
tatra ratnalatodyānavimānamaṇiveśmasu /
abhyarcyamānaś citreṇa kaṃ cit kālam uvāsa saḥ
kadā cid atha nāgena pūjyamānaṃ savismayaḥ /
vidyuddāmopamaṃ pāśam amoghākhyaṃ dadarśa saḥ
taṃ dṛṣṭvā tatprabhāvaṃ ca śrutvā nāganiveditam /
yatnāt tadarthanāṃ cakre lubdhako lubdhamānasaḥ
ajayyaṃ samarodyoge surāṇām api bandhanaṃ /
taṃ jīvitādhikaṃ tasmai dadau prītyā phaṇīśvaraḥ
tatas taṃ pāśam ādāya citram āmantrya lubdhakaḥ /
uttīrya nāgabhavanāl labdhārthaḥ svapadaṃ yayau
nāgaprabhāvasaṃprāptāṃ ciraṃ bhuktvā sa saṃpadam /
putrāyotpalakākhyāya pāśaṃ dattvā vyapadyata
pālayan pitur ācāraṃ so 'pi lubdhakumārakaḥ /
munes tasya kulasthityā paricaryāparo 'bhavat
tataḥ kadā cit sa muner viśrāntasya sthitaḥ puraḥ /
śuśrāva kākalīgītaṃ kīrṇaṃ karṇarasāyanam
gītaśravaṇaniṣpandanilīnahariṇaṃ vanam /
citranyastam ivālokya so 'pṛcchad vismito munim
kamalābandhasaṃruddhamadhupadhvanisodaraḥ /
kuto 'yaṃ kokilālāpalalitaḥ śrūyate svanaḥ
iti lubdhakaputreṇa pṛṣṭas taṃ munir abravīt /
gāyanti madhurālāpam etaṃ kinnarakanyakāḥ
drumasya kinnarapateḥ kanyā kanyāśatair vṛtā /
pañcabhir nāgabhavane krīḍaty eṣā manoharā
śrutvaitat kautukākrāntaḥ sa punar munim abhyadhāt /
api śaknoti puruṣaḥ prāptuṃ kinnarakanyakām
tam uvāca munir yasya bhavet pāśaḥ karāgragaḥ /
amoghākhyaḥ sa śaknoti hartuṃ kinnarakāminīm
etad ākarṇya sotsāhas taṃ praṇamyātha lubdhakaḥ /
prayayau pāśam ādāya bhogīndrabhavanāntikam
tatra kelivilāsāṅkaṃ so 'paśyat kinnarīgaṇam /
bibhrāṇam anilālolahemavallīvanaśriyam
madbye snānotthitāṃ tāsāṃ sa dadarśa manoharām /
smarasyeva trinetrāgninirvāṇajaladevatām
anaṅgavibhramārambhanirbharormiṇi yauvane /
majjataḥ śaiśavasyeva kurvāṇām avalambanam
mekhalābaddhasaṃnaddhadivyāmbaramanoramām /
jalakelikalāsaktasphāraphenāvalīm iva
lāvaṇyaprasṛteneva pravāhena mahīyasā /
harantīṃ tārahāreṇa śaśiśubhraniśāśriyam
kalayantīṃ jalollīḍhāṃ līlāpattralatāṃ punaḥ /
karṇābharaṇaratnāṃśukalāpena kapolayoḥ
kastūrīlekhayā sakhyā likhyamānalalāṭikām /
kalaṅkakalanāklaibyaṃ śamayantīṃ himatviṣaḥ
tāṃ dṛṣṭvā vismayāveśapāśenākṛṣṭamānasaḥ /
cakre pāśam amoghākhyaṃ sajjaṃ sapadi lubdhakaḥ
tataḥ saṃtrāsataralāḥ sahasā hariṇekṣaṇāḥ /
kinnaryo divam utpetuḥ pāśahastaṃ vilokya taṃ
laghuhastatayā kṣiptvā pāśaṃ cakitalocanām /
manoharāṃ sa jagrāha hariṇīm iva lubdhakaḥ
sā pāśavivaśā tena kṛṣṭā kaṣṭadaśāṃ śritā /
kim etad iti nājñāsīt kṣaṇamūrcchānimīlitā
yūthabhraṣṭeva hariṇī svajanālokanāśayā /
nirīkṣamāṇā kakubhaḥ sā saṃbhrāntā tam abhyadhāt
muñca muñca dṛḍhākṣiptāṃ mā sprākṣīḥ parirakṣa mām /
krūrā api bhavanty eva śokārtiṣu kṛpālavaḥ
lobhād anuttamapadaprayuktā divyakanyakā /
sadyaḥ pradīptā vidyeva nirdahaty eva sādhakam
māṃ vicārya dhiyā dhīmann ucitāya prayacchataḥ /
bhaviṣyati tavāvaśyam mahān dharmadhanāgamaḥ
pīḍāṃ pāśakṛtām etāṃ na sahe muñca bandhanam /
svayaṃ vrajāmy ahaṃ tatra yatra te 'bhimatā gatiḥ
divam utplutya gacchāmi na tv ahaṃ muktabandhanā /
yadvaśān me gatir vyomni cūḍāratnaṃ gṛhāṇa tat
ity uktaḥ sa tayā sāsraṃ prayātaḥ karuṇārdratām /
cūḍāmaṇiṃ samādāya pāśaṃ muktvā jagāda tām
samāśvasihi kalyāṇi na śokaṃ kartum arhasi /
na nāmānucitāya tvāṃ prayacchāmi nijecchayā
asti rājasutaḥ śrīmān guṇaratnamahodadhiḥ /
pūritāḥ kakubhaḥ sarvā yena kīrtyamṛtormibhiḥ
sa vidyāvadanādarśaḥ kalākelivibhūṣaṇaḥ /
suvṛttaḥ sudhano nāma nijavaṃśaviśeṣakaḥ
sa te samucitaḥ subhru vibhramābharaṇaṃ bhuvaḥ /
tyāgopabhogasubhagaḥ sukhotsava iva śriyaḥ
surakinnaragandharvavidyādharavilāsinām /
yaḥ kharvīkurute garvam urvarāśarvaripatiḥ
iti tena kṛtāśvāsā bandhuvargaviyoginī /
