Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sudhanakinnaryavadāna · Chapter 64

64.1

Sudhanakinnaryavadāna
from: Kṣemendra: Avadānakalpalatā (Avadāna 64) = KAvk_64
abhinavakisalayakomalamanasām api kuliśakaṭhinadhairyāṇām /
mahatāṃ maṇivimalānāṃ api bhavati na rāgasaṃkrāntiḥ

64.2

śākyālaye darśanam eva pitrā sarvānukampī bhṛśam arthyamānaḥ
yadā yadānandasudhārasendur viveśa śāstā nijarājadhānīṃ

64.3

tadā tadā harmyagatā mṛgākṣī karṇāvataṃsīkṛtanetrakāntiḥ /
kāntyā diśāṃ vismayam ullikhantaṃ yaśodharā taṃ dayitaṃ vilokya

64.4

tatsaṃgamāliṅganayor nirāśā bhrāntākhilāśā viṣamūrcchiteva /
dhṛtiṃ vayasyām iva vārayantīṃ nirasya saudhāt tanum utsasarja

64.5

yadā yadā pallavapeśalāṅgī dehaṃ samutsṛṣṭavatī satī sā /
tadā tadā manmathamohitāṃ tāṃ dayārdracakṣur bhagavān rarakṣa

64.6

tataḥ kadā cid bhagavān vanānte tatkautukād bhikṣugaṇena pṛṣṭaḥ /
jagāda dantadyuticandrikābhir nivārayan rāgam ivādharasya

64.7

yaśodharā madviraheṇa nityaṃ karoti yat sāhasam etad ārtā /
haranti dhairyaṃ vitaranti mohaṃ eṣa svabhāvaḥ smaravibhramāṇāṃ

64.8

mayāpi tasyā viraheṇa pūrvaṃ janmāntare māravimohitena /
saṃsaktasaṃtāpanimittabhūtaḥ khedaḥ prabhūtavyaśano 'nubhūtaḥ

64.9

purā jitāmarapure satpure hastināpure /
rājā dhanābhidhāno 'bhūn nidhānaṃ guṇasaṃpadāṃ

64.10

bhujenāliṅgitā bhūmiḥ kṛtā kaṇṭhe sarasvatī /
lakṣmīḥ prasādhitā yena kīrtir eva pravāsitā

64.11

rāmāyāṃ tasya jāyāyāṃ tanayaḥ sudhanābhidhaḥ /
abhavat sahasaṃjātanidhānaśataviśrutaḥ

64.12

sarvavidyākumudinīvikāsarasikaḥ sadā /
kalāvān nirmalarucir yaḥ pūrṇendur ivābabhau

64.13

babhūva tasya bhūbhartur bhūpatir bhūmyanantaraḥ /
mānī mahendrasenākhyaḥ prakhyātapṛthuvikramaḥ

64.14

tena duḥsahadaṇḍena sarvasarvasvahāriṇā /
akālakālakalpena pīḍitāḥ śuśucuḥ prajāḥ

64.15

tasyādharmapravṛttasya nivṛttasukṛtotsave /
tīvropatāpasaṃtapte pure na vavṛṣur ghanāḥ

64.16

pratikūle mahīpāle tatra durbhikṣaviplavaḥ /
babhūva vyasaneṣv eva bhavanti vyasanodayāḥ

64.17

tataḥ kleśaviśeṣārtāḥ sarve puranivāsinaḥ /
kupativyasanodvegād ekībhūtā vyacintayan

64.18

rājñā doṣākareṇeyaṃ jaḍena janatā param /
pratyagrakarapātena nalinīva nimīlitā

64.19

eṣa durvyasanī nityam asatyāmātyasaṃmataḥ /
asmān nipīḍya puṣṇāti viṭaceṭakagāyanān

64.20

kaṣṭā tatrāpy anāvṛṣṭiḥ pāpaśāpena bhūpateḥ /
durbhikṣajananī jātā janasaṃkṣayasākṣiṇī

64.21

sutīkṣṇaḥ kṣmāpālaḥ kharamukharamūrkhaḥ parijanaḥ
kadaryāś cāmātyāḥ kaṭukapaṭakauṭilyapaṭavaḥ /
padasthāḥ kāyasthā viṣamamukharogāḥ prakupitāḥ
kathaṃ sahyaḥ so 'yaṃ kṛpaṇadalano dāruṇagaṇaḥ

64.22

dhanaḥ śrimān kṣitipatiḥ śrūyate rāṣṭravardhanaḥ /
gacchāmas tatpuraṃ so 'smān vatsalaḥ pālayiṣyati

64.23

apatyam iva rāṣṭraṃ yaḥ sadā paśyati bhūpatiḥ /
viṣaye jīvyate tasya janakasyeva veśmani

64.24

iti niścayam ādhāya yayus te hastināpuraṃ /
tyājyaḥ kāyo 'pi sāpāyaḥ kiṃ punar deśasaṃśrayaḥ

64.25

jñātvā mahendraseno 'pi svapuraṃ nirjanaṃ nṛpaḥ /
tīvrānutāpaḥ sāmarṣaṃ mahāmātyān abhāṣata

64.26

dhanasya dhanino rājñaḥ puraṃ matpuravāsinaḥ /
prayātā iti naś cāraiḥ kathitaṃ gūḍhacāribhiḥ

64.27

durbhikṣakhinnā yadi te yātā mama ripoḥ puram /
tat sarvatra bhavanty eva paryāyair devaviplavāḥ

64.28

atha vā rājadoṣena gatās te sukhavāñchayā /
viṣṭidaṇḍakaronmuktaḥ kasya rājñaḥ pure janaḥ

64.29

prāyaḥ paricitadveṣāt sadā navanavaiṣiṇaḥ /
dūrastha eva sarvasya sarvo bhavati vallabhaḥ

64.30

asmadabhyadhikaḥ ko 'sau tasya bhūmipater guṇaḥ /
pareṣāṃ harate yena mugdhā jāyā iva prajāḥ

64.31

upāyaś cintyatāṃ tāvat tasya darpapraśāntaye /
samṛddhikāraṇaṃ yac ca tadvighāto vidhīyatāṃ

64.32

iti rājavacaḥ śrutvā mahāmātyā babhāṣire /
śrūyatāṃ deva yenāsau rājā dhanajanorjitaḥ

64.33

viṣaye nāgarājo 'sti citro nāma bahūdakaḥ /
tasya kṣitipater mūrtaḥ puṇyabaddha ivodayaḥ

64.34

akāle sasyaniṣpattis tatprabhāveṇa jāyate /
kṛṣisaṃpattimūlāś ca bhūbhujāṃ sarvasaṃpadaḥ

64.35

tasmād vidyābalān nāgaḥ sa hartuṃ yadi śakyate /
tadā yānti svayaṃ tasya prajās tvām eva saṃśrayam

64.36

dīptamantrabalaṃ kaṃ cit tasmād anviṣya sādhakam /
nāgarājasya haraṇe kriyatāṃ tūrṇam udyamaḥ

64.37

ity amātyavacaḥ śrutvā tathety āha mahīpatiḥ /
svaguṇādhānavikalāḥ paradoṣodyatāḥ khalāḥ

64.38

tataḥ prabhūtakanakapradānapaṇaghoṣaṇām /
kṛtvā te mantriṇaḥ prāpur nāgabandhanamantriṇam

64.39

sa tair vidyādharo nāma suvarṇārpaṇasaṃvidā /
prārthitaś citram ānetuṃ prayayau hastināpuram

64.40

tatra kānanaparyante snigdhaśyāmalapādape /
bhavanaṃ bhogināṃ bhartuḥ sa dadarśa nabhaḥprabham

64.41

valadbakulamālāyā vilasattilakaśriyaḥ /
vanalakṣmyā ivāsannamaṇḍanaṃ maṇidarpaṇam

