Spanda Karika · Chapter 1
prathamo niḥṣyandaḥ
yasyonmeṣanimeṣābhyāṃ jagataḥ pralayodayau |
taṃ śakticakravibhavaprabhavaṃ śaṅkaraṃ stumaḥ
yatra sthitam idaṃ sarvaṃ kāryaṃ yasmāc ca nirgataṃ |
tasyānāvṛtarūpatvān na nirodho 'sti kutracit
jāgradādi vibhede 'pi tadabhinne prasarpati |
nivartate nijānnaiva svabhāvād upalabdhṛtaḥ
ahaṃ sukhī ca duḥkhī ca raktaś ca ityadisamvidaḥ |
sukhādyavasthānusyūte vartante 'nyatra tāḥ sphuṭam
na duḥkhaṃ na sukhaṃ yatra na grāhyam grāhakaṃ na ca |
na cāsti mūḍhabhāvo 'pi tad asti paramārthataḥ
yataḥ karaṇavargo 'yaṃ vimūḍho 'mūḍhavat svayam |
sahāntareṇa cakreṇa pravṛttisthitisaṃhṛtiḥ
labhate tatprayatnena parīkṣyaṃ tattvam ādarāt |
yataḥ svatantratā tasya sarvatreyam akṛtrimā
na hīcchānodanasyāyam prerakatvena vartate |
api tv ātmabalasparśāt puruṣas tatsamo bhavet
nijāśuddhyāsamarthasya kartavyeṣv abhilāṣiṇaḥ |
yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syāt paramam padam
tadāsyākṛtrimo dharmo jñatvakartṛtvalakṣaṇah |
yatas tadepsitaṃ sarvaṃ jānāti ca karoti ca
tam adhiṣṭhātṛbhāvena svabhāvam avalokayan |
smayamāna ivāste yas tasyeyaṃ kusṛtiḥ kutaḥ
nābhāvo bhāvyatām eti na ca tatrāsty amūḍhatā |
yato 'bhiyogasaṃsparśāt tadāsid iti niścayah
atas tatkṛtrimaṃ jñeyaṃ sauṣuptapadavat sadā |
na tv evaṃ smaryamāṇatvaṃ tat tattvam pratipadyate
avasthāyugalaṃ cātra kāryakartṛtvaśabditam |
kāryatā kṣayiṇī tatra kartṛtvam punar akṣayam
kāryonmukhaḥ prayatno yaḥ kevalaṃ so 'tra lupyate |
tasmin lupte vilupto 'smīty abudhaḥ pratipadyate
na tu yo 'ntarmukho bhāvah sarvajñātvaguṇāspadam |
tasya lopaḥ kadācit syād anyasyānupalambhanāt
tasyopalabdhiḥ satataṃ tripadāvyabhicāriṇī |
nityaṃ syāt suprabuddhasya tadādyante parasya tu
jñānajñeyasvarūpiṇyā śaktyā paramayā yutaḥ |
padadvaye vibhur bhāti tadanyatra tu cinmayaḥ
guṇādispandaniḥṣyandāḥ sāmānyaspandasaṃśrayāt |
labdhātmalābhaḥ satataṃ syur jñasyāparipanthinaḥ
aprabudhadhiyas tv ete svasthitisthaganodyatāḥ |
pātayanti duruttāre ghore saṃsāravartmani
ataḥ satatam udyuktaḥ spandatattvaviviktaye |
jāgrad eva nijam bhāvam acireṇādhigacchati
atikruddhaḥ prahṛṣṭo vā kiṃ karomīti vā mṛśan |
dhāvan va yat padaṃ gacchet tatra spandaḥ pratiṣṭhitaḥ
yām avasthāṃ samālambya yad ayam mama vakṣyati |
tadavaśyaṃ kariṣye 'ham iti saṃkalpya tiṣṭhati
tām aśrityordhvamārgeṇa candrasūryāv ubhāv api |
sauṣumne 'dhvanyastamito hitvā brahmā.ṅdagocaram
tadā tasmin mahāvyomni pralīnaśaśibhāskare |
sauṣuptapadavan mūḍhaḥ prabuddhaḥ syād anāvṛtaḥ
Original text: Spandakārikā · Data entry Marino Faliero · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0