kurarīvātikaruṇaṃ vilalāpa manoharā
atrāntare vindhyataṭīṃ mṛgayākelikautukī /
prasthitaḥ sudhano dhanvī śanais taṃ deśam āyayau
rathanemisvanais tasya pranṛttaśikhimaṇḍalī /
vanalakṣmyāḥ kṣaṇaṃ lebhe lolanīladukūlatām
sa kapolapraṇayibhir babhau svedodabindubhiḥ /
saṃkrāntaiḥ kuṇḍalaprānte kāntamuktāphalair iva
syandanāśvakhuroddhūtaṃ dantadīdhitibhiḥ puraḥ /
harann iva rajaḥpuñjaṃ vyājahāra sa sārathim
aho manoratheneva rathenānilaraṃhasā /
dūrojjhitā svasainyena kiyatī laṅghitā kṣitiḥ
etā bālānilollāsalolapippalapallavāḥ /
haranti haritacchāyāṃ hariṇābharaṇā bhuvaḥ
etā bālapravāloṣṭhyaḥ stabakastanabandhurāḥ /
sotkaṇṭhā iva jṛmbhante mañjaryaḥ śvasanākulāḥ
imā marakataśyāmaśaṣpasaṃcayakañcukāḥ /
rājante kausumarajorañjitā vanarājayaḥ
etā vivalitagrīvā hariṇyas trāsavidrutāḥ /
nīlotpalavanānīva sṛjanti taralekṣitaiḥ
ete niśākarakarāṅkurakāntadantāḥ pallīpatipraṇayiṇīstanatulyakumbhāḥ /
paśyanti dantiśiśavaḥ parito rathaṃ me nemisvanāpaḥrtacāpalalīnakarṇāḥ
ete nirmalanarmadāparisaravyājṛmbhivallīvalat-
puṣpoddāmamadhūtsavapraṇayinaḥ kṣībā ivāghūrṇitāḥ /
saṃnaddhāḥ śabarīnitambavilasanmāyūrapattrāvalī-
līlāndolananarmavibhramakalābandheṣu vindhyānilāḥ
iti bruvāṇaḥ kalayan vanalakṣmīṃ nṛpātmajaḥ /
śuśrāva nirjane kīrṇaṃ kinnaryāḥ karuṇaṃ svanam
śrutvaiva kautukākṛṣṭas tatsamīpaṃ kṛpānidhiḥ /
so 'bhyetya sadguṇādarśas tāṃ dadarśa mṛgīdṛśam
yācamānām paritrāṇaṃ lubdhakaṃ sāśrulocanām /
vanecarabhayodvignām iva kānanadevatāṃ
anveṣṭuṃ lubdhakākṛṣṭaṃ svam aṅkaṃrgam āgatām /
khinnām iva vanabhrāntyā lakṣmīṃ hariṇalakṣmaṇaḥ
tāṃ vilokya sa sāścaryarūpātiśayavismitaḥ /
abhilāṣapaṭe kṣipraṃ citranyasta ivābhavat
so 'cintayad aho ramyanirmāṇābhyāsakāriṇaḥ /
asmin mukhasamullekhe rekhāpariṇatir vidheḥ
durlabhā bhogibhavane martyaloke kathaiva kā /
manye lāvaṇyamudreyaṃ svarge 'py abhinavoditā
tāruṇyena nipītaśaiśavatayā sānaṅgaśṛṅgāriṇī
tanvaṅgyā sakalāṅgasaṃgamasakhī bhaṅgir navāṅgīkṛtā /
niḥsaṃrambhaparākramaḥ pṛthutarārambhābhiyogaṃ vinā
sāṃrājye jagatāṃ yayā vijayate devo vilāsāyudhaḥ
iti vismayagarbheṇa sābhilāṣeṇa cakṣuṣa /
tāṃ pibantam ivābhyetya praṇamya prāha lubdhakaḥ
kulakalpadrumasyeyaṃ drumasya dayitā sutā /
deva kinnararājasya pāśenāpaḥrtā mayā
ānītā tvatkṛte divyakanyaiṣā pratigṛhyatām /
tvam evāsyā guṇodāra bhartā bhuva ivocitaḥ
asyāś cūḍāmaṇir ayaṃ mayā svecchāgatipradaḥ /
gṛhītas tadvirahitā neyaṃ yāti vihāyasā
rakṣyo maṇir ayaṃ nāsti datte 'smin saṃgamo 'nayā /
ity uktvāsmai dadau kanyāratnaṃ ratnaṃ ca lubdhakaḥ
gṛhītā rājaputreṇa sā mahīṃrgalakṣmaṇā /
sudhāsikteva tatyāja svadeśavirahānalam
utkaṇṭhālokanālolāṃ tāṃ bālahariṇīm iva /
babandha lubdhakatyaktāṃ rāgavāgurayā smaraḥ
kinnarīṃ ratham āropya ratnair āpūrya lubdhakam /
harṣapūrṇaḥ svanagaraṃ pratasthe pārthivātmajaḥ
sa hastināpuraṃ prāpya nivedya svakathāṃ pituḥ /
harṣād vismayinā tena vivāhe vihitotsavaḥ
sukṛtair bhogyatāṃ yātāṃ mūrtām iva śaśiśriyam /
antaḥpurapraṇayiṇīṃ cakre kinnarakanyakām
dadhatā madhupeneva tenādharamadhuspṛhām /
spṛṣṭā natamukhāmbhojā cakampe nalinīva sā
maune 'pi kathitotkaṇṭhāṃ muhuḥ kampe 'pi niścalām /
vailakṣye 'pi sphuṭallakṣmīṃ tasyāḥ prītiṃ tatāna saḥ
sa śanair adharāsvāde dattvā dantavibhīṣikām /
vinidrābjadṛśas tasyā maunamudrāṃ avārayat
nīvīmokṣe niṣedhe ca dampatyoḥ paṇipadmayoḥ /
vivāda iva sotkampaṃ kaṅkaṇasvanayor abhūt
sa rāgapallavas tasya vilāsasmitapuṣpitaḥ /
kāntākucaphalāṅko 'bhūd bhogyaḥ saṃbhogapādapaḥ
atrāntare dākṣiṇātyau viprau kapilapuṣkarau /
ājagmatur vṛttikāmau dhanasya nṛpateḥ sabhām