64.42

tad vilokyāmalajalaṃ spṛhāmalinamānasaḥ /
mantrānudhyānasaṃnaddhaḥ siddhyai digbandham ādadhe

64.43

digbandhe vihite tena vratenātyugratejasā /
śirovyathā nāgapater abhūt taptaphaṇāmaṇeḥ

64.44

athādṛśyaḥ samutthāya taṃ dṛṣṭvā mantrasādhakam /
kampamānaḥ phaṇipatir bandhatrāsād acintayat

64.45

babhrubhrūśmaśruśabalas taḍitkapilalocanaḥ /
akālakālasaṃkāśaḥ kulaṃ hantuṃ mamāgataḥ

64.46

vane saṃprati digbandhaḥ kṛto 'nena durātmanā /
badhnāty eṣa na yāvan māṃ tāvad yuktikramaḥ kṣamaḥ

64.47

tīropānte vasaty asmin maharṣir valkalāyanaḥ /
jāne so 'pi na me sādhu paritrāṇe pragalbhate

64.48

tasyāśramapade yo 'sau paricaryāparaḥ sadā /
lubdhakaḥ padmako nāma sa me saṃrakṣaṇakṣamaḥ

64.49

iti niścitya manasā sa gatvā lubdhakāntikam /
svavṛttāntaṃ nivedyāsmai bandharakṣām ayācata

64.50

sādhakasya vadhāyaiva nāgarājena so 'rthitaḥ /
dhanvī taṃ deśam abhyetya mantradhīraṃ vyalokayat

64.51

asminn avasare mantrasādhako 'pi hutānalaḥ /
ākṛṣṭiṃ nāgarājasya vidadhe bandhanotsukaḥ

64.52

mantrākṛṣṭe phaṇipatau kṣaṇaṃ tadbhavanodakam /
saviṣādaṃ rurodeva prodyadbudbudagadgadam

64.53

saṃtrāsavihvalabhujaṅgavadhūviṣādaniśvāsavegavihitojjvalaphenamālam /
rakṣārthanām iva cakāra taraṅgahastasaktāñjali prabalakampavilolam ambhaḥ

64.54

ātte vidyābalāt tena nāge garudatejasā /
saṃkocakuṭilābhoge kṣipte ca jalabhājane

64.55

taṃ hemalubdhaṃ bāṇena trāsasaṃdigdhalocanam /
vivyādha dhanur ākṛṣya viṣadigdhena lubdhakaḥ

64.56

magnabāṇaṃ tam abhyetya bhūyastyaktabhujaṅgamaṃ /
karālakaravālena viśiraskaṃ cakāra saḥ

64.57

sā vidyābandhakī tasya lobhād anyopayoginī /
abhūt siddhāpi mugdhasya svavināśāya kevalam

64.58

yuktāḥ paropatāpāya vidyāvibhavaśaktayaḥ /
sahasaiva vimūḍhānāṃ vinaśyanti sahāsubhiḥ

64.59

tataḥ praharṣasaṃpūrṇaḥ kṛtajñaḥ phaṇināyakaḥ /
taṃ nināya svabhavanaṃ lubdhakaṃ snehalubdhadhīḥ

64.60

tatra ratnalatodyānavimānamaṇiveśmasu /
abhyarcyamānaś citreṇa kaṃ cit kālam uvāsa saḥ

64.61

kadā cid atha nāgena pūjyamānaṃ savismayaḥ /
vidyuddāmopamaṃ pāśam amoghākhyaṃ dadarśa saḥ

64.62

taṃ dṛṣṭvā tatprabhāvaṃ ca śrutvā nāganiveditam /
yatnāt tadarthanāṃ cakre lubdhako lubdhamānasaḥ

64.63

ajayyaṃ samarodyoge surāṇām api bandhanaṃ /
taṃ jīvitādhikaṃ tasmai dadau prītyā phaṇīśvaraḥ

64.64

tatas taṃ pāśam ādāya citram āmantrya lubdhakaḥ /
uttīrya nāgabhavanāl labdhārthaḥ svapadaṃ yayau

64.65

nāgaprabhāvasaṃprāptāṃ ciraṃ bhuktvā sa saṃpadam /
putrāyotpalakākhyāya pāśaṃ dattvā vyapadyata

64.66

pālayan pitur ācāraṃ so 'pi lubdhakumārakaḥ /
munes tasya kulasthityā paricaryāparo 'bhavat

64.67

tataḥ kadā cit sa muner viśrāntasya sthitaḥ puraḥ /
śuśrāva kākalīgītaṃ kīrṇaṃ karṇarasāyanam

64.68

gītaśravaṇaniṣpandanilīnahariṇaṃ vanam /
citranyastam ivālokya so 'pṛcchad vismito munim

64.69

kamalābandhasaṃruddhamadhupadhvanisodaraḥ /
kuto 'yaṃ kokilālāpalalitaḥ śrūyate svanaḥ

64.70

iti lubdhakaputreṇa pṛṣṭas taṃ munir abravīt /
gāyanti madhurālāpam etaṃ kinnarakanyakāḥ

64.71

drumasya kinnarapateḥ kanyā kanyāśatair vṛtā /
pañcabhir nāgabhavane krīḍaty eṣā manoharā

64.72

śrutvaitat kautukākrāntaḥ sa punar munim abhyadhāt /
api śaknoti puruṣaḥ prāptuṃ kinnarakanyakām

64.73

tam uvāca munir yasya bhavet pāśaḥ karāgragaḥ /
amoghākhyaḥ sa śaknoti hartuṃ kinnarakāminīm

64.74

etad ākarṇya sotsāhas taṃ praṇamyātha lubdhakaḥ /
prayayau pāśam ādāya bhogīndrabhavanāntikam

64.75

tatra kelivilāsāṅkaṃ so 'paśyat kinnarīgaṇam /
bibhrāṇam anilālolahemavallīvanaśriyam

64.76

madbye snānotthitāṃ tāsāṃ sa dadarśa manoharām /
smarasyeva trinetrāgninirvāṇajaladevatām

64.77

anaṅgavibhramārambhanirbharormiṇi yauvane /
majjataḥ śaiśavasyeva kurvāṇām avalambanam

64.78

mekhalābaddhasaṃnaddhadivyāmbaramanoramām /
jalakelikalāsaktasphāraphenāvalīm iva

64.79

lāvaṇyaprasṛteneva pravāhena mahīyasā /
harantīṃ tārahāreṇa śaśiśubhraniśāśriyam

64.80

kalayantīṃ jalollīḍhāṃ līlāpattralatāṃ punaḥ /
karṇābharaṇaratnāṃśukalāpena kapolayoḥ

64.81

kastūrīlekhayā sakhyā likhyamānalalāṭikām /
kalaṅkakalanāklaibyaṃ śamayantīṃ himatviṣaḥ

64.82

tāṃ dṛṣṭvā vismayāveśapāśenākṛṣṭamānasaḥ /
cakre pāśam amoghākhyaṃ sajjaṃ sapadi lubdhakaḥ

64.83

tataḥ saṃtrāsataralāḥ sahasā hariṇekṣaṇāḥ /
kinnaryo divam utpetuḥ pāśahastaṃ vilokya taṃ

64.84

laghuhastatayā kṣiptvā pāśaṃ cakitalocanām /
manoharāṃ sa jagrāha hariṇīm iva lubdhakaḥ

64.85

sā pāśavivaśā tena kṛṣṭā kaṣṭadaśāṃ śritā /
kim etad iti nājñāsīt kṣaṇamūrcchānimīlitā

64.86

yūthabhraṣṭeva hariṇī svajanālokanāśayā /
nirīkṣamāṇā kakubhaḥ sā saṃbhrāntā tam abhyadhāt

