સુધનકિન્નર્યવદાન · અધ્યાય 64

સુધનકિન્નર્યવદાન
fરોમ્: ક્ષેમેન્દ્ર: અવદાનકલ્પલતા (અવદાન 64) = કવ્ક્_64
અભિનવકિસલયકોમલમનસામ્ અપિ કુલિશકઠિનધૈર્યાણામ્ ।
મહતાં મણિવિમલાનાં અપિ ભવતિ ન રાગસંક્રાન્તિઃ

શાક્યાલયે દર્શનમ્ એવ પિત્રા સર્વાનુકમ્પી ભૃશમ્ અર્થ્યમાનઃ
યદા યદાનન્દસુધારસેન્દુર્ વિવેશ શાસ્તા નિજરાજધાનીં

તદા તદા હર્મ્યગતા મૃગાક્ષી કર્ણાવતંસીકૃતનેત્રકાન્તિઃ ।
કાન્ત્યા દિશાં વિસ્મયમ્ ઉલ્લિખન્તં યશોધરા તં દયિતં વિલોક્ય

તત્સંગમાલિઙ્ગનયોર્ નિરાશા ભ્રાન્તાખિલાશા વિષમૂર્ચ્છિતેવ ।
ધૃતિં વયસ્યામ્ ઇવ વારયન્તીં નિરસ્ય સૌધાત્ તનુમ્ ઉત્સસર્જ

યદા યદા પલ્લવપેશલાઙ્ગી દેહં સમુત્સૃષ્ટવતી સતી સા ।
તદા તદા મન્મથમોહિતાં તાં દયાર્દ્રચક્ષુર્ ભગવાન્ રરક્ષ

તતઃ કદા ચિદ્ ભગવાન્ વનાન્તે તત્કૌતુકાદ્ ભિક્ષુગણેન પૃષ્ટઃ ।
જગાદ દન્તદ્યુતિચન્દ્રિકાભિર્ નિવારયન્ રાગમ્ ઇવાધરસ્ય

યશોધરા મદ્વિરહેણ નિત્યં કરોતિ યત્ સાહસમ્ એતદ્ આર્તા ।
હરન્તિ ધૈર્યં વિતરન્તિ મોહં એષ સ્વભાવઃ સ્મરવિભ્રમાણાં

મયાપિ તસ્યા વિરહેણ પૂર્વં જન્માન્તરે મારવિમોહિતેન ।
સંસક્તસંતાપનિમિત્તભૂતઃ ખેદઃ પ્રભૂતવ્યશનો ઽનુભૂતઃ

પુરા જિતામરપુરે સત્પુરે હસ્તિનાપુરે ।
રાજા ધનાભિધાનો ઽભૂન્ નિધાનં ગુણસંપદાં

ભુજેનાલિઙ્ગિતા ભૂમિઃ કૃતા કણ્ઠે સરસ્વતી ।
લક્ષ્મીઃ પ્રસાધિતા યેન કીર્તિર્ એવ પ્રવાસિતા

રામાયાં તસ્ય જાયાયાં તનયઃ સુધનાભિધઃ ।
અભવત્ સહસંજાતનિધાનશતવિશ્રુતઃ

સર્વવિદ્યાકુમુદિનીવિકાસરસિકઃ સદા ।
કલાવાન્ નિર્મલરુચિર્ યઃ પૂર્ણેન્દુર્ ઇવાબભૌ

બભૂવ તસ્ય ભૂભર્તુર્ ભૂપતિર્ ભૂમ્યનન્તરઃ ।
માની મહેન્દ્રસેનાખ્યઃ પ્રખ્યાતપૃથુવિક્રમઃ

તેન દુઃસહદણ્ડેન સર્વસર્વસ્વહારિણા ।
અકાલકાલકલ્પેન પીડિતાઃ શુશુચુઃ પ્રજાઃ

તસ્યાધર્મપ્રવૃત્તસ્ય નિવૃત્તસુકૃતોત્સવે ।
તીવ્રોપતાપસંતપ્તે પુરે ન વવૃષુર્ ઘનાઃ

પ્રતિકૂલે મહીપાલે તત્ર દુર્ભિક્ષવિપ્લવઃ ।
બભૂવ વ્યસનેષ્વ્ એવ ભવન્તિ વ્યસનોદયાઃ

તતઃ ક્લેશવિશેષાર્તાઃ સર્વે પુરનિવાસિનઃ ।
કુપતિવ્યસનોદ્વેગાદ્ એકીભૂતા વ્યચિન્તયન્

રાજ્ઞા દોષાકરેણેયં જડેન જનતા પરમ્ ।
પ્રત્યગ્રકરપાતેન નલિનીવ નિમીલિતા

એષ દુર્વ્યસની નિત્યમ્ અસત્યામાત્યસંમતઃ ।
અસ્માન્ નિપીડ્ય પુષ્ણાતિ વિટચેટકગાયનાન્

કષ્ટા તત્રાપ્ય્ અનાવૃષ્ટિઃ પાપશાપેન ભૂપતેઃ ।
દુર્ભિક્ષજનની જાતા જનસંક્ષયસાક્ષિણી

સુતીક્ષ્ણઃ ક્ષ્માપાલઃ ખરમુખરમૂર્ખઃ પરિજનઃ
કદર્યાશ્ ચામાત્યાઃ કટુકપટકૌટિલ્યપટવઃ ।
પદસ્થાઃ કાયસ્થા વિષમમુખરોગાઃ પ્રકુપિતાઃ
કથં સહ્યઃ સો ઽયં કૃપણદલનો દારુણગણઃ

ધનઃ શ્રિમાન્ ક્ષિતિપતિઃ શ્રૂયતે રાષ્ટ્રવર્ધનઃ ।
ગચ્છામસ્ તત્પુરં સો ઽસ્માન્ વત્સલઃ પાલયિષ્યતિ

અપત્યમ્ ઇવ રાષ્ટ્રં યઃ સદા પશ્યતિ ભૂપતિઃ ।
વિષયે જીવ્યતે તસ્ય જનકસ્યેવ વેશ્મનિ

ઇતિ નિશ્ચયમ્ આધાય યયુસ્ તે હસ્તિનાપુરં ।
ત્યાજ્યઃ કાયો ઽપિ સાપાયઃ કિં પુનર્ દેશસંશ્રયઃ

જ્ઞાત્વા મહેન્દ્રસેનો ઽપિ સ્વપુરં નિર્જનં નૃપઃ ।
તીવ્રાનુતાપઃ સામર્ષં મહામાત્યાન્ અભાષત

ધનસ્ય ધનિનો રાજ્ઞઃ પુરં મત્પુરવાસિનઃ ।
પ્રયાતા ઇતિ નશ્ ચારૈઃ કથિતં ગૂઢચારિભિઃ

દુર્ભિક્ષખિન્ના યદિ તે યાતા મમ રિપોઃ પુરમ્ ।
તત્ સર્વત્ર ભવન્ત્ય્ એવ પર્યાયૈર્ દેવવિપ્લવાઃ

અથ વા રાજદોષેન ગતાસ્ તે સુખવાઞ્છયા ।
વિષ્ટિદણ્ડકરોન્મુક્તઃ કસ્ય રાજ્ઞઃ પુરે જનઃ

પ્રાયઃ પરિચિતદ્વેષાત્ સદા નવનવૈષિણઃ ।
દૂરસ્થ એવ સર્વસ્ય સર્વો ભવતિ વલ્લભઃ

અસ્મદભ્યધિકઃ કો ઽસૌ તસ્ય ભૂમિપતેર્ ગુણઃ ।
પરેષાં હરતે યેન મુગ્ધા જાયા ઇવ પ્રજાઃ

ઉપાયશ્ ચિન્ત્યતાં તાવત્ તસ્ય દર્પપ્રશાન્તયે ।
સમૃદ્ધિકારણં યચ્ ચ તદ્વિઘાતો વિધીયતાં

ઇતિ રાજવચઃ શ્રુત્વા મહામાત્યા બભાષિરે ।
શ્રૂયતાં દેવ યેનાસૌ રાજા ધનજનોર્જિતઃ

વિષયે નાગરાજો ઽસ્તિ ચિત્રો નામ બહૂદકઃ ।
તસ્ય ક્ષિતિપતેર્ મૂર્તઃ પુણ્યબદ્ધ ઇવોદયઃ

અકાલે સસ્યનિષ્પત્તિસ્ તત્પ્રભાવેણ જાયતે ।
કૃષિસંપત્તિમૂલાશ્ ચ ભૂભુજાં સર્વસંપદઃ

તસ્માદ્ વિદ્યાબલાન્ નાગઃ સ હર્તું યદિ શક્યતે ।
તદા યાન્તિ સ્વયં તસ્ય પ્રજાસ્ ત્વામ્ એવ સંશ્રયમ્

દીપ્તમન્ત્રબલં કં ચિત્ તસ્માદ્ અન્વિષ્ય સાધકમ્ ।
નાગરાજસ્ય હરણે ક્રિયતાં તૂર્ણમ્ ઉદ્યમઃ

ઇત્ય્ અમાત્યવચઃ શ્રુત્વા તથેત્ય્ આહ મહીપતિઃ ।
સ્વગુણાધાનવિકલાઃ પરદોષોદ્યતાઃ ખલાઃ

તતઃ પ્રભૂતકનકપ્રદાનપણઘોષણામ્ ।
કૃત્વા તે મન્ત્રિણઃ પ્રાપુર્ નાગબન્ધનમન્ત્રિણમ્

સ તૈર્ વિદ્યાધરો નામ સુવર્ણાર્પણસંવિદા ।
પ્રાર્થિતશ્ ચિત્રમ્ આનેતું પ્રયયૌ હસ્તિનાપુરમ્

તત્ર કાનનપર્યન્તે સ્નિગ્ધશ્યામલપાદપે ।
ભવનં ભોગિનાં ભર્તુઃ સ દદર્શ નભઃપ્રભમ્

વલદ્બકુલમાલાયા વિલસત્તિલકશ્રિયઃ ।
વનલક્ષ્મ્યા ઇવાસન્નમણ્ડનં મણિદર્પણમ્

તદ્ વિલોક્યામલજલં સ્પૃહામલિનમાનસઃ ।
મન્ત્રાનુધ્યાનસંનદ્ધઃ સિદ્ધ્યૈ દિગ્બન્ધમ્ આદધે