tau vidyātiśayaślāghyau paurohityam avāpatuḥ /
kapilaḥ kṣitipālasya rājaputrasya cāparaḥ
tayoḥ spardhānubandhena sadā vivadamānayoḥ /
ekadravyābhilāṣeṇa vidveṣaḥ samajāyata
dveṣadoṣeṇa mātaṅgayogyanirghātayos tayoḥ /
vidadhe madalekheva vidyā malinatām mukhe
yeṣāṃ vastuvivekinī guṇasakhī lokaprakāśonmukhī
vidyādīpaśikhā karoti viṣamaṃ dveṣāndhakāraṃ puraḥ /
te mohopahatā vicārarahitāḥ saujanyajanyāhitā
dagdhāś candanacandrakāntakamalasyandodgatenāgninā
śrutismṛtivivādeṣu puṣkareṇa pade pade /
nigṛhyamāṇaḥ kapilaḥ kopatāpād acintayat
mandābhyāsaṃ dṛḍhābhyāsas tīkṣṇas tīvramadoddhataḥ /
sadā saṃsadi mām eva nayaty eṣa vilakṣatām
prajñā vañcakavṛttāya śrutaṃ darpajvarāya ca /
dhanaṃ dharmaniṣedhāya bhavaty adhamacetasām
dṛptaḥ paribhavaty eṣa rājaputrāśrayeṇa mām /
tasmād āśrayam evāsya śrīmūlam praharāmy aham
nidhane rājaputrasya yuktyupāyena kena cit /
yuktaḥ kartuṃ prayatno me mānamlāniṃ kathaṃ sahe
ity ugrapāpasaṃkalpas tasya dveṣāt samudyayau /
nāsti tat pātakaṃ loke yan na kurvanti matsarāḥ
kathaṃ paśyati sadvartma sa sadā vyathitāśayaḥ /
dattaṃ nayanayor yena tīvrāmarṣaviṣāñjanam
rāgaḥ pāpaṃ paramam adhikaṃ darpapāpaṃ tato 'pi
krodhāt pāpaṃ jagati na paraṃ duḥsahaṃ lobhapāpam /
yāvān eṣa vyasanini jane gaṇyate pāpavargaḥ
pāpāṃśasya spṛśati na tulāṃ so 'pi vidveṣasūteḥ
tataḥ kadā cin meghākhyaṃ krūraṃ karvaṭavāsinam /
visṛṣṭasainyahantāraṃ sāmantam apakāriṇam
śrutvā narapatiḥ kopāc caturthopāyaniścaye /
amātyānāṃ anumate kumāram idam abravīt
kumāra gamyatāṃ tūrṇam ucchettuṃ tarasā ripum /
kramopapannaṃ sāṃrājyaṃ niḥśalyam idam astu te
ayaṃ te samarārambhe prabhāvābharaṇo bhujaḥ /
ālānastambhatāṃ yātu jagadvijayadantinaḥ
meghe bhūbhṛtkulākrāntisaṃrambhābhyadhikodaye /
hate tava pratāpasya nirvighnāvaraṇā diśaḥ
durbalaiḥ kiṃ hatair anyaiḥ sāmantair antavāsibhiḥ /
dṛptaḥ sa eva hantavyas tadvadhe sarvasiddhayaḥ
kiṃ kautukaṃ yadi hariḥ karicakravālaṃ
āhanti daivavihitam nijam eva bhojyam /
pañcānanaṃ yadi bhinatti nakhāṭṭahāsaṃ
tat tasya pauruṣakathāpatham eti śauryam
iti pitrā samādiṣṭaḥ samīhitaraṇotsavaḥ /
kinnarīvirahālolaḥ so 'bhūd dolākulaḥ kṣaṇam
acirāgamanākhyānair yatnair āśvāsya vallabhām /
jananīṃ svairam abhyetya praṇipatya jagāda saḥ
duhitā śakrakalpasya kinnarendrasya māninī /
pālyā virahaśokārtā madvātsalyadhiyā tvayā
asyāś cūḍāmaṇir ayaṃ rakṣyaḥ svecchāgatipradaḥ /
dātavyaḥ sarvathā mātar nānyatra prāṇasaṃśayāt
ity uktvā jananīhaste kāntaṃ kāntāśikhāmaṇim /
nikṣipya sa yayau tūrṇaṃ sainyācchāditadiṅmukhaḥ
tasya vājivrajoddhūtarajaḥpuñjaghanodayaḥ /
prayayau rājahaṃsānāṃ saṃtrāsāyāsahetutām
dūraṃ prayāte dayite viraheṇa manoharā /
babhūva bālanalinīpalāśaśayanāśrayā
sotkaṇṭhāyā divasagaṇanārambhanityābhiyoge
saṃkhyālekhāsaraṇim avanau kampalolaṃ likhantyāḥ /
tasyāḥ pāṇau nipatitaraṇatkaṅkaṇe tānavena
kṣipraṃ muktāvalayakalanām aśrudhārā cakāra
dveṣaḥ puṣpaśare sukhe vimukhatā dehe 'pi niḥsnehatā
patyau dhyānaparāyaṇatvam aniśaṃ tannāmamantro japaḥ /
śayyā bhūmitalaṃ tathāpi sutanos tāpakṣatir nābhavan
nūnaṃ niścalalīnarāgamanasāṃ muktir na tīvravrataiḥ
līnā sphaṭikaparyaṅke haricandanapāṇḍurā /
candralekheva sā tanvī jyotsnāmadhyagatā babhau
kadā cid atha bhūpālaḥ svapnadarśanaśaṅkitaḥ /
purohitaṃ samāhūya papraccha kapilaṃ rahaḥ
dṛṣṭaṃ adya mayā svapne niruddhaṃ śatrubhiḥ puram /
pāṭitodarakṛṣṭaiś ca mamāntraiḥ pariveṣṭitam
svapnasyāsya vipākārhaṃ phalaṃ brūhi mahāmate /
vicintaya śubhodarkām ucitāṃ ca pratikriyām
iti pṛṣṭaḥ kṣitīśena kṣaṇam antaḥ purohitaḥ /
bhaktidambhadhṛtadhyānaḥ samīhitam acintayat