64.87

muñca muñca dṛḍhākṣiptāṃ mā sprākṣīḥ parirakṣa mām /
krūrā api bhavanty eva śokārtiṣu kṛpālavaḥ

64.88

lobhād anuttamapadaprayuktā divyakanyakā /
sadyaḥ pradīptā vidyeva nirdahaty eva sādhakam

64.89

māṃ vicārya dhiyā dhīmann ucitāya prayacchataḥ /
bhaviṣyati tavāvaśyam mahān dharmadhanāgamaḥ

64.90

pīḍāṃ pāśakṛtām etāṃ na sahe muñca bandhanam /
svayaṃ vrajāmy ahaṃ tatra yatra te 'bhimatā gatiḥ

64.91

divam utplutya gacchāmi na tv ahaṃ muktabandhanā /
yadvaśān me gatir vyomni cūḍāratnaṃ gṛhāṇa tat

64.92

ity uktaḥ sa tayā sāsraṃ prayātaḥ karuṇārdratām /
cūḍāmaṇiṃ samādāya pāśaṃ muktvā jagāda tām

64.93

samāśvasihi kalyāṇi na śokaṃ kartum arhasi /
na nāmānucitāya tvāṃ prayacchāmi nijecchayā

64.94

asti rājasutaḥ śrīmān guṇaratnamahodadhiḥ /
pūritāḥ kakubhaḥ sarvā yena kīrtyamṛtormibhiḥ

64.95

sa vidyāvadanādarśaḥ kalākelivibhūṣaṇaḥ /
suvṛttaḥ sudhano nāma nijavaṃśaviśeṣakaḥ

64.96

sa te samucitaḥ subhru vibhramābharaṇaṃ bhuvaḥ /
tyāgopabhogasubhagaḥ sukhotsava iva śriyaḥ

64.97

surakinnaragandharvavidyādharavilāsinām /
yaḥ kharvīkurute garvam urvarāśarvaripatiḥ

64.98

iti tena kṛtāśvāsā bandhuvargaviyoginī /
kurarīvātikaruṇaṃ vilalāpa manoharā

64.99

atrāntare vindhyataṭīṃ mṛgayākelikautukī /
prasthitaḥ sudhano dhanvī śanais taṃ deśam āyayau

64.100

rathanemisvanais tasya pranṛttaśikhimaṇḍalī /
vanalakṣmyāḥ kṣaṇaṃ lebhe lolanīladukūlatām

64.101

sa kapolapraṇayibhir babhau svedodabindubhiḥ /
saṃkrāntaiḥ kuṇḍalaprānte kāntamuktāphalair iva

64.102

syandanāśvakhuroddhūtaṃ dantadīdhitibhiḥ puraḥ /
harann iva rajaḥpuñjaṃ vyājahāra sa sārathim

64.103

aho manoratheneva rathenānilaraṃhasā /
dūrojjhitā svasainyena kiyatī laṅghitā kṣitiḥ

64.104

etā bālānilollāsalolapippalapallavāḥ /
haranti haritacchāyāṃ hariṇābharaṇā bhuvaḥ

64.105

etā bālapravāloṣṭhyaḥ stabakastanabandhurāḥ /
sotkaṇṭhā iva jṛmbhante mañjaryaḥ śvasanākulāḥ

64.106

imā marakataśyāmaśaṣpasaṃcayakañcukāḥ /
rājante kausumarajorañjitā vanarājayaḥ

64.107

etā vivalitagrīvā hariṇyas trāsavidrutāḥ /
nīlotpalavanānīva sṛjanti taralekṣitaiḥ

64.108

ete niśākarakarāṅkurakāntadantāḥ pallīpatipraṇayiṇīstanatulyakumbhāḥ /
paśyanti dantiśiśavaḥ parito rathaṃ me nemisvanāpaḥrtacāpalalīnakarṇāḥ

64.109

ete nirmalanarmadāparisaravyājṛmbhivallīvalat-
puṣpoddāmamadhūtsavapraṇayinaḥ kṣībā ivāghūrṇitāḥ /
saṃnaddhāḥ śabarīnitambavilasanmāyūrapattrāvalī-
līlāndolananarmavibhramakalābandheṣu vindhyānilāḥ

64.110

iti bruvāṇaḥ kalayan vanalakṣmīṃ nṛpātmajaḥ /
śuśrāva nirjane kīrṇaṃ kinnaryāḥ karuṇaṃ svanam

64.111

śrutvaiva kautukākṛṣṭas tatsamīpaṃ kṛpānidhiḥ /
so 'bhyetya sadguṇādarśas tāṃ dadarśa mṛgīdṛśam

64.112

yācamānām paritrāṇaṃ lubdhakaṃ sāśrulocanām /
vanecarabhayodvignām iva kānanadevatāṃ

64.113

anveṣṭuṃ lubdhakākṛṣṭaṃ svam aṅkaṃrgam āgatām /
khinnām iva vanabhrāntyā lakṣmīṃ hariṇalakṣmaṇaḥ

64.114

tāṃ vilokya sa sāścaryarūpātiśayavismitaḥ /
abhilāṣapaṭe kṣipraṃ citranyasta ivābhavat

64.115

so 'cintayad aho ramyanirmāṇābhyāsakāriṇaḥ /
asmin mukhasamullekhe rekhāpariṇatir vidheḥ

64.116

durlabhā bhogibhavane martyaloke kathaiva kā /
manye lāvaṇyamudreyaṃ svarge 'py abhinavoditā

64.117

tāruṇyena nipītaśaiśavatayā sānaṅgaśṛṅgāriṇī
tanvaṅgyā sakalāṅgasaṃgamasakhī bhaṅgir navāṅgīkṛtā /
niḥsaṃrambhaparākramaḥ pṛthutarārambhābhiyogaṃ vinā
sāṃrājye jagatāṃ yayā vijayate devo vilāsāyudhaḥ

64.118

iti vismayagarbheṇa sābhilāṣeṇa cakṣuṣa /
tāṃ pibantam ivābhyetya praṇamya prāha lubdhakaḥ

64.119

kulakalpadrumasyeyaṃ drumasya dayitā sutā /
deva kinnararājasya pāśenāpaḥrtā mayā

64.120

ānītā tvatkṛte divyakanyaiṣā pratigṛhyatām /
tvam evāsyā guṇodāra bhartā bhuva ivocitaḥ

64.121

asyāś cūḍāmaṇir ayaṃ mayā svecchāgatipradaḥ /
gṛhītas tadvirahitā neyaṃ yāti vihāyasā

64.122

rakṣyo maṇir ayaṃ nāsti datte 'smin saṃgamo 'nayā /
ity uktvāsmai dadau kanyāratnaṃ ratnaṃ ca lubdhakaḥ

64.123

gṛhītā rājaputreṇa sā mahīṃrgalakṣmaṇā /
sudhāsikteva tatyāja svadeśavirahānalam

64.124

utkaṇṭhālokanālolāṃ tāṃ bālahariṇīm iva /
babandha lubdhakatyaktāṃ rāgavāgurayā smaraḥ

64.125

kinnarīṃ ratham āropya ratnair āpūrya lubdhakam /
harṣapūrṇaḥ svanagaraṃ pratasthe pārthivātmajaḥ

64.126

sa hastināpuraṃ prāpya nivedya svakathāṃ pituḥ /
harṣād vismayinā tena vivāhe vihitotsavaḥ

64.127

sukṛtair bhogyatāṃ yātāṃ mūrtām iva śaśiśriyam /
antaḥpurapraṇayiṇīṃ cakre kinnarakanyakām

64.128

dadhatā madhupeneva tenādharamadhuspṛhām /
spṛṣṭā natamukhāmbhojā cakampe nalinīva sā

64.129

maune 'pi kathitotkaṇṭhāṃ muhuḥ kampe 'pi niścalām /
vailakṣye 'pi sphuṭallakṣmīṃ tasyāḥ prītiṃ tatāna saḥ