દિગ્બન્ધે વિહિતે તેન વ્રતેનાત્યુગ્રતેજસા ।
શિરોવ્યથા નાગપતેર્ અભૂત્ તપ્તફણામણેઃ

અથાદૃશ્યઃ સમુત્થાય તં દૃષ્ટ્વા મન્ત્રસાધકમ્ ।
કમ્પમાનઃ ફણિપતિર્ બન્ધત્રાસાદ્ અચિન્તયત્

બભ્રુભ્રૂશ્મશ્રુશબલસ્ તડિત્કપિલલોચનઃ ।
અકાલકાલસંકાશઃ કુલં હન્તું મમાગતઃ

વને સંપ્રતિ દિગ્બન્ધઃ કૃતો ઽનેન દુરાત્મના ।
બધ્નાત્ય્ એષ ન યાવન્ માં તાવદ્ યુક્તિક્રમઃ ક્ષમઃ

તીરોપાન્તે વસત્ય્ અસ્મિન્ મહર્ષિર્ વલ્કલાયનઃ ।
જાને સો ઽપિ ન મે સાધુ પરિત્રાણે પ્રગલ્ભતે

તસ્યાશ્રમપદે યો ઽસૌ પરિચર્યાપરઃ સદા ।
લુબ્ધકઃ પદ્મકો નામ સ મે સંરક્ષણક્ષમઃ

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા સ ગત્વા લુબ્ધકાન્તિકમ્ ।
સ્વવૃત્તાન્તં નિવેદ્યાસ્મૈ બન્ધરક્ષામ્ અયાચત

સાધકસ્ય વધાયૈવ નાગરાજેન સો ઽર્થિતઃ ।
ધન્વી તં દેશમ્ અભ્યેત્ય મન્ત્રધીરં વ્યલોકયત્

અસ્મિન્ન્ અવસરે મન્ત્રસાધકો ઽપિ હુતાનલઃ ।
આકૃષ્ટિં નાગરાજસ્ય વિદધે બન્ધનોત્સુકઃ

મન્ત્રાકૃષ્ટે ફણિપતૌ ક્ષણં તદ્ભવનોદકમ્ ।
સવિષાદં રુરોદેવ પ્રોદ્યદ્બુદ્બુદગદ્ગદમ્

સંત્રાસવિહ્વલભુજઙ્ગવધૂવિષાદનિશ્વાસવેગવિહિતોજ્જ્વલફેનમાલમ્ ।
રક્ષાર્થનામ્ ઇવ ચકાર તરઙ્ગહસ્તસક્તાઞ્જલિ પ્રબલકમ્પવિલોલમ્ અમ્ભઃ

આત્તે વિદ્યાબલાત્ તેન નાગે ગરુદતેજસા ।
સંકોચકુટિલાભોગે ક્ષિપ્તે ચ જલભાજને

તં હેમલુબ્ધં બાણેન ત્રાસસંદિગ્ધલોચનમ્ ।
વિવ્યાધ ધનુર્ આકૃષ્ય વિષદિગ્ધેન લુબ્ધકઃ

મગ્નબાણં તમ્ અભ્યેત્ય ભૂયસ્ત્યક્તભુજઙ્ગમં ।
કરાલકરવાલેન વિશિરસ્કં ચકાર સઃ

સા વિદ્યાબન્ધકી તસ્ય લોભાદ્ અન્યોપયોગિની ।
અભૂત્ સિદ્ધાપિ મુગ્ધસ્ય સ્વવિનાશાય કેવલમ્

યુક્તાઃ પરોપતાપાય વિદ્યાવિભવશક્તયઃ ।
સહસૈવ વિમૂઢાનાં વિનશ્યન્તિ સહાસુભિઃ

તતઃ પ્રહર્ષસંપૂર્ણઃ કૃતજ્ઞઃ ફણિનાયકઃ ।
તં નિનાય સ્વભવનં લુબ્ધકં સ્નેહલુબ્ધધીઃ

તત્ર રત્નલતોદ્યાનવિમાનમણિવેશ્મસુ ।
અભ્યર્ચ્યમાનશ્ ચિત્રેણ કં ચિત્ કાલમ્ ઉવાસ સઃ

કદા ચિદ્ અથ નાગેન પૂજ્યમાનં સવિસ્મયઃ ।
વિદ્યુદ્દામોપમં પાશમ્ અમોઘાખ્યં દદર્શ સઃ

તં દૃષ્ટ્વા તત્પ્રભાવં ચ શ્રુત્વા નાગનિવેદિતમ્ ।
યત્નાત્ તદર્થનાં ચક્રે લુબ્ધકો લુબ્ધમાનસઃ

અજય્યં સમરોદ્યોગે સુરાણામ્ અપિ બન્ધનં ।
તં જીવિતાધિકં તસ્મૈ દદૌ પ્રીત્યા ફણીશ્વરઃ

તતસ્ તં પાશમ્ આદાય ચિત્રમ્ આમન્ત્ર્ય લુબ્ધકઃ ।
ઉત્તીર્ય નાગભવનાલ્ લબ્ધાર્થઃ સ્વપદં યયૌ

નાગપ્રભાવસંપ્રાપ્તાં ચિરં ભુક્ત્વા સ સંપદમ્ ।
પુત્રાયોત્પલકાખ્યાય પાશં દત્ત્વા વ્યપદ્યત

પાલયન્ પિતુર્ આચારં સો ઽપિ લુબ્ધકુમારકઃ ।
મુનેસ્ તસ્ય કુલસ્થિત્યા પરિચર્યાપરો ઽભવત્

તતઃ કદા ચિત્ સ મુનેર્ વિશ્રાન્તસ્ય સ્થિતઃ પુરઃ ।
શુશ્રાવ કાકલીગીતં કીર્ણં કર્ણરસાયનમ્

ગીતશ્રવણનિષ્પન્દનિલીનહરિણં વનમ્ ।
ચિત્રન્યસ્તમ્ ઇવાલોક્ય સો ઽપૃચ્છદ્ વિસ્મિતો મુનિમ્

કમલાબન્ધસંરુદ્ધમધુપધ્વનિસોદરઃ ।
કુતો ઽયં કોકિલાલાપલલિતઃ શ્રૂયતે સ્વનઃ

ઇતિ લુબ્ધકપુત્રેણ પૃષ્ટસ્ તં મુનિર્ અબ્રવીત્ ।
ગાયન્તિ મધુરાલાપમ્ એતં કિન્નરકન્યકાઃ

દ્રુમસ્ય કિન્નરપતેઃ કન્યા કન્યાશતૈર્ વૃતા ।
પઞ્ચભિર્ નાગભવને ક્રીડત્ય્ એષા મનોહરા

શ્રુત્વૈતત્ કૌતુકાક્રાન્તઃ સ પુનર્ મુનિમ્ અભ્યધાત્ ।
અપિ શક્નોતિ પુરુષઃ પ્રાપ્તું કિન્નરકન્યકામ્

તમ્ ઉવાચ મુનિર્ યસ્ય ભવેત્ પાશઃ કરાગ્રગઃ ।
અમોઘાખ્યઃ સ શક્નોતિ હર્તું કિન્નરકામિનીમ્

એતદ્ આકર્ણ્ય સોત્સાહસ્ તં પ્રણમ્યાથ લુબ્ધકઃ ।
પ્રયયૌ પાશમ્ આદાય ભોગીન્દ્રભવનાન્તિકમ્

તત્ર કેલિવિલાસાઙ્કં સો ઽપશ્યત્ કિન્નરીગણમ્ ।
બિભ્રાણમ્ અનિલાલોલહેમવલ્લીવનશ્રિયમ્

મદ્બ્યે સ્નાનોત્થિતાં તાસાં સ દદર્શ મનોહરામ્ ।
સ્મરસ્યેવ ત્રિનેત્રાગ્નિનિર્વાણજલદેવતામ્

અનઙ્ગવિભ્રમારમ્ભનિર્ભરોર્મિણિ યૌવને ।
મજ્જતઃ શૈશવસ્યેવ કુર્વાણામ્ અવલમ્બનમ્

મેખલાબદ્ધસંનદ્ધદિવ્યામ્બરમનોરમામ્ ।
જલકેલિકલાસક્તસ્ફારફેનાવલીમ્ ઇવ

લાવણ્યપ્રસૃતેનેવ પ્રવાહેન મહીયસા ।
હરન્તીં તારહારેણ શશિશુભ્રનિશાશ્રિયમ્

કલયન્તીં જલોલ્લીઢાં લીલાપત્ત્રલતાં પુનઃ ।
કર્ણાભરણરત્નાંશુકલાપેન કપોલયોઃ

કસ્તૂરીલેખયા સખ્યા લિખ્યમાનલલાટિકામ્ ।
કલઙ્કકલનાક્લૈબ્યં શમયન્તીં હિમત્વિષઃ

તાં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયાવેશપાશેનાકૃષ્ટમાનસઃ ।
ચક્રે પાશમ્ અમોઘાખ્યં સજ્જં સપદિ લુબ્ધકઃ

તતઃ સંત્રાસતરલાઃ સહસા હરિણેક્ષણાઃ ।
કિન્નર્યો દિવમ્ ઉત્પેતુઃ પાશહસ્તં વિલોક્ય તં

લઘુહસ્તતયા ક્ષિપ્ત્વા પાશં ચકિતલોચનામ્ ।
મનોહરાં સ જગ્રાહ હરિણીમ્ ઇવ લુબ્ધકઃ

સા પાશવિવશા તેન કૃષ્ટા કષ્ટદશાં શ્રિતા ।
કિમ્ એતદ્ ઇતિ નાજ્ઞાસીત્ ક્ષણમૂર્ચ્છાનિમીલિતા

યૂથભ્રષ્ટેવ હરિણી સ્વજનાલોકનાશયા ।
નિરીક્ષમાણા કકુભઃ સા સંભ્રાન્તા તમ્ અભ્યધાત્

મુઞ્ચ મુઞ્ચ દૃઢાક્ષિપ્તાં મા સ્પ્રાક્ષીઃ પરિરક્ષ મામ્ ।
ક્રૂરા અપિ ભવન્ત્ય્ એવ શોકાર્તિષુ કૃપાલવઃ

લોભાદ્ અનુત્તમપદપ્રયુક્તા દિવ્યકન્યકા ।
સદ્યઃ પ્રદીપ્તા વિદ્યેવ નિર્દહત્ય્ એવ સાધકમ્

