સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.5

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
અર્બુદસ્ય ચ માહાત્મ્યં વિસ્તરેણ વદસ્વ નઃ ॥
કૌતુકં સૂત નો જાતં કથયસ્વ યથા શુભમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પુરાસીચ્ચ ઋષિશ્રેષ્ઠઃ પુલસ્ત્યો ભગવાન્મુનિઃ ॥
યયાતેશ્ચ ગૃહે યાતસ્તં નત્વા ચાબ્રવીન્નૃપઃ

।
। યયાતિરુવાચ ॥ ॥
સ્વાગતં તે મુનિશ્રેષ્ઠ સફલં મેઽદ્યજીવિતમ્ ॥
કથયસ્વ પ્રસાદેન કથામર્બુદસંભવામ્

અર્બુદાખ્યો નગો નામ વિખ્યાતો યો ધરાતલે ॥
તસ્ય યાત્રાક્રમં બ્રૂહિ તત્ફલં દ્વિજસત્તમ

સર્વં વિસ્તરતો બ્રૂહિ તીર્થયાત્રાપરાયણ ॥
તસ્માદ્વદ મુનિશ્રેષ્ઠ યેન યાત્રાં કરોમ્યહમ્

॥ પુલસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
બહુધર્મમયો રાજન્નર્બુદઃ પર્વતોત્તમઃ ॥
અશક્તો વિસ્તરાદ્વક્તુમપિ વર્ષશતૈરપિ

સંક્ષેપાદેવ વક્ષ્યામિ તીર્થમુખ્યાનિ તે તથા ॥
નાગતીર્થં તુ તત્રાદ્યં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્

નારીણાં ચ વિશેષેણ પુત્રસૌભાગ્યદાયકમ્ ॥
શૃણુ રાજન્પુરાવૃત્તં યતોઽત્યાશ્ચર્યમુત્તમમ્

ગૌતમી બ્રાહ્મણી નામ્ના સતી સાધ્વી પતિવ્રતા ॥
બાલવૈધવ્યસંપ્રાપ્તા તીર્થયાત્રાપરાયણા

અર્બુદં સા ચ સંપ્રાપ્તા નાગતીર્થં વિવેશ હ ॥
તસ્મિઞ્જલે નિમગ્ના સા સ્નાતુમભ્યાયયૌ પુરા

નાયકા પુત્રસંયુક્તા તત્તીર્થં સમુપાગતા ॥
શુશ્રૂષાં સા તસ્તસ્યાશ્ચક્રે નાનાવિધાં નૃપ

સર્વોપકરણૈર્દર્ભૈઃ સુમનોભિઃ પૃથગ્વિધૈઃ ॥
અથ સા ચિંતયામાસ ગૌતમી પુત્રદુઃખિતા

ધન્યોઽયં તનયો હ્યસ્યાઃ શુશ્રૂષાં કુરુતે સદા ॥
પુત્રયુક્તા ત્વિયં ધન્યા ધિગહં પુત્રવર્જિતા

અહં ભર્ત્રા વિયુક્તા ચ પુત્રહીના સુદુઃખિતા ॥
અથ સા નિર્ગતા તસ્માત્સલિલાન્નૃપસત્તમ

વિનાઽપિ ભર્તૃસંયોગાત્સદ્યો ગર્ભવતી હ્યભૂત્ ॥
સા ગર્ભલક્ષણૈર્યુક્તા સુજનવ્રીડયાઽન્વિતા

ચકાર મરણે બુદ્ધિં જ્વાલયામાસ પાવકમ્ ॥ એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વાગુવાચાશરીરિણી

॥ વાગુવાચ ॥ ॥
નો ત્વં ગૌતમિ ચિત્યાગ્નૌ પ્રવેશં કર્તુમર્હસિ ॥
દોષો નાસ્તિ તવાત્રાર્થે તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

યો યદ્વાંછતિ ચિત્તે ચ જલમધ્યે સ્થિતો નરઃ ॥
ચિન્તિતં ચ તદાપ્નોતિ નારી વા નાત્ર સંશયઃ

ત્વયા તસ્યાઃ સુતં દૃષ્ટ્વા પુત્રવાંછા કૃતા હૃદિ ॥
તવ ગર્ભગતો નૂનં પુત્રઃ પુત્રિ ભવિષ્યતિ

તસ્માદ્વિરમ ભદ્રં તે નિર્દોષાસિ પતિવ્રતે ॥
વિરરામ તતઃ સાધ્વી ગૌતમી મરણાન્નૃપ

શ્રુત્વાઽઽકાશગતાં વાણીં દેવદૂતેન ભાષિતામ્ ॥
દૃષ્ટ્વા પતિં વિના ગર્ભં વાક્યમેત દુવાચ હ

અહો તીર્થપ્રભાવોઽયમપૂર્વઃ પ્રતિભાતિ મે ॥
યત્ર સંજાયતે ગર્ભઃ સ્ત્રીણાં શુક્રરજોવિના

નાહં કુત્રાપિ યાસ્યામિ મુક્ત્વેદં તીર્થમુત્તમમ્ ॥
એવમુક્ત્વા તતઃ સાધ્વી તત્રૈવ ન્યવસત્સદા

પુત્રં વૈ જનયામાસ સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્ ॥
તત્ર પાર્થિવશાર્દૂલ કૃષ્ણપક્ષે ઽશ્વિનસ્ય ચ

યઃ પુનઃ કુરુતે શ્રાદ્ધં તસ્ય વંશો ન નશ્યતિ ॥
ન પ્રેતો જાયતે રાજન્વંશે તસ્ય કદાચન

યઃ પુમાન્કામરહિતઃ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્॥
શ્રાદ્ધં ચ પાર્થિવશ્રેષ્ઠ તસ્ય લોકાઃ સનાતનાઃ

યા સ્ત્રી પુષ્પફલાન્યેવ તીર્થે ચાસ્મિન્વિસર્જયેત્ ॥
સા સ્યાત્પુત્રવતી ધન્યા સૌભાગ્યં ચ પ્રપદ્યતે

નિષ્કામા સ્વર્ગમાપ્નોતિ દુષ્પ્રાપ્યં ત્રિદશૈરપિ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન યાત્રાં તસ્ય સમાચરેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે તૃતીયેઽર્બુદખણ્ડે નાગતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પંચમોઽધ્યાયઃ