upāyo 'yaṃ mayā diṣṭyā prāptaḥ suciracintitaḥ /
puṣkarasyāśrayocchittyai rājaputravināśane
priyā manoharā jyeṣṭhaṃ jīvitaṃ tasya kinnarī /
abhāve niyataṃ tasyā na sa jīvati duḥkhitaḥ
iti saṃcintya śanakair mithyākhedaviṣādavān /
abhyadhād vasudhādhīśam ahitaiṣī purohitaḥ
duḥsvapno 'yaṃ tvayā deva hṛdayākampanaḥ param /
dṛṣṭaḥ spaṣṭaṃ phalaṃ tasya duḥsahaṃ katham ucyate
prabhubhaktivratasthānāṃ doṣeṣv avihitātmanām /
na karṇakaṭukaṃ vaktuṃ niṣedho 'sti hitaiṣiṇām
rājyāt bhraṃśaḥ śarīrād vā svapnasyāsya phalaṃ sphuṭam /
śaṅkāvirahitaiḥ kāryaḥ pratīkāro 'tra bhūtaye
puṣkariṇyāṃ kratukṣetre pūrṇāyāṃ paśuśoṇitaiḥ /
snātas tvaṃ mārjito viprair bhūriratnasuvarṇadaḥ
kinnarīmedasā vahniṃ hutvā kuśalam āpsyasi /
antaḥpure snuṣā te 'sti kinnarī na tu durlabhā
iti tasya vacaḥ śrutvā krūraṃ pātakakūṇitaḥ /
nṛśaṃsavṛttasaṃtrastas tam abhāṣata bhūpatiḥ
nijajīvitarakṣāyai kathaṃ strīvadham utsahe /
kinnarīvirahe 'vaśyaṃ na ca jīvati me sutaḥ
iti bhūmibhujā tasya pratyākhyāte samīhite /
taṃ pāpābhiniveśena punaḥ prāha purohitaḥ
aho rājan na jānīṣe dhīmān api janasthitim /
trivargasādhanaṃ tyājyam na rājyaṃ na ca jīvitaṃ
arthā iva svajanamitrakalatraputrā naṣṭāḥ sthitasya puruṣasya punar bhavanti /
ucchvāsamātravirahe gatajīvitasya tatkālasaṃnihitam apy asad eva sarvam
tyajyante jīvitasyārthe nijadeśapriyātmajāḥ /
jīvitād aparaṃ rājañ jīvaloke 'sti na priyam
iti jīvitalobhāya tena nānānidarśanaiḥ śanaiḥ /
pratāritaḥ pāpaṃ rājā yuktam amanyata
tataḥ susambhṛtārambhe pravṛtte yajñakarmaṇi /
kṛtāyāṃ puṣkariṇyāṃ ca pūrṇāyāṃ paśuśoṇitaiḥ
rājñā kathitavṛttāntā nijapatnī svayaṃ rahaḥ /
putrapravāsaśokārtā pāpatrastā vyacintayat
aho mūrkhataro rājā mohāndhena purodhasā /
snuṣāvadhavidhāne 'smin preritaḥ pṛthupātake
yatnair aparihārye 'pi nibaddhe nidhanāvadhau /
paraprāṇāpahāreṇa mūḍhā vāñchanti jīvitam
yadi jīvitalubdhena mugdhā mṛgavadhūr iva /
snuṣāpi hanyate rājñā tat kiṃ vakṣyāmy ahaṃ sutam
mātas tvayeyaṃ vātsalyāt pālyā mama manoharā /
ity uktvā sudhanaḥ sūnur gato nikṣipya me vadhūm
tasmāc cūḍāmaṇim mattaḥ prāpya vyomnā prayātu sā /
bhaviṣyati tayā patyur jīvantyā saṃgamaḥ punaḥ
iti saṃcintya sā gatvā sāśrunetrā snuṣāntikam /
rājavṛttaṃ nivedyāsyai sotkampā punar abravīt
vatse cūḍāmaṇiṃ baddhvā gaccha tūrṇaṃ vihāyasā /
nṛpaḥ pāpapravṛtto 'yaṃ na sadācāram īkṣate
yajñabhūmiṃ tvayā gatvā gantavyaṃ vyomavartmanā /
anyathā tvām asau vetti gūḍhanyastāṃ mayā kva cit
iti bhartṛpravāsārtā vacaḥ śrutvā manoharā /
tatsaṃgamāya rakṣantī yatnāt priyataraṃ vapuḥ
śvaśrvā dattaṃ samādāya baddhvā mūrdhni śikhāmaṇim /
nṛpāhūtā kratukṣetraṃ gatvā vyoma vyagāhata
rājan naitat tava samucitaṃ yat priyasyāpi sūnor
vadhyā patnī nijapadam iyaṃ svasti tubhyaṃ gatāham /
rakṣyaś cāsau pratihatadhṛtir madviyoge kumāras
tatrety uktvā tanutaratadidvibhramaiḥ sā jagāma
/
tasyāṃ gatāyāṃ nṛpatir yajñavighnena śaṅkitaḥ
purohitas tam avadad deva mā saṃśayaṃ kṛthāḥ
mantrair mayā samākṛṣṭaḥ krūrākhyo brahmarākṣasaḥ /
nirvighnas te kratuḥ siddhaḥ sā hatā tena kinnarī
iti mithyāvacas tasya rājā satyam amanyata /
nartyante kuṭilair mugdhā yantraputrakalīlayā
pitur bhavanam abhyetya kīrṇaharṣā manoharā /
nyavedayat svavṛttāntaṃ vahantī vallabhaṃ hṛdi
sā pituḥ śāsanān martyasaṅgasaurabhaśāntaye /
hemakumbhaśataiḥ snānaṃ pañcabhiḥ pratyahaṃ vyadhāt
martyāmodaḥ pratanutāṃ kṣālitāyāḥ śanair yayau /
sudhanasnehasaṃyogī na tu rāgo mṛgīdṛśaḥ
divyodyānopabhogeṣu na sā nirvṛtim āyayau /
anyatra baddharāgāṇāṃ ratir nānyatra dehinām
sā kāntavirahaklāntā kadā cid vyomagāminī /