માં વિચાર્ય ધિયા ધીમન્ન્ ઉચિતાય પ્રયચ્છતઃ ।
ભવિષ્યતિ તવાવશ્યમ્ મહાન્ ધર્મધનાગમઃ

પીડાં પાશકૃતામ્ એતાં ન સહે મુઞ્ચ બન્ધનમ્ ।
સ્વયં વ્રજામ્ય્ અહં તત્ર યત્ર તે ઽભિમતા ગતિઃ

દિવમ્ ઉત્પ્લુત્ય ગચ્છામિ ન ત્વ્ અહં મુક્તબન્ધના ।
યદ્વશાન્ મે ગતિર્ વ્યોમ્નિ ચૂડારત્નં ગૃહાણ તત્

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ તયા સાસ્રં પ્રયાતઃ કરુણાર્દ્રતામ્ ।
ચૂડામણિં સમાદાય પાશં મુક્ત્વા જગાદ તામ્

સમાશ્વસિહિ કલ્યાણિ ન શોકં કર્તુમ્ અર્હસિ ।
ન નામાનુચિતાય ત્વાં પ્રયચ્છામિ નિજેચ્છયા

અસ્તિ રાજસુતઃ શ્રીમાન્ ગુણરત્નમહોદધિઃ ।
પૂરિતાઃ કકુભઃ સર્વા યેન કીર્ત્યમૃતોર્મિભિઃ

સ વિદ્યાવદનાદર્શઃ કલાકેલિવિભૂષણઃ ।
સુવૃત્તઃ સુધનો નામ નિજવંશવિશેષકઃ

સ તે સમુચિતઃ સુભ્રુ વિભ્રમાભરણં ભુવઃ ।
ત્યાગોપભોગસુભગઃ સુખોત્સવ ઇવ શ્રિયઃ

સુરકિન્નરગન્ધર્વવિદ્યાધરવિલાસિનામ્ ।
યઃ ખર્વીકુરુતે ગર્વમ્ ઉર્વરાશર્વરિપતિઃ

ઇતિ તેન કૃતાશ્વાસા બન્ધુવર્ગવિયોગિની ।
કુરરીવાતિકરુણં વિલલાપ મનોહરા

અત્રાન્તરે વિન્ધ્યતટીં મૃગયાકેલિકૌતુકી ।
પ્રસ્થિતઃ સુધનો ધન્વી શનૈસ્ તં દેશમ્ આયયૌ

રથનેમિસ્વનૈસ્ તસ્ય પ્રનૃત્તશિખિમણ્ડલી ।
વનલક્ષ્મ્યાઃ ક્ષણં લેભે લોલનીલદુકૂલતામ્

સ કપોલપ્રણયિભિર્ બભૌ સ્વેદોદબિન્દુભિઃ ।
સંક્રાન્તૈઃ કુણ્ડલપ્રાન્તે કાન્તમુક્તાફલૈર્ ઇવ

સ્યન્દનાશ્વખુરોદ્ધૂતં દન્તદીધિતિભિઃ પુરઃ ।
હરન્ન્ ઇવ રજઃપુઞ્જં વ્યાજહાર સ સારથિમ્

અહો મનોરથેનેવ રથેનાનિલરંહસા ।
દૂરોજ્ઝિતા સ્વસૈન્યેન કિયતી લઙ્ઘિતા ક્ષિતિઃ

એતા બાલાનિલોલ્લાસલોલપિપ્પલપલ્લવાઃ ।
હરન્તિ હરિતચ્છાયાં હરિણાભરણા ભુવઃ

એતા બાલપ્રવાલોષ્ઠ્યઃ સ્તબકસ્તનબન્ધુરાઃ ।
સોત્કણ્ઠા ઇવ જૃમ્ભન્તે મઞ્જર્યઃ શ્વસનાકુલાઃ

ઇમા મરકતશ્યામશષ્પસંચયકઞ્ચુકાઃ ।
રાજન્તે કૌસુમરજોરઞ્જિતા વનરાજયઃ

એતા વિવલિતગ્રીવા હરિણ્યસ્ ત્રાસવિદ્રુતાઃ ।
નીલોત્પલવનાનીવ સૃજન્તિ તરલેક્ષિતૈઃ

એતે નિશાકરકરાઙ્કુરકાન્તદન્તાઃ પલ્લીપતિપ્રણયિણીસ્તનતુલ્યકુમ્ભાઃ ।
પશ્યન્તિ દન્તિશિશવઃ પરિતો રથં મે નેમિસ્વનાપઃર્તચાપલલીનકર્ણાઃ

એતે નિર્મલનર્મદાપરિસરવ્યાજૃમ્ભિવલ્લીવલત્-
પુષ્પોદ્દામમધૂત્સવપ્રણયિનઃ ક્ષીબા ઇવાઘૂર્ણિતાઃ ।
સંનદ્ધાઃ શબરીનિતમ્બવિલસન્માયૂરપત્ત્રાવલી-
લીલાન્દોલનનર્મવિભ્રમકલાબન્ધેષુ વિન્ધ્યાનિલાઃ

ઇતિ બ્રુવાણઃ કલયન્ વનલક્ષ્મીં નૃપાત્મજઃ ।
શુશ્રાવ નિર્જને કીર્ણં કિન્નર્યાઃ કરુણં સ્વનમ્

શ્રુત્વૈવ કૌતુકાકૃષ્ટસ્ તત્સમીપં કૃપાનિધિઃ ।
સો ઽભ્યેત્ય સદ્ગુણાદર્શસ્ તાં દદર્શ મૃગીદૃશમ્

યાચમાનામ્ પરિત્રાણં લુબ્ધકં સાશ્રુલોચનામ્ ।
વનેચરભયોદ્વિગ્નામ્ ઇવ કાનનદેવતાં

અન્વેષ્ટું લુબ્ધકાકૃષ્ટં સ્વમ્ અઙ્કંર્ગમ્ આગતામ્ ।
ખિન્નામ્ ઇવ વનભ્રાન્ત્યા લક્ષ્મીં હરિણલક્ષ્મણઃ

તાં વિલોક્ય સ સાશ્ચર્યરૂપાતિશયવિસ્મિતઃ ।
અભિલાષપટે ક્ષિપ્રં ચિત્રન્યસ્ત ઇવાભવત્

સો ઽચિન્તયદ્ અહો રમ્યનિર્માણાભ્યાસકારિણઃ ।
અસ્મિન્ મુખસમુલ્લેખે રેખાપરિણતિર્ વિધેઃ

દુર્લભા ભોગિભવને મર્ત્યલોકે કથૈવ કા ।
મન્યે લાવણ્યમુદ્રેયં સ્વર્ગે ઽપ્ય્ અભિનવોદિતા

તારુણ્યેન નિપીતશૈશવતયા સાનઙ્ગશૃઙ્ગારિણી
તન્વઙ્ગ્યા સકલાઙ્ગસંગમસખી ભઙ્ગિર્ નવાઙ્ગીકૃતા ।
નિઃસંરમ્ભપરાક્રમઃ પૃથુતરારમ્ભાભિયોગં વિના
સાંરાજ્યે જગતાં યયા વિજયતે દેવો વિલાસાયુધઃ

ઇતિ વિસ્મયગર્ભેણ સાભિલાષેણ ચક્ષુષ ।
તાં પિબન્તમ્ ઇવાભ્યેત્ય પ્રણમ્ય પ્રાહ લુબ્ધકઃ

કુલકલ્પદ્રુમસ્યેયં દ્રુમસ્ય દયિતા સુતા ।
દેવ કિન્નરરાજસ્ય પાશેનાપઃર્તા મયા

આનીતા ત્વત્કૃતે દિવ્યકન્યૈષા પ્રતિગૃહ્યતામ્ ।
ત્વમ્ એવાસ્યા ગુણોદાર ભર્તા ભુવ ઇવોચિતઃ

અસ્યાશ્ ચૂડામણિર્ અયં મયા સ્વેચ્છાગતિપ્રદઃ ।
ગૃહીતસ્ તદ્વિરહિતા નેયં યાતિ વિહાયસા

રક્ષ્યો મણિર્ અયં નાસ્તિ દત્તે ઽસ્મિન્ સંગમો ઽનયા ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાસ્મૈ દદૌ કન્યારત્નં રત્નં ચ લુબ્ધકઃ

ગૃહીતા રાજપુત્રેણ સા મહીંર્ગલક્ષ્મણા ।
સુધાસિક્તેવ તત્યાજ સ્વદેશવિરહાનલમ્

ઉત્કણ્ઠાલોકનાલોલાં તાં બાલહરિણીમ્ ઇવ ।
બબન્ધ લુબ્ધકત્યક્તાં રાગવાગુરયા સ્મરઃ

કિન્નરીં રથમ્ આરોપ્ય રત્નૈર્ આપૂર્ય લુબ્ધકમ્ ।
હર્ષપૂર્ણઃ સ્વનગરં પ્રતસ્થે પાર્થિવાત્મજઃ

સ હસ્તિનાપુરં પ્રાપ્ય નિવેદ્ય સ્વકથાં પિતુઃ ।
હર્ષાદ્ વિસ્મયિના તેન વિવાહે વિહિતોત્સવઃ

સુકૃતૈર્ ભોગ્યતાં યાતાં મૂર્તામ્ ઇવ શશિશ્રિયમ્ ।
અન્તઃપુરપ્રણયિણીં ચક્રે કિન્નરકન્યકામ્

દધતા મધુપેનેવ તેનાધરમધુસ્પૃહામ્ ।
સ્પૃષ્ટા નતમુખામ્ભોજા ચકમ્પે નલિનીવ સા

મૌને ઽપિ કથિતોત્કણ્ઠાં મુહુઃ કમ્પે ઽપિ નિશ્ચલામ્ ।
વૈલક્ષ્યે ઽપિ સ્ફુટલ્લક્ષ્મીં તસ્યાઃ પ્રીતિં તતાન સઃ

સ શનૈર્ અધરાસ્વાદે દત્ત્વા દન્તવિભીષિકામ્ ।
વિનિદ્રાબ્જદૃશસ્ તસ્યા મૌનમુદ્રાં અવારયત્