64.130

sa śanair adharāsvāde dattvā dantavibhīṣikām /
vinidrābjadṛśas tasyā maunamudrāṃ avārayat

64.131

nīvīmokṣe niṣedhe ca dampatyoḥ paṇipadmayoḥ /
vivāda iva sotkampaṃ kaṅkaṇasvanayor abhūt

64.132

sa rāgapallavas tasya vilāsasmitapuṣpitaḥ /
kāntākucaphalāṅko 'bhūd bhogyaḥ saṃbhogapādapaḥ

64.133

atrāntare dākṣiṇātyau viprau kapilapuṣkarau /
ājagmatur vṛttikāmau dhanasya nṛpateḥ sabhām

64.134

tau vidyātiśayaślāghyau paurohityam avāpatuḥ /
kapilaḥ kṣitipālasya rājaputrasya cāparaḥ

64.135

tayoḥ spardhānubandhena sadā vivadamānayoḥ /
ekadravyābhilāṣeṇa vidveṣaḥ samajāyata

64.136

dveṣadoṣeṇa mātaṅgayogyanirghātayos tayoḥ /
vidadhe madalekheva vidyā malinatām mukhe

64.137

yeṣāṃ vastuvivekinī guṇasakhī lokaprakāśonmukhī
vidyādīpaśikhā karoti viṣamaṃ dveṣāndhakāraṃ puraḥ /
te mohopahatā vicārarahitāḥ saujanyajanyāhitā
dagdhāś candanacandrakāntakamalasyandodgatenāgninā

64.138

śrutismṛtivivādeṣu puṣkareṇa pade pade /
nigṛhyamāṇaḥ kapilaḥ kopatāpād acintayat

64.139

mandābhyāsaṃ dṛḍhābhyāsas tīkṣṇas tīvramadoddhataḥ /
sadā saṃsadi mām eva nayaty eṣa vilakṣatām

64.140

prajñā vañcakavṛttāya śrutaṃ darpajvarāya ca /
dhanaṃ dharmaniṣedhāya bhavaty adhamacetasām

64.141

dṛptaḥ paribhavaty eṣa rājaputrāśrayeṇa mām /
tasmād āśrayam evāsya śrīmūlam praharāmy aham

64.142

nidhane rājaputrasya yuktyupāyena kena cit /
yuktaḥ kartuṃ prayatno me mānamlāniṃ kathaṃ sahe

64.143

ity ugrapāpasaṃkalpas tasya dveṣāt samudyayau /
nāsti tat pātakaṃ loke yan na kurvanti matsarāḥ

64.144

kathaṃ paśyati sadvartma sa sadā vyathitāśayaḥ /
dattaṃ nayanayor yena tīvrāmarṣaviṣāñjanam

64.145

rāgaḥ pāpaṃ paramam adhikaṃ darpapāpaṃ tato 'pi
krodhāt pāpaṃ jagati na paraṃ duḥsahaṃ lobhapāpam /
yāvān eṣa vyasanini jane gaṇyate pāpavargaḥ
pāpāṃśasya spṛśati na tulāṃ so 'pi vidveṣasūteḥ

64.146

tataḥ kadā cin meghākhyaṃ krūraṃ karvaṭavāsinam /
visṛṣṭasainyahantāraṃ sāmantam apakāriṇam

64.147

śrutvā narapatiḥ kopāc caturthopāyaniścaye /
amātyānāṃ anumate kumāram idam abravīt

64.148

kumāra gamyatāṃ tūrṇam ucchettuṃ tarasā ripum /
kramopapannaṃ sāṃrājyaṃ niḥśalyam idam astu te

64.149

ayaṃ te samarārambhe prabhāvābharaṇo bhujaḥ /
ālānastambhatāṃ yātu jagadvijayadantinaḥ

64.150

meghe bhūbhṛtkulākrāntisaṃrambhābhyadhikodaye /
hate tava pratāpasya nirvighnāvaraṇā diśaḥ

64.151

durbalaiḥ kiṃ hatair anyaiḥ sāmantair antavāsibhiḥ /
dṛptaḥ sa eva hantavyas tadvadhe sarvasiddhayaḥ

64.152

kiṃ kautukaṃ yadi hariḥ karicakravālaṃ
āhanti daivavihitam nijam eva bhojyam /
pañcānanaṃ yadi bhinatti nakhāṭṭahāsaṃ
tat tasya pauruṣakathāpatham eti śauryam

64.153

iti pitrā samādiṣṭaḥ samīhitaraṇotsavaḥ /
kinnarīvirahālolaḥ so 'bhūd dolākulaḥ kṣaṇam

64.154

acirāgamanākhyānair yatnair āśvāsya vallabhām /
jananīṃ svairam abhyetya praṇipatya jagāda saḥ

64.155

duhitā śakrakalpasya kinnarendrasya māninī /
pālyā virahaśokārtā madvātsalyadhiyā tvayā

64.156

asyāś cūḍāmaṇir ayaṃ rakṣyaḥ svecchāgatipradaḥ /
dātavyaḥ sarvathā mātar nānyatra prāṇasaṃśayāt

64.157

ity uktvā jananīhaste kāntaṃ kāntāśikhāmaṇim /
nikṣipya sa yayau tūrṇaṃ sainyācchāditadiṅmukhaḥ

64.158

tasya vājivrajoddhūtarajaḥpuñjaghanodayaḥ /
prayayau rājahaṃsānāṃ saṃtrāsāyāsahetutām

64.159

dūraṃ prayāte dayite viraheṇa manoharā /
babhūva bālanalinīpalāśaśayanāśrayā

64.160

sotkaṇṭhāyā divasagaṇanārambhanityābhiyoge
saṃkhyālekhāsaraṇim avanau kampalolaṃ likhantyāḥ /
tasyāḥ pāṇau nipatitaraṇatkaṅkaṇe tānavena
kṣipraṃ muktāvalayakalanām aśrudhārā cakāra

64.161

dveṣaḥ puṣpaśare sukhe vimukhatā dehe 'pi niḥsnehatā
patyau dhyānaparāyaṇatvam aniśaṃ tannāmamantro japaḥ /
śayyā bhūmitalaṃ tathāpi sutanos tāpakṣatir nābhavan
nūnaṃ niścalalīnarāgamanasāṃ muktir na tīvravrataiḥ

64.162

līnā sphaṭikaparyaṅke haricandanapāṇḍurā /
candralekheva sā tanvī jyotsnāmadhyagatā babhau

64.163

kadā cid atha bhūpālaḥ svapnadarśanaśaṅkitaḥ /
purohitaṃ samāhūya papraccha kapilaṃ rahaḥ

64.164

dṛṣṭaṃ adya mayā svapne niruddhaṃ śatrubhiḥ puram /
pāṭitodarakṛṣṭaiś ca mamāntraiḥ pariveṣṭitam

64.165

svapnasyāsya vipākārhaṃ phalaṃ brūhi mahāmate /
vicintaya śubhodarkām ucitāṃ ca pratikriyām

64.166

iti pṛṣṭaḥ kṣitīśena kṣaṇam antaḥ purohitaḥ /
bhaktidambhadhṛtadhyānaḥ samīhitam acintayat

64.167

upāyo 'yaṃ mayā diṣṭyā prāptaḥ suciracintitaḥ /
puṣkarasyāśrayocchittyai rājaputravināśane

64.168

priyā manoharā jyeṣṭhaṃ jīvitaṃ tasya kinnarī /
abhāve niyataṃ tasyā na sa jīvati duḥkhitaḥ

64.169

iti saṃcintya śanakair mithyākhedaviṣādavān /
abhyadhād vasudhādhīśam ahitaiṣī purohitaḥ