tāṃ nāgabhavanopāntavanāntavasudhāṃ yayau
tatrāśramasthalīsaktaṃ maharṣiṃ valkalayanam /
avadat sā samabhyetya praṇāmavinamanmukhī
lubdhakasyopadiśatā bhavatā mama bandhanam /
tvam eva brūhi bhagavan yadi yuktam idaṃ kṛtam
iti tasyā vacaḥ śrutvā kiṃcillajjānatānanaḥ /
tām uvāca munir mugdhe tavaiṣā bhavitavyatā
amoghapāśas tasyāstīty ajñātvā kathitaṃ mayā /
upalabhya kathāṃ dhūrtas tvāṃ babandha sa lubdhakaḥ
duṣṭātmanāṃ na jānīmaḥ kauṭilyaṃ krūracetasām /
satyapravādamukharāḥ svabhāvasaralā vayam
ity uktā muninā tanvī praṇayāt tam abhāṣata /
bhagavan kṣamyatām etad bālāvacanacāpalam
idaṃ tu bhavatām agre yan mayā kiṃ cid ucyate /
lalanāsulabhaḥ so 'yaṃ sadācāravyatikramaḥ
kathātithitvam āyānti cāpale guravo 'pi yat /
sā viyogāgnitāpasya jvālāyogāsahiṣṇutā
duḥkhoddharaṇasaṃnaddhāḥ saṃtaptānāṃ dayālavaḥ /
kāryāntaraṅgāḥ prāyeṇa bhavanty anuciteṣv api
pāśabandhād vimuktāhaṃ lubdhakena pralāpinī /
nibaddhā rājaputreṇa snehapāśena hāriṇā
subhagaḥ sudhanākhyo 'sau madviyogānalākulaḥ /
amunā yadi mārgeṇa sameṣyati tavāntikam
tad idaṃ bhavatā vācyaṃ kāruṇyād vacasā mama /
sthitā tvadvirahāyāsaniḥsukhāhaṃ gṛhe pituḥ
utkaṇṭhām anukampāṃ vā sahajāṃ vā kṛtajñatām /
dākṣiṇyaṃ vā puraskṛtya tūrṇam āgamyatām itaḥ
durgamaḥ kinnarapure mārgaḥ kleśaśatāśrayaḥ /
abhūmir eva martyānām alpavīryabalaujasām
dīptā tapovanānte 'smin sudhā nāma mahauṣadhiḥ /
dṛśyate haviṣā paktvā pātavyā sā svayaṃ tvayā
tatprabhāvāt samuttīrya kleśaṃ sattvasahāyavān /
kailāsahāsaśubhreṇa pathā matpuram eṣyasi
idaṃ ca tasmai dātavyam madabhijñāṅgulīyakam /
ity uktvā viṣamaṃ vartma kathayitvā krameṇa sā
vighnapratikriyopāyān saṃdiśyāścaryayuktibhiḥ /
āśābandhadhṛtaprāṇā yayau dattvāṅgulīyakam
tayā kathitam ākarṇya dūrādhvataraṇādbhutam /
aṅgulīyakam ādāya tad evācintayan muniḥ
atrāntare rājasūnur jitvā meghaṃ mahīpatim /
āyayau kośam ādāya dayitādarśanotsukaḥ
sa viveśa svanagarīṃ sāmantacchattramaṇḍalaiḥ /
phullaphenasmitasyābdheḥ kurvāṇaḥ saṃnibhaṃ nabhaḥ
snuṣāvaiśasavṛttāntakathanakleśakampitam /
athāntaḥpuram abhyetya janakaṃ praṇanāma saḥ
adhomukhākhilajanaṃ śokaśalyahatotsavam /
pitur antaḥpuraṃ dṛṣṭvā sa vipriyam aśaṅkata
api jīvati sā tanvī virahārtā manoharā /
iti bruvāṇaṃ na yadā tam ūce kaś cid apriyam
tadā jagāda jananī putra jīvati te priyā /
gatā cūḍāmaṇiṃ prāpya kiṃ tu jīvitasaṃśaye
iti śrutvaiva sahasā sa papāta mahītale /
kīrṇahāralatāṃ kurvan sāśrudhārām iva kṣitim
tuṣāraśīkarasmeraharicandanavāribhiḥ /
sa labdhasaṃjñaḥ śanakair vilalāpāśrugadgadaḥ
anākāśaśaśāṅkaśrīr amanthāmṛtavāhinī /
ayatnaratnavaḍabhī kva sā kusumadhanvanaḥ
guruśāsanayantritena dūraṃ vrajatā bāṣpaniruddhalocanāyāḥ /
vihitā na dhṛtir mayā mṛgākṣyās tad ayaṃ me patitaḥ smarābhiśāpaḥ
dehi prativacaḥ subhru kva gatāsi manohare /
mayā pramādamūḍhena hariṇākṣī na rakṣitā
tvatsamāgamasaubhāgyaślāghyasya surasaṃsadi /
mameva martyalokasya tvadviyuktasya kā dyutiḥ
iti bruvāṇaḥ śanakaiḥ kāntāsaṃbhogasākṣiṣu /
udyāneṣu priyatamāṃ vicetuṃ svayam udyayau
vañcayitvā parijanaṃ sa rajanyām alakṣitaḥ /
gatvā vanāntaṃ babhrāma sameṣu viṣameṣu ca
tīvrarāgapiśācena mahatā sa vimohitaḥ /
unmatta iva papraccha cetanācetanān api
brūhi sakhe śukaśāvaka sakhyuḥ prāṇasakhīṃ nikhilendumukhīṃ tām / taddaśanacchadarāgavibhāge bimbaphale 'stu sadā tava bhogaḥ
haṃho haṃsa sitāṃsa śaṃsa nalinīlīlāvataṃsadyute
dṛṣṭā saurabhasadmapadmavadanā kiṃ kāntikallolinī /
yasyāḥ pīnapayodharāgraviluṭhanmuktākalāpasya sā
haṃsasyeva vibhāti romalatikā śaivālavallī cyutā
tasyeti tīvravyasanānubandhāt pralāpinaḥ praskhalataḥ same 'pi /