નીવીમોક્ષે નિષેધે ચ દમ્પત્યોઃ પણિપદ્મયોઃ ।
વિવાદ ઇવ સોત્કમ્પં કઙ્કણસ્વનયોર્ અભૂત્

સ રાગપલ્લવસ્ તસ્ય વિલાસસ્મિતપુષ્પિતઃ ।
કાન્તાકુચફલાઙ્કો ઽભૂદ્ ભોગ્યઃ સંભોગપાદપઃ

અત્રાન્તરે દાક્ષિણાત્યૌ વિપ્રૌ કપિલપુષ્કરૌ ।
આજગ્મતુર્ વૃત્તિકામૌ ધનસ્ય નૃપતેઃ સભામ્

તૌ વિદ્યાતિશયશ્લાઘ્યૌ પૌરોહિત્યમ્ અવાપતુઃ ।
કપિલઃ ક્ષિતિપાલસ્ય રાજપુત્રસ્ય ચાપરઃ

તયોઃ સ્પર્ધાનુબન્ધેન સદા વિવદમાનયોઃ ।
એકદ્રવ્યાભિલાષેણ વિદ્વેષઃ સમજાયત

દ્વેષદોષેણ માતઙ્ગયોગ્યનિર્ઘાતયોસ્ તયોઃ ।
વિદધે મદલેખેવ વિદ્યા મલિનતામ્ મુખે

યેષાં વસ્તુવિવેકિની ગુણસખી લોકપ્રકાશોન્મુખી
વિદ્યાદીપશિખા કરોતિ વિષમં દ્વેષાન્ધકારં પુરઃ ।
તે મોહોપહતા વિચારરહિતાઃ સૌજન્યજન્યાહિતા
દગ્ધાશ્ ચન્દનચન્દ્રકાન્તકમલસ્યન્દોદ્ગતેનાગ્નિના

શ્રુતિસ્મૃતિવિવાદેષુ પુષ્કરેણ પદે પદે ।
નિગૃહ્યમાણઃ કપિલઃ કોપતાપાદ્ અચિન્તયત્

મન્દાભ્યાસં દૃઢાભ્યાસસ્ તીક્ષ્ણસ્ તીવ્રમદોદ્ધતઃ ।
સદા સંસદિ મામ્ એવ નયત્ય્ એષ વિલક્ષતામ્

પ્રજ્ઞા વઞ્ચકવૃત્તાય શ્રુતં દર્પજ્વરાય ચ ।
ધનં ધર્મનિષેધાય ભવત્ય્ અધમચેતસામ્

દૃપ્તઃ પરિભવત્ય્ એષ રાજપુત્રાશ્રયેણ મામ્ ।
તસ્માદ્ આશ્રયમ્ એવાસ્ય શ્રીમૂલમ્ પ્રહરામ્ય્ અહમ્

નિધને રાજપુત્રસ્ય યુક્ત્યુપાયેન કેન ચિત્ ।
યુક્તઃ કર્તું પ્રયત્નો મે માનમ્લાનિં કથં સહે

ઇત્ય્ ઉગ્રપાપસંકલ્પસ્ તસ્ય દ્વેષાત્ સમુદ્યયૌ ।
નાસ્તિ તત્ પાતકં લોકે યન્ ન કુર્વન્તિ મત્સરાઃ

કથં પશ્યતિ સદ્વર્ત્મ સ સદા વ્યથિતાશયઃ ।
દત્તં નયનયોર્ યેન તીવ્રામર્ષવિષાઞ્જનમ્

રાગઃ પાપં પરમમ્ અધિકં દર્પપાપં તતો ઽપિ
ક્રોધાત્ પાપં જગતિ ન પરં દુઃસહં લોભપાપમ્ ।
યાવાન્ એષ વ્યસનિનિ જને ગણ્યતે પાપવર્ગઃ
પાપાંશસ્ય સ્પૃશતિ ન તુલાં સો ઽપિ વિદ્વેષસૂતેઃ

તતઃ કદા ચિન્ મેઘાખ્યં ક્રૂરં કર્વટવાસિનમ્ ।
વિસૃષ્ટસૈન્યહન્તારં સામન્તમ્ અપકારિણમ્

શ્રુત્વા નરપતિઃ કોપાચ્ ચતુર્થોપાયનિશ્ચયે ।
અમાત્યાનાં અનુમતે કુમારમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

કુમાર ગમ્યતાં તૂર્ણમ્ ઉચ્છેત્તું તરસા રિપુમ્ ।
ક્રમોપપન્નં સાંરાજ્યં નિઃશલ્યમ્ ઇદમ્ અસ્તુ તે

અયં તે સમરારમ્ભે પ્રભાવાભરણો ભુજઃ ।
આલાનસ્તમ્ભતાં યાતુ જગદ્વિજયદન્તિનઃ

મેઘે ભૂભૃત્કુલાક્રાન્તિસંરમ્ભાભ્યધિકોદયે ।
હતે તવ પ્રતાપસ્ય નિર્વિઘ્નાવરણા દિશઃ

દુર્બલૈઃ કિં હતૈર્ અન્યૈઃ સામન્તૈર્ અન્તવાસિભિઃ ।
દૃપ્તઃ સ એવ હન્તવ્યસ્ તદ્વધે સર્વસિદ્ધયઃ

કિં કૌતુકં યદિ હરિઃ કરિચક્રવાલં
આહન્તિ દૈવવિહિતમ્ નિજમ્ એવ ભોજ્યમ્ ।
પઞ્ચાનનં યદિ ભિનત્તિ નખાટ્ટહાસં
તત્ તસ્ય પૌરુષકથાપથમ્ એતિ શૌર્યમ્

ઇતિ પિત્રા સમાદિષ્ટઃ સમીહિતરણોત્સવઃ ।
કિન્નરીવિરહાલોલઃ સો ઽભૂદ્ દોલાકુલઃ ક્ષણમ્

અચિરાગમનાખ્યાનૈર્ યત્નૈર્ આશ્વાસ્ય વલ્લભામ્ ।
જનનીં સ્વૈરમ્ અભ્યેત્ય પ્રણિપત્ય જગાદ સઃ

દુહિતા શક્રકલ્પસ્ય કિન્નરેન્દ્રસ્ય માનિની ।
પાલ્યા વિરહશોકાર્તા મદ્વાત્સલ્યધિયા ત્વયા

અસ્યાશ્ ચૂડામણિર્ અયં રક્ષ્યઃ સ્વેચ્છાગતિપ્રદઃ ।
દાતવ્યઃ સર્વથા માતર્ નાન્યત્ર પ્રાણસંશયાત્

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા જનનીહસ્તે કાન્તં કાન્તાશિખામણિમ્ ।
નિક્ષિપ્ય સ યયૌ તૂર્ણં સૈન્યાચ્છાદિતદિઙ્મુખઃ

તસ્ય વાજિવ્રજોદ્ધૂતરજઃપુઞ્જઘનોદયઃ ।
પ્રયયૌ રાજહંસાનાં સંત્રાસાયાસહેતુતામ્

દૂરં પ્રયાતે દયિતે વિરહેણ મનોહરા ।
બભૂવ બાલનલિનીપલાશશયનાશ્રયા

સોત્કણ્ઠાયા દિવસગણનારમ્ભનિત્યાભિયોગે
સંખ્યાલેખાસરણિમ્ અવનૌ કમ્પલોલં લિખન્ત્યાઃ ।
તસ્યાઃ પાણૌ નિપતિતરણત્કઙ્કણે તાનવેન
ક્ષિપ્રં મુક્તાવલયકલનામ્ અશ્રુધારા ચકાર

દ્વેષઃ પુષ્પશરે સુખે વિમુખતા દેહે ઽપિ નિઃસ્નેહતા
પત્યૌ ધ્યાનપરાયણત્વમ્ અનિશં તન્નામમન્ત્રો જપઃ ।
શય્યા ભૂમિતલં તથાપિ સુતનોસ્ તાપક્ષતિર્ નાભવન્
નૂનં નિશ્ચલલીનરાગમનસાં મુક્તિર્ ન તીવ્રવ્રતૈઃ

લીના સ્ફટિકપર્યઙ્કે હરિચન્દનપાણ્ડુરા ।
ચન્દ્રલેખેવ સા તન્વી જ્યોત્સ્નામધ્યગતા બભૌ

કદા ચિદ્ અથ ભૂપાલઃ સ્વપ્નદર્શનશઙ્કિતઃ ।
પુરોહિતં સમાહૂય પપ્રચ્છ કપિલં રહઃ

દૃષ્ટં અદ્ય મયા સ્વપ્ને નિરુદ્ધં શત્રુભિઃ પુરમ્ ।
પાટિતોદરકૃષ્ટૈશ્ ચ મમાન્ત્રૈઃ પરિવેષ્ટિતમ્

સ્વપ્નસ્યાસ્ય વિપાકાર્હં ફલં બ્રૂહિ મહામતે ।
વિચિન્તય શુભોદર્કામ્ ઉચિતાં ચ પ્રતિક્રિયામ્

ઇતિ પૃષ્ટઃ ક્ષિતીશેન ક્ષણમ્ અન્તઃ પુરોહિતઃ ।
ભક્તિદમ્ભધૃતધ્યાનઃ સમીહિતમ્ અચિન્તયત્

ઉપાયો ઽયં મયા દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તઃ સુચિરચિન્તિતઃ ।
પુષ્કરસ્યાશ્રયોચ્છિત્ત્યૈ રાજપુત્રવિનાશને

પ્રિયા મનોહરા જ્યેષ્ઠં જીવિતં તસ્ય કિન્નરી ।
અભાવે નિયતં તસ્યા ન સ જીવતિ દુઃખિતઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય શનકૈર્ મિથ્યાખેદવિષાદવાન્ ।
અભ્યધાદ્ વસુધાધીશમ્ અહિતૈષી પુરોહિતઃ

દુઃસ્વપ્નો ઽયં ત્વયા દેવ હૃદયાકમ્પનઃ પરમ્ ।
દૃષ્ટઃ સ્પષ્ટં ફલં તસ્ય દુઃસહં કથમ્ ઉચ્યતે

પ્રભુભક્તિવ્રતસ્થાનાં દોષેષ્વ્ અવિહિતાત્મનામ્ ।
ન કર્ણકટુકં વક્તું નિષેધો ઽસ્તિ હિતૈષિણામ્