64.170

duḥsvapno 'yaṃ tvayā deva hṛdayākampanaḥ param /
dṛṣṭaḥ spaṣṭaṃ phalaṃ tasya duḥsahaṃ katham ucyate

64.171

prabhubhaktivratasthānāṃ doṣeṣv avihitātmanām /
na karṇakaṭukaṃ vaktuṃ niṣedho 'sti hitaiṣiṇām

64.172

rājyāt bhraṃśaḥ śarīrād vā svapnasyāsya phalaṃ sphuṭam /
śaṅkāvirahitaiḥ kāryaḥ pratīkāro 'tra bhūtaye

64.173

puṣkariṇyāṃ kratukṣetre pūrṇāyāṃ paśuśoṇitaiḥ /
snātas tvaṃ mārjito viprair bhūriratnasuvarṇadaḥ

64.174

kinnarīmedasā vahniṃ hutvā kuśalam āpsyasi /
antaḥpure snuṣā te 'sti kinnarī na tu durlabhā

64.175

iti tasya vacaḥ śrutvā krūraṃ pātakakūṇitaḥ /
nṛśaṃsavṛttasaṃtrastas tam abhāṣata bhūpatiḥ

64.176

nijajīvitarakṣāyai kathaṃ strīvadham utsahe /
kinnarīvirahe 'vaśyaṃ na ca jīvati me sutaḥ

64.177

iti bhūmibhujā tasya pratyākhyāte samīhite /
taṃ pāpābhiniveśena punaḥ prāha purohitaḥ

64.178

aho rājan na jānīṣe dhīmān api janasthitim /
trivargasādhanaṃ tyājyam na rājyaṃ na ca jīvitaṃ

64.179

arthā iva svajanamitrakalatraputrā naṣṭāḥ sthitasya puruṣasya punar bhavanti /
ucchvāsamātravirahe gatajīvitasya tatkālasaṃnihitam apy asad eva sarvam

64.180

tyajyante jīvitasyārthe nijadeśapriyātmajāḥ /
jīvitād aparaṃ rājañ jīvaloke 'sti na priyam

64.181

iti jīvitalobhāya tena nānānidarśanaiḥ śanaiḥ /
pratāritaḥ pāpaṃ rājā yuktam amanyata

64.182

tataḥ susambhṛtārambhe pravṛtte yajñakarmaṇi /
kṛtāyāṃ puṣkariṇyāṃ ca pūrṇāyāṃ paśuśoṇitaiḥ

64.183

rājñā kathitavṛttāntā nijapatnī svayaṃ rahaḥ /
putrapravāsaśokārtā pāpatrastā vyacintayat

64.184

aho mūrkhataro rājā mohāndhena purodhasā /
snuṣāvadhavidhāne 'smin preritaḥ pṛthupātake

64.185

yatnair aparihārye 'pi nibaddhe nidhanāvadhau /
paraprāṇāpahāreṇa mūḍhā vāñchanti jīvitam

64.186

yadi jīvitalubdhena mugdhā mṛgavadhūr iva /
snuṣāpi hanyate rājñā tat kiṃ vakṣyāmy ahaṃ sutam

64.187

mātas tvayeyaṃ vātsalyāt pālyā mama manoharā /
ity uktvā sudhanaḥ sūnur gato nikṣipya me vadhūm

64.188

tasmāc cūḍāmaṇim mattaḥ prāpya vyomnā prayātu sā /
bhaviṣyati tayā patyur jīvantyā saṃgamaḥ punaḥ

64.189

iti saṃcintya sā gatvā sāśrunetrā snuṣāntikam /
rājavṛttaṃ nivedyāsyai sotkampā punar abravīt

64.190

vatse cūḍāmaṇiṃ baddhvā gaccha tūrṇaṃ vihāyasā /
nṛpaḥ pāpapravṛtto 'yaṃ na sadācāram īkṣate

64.191

yajñabhūmiṃ tvayā gatvā gantavyaṃ vyomavartmanā /
anyathā tvām asau vetti gūḍhanyastāṃ mayā kva cit

64.192

iti bhartṛpravāsārtā vacaḥ śrutvā manoharā /
tatsaṃgamāya rakṣantī yatnāt priyataraṃ vapuḥ

64.193

śvaśrvā dattaṃ samādāya baddhvā mūrdhni śikhāmaṇim /
nṛpāhūtā kratukṣetraṃ gatvā vyoma vyagāhata

64.194

rājan naitat tava samucitaṃ yat priyasyāpi sūnor
vadhyā patnī nijapadam iyaṃ svasti tubhyaṃ gatāham /
rakṣyaś cāsau pratihatadhṛtir madviyoge kumāras
tatrety uktvā tanutaratadidvibhramaiḥ sā jagāma

64.195

/
tasyāṃ gatāyāṃ nṛpatir yajñavighnena śaṅkitaḥ
purohitas tam avadad deva mā saṃśayaṃ kṛthāḥ

64.196

mantrair mayā samākṛṣṭaḥ krūrākhyo brahmarākṣasaḥ /
nirvighnas te kratuḥ siddhaḥ sā hatā tena kinnarī

64.197

iti mithyāvacas tasya rājā satyam amanyata /
nartyante kuṭilair mugdhā yantraputrakalīlayā

64.198

pitur bhavanam abhyetya kīrṇaharṣā manoharā /
nyavedayat svavṛttāntaṃ vahantī vallabhaṃ hṛdi

64.199

sā pituḥ śāsanān martyasaṅgasaurabhaśāntaye /
hemakumbhaśataiḥ snānaṃ pañcabhiḥ pratyahaṃ vyadhāt

64.200

martyāmodaḥ pratanutāṃ kṣālitāyāḥ śanair yayau /
sudhanasnehasaṃyogī na tu rāgo mṛgīdṛśaḥ

64.201

divyodyānopabhogeṣu na sā nirvṛtim āyayau /
anyatra baddharāgāṇāṃ ratir nānyatra dehinām

64.202

sā kāntavirahaklāntā kadā cid vyomagāminī /
tāṃ nāgabhavanopāntavanāntavasudhāṃ yayau

64.203

tatrāśramasthalīsaktaṃ maharṣiṃ valkalayanam /
avadat sā samabhyetya praṇāmavinamanmukhī

64.204

lubdhakasyopadiśatā bhavatā mama bandhanam /
tvam eva brūhi bhagavan yadi yuktam idaṃ kṛtam

64.205

iti tasyā vacaḥ śrutvā kiṃcillajjānatānanaḥ /
tām uvāca munir mugdhe tavaiṣā bhavitavyatā

64.206

amoghapāśas tasyāstīty ajñātvā kathitaṃ mayā /
upalabhya kathāṃ dhūrtas tvāṃ babandha sa lubdhakaḥ

64.207

duṣṭātmanāṃ na jānīmaḥ kauṭilyaṃ krūracetasām /
satyapravādamukharāḥ svabhāvasaralā vayam

64.208

ity uktā muninā tanvī praṇayāt tam abhāṣata /
bhagavan kṣamyatām etad bālāvacanacāpalam

64.209

idaṃ tu bhavatām agre yan mayā kiṃ cid ucyate /
lalanāsulabhaḥ so 'yaṃ sadācāravyatikramaḥ

64.210

kathātithitvam āyānti cāpale guravo 'pi yat /
sā viyogāgnitāpasya jvālāyogāsahiṣṇutā

64.211

duḥkhoddharaṇasaṃnaddhāḥ saṃtaptānāṃ dayālavaḥ /
kāryāntaraṅgāḥ prāyeṇa bhavanty anuciteṣv api

64.212

pāśabandhād vimuktāhaṃ lubdhakena pralāpinī /
nibaddhā rājaputreṇa snehapāśena hāriṇā

64.213

subhagaḥ sudhanākhyo 'sau madviyogānalākulaḥ /
amunā yadi mārgeṇa sameṣyati tavāntikam

