Skanda Purana · Chapter 7.5

// ṛṣaya ūcuḥ // //
arbudasya ca māhātmyaṃ vistareṇa vadasva naḥ //
kautukaṃ sūta no jātaṃ kathayasva yathā śubham

// sūta uvāca // //
purāsīcca ṛṣiśreṣṭhaḥ pulastyo bhagavānmuniḥ //
yayāteśca gṛhe yātastaṃ natvā cābravīnnṛpaḥ

/
/ yayātiruvāca // //
svāgataṃ te muniśreṣṭha saphalaṃ me'dyajīvitam //
kathayasva prasādena kathāmarbudasaṃbhavām

arbudākhyo nago nāma vikhyāto yo dharātale //
tasya yātrākramaṃ brūhi tatphalaṃ dvijasattama

sarvaṃ vistarato brūhi tīrthayātrāparāyaṇa //
tasmādvada muniśreṣṭha yena yātrāṃ karomyaham

// pulastya uvāca // //
bahudharmamayo rājannarbudaḥ parvatottamaḥ //
aśakto vistarādvaktumapi varṣaśatairapi

saṃkṣepādeva vakṣyāmi tīrthamukhyāni te tathā //
nāgatīrthaṃ tu tatrādyaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām

nārīṇāṃ ca viśeṣeṇa putrasaubhāgyadāyakam //
śṛṇu rājanpurāvṛttaṃ yato'tyāścaryamuttamam

gautamī brāhmaṇī nāmnā satī sādhvī pativratā //
bālavaidhavyasaṃprāptā tīrthayātrāparāyaṇā

arbudaṃ sā ca saṃprāptā nāgatīrthaṃ viveśa ha //
tasmiñjale nimagnā sā snātumabhyāyayau purā

nāyakā putrasaṃyuktā tattīrthaṃ samupāgatā //
śuśrūṣāṃ sā tastasyāścakre nānāvidhāṃ nṛpa

sarvopakaraṇairdarbhaiḥ sumanobhiḥ pṛthagvidhaiḥ //
atha sā ciṃtayāmāsa gautamī putraduḥkhitā

dhanyo'yaṃ tanayo hyasyāḥ śuśrūṣāṃ kurute sadā //
putrayuktā tviyaṃ dhanyā dhigahaṃ putravarjitā

ahaṃ bhartrā viyuktā ca putrahīnā suduḥkhitā //
atha sā nirgatā tasmātsalilānnṛpasattama

vinā'pi bhartṛsaṃyogātsadyo garbhavatī hyabhūt //
sā garbhalakṣaṇairyuktā sujanavrīḍayā'nvitā

cakāra maraṇe buddhiṃ jvālayāmāsa pāvakam // etasminneva kāle tu vāguvācāśarīriṇī

// vāguvāca // //
no tvaṃ gautami cityāgnau praveśaṃ kartumarhasi //
doṣo nāsti tavātrārthe tīrthasyāsya prabhāvataḥ

yo yadvāṃchati citte ca jalamadhye sthito naraḥ //
cintitaṃ ca tadāpnoti nārī vā nātra saṃśayaḥ

tvayā tasyāḥ sutaṃ dṛṣṭvā putravāṃchā kṛtā hṛdi //
tava garbhagato nūnaṃ putraḥ putri bhaviṣyati

tasmādvirama bhadraṃ te nirdoṣāsi pativrate //
virarāma tataḥ sādhvī gautamī maraṇānnṛpa

śrutvā''kāśagatāṃ vāṇīṃ devadūtena bhāṣitām //
dṛṣṭvā patiṃ vinā garbhaṃ vākyameta duvāca ha

aho tīrthaprabhāvo'yamapūrvaḥ pratibhāti me //
yatra saṃjāyate garbhaḥ strīṇāṃ śukrarajovinā

nāhaṃ kutrāpi yāsyāmi muktvedaṃ tīrthamuttamam //
evamuktvā tataḥ sādhvī tatraiva nyavasatsadā

putraṃ vai janayāmāsa sarvalakṣaṇalakṣitam //
tatra pārthivaśārdūla kṛṣṇapakṣe 'śvinasya ca

yaḥ punaḥ kurute śrāddhaṃ tasya vaṃśo na naśyati //
na preto jāyate rājanvaṃśe tasya kadācana

yaḥ pumānkāmarahitaḥ snānaṃ tatra samācaret//
śrāddhaṃ ca pārthivaśreṣṭha tasya lokāḥ sanātanāḥ

yā strī puṣpaphalānyeva tīrthe cāsminvisarjayet //
sā syātputravatī dhanyā saubhāgyaṃ ca prapadyate

niṣkāmā svargamāpnoti duṣprāpyaṃ tridaśairapi //
tasmātsarvaprayatnena yātrāṃ tasya samācaret

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍe nāgatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcamo'dhyāyaḥ