રાજ્યાત્ ભ્રંશઃ શરીરાદ્ વા સ્વપ્નસ્યાસ્ય ફલં સ્ફુટમ્ ।
શઙ્કાવિરહિતૈઃ કાર્યઃ પ્રતીકારો ઽત્ર ભૂતયે

પુષ્કરિણ્યાં ક્રતુક્ષેત્રે પૂર્ણાયાં પશુશોણિતૈઃ ।
સ્નાતસ્ ત્વં માર્જિતો વિપ્રૈર્ ભૂરિરત્નસુવર્ણદઃ

કિન્નરીમેદસા વહ્નિં હુત્વા કુશલમ્ આપ્સ્યસિ ।
અન્તઃપુરે સ્નુષા તે ઽસ્તિ કિન્નરી ન તુ દુર્લભા

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ક્રૂરં પાતકકૂણિતઃ ।
નૃશંસવૃત્તસંત્રસ્તસ્ તમ્ અભાષત ભૂપતિઃ

નિજજીવિતરક્ષાયૈ કથં સ્ત્રીવધમ્ ઉત્સહે ।
કિન્નરીવિરહે ઽવશ્યં ન ચ જીવતિ મે સુતઃ

ઇતિ ભૂમિભુજા તસ્ય પ્રત્યાખ્યાતે સમીહિતે ।
તં પાપાભિનિવેશેન પુનઃ પ્રાહ પુરોહિતઃ

અહો રાજન્ ન જાનીષે ધીમાન્ અપિ જનસ્થિતિમ્ ।
ત્રિવર્ગસાધનં ત્યાજ્યમ્ ન રાજ્યં ન ચ જીવિતં

અર્થા ઇવ સ્વજનમિત્રકલત્રપુત્રા નષ્ટાઃ સ્થિતસ્ય પુરુષસ્ય પુનર્ ભવન્તિ ।
ઉચ્છ્વાસમાત્રવિરહે ગતજીવિતસ્ય તત્કાલસંનિહિતમ્ અપ્ય્ અસદ્ એવ સર્વમ્

ત્યજ્યન્તે જીવિતસ્યાર્થે નિજદેશપ્રિયાત્મજાઃ ।
જીવિતાદ્ અપરં રાજઞ્ જીવલોકે ઽસ્તિ ન પ્રિયમ્

ઇતિ જીવિતલોભાય તેન નાનાનિદર્શનૈઃ શનૈઃ ।
પ્રતારિતઃ પાપં રાજા યુક્તમ્ અમન્યત

તતઃ સુસમ્ભૃતારમ્ભે પ્રવૃત્તે યજ્ઞકર્મણિ ।
કૃતાયાં પુષ્કરિણ્યાં ચ પૂર્ણાયાં પશુશોણિતૈઃ

રાજ્ઞા કથિતવૃત્તાન્તા નિજપત્ની સ્વયં રહઃ ।
પુત્રપ્રવાસશોકાર્તા પાપત્રસ્તા વ્યચિન્તયત્

અહો મૂર્ખતરો રાજા મોહાન્ધેન પુરોધસા ।
સ્નુષાવધવિધાને ઽસ્મિન્ પ્રેરિતઃ પૃથુપાતકે

યત્નૈર્ અપરિહાર્યે ઽપિ નિબદ્ધે નિધનાવધૌ ।
પરપ્રાણાપહારેણ મૂઢા વાઞ્છન્તિ જીવિતમ્

યદિ જીવિતલુબ્ધેન મુગ્ધા મૃગવધૂર્ ઇવ ।
સ્નુષાપિ હન્યતે રાજ્ઞા તત્ કિં વક્ષ્યામ્ય્ અહં સુતમ્

માતસ્ ત્વયેયં વાત્સલ્યાત્ પાલ્યા મમ મનોહરા ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સુધનઃ સૂનુર્ ગતો નિક્ષિપ્ય મે વધૂમ્

તસ્માચ્ ચૂડામણિમ્ મત્તઃ પ્રાપ્ય વ્યોમ્ના પ્રયાતુ સા ।
ભવિષ્યતિ તયા પત્યુર્ જીવન્ત્યા સંગમઃ પુનઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય સા ગત્વા સાશ્રુનેત્રા સ્નુષાન્તિકમ્ ।
રાજવૃત્તં નિવેદ્યાસ્યૈ સોત્કમ્પા પુનર્ અબ્રવીત્

વત્સે ચૂડામણિં બદ્ધ્વા ગચ્છ તૂર્ણં વિહાયસા ।
નૃપઃ પાપપ્રવૃત્તો ઽયં ન સદાચારમ્ ઈક્ષતે

યજ્ઞભૂમિં ત્વયા ગત્વા ગન્તવ્યં વ્યોમવર્ત્મના ।
અન્યથા ત્વામ્ અસૌ વેત્તિ ગૂઢન્યસ્તાં મયા ક્વ ચિત્

ઇતિ ભર્તૃપ્રવાસાર્તા વચઃ શ્રુત્વા મનોહરા ।
તત્સંગમાય રક્ષન્તી યત્નાત્ પ્રિયતરં વપુઃ

શ્વશ્ર્વા દત્તં સમાદાય બદ્ધ્વા મૂર્ધ્નિ શિખામણિમ્ ।
નૃપાહૂતા ક્રતુક્ષેત્રં ગત્વા વ્યોમ વ્યગાહત

રાજન્ નૈતત્ તવ સમુચિતં યત્ પ્રિયસ્યાપિ સૂનોર્
વધ્યા પત્ની નિજપદમ્ ઇયં સ્વસ્તિ તુભ્યં ગતાહમ્ ।
રક્ષ્યશ્ ચાસૌ પ્રતિહતધૃતિર્ મદ્વિયોગે કુમારસ્
તત્રેત્ય્ ઉક્ત્વા તનુતરતદિદ્વિભ્રમૈઃ સા જગામ

।
તસ્યાં ગતાયાં નૃપતિર્ યજ્ઞવિઘ્નેન શઙ્કિતઃ
પુરોહિતસ્ તમ્ અવદદ્ દેવ મા સંશયં કૃથાઃ

મન્ત્રૈર્ મયા સમાકૃષ્ટઃ ક્રૂરાખ્યો બ્રહ્મરાક્ષસઃ ।
નિર્વિઘ્નસ્ તે ક્રતુઃ સિદ્ધઃ સા હતા તેન કિન્નરી

ઇતિ મિથ્યાવચસ્ તસ્ય રાજા સત્યમ્ અમન્યત ।
નર્ત્યન્તે કુટિલૈર્ મુગ્ધા યન્ત્રપુત્રકલીલયા

પિતુર્ ભવનમ્ અભ્યેત્ય કીર્ણહર્ષા મનોહરા ।
ન્યવેદયત્ સ્વવૃત્તાન્તં વહન્તી વલ્લભં હૃદિ

સા પિતુઃ શાસનાન્ મર્ત્યસઙ્ગસૌરભશાન્તયે ।
હેમકુમ્ભશતૈઃ સ્નાનં પઞ્ચભિઃ પ્રત્યહં વ્યધાત્

મર્ત્યામોદઃ પ્રતનુતાં ક્ષાલિતાયાઃ શનૈર્ યયૌ ।
સુધનસ્નેહસંયોગી ન તુ રાગો મૃગીદૃશઃ

દિવ્યોદ્યાનોપભોગેષુ ન સા નિર્વૃતિમ્ આયયૌ ।
અન્યત્ર બદ્ધરાગાણાં રતિર્ નાન્યત્ર દેહિનામ્

સા કાન્તવિરહક્લાન્તા કદા ચિદ્ વ્યોમગામિની ।
તાં નાગભવનોપાન્તવનાન્તવસુધાં યયૌ

તત્રાશ્રમસ્થલીસક્તં મહર્ષિં વલ્કલયનમ્ ।
અવદત્ સા સમભ્યેત્ય પ્રણામવિનમન્મુખી

લુબ્ધકસ્યોપદિશતા ભવતા મમ બન્ધનમ્ ।
ત્વમ્ એવ બ્રૂહિ ભગવન્ યદિ યુક્તમ્ ઇદં કૃતમ્

ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા કિંચિલ્લજ્જાનતાનનઃ ।
તામ્ ઉવાચ મુનિર્ મુગ્ધે તવૈષા ભવિતવ્યતા

અમોઘપાશસ્ તસ્યાસ્તીત્ય્ અજ્ઞાત્વા કથિતં મયા ।
ઉપલભ્ય કથાં ધૂર્તસ્ ત્વાં બબન્ધ સ લુબ્ધકઃ

દુષ્ટાત્મનાં ન જાનીમઃ કૌટિલ્યં ક્રૂરચેતસામ્ ।
સત્યપ્રવાદમુખરાઃ સ્વભાવસરલા વયમ્

ઇત્ય્ ઉક્તા મુનિના તન્વી પ્રણયાત્ તમ્ અભાષત ।
ભગવન્ ક્ષમ્યતામ્ એતદ્ બાલાવચનચાપલમ્

ઇદં તુ ભવતામ્ અગ્રે યન્ મયા કિં ચિદ્ ઉચ્યતે ।
લલનાસુલભઃ સો ઽયં સદાચારવ્યતિક્રમઃ

કથાતિથિત્વમ્ આયાન્તિ ચાપલે ગુરવો ઽપિ યત્ ।
સા વિયોગાગ્નિતાપસ્ય જ્વાલાયોગાસહિષ્ણુતા

દુઃખોદ્ધરણસંનદ્ધાઃ સંતપ્તાનાં દયાલવઃ ।
કાર્યાન્તરઙ્ગાઃ પ્રાયેણ ભવન્ત્ય્ અનુચિતેષ્વ્ અપિ

પાશબન્ધાદ્ વિમુક્તાહં લુબ્ધકેન પ્રલાપિની ।
નિબદ્ધા રાજપુત્રેણ સ્નેહપાશેન હારિણા

સુભગઃ સુધનાખ્યો ઽસૌ મદ્વિયોગાનલાકુલઃ ।
અમુના યદિ માર્ગેણ સમેષ્યતિ તવાન્તિકમ્

તદ્ ઇદં ભવતા વાચ્યં કારુણ્યાદ્ વચસા મમ ।
સ્થિતા ત્વદ્વિરહાયાસનિઃસુખાહં ગૃહે પિતુઃ