64.214

tad idaṃ bhavatā vācyaṃ kāruṇyād vacasā mama /
sthitā tvadvirahāyāsaniḥsukhāhaṃ gṛhe pituḥ

64.215

utkaṇṭhām anukampāṃ vā sahajāṃ vā kṛtajñatām /
dākṣiṇyaṃ vā puraskṛtya tūrṇam āgamyatām itaḥ

64.216

durgamaḥ kinnarapure mārgaḥ kleśaśatāśrayaḥ /
abhūmir eva martyānām alpavīryabalaujasām

64.217

dīptā tapovanānte 'smin sudhā nāma mahauṣadhiḥ /
dṛśyate haviṣā paktvā pātavyā sā svayaṃ tvayā

64.218

tatprabhāvāt samuttīrya kleśaṃ sattvasahāyavān /
kailāsahāsaśubhreṇa pathā matpuram eṣyasi

64.219

idaṃ ca tasmai dātavyam madabhijñāṅgulīyakam /
ity uktvā viṣamaṃ vartma kathayitvā krameṇa sā

64.220

vighnapratikriyopāyān saṃdiśyāścaryayuktibhiḥ /
āśābandhadhṛtaprāṇā yayau dattvāṅgulīyakam

64.221

tayā kathitam ākarṇya dūrādhvataraṇādbhutam /
aṅgulīyakam ādāya tad evācintayan muniḥ

64.222

atrāntare rājasūnur jitvā meghaṃ mahīpatim /
āyayau kośam ādāya dayitādarśanotsukaḥ

64.223

sa viveśa svanagarīṃ sāmantacchattramaṇḍalaiḥ /
phullaphenasmitasyābdheḥ kurvāṇaḥ saṃnibhaṃ nabhaḥ

64.224

snuṣāvaiśasavṛttāntakathanakleśakampitam /
athāntaḥpuram abhyetya janakaṃ praṇanāma saḥ

64.225

adhomukhākhilajanaṃ śokaśalyahatotsavam /
pitur antaḥpuraṃ dṛṣṭvā sa vipriyam aśaṅkata

64.226

api jīvati sā tanvī virahārtā manoharā /
iti bruvāṇaṃ na yadā tam ūce kaś cid apriyam

64.227

tadā jagāda jananī putra jīvati te priyā /
gatā cūḍāmaṇiṃ prāpya kiṃ tu jīvitasaṃśaye

64.228

iti śrutvaiva sahasā sa papāta mahītale /
kīrṇahāralatāṃ kurvan sāśrudhārām iva kṣitim

64.229

tuṣāraśīkarasmeraharicandanavāribhiḥ /
sa labdhasaṃjñaḥ śanakair vilalāpāśrugadgadaḥ

64.230

anākāśaśaśāṅkaśrīr amanthāmṛtavāhinī /
ayatnaratnavaḍabhī kva sā kusumadhanvanaḥ

64.231

guruśāsanayantritena dūraṃ vrajatā bāṣpaniruddhalocanāyāḥ /
vihitā na dhṛtir mayā mṛgākṣyās tad ayaṃ me patitaḥ smarābhiśāpaḥ

64.232

dehi prativacaḥ subhru kva gatāsi manohare /
mayā pramādamūḍhena hariṇākṣī na rakṣitā

64.233

tvatsamāgamasaubhāgyaślāghyasya surasaṃsadi /
mameva martyalokasya tvadviyuktasya kā dyutiḥ

64.234

iti bruvāṇaḥ śanakaiḥ kāntāsaṃbhogasākṣiṣu /
udyāneṣu priyatamāṃ vicetuṃ svayam udyayau

64.235

vañcayitvā parijanaṃ sa rajanyām alakṣitaḥ /
gatvā vanāntaṃ babhrāma sameṣu viṣameṣu ca

64.236

tīvrarāgapiśācena mahatā sa vimohitaḥ /
unmatta iva papraccha cetanācetanān api

64.237

brūhi sakhe śukaśāvaka sakhyuḥ prāṇasakhīṃ nikhilendumukhīṃ tām / taddaśanacchadarāgavibhāge bimbaphale 'stu sadā tava bhogaḥ

64.238

haṃho haṃsa sitāṃsa śaṃsa nalinīlīlāvataṃsadyute
dṛṣṭā saurabhasadmapadmavadanā kiṃ kāntikallolinī /
yasyāḥ pīnapayodharāgraviluṭhanmuktākalāpasya sā
haṃsasyeva vibhāti romalatikā śaivālavallī cyutā

64.239

tasyeti tīvravyasanānubandhāt pralāpinaḥ praskhalataḥ same 'pi /
diśan prakāśaṃ dayayeva mārge śanair jagāhe gaganaṃ sitāṃśuḥ

64.240

śyāmāpater manmathabāndhavasya kāntaṃ sa dṛṣṭvāmbaracumbi bimbam /
saṃdarśitaṃ sasmitam indumukhyā mene mukhaṃ vyomavimānaśrṅgāt

64.241

mūkaṃ kalaṅkāṅkam avāptadoṣam avibhramaṃ hāsavilāsahīnaṃ /
cireṇa niścitya śaśāṅkam eva papraccha gacchan naranāthasūnuḥ

64.242

api tvayā kāntisakhī sakhe khe tulyekṣaṇā lakṣmaṃrgasya dṛṣṭā /
tavoditā yadvadanopamānasaṃbandhalabdhā jagati prasiddhiḥ

64.243

kathaṃ na kiṃ cit kathayaty ayaṃ me gatasya kāntākathanārthibhāvam / parārthasaṃpādanaśītalena kalāvatā kasya kṛto 'nurodhaḥ

64.244

api tvayā snigdhataḍitprakāśā ghanastanī kvāpi mayūra dṛṣṭā /
tvadbarhabhārasya suhṛt sa yasyā vicitramālyaḥ kabarīkalāpaḥ

64.245

bhujaṃga kac cid bhavatā bhujaṃgī dṛṣṭā kva cit sā vararatnacūḍā /
viṣacchaṭāḥ paśya yayā visṛṣṭā māṃ duḥsahe 'smin virahe dahanti

64.246

sāraṅga sā raṅgavilāsinī kiṃ dṛṣṭā tvayā manmathapārthivasya /
yasyāḥ kaṭākṣotpalasaṃvibhāgair vibhānti manye gahane hariṇyaḥ

64.247

api tvayā vibhramajanmabhumir vanaspate pallavapeśaloṣṭhī /
līlāvilolā lalanā vanānte lateva dṛṣṭā stabakāvanaṃrā

64.248

anena nūnaṃ vanakuñjareṇa sā rājarambhā parirambhalobhāt /
ākṛṣya nītā ghanasaṃnibhena saṃcchāditā vā śaśinaḥ kaleva

64.249

iti kānanakuñjeṣu tasyonmādapralāpinaḥ /
śokād iva vivarṇenduvadanā rajanī yayau

64.250

sa nāgabhavanāsannatīropāntatapovanam /
śanaiḥ praviśya papraccha maharṣiṃ valkalāyanaṃ

64.251

ihavirahavicintāśokaniśvāsamūrcchanmadanadahanadhūmaśyāmasaktaikaveṇī /
api śamitaśaśāṅkoddāmasaundaryadarpā munivara hariṇākṣī kinnarī kāpi dṛṣṭā

64.252

iti kāntāviyuktasya prāptasyonmādinīṃ daśām /
muniḥ śrutvā vacas tasya parijñāya tam abravīt

64.253

samāśvasihi viśramya saṃtāpas tyajyatām ayam /
dṛṣṭā sā tava kalyāṇī mayā mānasacandrikā

64.254

yūthabhraṣṭeva hariṇī nirapekṣāpi jīvite /
pāśākṛṣṭeva kariṇī dhāryate sā tvadāśayā