diśan prakāśaṃ dayayeva mārge śanair jagāhe gaganaṃ sitāṃśuḥ
śyāmāpater manmathabāndhavasya kāntaṃ sa dṛṣṭvāmbaracumbi bimbam /
saṃdarśitaṃ sasmitam indumukhyā mene mukhaṃ vyomavimānaśrṅgāt
mūkaṃ kalaṅkāṅkam avāptadoṣam avibhramaṃ hāsavilāsahīnaṃ /
cireṇa niścitya śaśāṅkam eva papraccha gacchan naranāthasūnuḥ
api tvayā kāntisakhī sakhe khe tulyekṣaṇā lakṣmaṃrgasya dṛṣṭā /
tavoditā yadvadanopamānasaṃbandhalabdhā jagati prasiddhiḥ
kathaṃ na kiṃ cit kathayaty ayaṃ me gatasya kāntākathanārthibhāvam / parārthasaṃpādanaśītalena kalāvatā kasya kṛto 'nurodhaḥ
api tvayā snigdhataḍitprakāśā ghanastanī kvāpi mayūra dṛṣṭā /
tvadbarhabhārasya suhṛt sa yasyā vicitramālyaḥ kabarīkalāpaḥ
bhujaṃga kac cid bhavatā bhujaṃgī dṛṣṭā kva cit sā vararatnacūḍā /
viṣacchaṭāḥ paśya yayā visṛṣṭā māṃ duḥsahe 'smin virahe dahanti
sāraṅga sā raṅgavilāsinī kiṃ dṛṣṭā tvayā manmathapārthivasya /
yasyāḥ kaṭākṣotpalasaṃvibhāgair vibhānti manye gahane hariṇyaḥ
api tvayā vibhramajanmabhumir vanaspate pallavapeśaloṣṭhī /
līlāvilolā lalanā vanānte lateva dṛṣṭā stabakāvanaṃrā
anena nūnaṃ vanakuñjareṇa sā rājarambhā parirambhalobhāt /
ākṛṣya nītā ghanasaṃnibhena saṃcchāditā vā śaśinaḥ kaleva
iti kānanakuñjeṣu tasyonmādapralāpinaḥ /
śokād iva vivarṇenduvadanā rajanī yayau
sa nāgabhavanāsannatīropāntatapovanam /
śanaiḥ praviśya papraccha maharṣiṃ valkalāyanaṃ
ihavirahavicintāśokaniśvāsamūrcchanmadanadahanadhūmaśyāmasaktaikaveṇī /
api śamitaśaśāṅkoddāmasaundaryadarpā munivara hariṇākṣī kinnarī kāpi dṛṣṭā
iti kāntāviyuktasya prāptasyonmādinīṃ daśām /
muniḥ śrutvā vacas tasya parijñāya tam abravīt
samāśvasihi viśramya saṃtāpas tyajyatām ayam /
dṛṣṭā sā tava kalyāṇī mayā mānasacandrikā
yūthabhraṣṭeva hariṇī nirapekṣāpi jīvite /
pāśākṛṣṭeva kariṇī dhāryate sā tvadāśayā
pāṇau śete vadanakamalaṃ prastare pallavānāṃ
tāpaklāntā taralavalanasraṃsinī gātralekhā /
āśābandhe dhṛtir iva mates tvadviyogākulāyās
tasyā naiva kva cid api manaḥ kiṃ tu viśrāntim eti
drumasya kinnarapateḥ sthitāhaṃ bhavane pituḥ /
āgantavyaṃ tvayā tūrṇam iti tvāṃ saṃdideśa sā
vīryasattvabalopāyadhairyotsāhavatām api /
agamye kinnarapure kramād vartma śaśaṃsa ca
idaṃ ca tvatkṛte dattaṃ tayā ratnāṅgulīyakam /
yasya snigdhaprabhābhyaṅgair diśo yānti piśaṅgatām
ity ānandasudhāsiktam uktvā dhairyāvalambanam /
aṅgulīyaṃ dadau tasmai mārgaṃ cākathayan muniḥ
pathā tadupadiṣṭena sopāyena nṛpātmajaḥ /
dhīraḥ pracakrame gantuṃ dhanadādhyuṣitāṃ diśam
sa siddhāṃ ghṛtapākena sudhāṃ pītvā mahauṣadhim /
labdharddhibalamāhātmyaḥ sāyudhaḥ prayayau śanaiḥ
ṛddhyā saṃnihitaṃ tasya sarvopakaraṇaṃ pathi /
abhūt sattvasahāyānāṃ svādhīnāḥ sarvasaṃpadaḥ
atha vidyādharavadhūvilāsahasitadyutim /
himavantam atikramya kukūlādrim avāpa saḥ
phalopahāraiḥ svīkṛtya tatra vānarayūthapam /
vāyuvegākhyam āruhya sa taṃ śailam alaṅghayat
athājapathanāmānam aticakrāma bhūdharam /
nihatyājagaraṃ ghoraṃ vighnasaṃgham iveṣunā
vīṇāsvanair vaśīkṛtya rākṣasīṃ kāmarūpiṇīm /
kāmarūpādrim ullaṅghya prayayau kinnarīpriyaḥ
balavān mudgarāghātanikhātaiḥ śastraśaṅkubhiḥ /
ekadhāraṃ tataḥ śailam ārurohātisāhasaḥ
athogrataram āruhya vajrakākhyaṃ sa parvatam /
gṛdhrarūpāṃ samālokya rākṣasīṃ piśitaiṣiṇīm
parivṛttena saṃcchannaḥ samāṃsamṛgacarmaṇā /
sa pādamūle tasyādres tasthau niścalavigrahaḥ
māṃsalubdhā tam utkṣipya gṛdhrarūpā niśācarī /
nidadhe śikharasyāgre bhoktuṃ bhīṣaṇavigrahā
mṛgacarma samutsṛjya tāṃ nihatya sa vīryavān /
nīrandhrakhadirākīrṇam prāpa khādirabhūdharam
praviśya tadguhāṃ lebhe śilāṃ vyasya mahauṣadhim / śītātapatamaḥsarparākṣasādibhayāpahām
sa yantraparvatau prāpya saṃghaṭtaiḥ prāṇahāriṇau /
yantrakīlaṃ śarāgreṇa chittvā cakre viniścalau
yantrakīlasamucchedair yantradvāraṃ vidārya saḥ /
chedanam yantracakraṃ ca yantrayuktau tathāyasau
tīvraprahārau puruṣau yantrameṣau ca duḥsahau /
yantrogradantaniṣpeṣau tathā makararākṣasau
ghorāndhakāragambhīraṃ guhākūpaṃ vilaṅghya ca /
tuṅgāṃ saritam uttīrya hatvā tatkūlarākṣasān
āśīviṣāvṛtajalāṃ pataṃgākhyāṃ ca nimnagām /
rodinīṃ ca nadīṃ tīre yasyāḥ kinnaraceṭikāḥ
kurvanti rodanaravair vighnaṃ tadgatacetasām /
tadvidhāṃ hāsinīṃ nāma hāsāpaḥrtacetasām
diśanti puline yasyā vyasanaṃ kinnarāṅganāḥ /
laṅghayitvāpagāś cānyā vetrāṃ prāpya nadīṃ tataḥ
kūlavetralatālambī tasyām atha titīrṣayā /
pavanapreritāṃ pāravetravallīm avāpa saḥ
tayā prāpya paraṃ pāram āśayevātidīrghayā /
dadarśa kinnarapuraṃ sphārasphaṭikamandiram
praviśya sa śanaiḥ prapya kāntāṃ kanakapadminīm /
tattīratarum āruhya tasthau ratnalatāvṛtaḥ
sa dadarśāmbujarajaḥpuñjaiḥ surabhipiñjaram /
hemakumbhair jalaṃ tatra nayantīḥ kinnarāṅganāḥ
kumbhotkṣepe śramārtāyās tatraikasyāḥ sametya saḥ /
hastālambena sāhāyyaṃ kṛtvā papraccha tārn śanaiḥ
mātaḥ kasya kṛte toyaṃ idaṃ yatnena nīyate /
yadbhaktyā gaṇyate nāyaṃ bhavatībhiḥ pariśramaḥ
iti tena priyagirā sā pṛṣṭā tam abhāṣata /
mādhuryadhuryasaundarye pakṣapātavatī kṣaṇāt
martyāmodāpanodāya sadā surabhivāribhiḥ /
pituḥ kinnararājasya girā snāti manoharā
tayeti kathitaṃ śrutvā sudhāsikta iva kṣaṇāt /
sa hemakumbhe cikṣepa tadabhijñāṅgulīyakam
snāntyās tatas tad abhihāri manoharāyāḥ kumbhāt papāta kucakumbhayuge 'ṅgulīyam /
yasyāṃśumatpratimaratnamayūkhalekhāḥ kṣipraṃ nakhakṣatavilāsatulām avāpuḥ
mūrtaṃ tataḥ svaṃ anurāgam ivākalayya
ratnāṅgulīyakam anaṅgakathāntaraṅgam /
sā kāntam āgatam avetya kutas tvayedaṃ
saṃprāptam ity avadad ucchaliteva dāsīm
tatas tām avadad dāsī devi puṣkariṇītaṭe /
sthitaḥ ko 'pi yuvā kāntaḥ pratyakṣa iva manmathaḥ
nikṣiptaṃ hemakumbhe 'sminn idaṃ tenāṅgulīyakam /
bhajate yatprabhāgarbham payaḥ kuṅkumakāntatām
iti tadvacanaṃ tanvī priyaṃ śrutvā manoharā /
niścitya dayitaṃ prāptam ānināya tayaiva tam
tayā guptatare nyastaṃ kāntam udyānamandire /
kumudvatīva śaśinaṃ gatvāpaśyan manoharā
parasparālokanavibhrameṇa viyogasaṃtāpanivedanena /
tayoḥ praharṣānubhavena lebhe śobhām aśeṣāṅgavatīm anaṅgaḥ
yad yat kiṃ cid virahasamaye cintayābhyastam antar
yad yat prauḍhapramadasuhṛdā manmathenopadiṣṭam /
yad yat premṇaḥ sadṛśam ucitaṃ yad yad autsukyarāśes
tat tat sarvaṃ praṇayasubhagaṃ dampatī cakratus tau
tataḥ pracchannavṛttāntaṃ lajjamānā manoharā /
nivedyādarśayat pitroḥ patiṃ bhūmimanobhavam
tataḥ kinnararājas tāṃ kopaprasphuritādharaḥ /
uvāca darśanapathaṃ parihṛtyātmajāpateḥ
aho pramādapatitā daivād anucite jane /
na vimuñcasi durvṛtte kṣālyamānāpi raktatām
yauvanāvanilāvaṇyaṃ spṛhaṇīyaṃ divaukasām /
bata prayātam etat te martyasnehena śocyatāṃ
udagragotraprabhavā ghanayauvananirbharā /
nimnage kṣobhavibhraṣṭā yātāsi sutarām adhaḥ
vidvadudvegajananī kulavailakṣyakāriṇī /
malinā khalavidyeva saṃmatāsi na kasya cit
rūpamātreṇa tuṣṭā tvaṃ yadi martyavaśaṃ gatā /
tat kiṃ na ramase hemanirmāṇapuruṣatviṣā
prabhāvaguṇahīnasya puṃsaś cārutarākṛteḥ /
ālekhyapuruṣasyeva saundaryaṃ bhittirañjanam
vadhyo me tvatpatiḥ pāpe hīnasaṃbandhalajjayā /
mukhaṃ draṣṭuṃ na śaknomi tvadyācñāptadivaukasām
satyaṃ utsāhayuktasya kulasyonnatiśālinaḥ /
jareva kila kāyasya kanyā saṃkocakāriṇī
iti sā bhartsitā pitrā tam uvāca natānanā /
asūtrahāraṃ kurvāṇā kucayor bāṣpabindhubhiḥ