ઉત્કણ્ઠામ્ અનુકમ્પાં વા સહજાં વા કૃતજ્ઞતામ્ ।
દાક્ષિણ્યં વા પુરસ્કૃત્ય તૂર્ણમ્ આગમ્યતામ્ ઇતઃ

દુર્ગમઃ કિન્નરપુરે માર્ગઃ ક્લેશશતાશ્રયઃ ।
અભૂમિર્ એવ મર્ત્યાનામ્ અલ્પવીર્યબલૌજસામ્

દીપ્તા તપોવનાન્તે ઽસ્મિન્ સુધા નામ મહૌષધિઃ ।
દૃશ્યતે હવિષા પક્ત્વા પાતવ્યા સા સ્વયં ત્વયા

તત્પ્રભાવાત્ સમુત્તીર્ય ક્લેશં સત્ત્વસહાયવાન્ ।
કૈલાસહાસશુભ્રેણ પથા મત્પુરમ્ એષ્યસિ

ઇદં ચ તસ્મૈ દાતવ્યમ્ મદભિજ્ઞાઙ્ગુલીયકમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિષમં વર્ત્મ કથયિત્વા ક્રમેણ સા

વિઘ્નપ્રતિક્રિયોપાયાન્ સંદિશ્યાશ્ચર્યયુક્તિભિઃ ।
આશાબન્ધધૃતપ્રાણા યયૌ દત્ત્વાઙ્ગુલીયકમ્

તયા કથિતમ્ આકર્ણ્ય દૂરાધ્વતરણાદ્ભુતમ્ ।
અઙ્ગુલીયકમ્ આદાય તદ્ એવાચિન્તયન્ મુનિઃ

અત્રાન્તરે રાજસૂનુર્ જિત્વા મેઘં મહીપતિમ્ ।
આયયૌ કોશમ્ આદાય દયિતાદર્શનોત્સુકઃ

સ વિવેશ સ્વનગરીં સામન્તચ્છત્ત્રમણ્ડલૈઃ ।
ફુલ્લફેનસ્મિતસ્યાબ્ધેઃ કુર્વાણઃ સંનિભં નભઃ

સ્નુષાવૈશસવૃત્તાન્તકથનક્લેશકમ્પિતમ્ ।
અથાન્તઃપુરમ્ અભ્યેત્ય જનકં પ્રણનામ સઃ

અધોમુખાખિલજનં શોકશલ્યહતોત્સવમ્ ।
પિતુર્ અન્તઃપુરં દૃષ્ટ્વા સ વિપ્રિયમ્ અશઙ્કત

અપિ જીવતિ સા તન્વી વિરહાર્તા મનોહરા ।
ઇતિ બ્રુવાણં ન યદા તમ્ ઊચે કશ્ ચિદ્ અપ્રિયમ્

તદા જગાદ જનની પુત્ર જીવતિ તે પ્રિયા ।
ગતા ચૂડામણિં પ્રાપ્ય કિં તુ જીવિતસંશયે

ઇતિ શ્રુત્વૈવ સહસા સ પપાત મહીતલે ।
કીર્ણહારલતાં કુર્વન્ સાશ્રુધારામ્ ઇવ ક્ષિતિમ્

તુષારશીકરસ્મેરહરિચન્દનવારિભિઃ ।
સ લબ્ધસંજ્ઞઃ શનકૈર્ વિલલાપાશ્રુગદ્ગદઃ

અનાકાશશશાઙ્કશ્રીર્ અમન્થામૃતવાહિની ।
અયત્નરત્નવડભી ક્વ સા કુસુમધન્વનઃ

ગુરુશાસનયન્ત્રિતેન દૂરં વ્રજતા બાષ્પનિરુદ્ધલોચનાયાઃ ।
વિહિતા ન ધૃતિર્ મયા મૃગાક્ષ્યાસ્ તદ્ અયં મે પતિતઃ સ્મરાભિશાપઃ

દેહિ પ્રતિવચઃ સુભ્રુ ક્વ ગતાસિ મનોહરે ।
મયા પ્રમાદમૂઢેન હરિણાક્ષી ન રક્ષિતા

ત્વત્સમાગમસૌભાગ્યશ્લાઘ્યસ્ય સુરસંસદિ ।
મમેવ મર્ત્યલોકસ્ય ત્વદ્વિયુક્તસ્ય કા દ્યુતિઃ

ઇતિ બ્રુવાણઃ શનકૈઃ કાન્તાસંભોગસાક્ષિષુ ।
ઉદ્યાનેષુ પ્રિયતમાં વિચેતું સ્વયમ્ ઉદ્યયૌ

વઞ્ચયિત્વા પરિજનં સ રજન્યામ્ અલક્ષિતઃ ।
ગત્વા વનાન્તં બભ્રામ સમેષુ વિષમેષુ ચ

તીવ્રરાગપિશાચેન મહતા સ વિમોહિતઃ ।
ઉન્મત્ત ઇવ પપ્રચ્છ ચેતનાચેતનાન્ અપિ

બ્રૂહિ સખે શુકશાવક સખ્યુઃ પ્રાણસખીં નિખિલેન્દુમુખીં તામ્ । તદ્દશનચ્છદરાગવિભાગે બિમ્બફલે ઽસ્તુ સદા તવ ભોગઃ

હંહો હંસ સિતાંસ શંસ નલિનીલીલાવતંસદ્યુતે
દૃષ્ટા સૌરભસદ્મપદ્મવદના કિં કાન્તિકલ્લોલિની ।
યસ્યાઃ પીનપયોધરાગ્રવિલુઠન્મુક્તાકલાપસ્ય સા
હંસસ્યેવ વિભાતિ રોમલતિકા શૈવાલવલ્લી ચ્યુતા

તસ્યેતિ તીવ્રવ્યસનાનુબન્ધાત્ પ્રલાપિનઃ પ્રસ્ખલતઃ સમે ઽપિ ।
દિશન્ પ્રકાશં દયયેવ માર્ગે શનૈર્ જગાહે ગગનં સિતાંશુઃ

શ્યામાપતેર્ મન્મથબાન્ધવસ્ય કાન્તં સ દૃષ્ટ્વામ્બરચુમ્બિ બિમ્બમ્ ।
સંદર્શિતં સસ્મિતમ્ ઇન્દુમુખ્યા મેને મુખં વ્યોમવિમાનશ્ર્ઙ્ગાત્

મૂકં કલઙ્કાઙ્કમ્ અવાપ્તદોષમ્ અવિભ્રમં હાસવિલાસહીનં ।
ચિરેણ નિશ્ચિત્ય શશાઙ્કમ્ એવ પપ્રચ્છ ગચ્છન્ નરનાથસૂનુઃ

અપિ ત્વયા કાન્તિસખી સખે ખે તુલ્યેક્ષણા લક્ષ્મંર્ગસ્ય દૃષ્ટા ।
તવોદિતા યદ્વદનોપમાનસંબન્ધલબ્ધા જગતિ પ્રસિદ્ધિઃ

કથં ન કિં ચિત્ કથયત્ય્ અયં મે ગતસ્ય કાન્તાકથનાર્થિભાવમ્ । પરાર્થસંપાદનશીતલેન કલાવતા કસ્ય કૃતો ઽનુરોધઃ

અપિ ત્વયા સ્નિગ્ધતડિત્પ્રકાશા ઘનસ્તની ક્વાપિ મયૂર દૃષ્ટા ।
ત્વદ્બર્હભારસ્ય સુહૃત્ સ યસ્યા વિચિત્રમાલ્યઃ કબરીકલાપઃ

ભુજંગ કચ્ ચિદ્ ભવતા ભુજંગી દૃષ્ટા ક્વ ચિત્ સા વરરત્નચૂડા ।
વિષચ્છટાઃ પશ્ય યયા વિસૃષ્ટા માં દુઃસહે ઽસ્મિન્ વિરહે દહન્તિ

સારઙ્ગ સા રઙ્ગવિલાસિની કિં દૃષ્ટા ત્વયા મન્મથપાર્થિવસ્ય ।
યસ્યાઃ કટાક્ષોત્પલસંવિભાગૈર્ વિભાન્તિ મન્યે ગહને હરિણ્યઃ

અપિ ત્વયા વિભ્રમજન્મભુમિર્ વનસ્પતે પલ્લવપેશલોષ્ઠી ।
લીલાવિલોલા લલના વનાન્તે લતેવ દૃષ્ટા સ્તબકાવનંરા

અનેન નૂનં વનકુઞ્જરેણ સા રાજરમ્ભા પરિરમ્ભલોભાત્ ।
આકૃષ્ય નીતા ઘનસંનિભેન સંચ્છાદિતા વા શશિનઃ કલેવ

ઇતિ કાનનકુઞ્જેષુ તસ્યોન્માદપ્રલાપિનઃ ।
શોકાદ્ ઇવ વિવર્ણેન્દુવદના રજની યયૌ

સ નાગભવનાસન્નતીરોપાન્તતપોવનમ્ ।
શનૈઃ પ્રવિશ્ય પપ્રચ્છ મહર્ષિં વલ્કલાયનં

ઇહવિરહવિચિન્તાશોકનિશ્વાસમૂર્ચ્છન્મદનદહનધૂમશ્યામસક્તૈકવેણી ।
અપિ શમિતશશાઙ્કોદ્દામસૌન્દર્યદર્પા મુનિવર હરિણાક્ષી કિન્નરી કાપિ દૃષ્ટા

ઇતિ કાન્તાવિયુક્તસ્ય પ્રાપ્તસ્યોન્માદિનીં દશામ્ ।
મુનિઃ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય પરિજ્ઞાય તમ્ અબ્રવીત્

સમાશ્વસિહિ વિશ્રમ્ય સંતાપસ્ ત્યજ્યતામ્ અયમ્ ।
દૃષ્ટા સા તવ કલ્યાણી મયા માનસચન્દ્રિકા

યૂથભ્રષ્ટેવ હરિણી નિરપેક્ષાપિ જીવિતે ।
પાશાકૃષ્ટેવ કરિણી ધાર્યતે સા ત્વદાશયા

પાણૌ શેતે વદનકમલં પ્રસ્તરે પલ્લવાનાં
તાપક્લાન્તા તરલવલનસ્રંસિની ગાત્રલેખા ।
આશાબન્ધે ધૃતિર્ ઇવ મતેસ્ ત્વદ્વિયોગાકુલાયાસ્
તસ્યા નૈવ ક્વ ચિદ્ અપિ મનઃ કિં તુ વિશ્રાન્તિમ્ એતિ

દ્રુમસ્ય કિન્નરપતેઃ સ્થિતાહં ભવને પિતુઃ ।
આગન્તવ્યં ત્વયા તૂર્ણમ્ ઇતિ ત્વાં સંદિદેશ સા

વીર્યસત્ત્વબલોપાયધૈર્યોત્સાહવતામ્ અપિ ।
અગમ્યે કિન્નરપુરે ક્રમાદ્ વર્ત્મ શશંસ ચ

ઇદં ચ ત્વત્કૃતે દત્તં તયા રત્નાઙ્ગુલીયકમ્ ।
યસ્ય સ્નિગ્ધપ્રભાભ્યઙ્ગૈર્ દિશો યાન્તિ પિશઙ્ગતામ્

ઇત્ય્ આનન્દસુધાસિક્તમ્ ઉક્ત્વા ધૈર્યાવલમ્બનમ્ ।
અઙ્ગુલીયં દદૌ તસ્મૈ માર્ગં ચાકથયન્ મુનિઃ

પથા તદુપદિષ્ટેન સોપાયેન નૃપાત્મજઃ ।
ધીરઃ પ્રચક્રમે ગન્તું ધનદાધ્યુષિતાં દિશમ્

સ સિદ્ધાં ઘૃતપાકેન સુધાં પીત્વા મહૌષધિમ્ ।
લબ્ધર્દ્ધિબલમાહાત્મ્યઃ સાયુધઃ પ્રયયૌ શનૈઃ

ઋદ્ધ્યા સંનિહિતં તસ્ય સર્વોપકરણં પથિ ।
અભૂત્ સત્ત્વસહાયાનાં સ્વાધીનાઃ સર્વસંપદઃ

અથ વિદ્યાધરવધૂવિલાસહસિતદ્યુતિમ્ ।
હિમવન્તમ્ અતિક્રમ્ય કુકૂલાદ્રિમ્ અવાપ સઃ

ફલોપહારૈઃ સ્વીકૃત્ય તત્ર વાનરયૂથપમ્ ।
વાયુવેગાખ્યમ્ આરુહ્ય સ તં શૈલમ્ અલઙ્ઘયત્

અથાજપથનામાનમ્ અતિચક્રામ ભૂધરમ્ ।
નિહત્યાજગરં ઘોરં વિઘ્નસંઘમ્ ઇવેષુના

વીણાસ્વનૈર્ વશીકૃત્ય રાક્ષસીં કામરૂપિણીમ્ ।
કામરૂપાદ્રિમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય પ્રયયૌ કિન્નરીપ્રિયઃ

બલવાન્ મુદ્ગરાઘાતનિખાતૈઃ શસ્ત્રશઙ્કુભિઃ ।
એકધારં તતઃ શૈલમ્ આરુરોહાતિસાહસઃ

અથોગ્રતરમ્ આરુહ્ય વજ્રકાખ્યં સ પર્વતમ્ ।
ગૃધ્રરૂપાં સમાલોક્ય રાક્ષસીં પિશિતૈષિણીમ્

પરિવૃત્તેન સંચ્છન્નઃ સમાંસમૃગચર્મણા ।
સ પાદમૂલે તસ્યાદ્રેસ્ તસ્થૌ નિશ્ચલવિગ્રહઃ

માંસલુબ્ધા તમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય ગૃધ્રરૂપા નિશાચરી ।
નિદધે શિખરસ્યાગ્રે ભોક્તું ભીષણવિગ્રહા

મૃગચર્મ સમુત્સૃજ્ય તાં નિહત્ય સ વીર્યવાન્ ।
નીરન્ધ્રખદિરાકીર્ણમ્ પ્રાપ ખાદિરભૂધરમ્

પ્રવિશ્ય તદ્ગુહાં લેભે શિલાં વ્યસ્ય મહૌષધિમ્ । શીતાતપતમઃસર્પરાક્ષસાદિભયાપહામ્

સ યન્ત્રપર્વતૌ પ્રાપ્ય સંઘટ્તૈઃ પ્રાણહારિણૌ ।
યન્ત્રકીલં શરાગ્રેણ છિત્ત્વા ચક્રે વિનિશ્ચલૌ

યન્ત્રકીલસમુચ્છેદૈર્ યન્ત્રદ્વારં વિદાર્ય સઃ ।
છેદનમ્ યન્ત્રચક્રં ચ યન્ત્રયુક્તૌ તથાયસૌ

તીવ્રપ્રહારૌ પુરુષૌ યન્ત્રમેષૌ ચ દુઃસહૌ ।
યન્ત્રોગ્રદન્તનિષ્પેષૌ તથા મકરરાક્ષસૌ

ઘોરાન્ધકારગમ્ભીરં ગુહાકૂપં વિલઙ્ઘ્ય ચ ।
તુઙ્ગાં સરિતમ્ ઉત્તીર્ય હત્વા તત્કૂલરાક્ષસાન્

આશીવિષાવૃતજલાં પતંગાખ્યાં ચ નિમ્નગામ્ ।
રોદિનીં ચ નદીં તીરે યસ્યાઃ કિન્નરચેટિકાઃ

કુર્વન્તિ રોદનરવૈર્ વિઘ્નં તદ્ગતચેતસામ્ ।
તદ્વિધાં હાસિનીં નામ હાસાપઃર્તચેતસામ્

દિશન્તિ પુલિને યસ્યા વ્યસનં કિન્નરાઙ્ગનાઃ ।
લઙ્ઘયિત્વાપગાશ્ ચાન્યા વેત્રાં પ્રાપ્ય નદીં તતઃ

કૂલવેત્રલતાલમ્બી તસ્યામ્ અથ તિતીર્ષયા ।
પવનપ્રેરિતાં પારવેત્રવલ્લીમ્ અવાપ સઃ

તયા પ્રાપ્ય પરં પારમ્ આશયેવાતિદીર્ઘયા ।
દદર્શ કિન્નરપુરં સ્ફારસ્ફટિકમન્દિરમ્

પ્રવિશ્ય સ શનૈઃ પ્રપ્ય કાન્તાં કનકપદ્મિનીમ્ ।
તત્તીરતરુમ્ આરુહ્ય તસ્થૌ રત્નલતાવૃતઃ

સ દદર્શામ્બુજરજઃપુઞ્જૈઃ સુરભિપિઞ્જરમ્ ।
હેમકુમ્ભૈર્ જલં તત્ર નયન્તીઃ કિન્નરાઙ્ગનાઃ

કુમ્ભોત્ક્ષેપે શ્રમાર્તાયાસ્ તત્રૈકસ્યાઃ સમેત્ય સઃ ।
હસ્તાલમ્બેન સાહાય્યં કૃત્વા પપ્રચ્છ તાર્ન્ શનૈઃ

માતઃ કસ્ય કૃતે તોયં ઇદં યત્નેન નીયતે ।
યદ્ભક્ત્યા ગણ્યતે નાયં ભવતીભિઃ પરિશ્રમઃ

ઇતિ તેન પ્રિયગિરા સા પૃષ્ટા તમ્ અભાષત ।
માધુર્યધુર્યસૌન્દર્યે પક્ષપાતવતી ક્ષણાત્

મર્ત્યામોદાપનોદાય સદા સુરભિવારિભિઃ ।
પિતુઃ કિન્નરરાજસ્ય ગિરા સ્નાતિ મનોહરા

તયેતિ કથિતં શ્રુત્વા સુધાસિક્ત ઇવ ક્ષણાત્ ।
સ હેમકુમ્ભે ચિક્ષેપ તદભિજ્ઞાઙ્ગુલીયકમ્

સ્નાન્ત્યાસ્ તતસ્ તદ્ અભિહારિ મનોહરાયાઃ કુમ્ભાત્ પપાત કુચકુમ્ભયુગે ઽઙ્ગુલીયમ્ ।
યસ્યાંશુમત્પ્રતિમરત્નમયૂખલેખાઃ ક્ષિપ્રં નખક્ષતવિલાસતુલામ્ અવાપુઃ

મૂર્તં તતઃ સ્વં અનુરાગમ્ ઇવાકલય્ય
રત્નાઙ્ગુલીયકમ્ અનઙ્ગકથાન્તરઙ્ગમ્ ।
સા કાન્તમ્ આગતમ્ અવેત્ય કુતસ્ ત્વયેદં
સંપ્રાપ્તમ્ ઇત્ય્ અવદદ્ ઉચ્છલિતેવ દાસીમ્

તતસ્ તામ્ અવદદ્ દાસી દેવિ પુષ્કરિણીતટે ।
સ્થિતઃ કો ઽપિ યુવા કાન્તઃ પ્રત્યક્ષ ઇવ મન્મથઃ

નિક્ષિપ્તં હેમકુમ્ભે ઽસ્મિન્ન્ ઇદં તેનાઙ્ગુલીયકમ્ ।
ભજતે યત્પ્રભાગર્ભમ્ પયઃ કુઙ્કુમકાન્તતામ્

ઇતિ તદ્વચનં તન્વી પ્રિયં શ્રુત્વા મનોહરા ।
નિશ્ચિત્ય દયિતં પ્રાપ્તમ્ આનિનાય તયૈવ તમ્

તયા ગુપ્તતરે ન્યસ્તં કાન્તમ્ ઉદ્યાનમન્દિરે ।
કુમુદ્વતીવ શશિનં ગત્વાપશ્યન્ મનોહરા

પરસ્પરાલોકનવિભ્રમેણ વિયોગસંતાપનિવેદનેન ।
તયોઃ પ્રહર્ષાનુભવેન લેભે શોભામ્ અશેષાઙ્ગવતીમ્ અનઙ્ગઃ

યદ્ યત્ કિં ચિદ્ વિરહસમયે ચિન્તયાભ્યસ્તમ્ અન્તર્
યદ્ યત્ પ્રૌઢપ્રમદસુહૃદા મન્મથેનોપદિષ્ટમ્ ।
યદ્ યત્ પ્રેમ્ણઃ સદૃશમ્ ઉચિતં યદ્ યદ્ ઔત્સુક્યરાશેસ્
તત્ તત્ સર્વં પ્રણયસુભગં દમ્પતી ચક્રતુસ્ તૌ

તતઃ પ્રચ્છન્નવૃત્તાન્તં લજ્જમાના મનોહરા ।
નિવેદ્યાદર્શયત્ પિત્રોઃ પતિં ભૂમિમનોભવમ્

તતઃ કિન્નરરાજસ્ તાં કોપપ્રસ્ફુરિતાધરઃ ।
ઉવાચ દર્શનપથં પરિહૃત્યાત્મજાપતેઃ

અહો પ્રમાદપતિતા દૈવાદ્ અનુચિતે જને ।
ન વિમુઞ્ચસિ દુર્વૃત્તે ક્ષાલ્યમાનાપિ રક્તતામ્

યૌવનાવનિલાવણ્યં સ્પૃહણીયં દિવૌકસામ્ ।
બત પ્રયાતમ્ એતત્ તે મર્ત્યસ્નેહેન શોચ્યતાં

ઉદગ્રગોત્રપ્રભવા ઘનયૌવનનિર્ભરા ।
નિમ્નગે ક્ષોભવિભ્રષ્ટા યાતાસિ સુતરામ્ અધઃ

વિદ્વદુદ્વેગજનની કુલવૈલક્ષ્યકારિણી ।
મલિના ખલવિદ્યેવ સંમતાસિ ન કસ્ય ચિત્

રૂપમાત્રેણ તુષ્ટા ત્વં યદિ મર્ત્યવશં ગતા ।
તત્ કિં ન રમસે હેમનિર્માણપુરુષત્વિષા

પ્રભાવગુણહીનસ્ય પુંસશ્ ચારુતરાકૃતેઃ ।
આલેખ્યપુરુષસ્યેવ સૌન્દર્યં ભિત્તિરઞ્જનમ્

વધ્યો મે ત્વત્પતિઃ પાપે હીનસંબન્ધલજ્જયા ।
મુખં દ્રષ્ટું ન શક્નોમિ ત્વદ્યાચ્ઞાપ્તદિવૌકસામ્

સત્યં ઉત્સાહયુક્તસ્ય કુલસ્યોન્નતિશાલિનઃ ।
જરેવ કિલ કાયસ્ય કન્યા સંકોચકારિણી

ઇતિ સા ભર્ત્સિતા પિત્રા તમ્ ઉવાચ નતાનના ।
અસૂત્રહારં કુર્વાણા કુચયોર્ બાષ્પબિન્ધુભિઃ

કોપાદ્ અનુચિતં તાત નૈતન્ માં વક્તુમ્ અર્હસિ ।
ન શ્રૂયન્તે પ્રભાવેણ કિં નરાઃ કિન્નરાધિકાઃ

ગરુડસ્યાપિ દુર્લઙ્ઘ્યામ્ ઇમામ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય યઃ ક્ષિતિમ્ ।
પ્રભાવભૂમિર્ આયાતિ મનુષ્યઃ સ કથં ભવેત્

ગુણસંવાદિની મૂર્તિર્ ભવત્ય્ એવ શરિરિણામ્ ।
કરોત્ય્ આનન્દ સંવાદં દ્યુતિર્ એવ હિમત્વિષઃ

જાત્યા કિં ક્રિયતે તાત સ્વભાવાનુગુણા ગુણાઃ ।
પૂર્ણેન્દુર્ અમૃતસ્યન્દી કાલકૂટસ્ય સોદરઃ

ભવન્ત્ય્ અન્તર્ગુણાઃ કે ચિચ્ છન્નદોષાસ્ તથાપરે ।
અપરીક્ષ્ય ન કર્તવ્યા મણીનાં મૂલ્યલઙ્ઘના

શ્રુત્વૈતત્ કિન્નરપતિસ્ તત્ તથેતિ વિચિન્ત્ય ચ ।
જામાતરં સમાહૂય ગુણજિજ્ઞાસયાબ્રવીત્

ત્વયા કાન્ત્યા જિતાસ્ તાવદ્ એતે કિન્નરદારકાઃ ।
સંદર્શિતપ્રભાવસ્ તુ દિવ્યસંબન્ધમ્ અર્હસિ

અત્યાયતં શરવનં કૃત્વોદ્ધૃતશરં ક્ષણાત્ ।
વ્યુપ્તમ્ અન્યૂનમ્ ઉચ્ચિત્ય પુનર્ દેહિ તિલાધકમ્

સંદર્શય ધનુર્વેદે દૃઢલક્ષ્યાદિકૌશલમ્ ।
તતઃ કીર્તિપતાકેયં તવાયત્તા મનોહરા

ઇત્ય્ અશક્યે ઽપિ કૌટિલ્યાત્ પ્રેરિતસ્ તેન કર્મણિ ।
સર્વં કાન્તાનુરાગેણ કુમારઃ કર્તુમ્ ઉદ્યયૌ

મિથ્યાશ્રમક્લેશફલે પ્રવૃત્તં શરપાટને ।
તં વિજ્ઞાય સહસ્રાક્ષઃ પક્ષપાતાદ્ અચિન્તયત્

કિં ભાદ્રકલ્પિકો બોધિસત્ત્વો ઽયં પાર્થિવાત્મજઃ ।
નિયુક્તઃ કિન્નરેન્દ્રેણ નિષ્ફલે ક્લેશકર્મણિ

અસ્યાસ્મિન્ સમયાયાસે કાર્યં સાહાય્યકં મયા ।
ઇતિ સંચિન્ત્ય શક્રો ઽસ્ય કર્મનિષ્પત્તિમ્ આદધે

શતક્રતુસમાદિષ્ટૈર્ યક્ષૈઃ સૂકરરૂપિભિઃ ।
ઉત્પાટિતે શરવને સમે વ્યુપ્તં તિલાધકમ્

એકીકૃતં સમુચ્ચિત્ય શક્રસૃષ્ટૈઃ પિપીલકૈઃ ।
કુમારઃ કિન્નરેન્દ્રાય વિસ્મિતાય ન્યવેદયત્

સ સપ્તકનકસ્તમ્ભાન્ સપ્તતાલાન્ બલોર્જિતઃ ।
સૂકરીચક્રસંયુક્તાન્ વિદ્ધ્વા નિશિતપત્ત્રિણા

શસ્ત્રાસ્ત્રવિક્રમકલાશિલ્પશક્તિમ્ અદર્શયત્ ।
યયાસ્ય પેતુર્ મુકુટે દિવ્યાઃ કુસુમવૃષ્ટયઃ

વિસ્મિતો ઽપિ પ્રભાવેણ તસ્ય કિન્નરભૂપતિઃ ।
પુનસ્ તદ્વઞ્ચનાયૈવ તાં તાં યુક્તિમ્ અચિન્તયત્

દધતિ વિપુલાશ્ચર્યે મૌનં હસન્તિ સતાં સ્તુતૌ
મલિનવદનાઃ કીર્ત્યુત્કર્ષે વ્રજન્તિ વિવાદિતામ્ ।
અપિ ગુણશતૈર્ નારાધ્યન્તે વિરુદ્ધધિયઃ પરં પરપરિભવક્ષોભારમ્ભસ્થિરાભિનિવેશિનઃ

સ તમ્ ઊચે પ્રભાવો ઽયં દિવ્યઃ પ્રકટિતસ્ ત્વયા ।
પ્રજ્ઞાપ્રકર્ષમ્ અધુના સંદર્શયિતુમ્ અર્હસિ

અભિન્નવર્ણરૂપાણાં તુલ્યાભરણવાસસામ્ ।
કિન્નરીણાં સ્થિતાં મધ્યે ગૃહાણ નિજવલ્લભામ્

ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તેન સ પુનઃ કિન્નરીશતપઞ્ચકમ્ ।
તુલ્યવર્ણવયોવેશં દદર્શાવ્યગ્રમ્ અગ્રતઃ

તાસાં મધ્યે પરિજ્ઞાય સ જગ્રાહ મનોહરામ્ ।
વલ્લરીવનસંચ્છન્નાં ભ્ર્ઙ્ગશ્ ચૂતલતામ્ ઇવ

દેવો ઽયમ્ ઇતિ નિશ્ચિત્ય તતસ્ તં કિન્નરેશ્વરઃ ।
તુષ્ટસ્ તસ્મૈ દદૌ દિવ્યરત્નૈઃ સહ મનોહરામ્

શ્લાઘ્યોપભોગવિભવૈઃ પૂજિતસ્ તેન સાદરમ્ ।
જાયાસખસ્ તમ્ આમન્ત્ર્ય કુમારઃ સ્વપુરં યયૌ

મનોહરાગ્રગં પુત્રં પ્રાપ્તમ્ આલોક્ય ભૂપતિઃ ।
રાકેન્દુદર્શનોદ્ભૂતઃ સુધામ્બુધિર્ ઇવાબભૌ

પુત્રં તતશ્ ચરિતચન્દ્રસિતાતપત્રે રાજ્યે ઽભિષિચ્ય પરિતાપહરં પ્રજાનાં ।
સંતોષશીતલવિવેકસુખાભિરામાં છાયામ્ અસેવત નૃપઃ પ્રશમદ્રુમસ્ય

પ્રાપ્તાભિષેકં સુધનમ્ પ્રભાતે તં સપ્તરત્નાનિ પૃથુપ્રતાપમ્ । નવપ્રભાવપ્રભુભાવભીત્યા સેવાનિવાસાર્થમ્ ઇવોપજગ્મુઃ

સ બોધિસત્ત્વઃ સુધનો ઽહમ્ એવ યશોધરા સાપિ મનોહરાભૂત્
તદ્વિપ્રયોગવ્યસનાનલાર્તિઃ કામાનુબન્ધાદ્ ઇયતી મયાપ્તા

તસ્માત્ કામઃ કમલવદનાનેત્રપર્યન્તવાસી
વર્જ્યઃ સદ્ભિઃ શમંર્ગવધૂબન્ધકેલિઃ કિરાતઃ । સ્ફૂર્જત્પુષ્પપ્રસરજરજઃપુઞ્જહાલાહલાગ્રૈર્
લોકઃ શોકવ્યસનવિશિખૈર્ મોહનૈર્ યેન વિદ્ધઃ

ઇતિ ભિક્ષુગણઃ સ્વયં જિનેન સ્વકથાં તાં વિનિવેદિતાં નિશમ્ય ।
સરસં પૃથુમૂલમ્ એવ મેને શતશાખસ્ય મનોભવમ્ ભવસ્ય