64.255

pāṇau śete vadanakamalaṃ prastare pallavānāṃ
tāpaklāntā taralavalanasraṃsinī gātralekhā /
āśābandhe dhṛtir iva mates tvadviyogākulāyās
tasyā naiva kva cid api manaḥ kiṃ tu viśrāntim eti

64.256

drumasya kinnarapateḥ sthitāhaṃ bhavane pituḥ /
āgantavyaṃ tvayā tūrṇam iti tvāṃ saṃdideśa sā

64.257

vīryasattvabalopāyadhairyotsāhavatām api /
agamye kinnarapure kramād vartma śaśaṃsa ca

64.258

idaṃ ca tvatkṛte dattaṃ tayā ratnāṅgulīyakam /
yasya snigdhaprabhābhyaṅgair diśo yānti piśaṅgatām

64.259

ity ānandasudhāsiktam uktvā dhairyāvalambanam /
aṅgulīyaṃ dadau tasmai mārgaṃ cākathayan muniḥ

64.260

pathā tadupadiṣṭena sopāyena nṛpātmajaḥ /
dhīraḥ pracakrame gantuṃ dhanadādhyuṣitāṃ diśam

64.26

sa siddhāṃ ghṛtapākena sudhāṃ pītvā mahauṣadhim /
labdharddhibalamāhātmyaḥ sāyudhaḥ prayayau śanaiḥ

64.262

ṛddhyā saṃnihitaṃ tasya sarvopakaraṇaṃ pathi /
abhūt sattvasahāyānāṃ svādhīnāḥ sarvasaṃpadaḥ

64.263

atha vidyādharavadhūvilāsahasitadyutim /
himavantam atikramya kukūlādrim avāpa saḥ

64.264

phalopahāraiḥ svīkṛtya tatra vānarayūthapam /
vāyuvegākhyam āruhya sa taṃ śailam alaṅghayat

64.265

athājapathanāmānam aticakrāma bhūdharam /
nihatyājagaraṃ ghoraṃ vighnasaṃgham iveṣunā

64.266

vīṇāsvanair vaśīkṛtya rākṣasīṃ kāmarūpiṇīm /
kāmarūpādrim ullaṅghya prayayau kinnarīpriyaḥ

64.267

balavān mudgarāghātanikhātaiḥ śastraśaṅkubhiḥ /
ekadhāraṃ tataḥ śailam ārurohātisāhasaḥ

64.268

athogrataram āruhya vajrakākhyaṃ sa parvatam /
gṛdhrarūpāṃ samālokya rākṣasīṃ piśitaiṣiṇīm

64.269

parivṛttena saṃcchannaḥ samāṃsamṛgacarmaṇā /
sa pādamūle tasyādres tasthau niścalavigrahaḥ

64.270

māṃsalubdhā tam utkṣipya gṛdhrarūpā niśācarī /
nidadhe śikharasyāgre bhoktuṃ bhīṣaṇavigrahā

64.271

mṛgacarma samutsṛjya tāṃ nihatya sa vīryavān /
nīrandhrakhadirākīrṇam prāpa khādirabhūdharam

64.272

praviśya tadguhāṃ lebhe śilāṃ vyasya mahauṣadhim / śītātapatamaḥsarparākṣasādibhayāpahām

64.273

sa yantraparvatau prāpya saṃghaṭtaiḥ prāṇahāriṇau /
yantrakīlaṃ śarāgreṇa chittvā cakre viniścalau

64.274

yantrakīlasamucchedair yantradvāraṃ vidārya saḥ /
chedanam yantracakraṃ ca yantrayuktau tathāyasau

64.275

tīvraprahārau puruṣau yantrameṣau ca duḥsahau /
yantrogradantaniṣpeṣau tathā makararākṣasau

64.276

ghorāndhakāragambhīraṃ guhākūpaṃ vilaṅghya ca /
tuṅgāṃ saritam uttīrya hatvā tatkūlarākṣasān

64.277

āśīviṣāvṛtajalāṃ pataṃgākhyāṃ ca nimnagām /
rodinīṃ ca nadīṃ tīre yasyāḥ kinnaraceṭikāḥ

64.278

kurvanti rodanaravair vighnaṃ tadgatacetasām /
tadvidhāṃ hāsinīṃ nāma hāsāpaḥrtacetasām

64.279

diśanti puline yasyā vyasanaṃ kinnarāṅganāḥ /
laṅghayitvāpagāś cānyā vetrāṃ prāpya nadīṃ tataḥ

64.280

kūlavetralatālambī tasyām atha titīrṣayā /
pavanapreritāṃ pāravetravallīm avāpa saḥ

64.281

tayā prāpya paraṃ pāram āśayevātidīrghayā /
dadarśa kinnarapuraṃ sphārasphaṭikamandiram

64.282

praviśya sa śanaiḥ prapya kāntāṃ kanakapadminīm /
tattīratarum āruhya tasthau ratnalatāvṛtaḥ

64.283

sa dadarśāmbujarajaḥpuñjaiḥ surabhipiñjaram /
hemakumbhair jalaṃ tatra nayantīḥ kinnarāṅganāḥ

64.284

kumbhotkṣepe śramārtāyās tatraikasyāḥ sametya saḥ /
hastālambena sāhāyyaṃ kṛtvā papraccha tārn śanaiḥ

64.285

mātaḥ kasya kṛte toyaṃ idaṃ yatnena nīyate /
yadbhaktyā gaṇyate nāyaṃ bhavatībhiḥ pariśramaḥ

64.286

iti tena priyagirā sā pṛṣṭā tam abhāṣata /
mādhuryadhuryasaundarye pakṣapātavatī kṣaṇāt

64.287

martyāmodāpanodāya sadā surabhivāribhiḥ /
pituḥ kinnararājasya girā snāti manoharā

64.288

tayeti kathitaṃ śrutvā sudhāsikta iva kṣaṇāt /
sa hemakumbhe cikṣepa tadabhijñāṅgulīyakam

64.289

snāntyās tatas tad abhihāri manoharāyāḥ kumbhāt papāta kucakumbhayuge 'ṅgulīyam /
yasyāṃśumatpratimaratnamayūkhalekhāḥ kṣipraṃ nakhakṣatavilāsatulām avāpuḥ

64.290

mūrtaṃ tataḥ svaṃ anurāgam ivākalayya
ratnāṅgulīyakam anaṅgakathāntaraṅgam /
sā kāntam āgatam avetya kutas tvayedaṃ
saṃprāptam ity avadad ucchaliteva dāsīm

64.291

tatas tām avadad dāsī devi puṣkariṇītaṭe /
sthitaḥ ko 'pi yuvā kāntaḥ pratyakṣa iva manmathaḥ

64.292

nikṣiptaṃ hemakumbhe 'sminn idaṃ tenāṅgulīyakam /
bhajate yatprabhāgarbham payaḥ kuṅkumakāntatām

64.293

iti tadvacanaṃ tanvī priyaṃ śrutvā manoharā /
niścitya dayitaṃ prāptam ānināya tayaiva tam

64.294

tayā guptatare nyastaṃ kāntam udyānamandire /
kumudvatīva śaśinaṃ gatvāpaśyan manoharā

64.295

parasparālokanavibhrameṇa viyogasaṃtāpanivedanena /
tayoḥ praharṣānubhavena lebhe śobhām aśeṣāṅgavatīm anaṅgaḥ

64.296

yad yat kiṃ cid virahasamaye cintayābhyastam antar
yad yat prauḍhapramadasuhṛdā manmathenopadiṣṭam /
yad yat premṇaḥ sadṛśam ucitaṃ yad yad autsukyarāśes
tat tat sarvaṃ praṇayasubhagaṃ dampatī cakratus tau

64.297

tataḥ pracchannavṛttāntaṃ lajjamānā manoharā /
nivedyādarśayat pitroḥ patiṃ bhūmimanobhavam