kopād anucitaṃ tāta naitan māṃ vaktum arhasi /
na śrūyante prabhāveṇa kiṃ narāḥ kinnarādhikāḥ
garuḍasyāpi durlaṅghyām imām ullaṅghya yaḥ kṣitim /
prabhāvabhūmir āyāti manuṣyaḥ sa kathaṃ bhavet
guṇasaṃvādinī mūrtir bhavaty eva śaririṇām /
karoty ānanda saṃvādaṃ dyutir eva himatviṣaḥ
jātyā kiṃ kriyate tāta svabhāvānuguṇā guṇāḥ /
pūrṇendur amṛtasyandī kālakūṭasya sodaraḥ
bhavanty antarguṇāḥ ke cic channadoṣās tathāpare /
aparīkṣya na kartavyā maṇīnāṃ mūlyalaṅghanā
śrutvaitat kinnarapatis tat tatheti vicintya ca /
jāmātaraṃ samāhūya guṇajijñāsayābravīt
tvayā kāntyā jitās tāvad ete kinnaradārakāḥ /
saṃdarśitaprabhāvas tu divyasaṃbandham arhasi
atyāyataṃ śaravanaṃ kṛtvoddhṛtaśaraṃ kṣaṇāt /
vyuptam anyūnam uccitya punar dehi tilādhakam
saṃdarśaya dhanurvede dṛḍhalakṣyādikauśalam /
tataḥ kīrtipatākeyaṃ tavāyattā manoharā
ity aśakye 'pi kauṭilyāt preritas tena karmaṇi /
sarvaṃ kāntānurāgeṇa kumāraḥ kartum udyayau
mithyāśramakleśaphale pravṛttaṃ śarapāṭane /
taṃ vijñāya sahasrākṣaḥ pakṣapātād acintayat
kiṃ bhādrakalpiko bodhisattvo 'yaṃ pārthivātmajaḥ /
niyuktaḥ kinnarendreṇa niṣphale kleśakarmaṇi
asyāsmin samayāyāse kāryaṃ sāhāyyakaṃ mayā /
iti saṃcintya śakro 'sya karmaniṣpattim ādadhe
śatakratusamādiṣṭair yakṣaiḥ sūkararūpibhiḥ /
utpāṭite śaravane same vyuptaṃ tilādhakam
ekīkṛtaṃ samuccitya śakrasṛṣṭaiḥ pipīlakaiḥ /
kumāraḥ kinnarendrāya vismitāya nyavedayat
sa saptakanakastambhān saptatālān balorjitaḥ /
sūkarīcakrasaṃyuktān viddhvā niśitapattriṇā
śastrāstravikramakalāśilpaśaktim adarśayat /
yayāsya petur mukuṭe divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ
vismito 'pi prabhāveṇa tasya kinnarabhūpatiḥ /
punas tadvañcanāyaiva tāṃ tāṃ yuktim acintayat
dadhati vipulāścarye maunaṃ hasanti satāṃ stutau
malinavadanāḥ kīrtyutkarṣe vrajanti vivāditām /
api guṇaśatair nārādhyante viruddhadhiyaḥ paraṃ paraparibhavakṣobhārambhasthirābhiniveśinaḥ
sa tam ūce prabhāvo 'yaṃ divyaḥ prakaṭitas tvayā /
prajñāprakarṣam adhunā saṃdarśayitum arhasi
abhinnavarṇarūpāṇāṃ tulyābharaṇavāsasām /
kinnarīṇāṃ sthitāṃ madhye gṛhāṇa nijavallabhām
ity uktas tena sa punaḥ kinnarīśatapañcakam /
tulyavarṇavayoveśaṃ dadarśāvyagram agrataḥ
tāsāṃ madhye parijñāya sa jagrāha manoharām /
vallarīvanasaṃcchannāṃ bhrṅgaś cūtalatām iva
devo 'yam iti niścitya tatas taṃ kinnareśvaraḥ /
tuṣṭas tasmai dadau divyaratnaiḥ saha manoharām
ślāghyopabhogavibhavaiḥ pūjitas tena sādaram /
jāyāsakhas tam āmantrya kumāraḥ svapuraṃ yayau
manoharāgragaṃ putraṃ prāptam ālokya bhūpatiḥ /
rākendudarśanodbhūtaḥ sudhāmbudhir ivābabhau
putraṃ tataś caritacandrasitātapatre rājye 'bhiṣicya paritāpaharaṃ prajānāṃ /
saṃtoṣaśītalavivekasukhābhirāmāṃ chāyām asevata nṛpaḥ praśamadrumasya
prāptābhiṣekaṃ sudhanam prabhāte taṃ saptaratnāni pṛthupratāpam / navaprabhāvaprabhubhāvabhītyā sevānivāsārtham ivopajagmuḥ
sa bodhisattvaḥ sudhano 'ham eva yaśodharā sāpi manoharābhūt
tadviprayogavyasanānalārtiḥ kāmānubandhād iyatī mayāptā
tasmāt kāmaḥ kamalavadanānetraparyantavāsī
varjyaḥ sadbhiḥ śamaṃrgavadhūbandhakeliḥ kirātaḥ / sphūrjatpuṣpaprasarajarajaḥpuñjahālāhalāgrair
lokaḥ śokavyasanaviśikhair mohanair yena viddhaḥ
iti bhikṣugaṇaḥ svayaṃ jinena svakathāṃ tāṃ viniveditāṃ niśamya /
sarasaṃ pṛthumūlam eva mene śataśākhasya manobhavam bhavasya
Original text: Sudhanakinnaryavadāna · Edition: Martin Straube: Prinz Sudhana und die Kinnarī - Eine buddhistische Liebesgeschichte von Kṣemendra. Texte, Übersetzung, Studie. Marburg 2006 (Indica et Tibetica, 46) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0