64.298

tataḥ kinnararājas tāṃ kopaprasphuritādharaḥ /
uvāca darśanapathaṃ parihṛtyātmajāpateḥ

64.299

aho pramādapatitā daivād anucite jane /
na vimuñcasi durvṛtte kṣālyamānāpi raktatām

64.300

yauvanāvanilāvaṇyaṃ spṛhaṇīyaṃ divaukasām /
bata prayātam etat te martyasnehena śocyatāṃ

64.301

udagragotraprabhavā ghanayauvananirbharā /
nimnage kṣobhavibhraṣṭā yātāsi sutarām adhaḥ

64.302

vidvadudvegajananī kulavailakṣyakāriṇī /
malinā khalavidyeva saṃmatāsi na kasya cit

64.303

rūpamātreṇa tuṣṭā tvaṃ yadi martyavaśaṃ gatā /
tat kiṃ na ramase hemanirmāṇapuruṣatviṣā

64.304

prabhāvaguṇahīnasya puṃsaś cārutarākṛteḥ /
ālekhyapuruṣasyeva saundaryaṃ bhittirañjanam

64.305

vadhyo me tvatpatiḥ pāpe hīnasaṃbandhalajjayā /
mukhaṃ draṣṭuṃ na śaknomi tvadyācñāptadivaukasām

64.306

satyaṃ utsāhayuktasya kulasyonnatiśālinaḥ /
jareva kila kāyasya kanyā saṃkocakāriṇī

64.307

iti sā bhartsitā pitrā tam uvāca natānanā /
asūtrahāraṃ kurvāṇā kucayor bāṣpabindhubhiḥ

64.308

kopād anucitaṃ tāta naitan māṃ vaktum arhasi /
na śrūyante prabhāveṇa kiṃ narāḥ kinnarādhikāḥ

64.309

garuḍasyāpi durlaṅghyām imām ullaṅghya yaḥ kṣitim /
prabhāvabhūmir āyāti manuṣyaḥ sa kathaṃ bhavet

64.310

guṇasaṃvādinī mūrtir bhavaty eva śaririṇām /
karoty ānanda saṃvādaṃ dyutir eva himatviṣaḥ

64.311

jātyā kiṃ kriyate tāta svabhāvānuguṇā guṇāḥ /
pūrṇendur amṛtasyandī kālakūṭasya sodaraḥ

64.312

bhavanty antarguṇāḥ ke cic channadoṣās tathāpare /
aparīkṣya na kartavyā maṇīnāṃ mūlyalaṅghanā

64.313

śrutvaitat kinnarapatis tat tatheti vicintya ca /
jāmātaraṃ samāhūya guṇajijñāsayābravīt

64.314

tvayā kāntyā jitās tāvad ete kinnaradārakāḥ /
saṃdarśitaprabhāvas tu divyasaṃbandham arhasi

64.315

atyāyataṃ śaravanaṃ kṛtvoddhṛtaśaraṃ kṣaṇāt /
vyuptam anyūnam uccitya punar dehi tilādhakam

64.316

saṃdarśaya dhanurvede dṛḍhalakṣyādikauśalam /
tataḥ kīrtipatākeyaṃ tavāyattā manoharā

64.317

ity aśakye 'pi kauṭilyāt preritas tena karmaṇi /
sarvaṃ kāntānurāgeṇa kumāraḥ kartum udyayau

64.318

mithyāśramakleśaphale pravṛttaṃ śarapāṭane /
taṃ vijñāya sahasrākṣaḥ pakṣapātād acintayat

64.319

kiṃ bhādrakalpiko bodhisattvo 'yaṃ pārthivātmajaḥ /
niyuktaḥ kinnarendreṇa niṣphale kleśakarmaṇi

64.320

asyāsmin samayāyāse kāryaṃ sāhāyyakaṃ mayā /
iti saṃcintya śakro 'sya karmaniṣpattim ādadhe

64.321

śatakratusamādiṣṭair yakṣaiḥ sūkararūpibhiḥ /
utpāṭite śaravane same vyuptaṃ tilādhakam

64.322

ekīkṛtaṃ samuccitya śakrasṛṣṭaiḥ pipīlakaiḥ /
kumāraḥ kinnarendrāya vismitāya nyavedayat

64.323

sa saptakanakastambhān saptatālān balorjitaḥ /
sūkarīcakrasaṃyuktān viddhvā niśitapattriṇā

64.324

śastrāstravikramakalāśilpaśaktim adarśayat /
yayāsya petur mukuṭe divyāḥ kusumavṛṣṭayaḥ

64.325

vismito 'pi prabhāveṇa tasya kinnarabhūpatiḥ /
punas tadvañcanāyaiva tāṃ tāṃ yuktim acintayat

64.326

dadhati vipulāścarye maunaṃ hasanti satāṃ stutau
malinavadanāḥ kīrtyutkarṣe vrajanti vivāditām /
api guṇaśatair nārādhyante viruddhadhiyaḥ paraṃ paraparibhavakṣobhārambhasthirābhiniveśinaḥ

64.327

sa tam ūce prabhāvo 'yaṃ divyaḥ prakaṭitas tvayā /
prajñāprakarṣam adhunā saṃdarśayitum arhasi

64.328

abhinnavarṇarūpāṇāṃ tulyābharaṇavāsasām /
kinnarīṇāṃ sthitāṃ madhye gṛhāṇa nijavallabhām

64.329

ity uktas tena sa punaḥ kinnarīśatapañcakam /
tulyavarṇavayoveśaṃ dadarśāvyagram agrataḥ

64.330

tāsāṃ madhye parijñāya sa jagrāha manoharām /
vallarīvanasaṃcchannāṃ bhrṅgaś cūtalatām iva

64.331

devo 'yam iti niścitya tatas taṃ kinnareśvaraḥ /
tuṣṭas tasmai dadau divyaratnaiḥ saha manoharām

64.332

ślāghyopabhogavibhavaiḥ pūjitas tena sādaram /
jāyāsakhas tam āmantrya kumāraḥ svapuraṃ yayau

64.333

manoharāgragaṃ putraṃ prāptam ālokya bhūpatiḥ /
rākendudarśanodbhūtaḥ sudhāmbudhir ivābabhau

64.334

putraṃ tataś caritacandrasitātapatre rājye 'bhiṣicya paritāpaharaṃ prajānāṃ /
saṃtoṣaśītalavivekasukhābhirāmāṃ chāyām asevata nṛpaḥ praśamadrumasya

64.335

prāptābhiṣekaṃ sudhanam prabhāte taṃ saptaratnāni pṛthupratāpam / navaprabhāvaprabhubhāvabhītyā sevānivāsārtham ivopajagmuḥ

64.336

sa bodhisattvaḥ sudhano 'ham eva yaśodharā sāpi manoharābhūt
tadviprayogavyasanānalārtiḥ kāmānubandhād iyatī mayāptā

64.337

tasmāt kāmaḥ kamalavadanānetraparyantavāsī
varjyaḥ sadbhiḥ śamaṃrgavadhūbandhakeliḥ kirātaḥ / sphūrjatpuṣpaprasarajarajaḥpuñjahālāhalāgrair
lokaḥ śokavyasanaviśikhair mohanair yena viddhaḥ

64.338

iti bhikṣugaṇaḥ svayaṃ jinena svakathāṃ tāṃ viniveditāṃ niśamya /
sarasaṃ pṛthumūlam eva mene śataśākhasya manobhavam bhavasya

Original text: Sudhanakinnaryavadāna · Edition: Martin Straube: Prinz Sudhana und die Kinnarī - Eine buddhistische Liebesgeschichte von Kṣemendra. Texte, Übersetzung, Studie. Marburg 2006 (Indica et Tibetica, 46) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc