Skanda Purana · Verses 7.4-3
// sūta uvāca // //
evaṃ munīndrāḥ kathite prabhāve śaṃkareṇa tu //
punaḥ papraccha sā devī kṛtāṃjalipuṭā satī
// devyuvāca // //
devadeva jagannātha kṣetratīrthamaya prabho //
prabhāsakṣetramāhātmyaṃ vistarātkathayasva me
kathaṃ tuṣyasi martyānāṃ kṣetre tatra vicetasām //
japtaṃ dattaṃ hutaṃ yaṣṭaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat //
prabhāse tu mahākṣetre kasmāttatrākṣayaṃ bhavet
jātyaṃtarasahasreṣu yatpāpaṃ pūrvasaṃcitam //
tatkathaṃ kṣayamāpnoti tanmamācakṣva śaṃkara
yadi prabhāsaṃ sarveṣāṃ tīrthānāṃ pravaraṃ matam//
kimanyairbahubhistatra karttavyaṃ tīrthavistaraiḥ
ekaṃ yadi bhavettīrthaṃ mano niḥsaṃśayaṃ bhavet //
bahutve sati tīrthānāṃ mano vicalate nṛṇām
tasmātsarvaṃ parityajya tīrthajālaṃ savistaram //
prabhāsasyaiva māhātmyaṃ kathayasva sureśvara
kṣetrapramāṇaṃ sīmāṃ ca kṣetrasāraṃ hi yatprabho //
vaktumarhasi tatsarvaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me
//
īśvara uvāca // //
śṛṇu devi pravakṣyāmi kṣetrāṇāṃ kṣetramuttamam //
sarvakṣetreṣu yatkṣetraṃ prabhāsaṃ tu priyaṃ mama
prabhāse tu parā siddhiḥ prabhāse tu parā gatiḥ //
yatra saṃnihito nityamahaṃ bhadre nirantaram
tasya pramāṇaṃ vakṣyāmi sarvasīmāsamanvitam//
kṣetraṃ tu trividha proktaṃ tatte vakṣyāmyanukramāt
kṣetraṃ pīṭhaṃ garbhagṛhaṃ prabhāsasya prakīrtyate //
yathākramaṃ phalaṃ tasya koṭikoṭiguṇaṃ smṛtam
kṣetraṃ tu prathamaṃ proktaṃ tacca dvādaśayojanam //
pañcayojanamānena kṣetrapīṭhaṃ prakīrtitam
garbhagṛhaṃ ca gavyūtiḥ karṇikā sā mama priyā //
kṣetrasīmā pravakṣyāmi śṛṇu devi yathākramam
āyāmavyāsataścaiva ādimadhyāntasaṃsthitam //
pūrve taptodaka svāmī paścime mādhavaḥ smṛtaḥ
dakṣiṇe sāgarastadvadbhadrā nadyuttare matā //
evaṃ sīmāsamāyuktaṃ kṣetraṃ dvādaśayojanam
etatprābhāsikaṃ kṣetraṃ sarvapātakanāśanam//
tanmadhye pīṭhikā proktā pañcayojanavistṛtā
nyaṃkumanyapareṇaiva vajriṇyāḥ pūrvatastathā //
māheśvaryā dakṣiṇataḥ samudrottaratastathā
āyāmavyāsataścaiva pañcayojanavistaram //
pīṭhametatsamākhyātamatho garbhagṛhaṃ śṛṇu
dakṣiṇottarato yāvatsamudrā tkauraveśvarī //
pūrvapaścimato yāvadgomukhāccāśvamedhikam //
etadgarbhagṛhaṃ proktaṃ kailāsānmama vallabham
atrāntare tu deveśi yāni tīrthāni bhūtale //
vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca
sarāṃsi saritaścaiva palvalāni hradāstathā //
tāni medhyāni sarvāṇi sarvapāpaharāṇi ca
yatra tatra naraḥ snātvā svargaloke mahīyate //
kṣetrasya prathamo bhāgo medhyo māheśvaraḥ smṛtaḥ
dvitīyo vaiṣṇavo bhāgo brahmabhāgastṛtīyakaḥ //
tīrthānāṃ koṭirekā tu brāhme bhāge vyavasthitā
vaiṣṇave koṭirekā tu tīrthānāṃ varavarṇini //
sārddhakoṭistu saṃproktā rudrabhāge ca madhyataḥ //
evaṃ devi samākhyātaṃ tatkṣetraṃ hi tridaivatam //
guhyādguhyataraṃ kṣetraṃ mama priyataraṃ śubhe
tisraḥ koṭyo'rddhakoṭiśca kṣetre proktā vibhāgataḥ //
yātrā tu trividhā jñeyā tāṃ śṛṇuṣva varānane
raudrī tu prathamā yātrā vaiṣṇavī ca dvitīyikā//
brāhmī tṛtīyā saṃkhyātā sarvapātakanāśinī //
brāhme vibhāge saṃproktā icchāśaktirvarānane //
kriyā ca vaiṣṇave bhāge dvitīye tu prakīrtitā
raudre bhāge tṛtīye tu jñānaśaktirvarānane //
yadi pāpo yadi śaṭho yadi naiṣkṛtiko naraḥ
nirmuktaḥ sarvapāpebhyo madhyabhāge vasettu yaḥ //
himavaṃtaṃ parityajya parvataṃ gaṃdhamādanam
kailāsaṃ niṣadhaṃ caiva merupṛṣṭhaṃ mahādyutim //
ramyaṃ triśikharaṃ caiva mānasaṃ ca mahāgirim
devodyānāni ramyāṇi naṃdanaṃ vanameva ca //
svargasthānāni ramyāṇi tīrthānyāyatanāni ca //
tāni sarvāṇi saṃtyajya prabhāse tu ratirmama
yastatra vasate devi saṃyatātmā samāhitaḥ //
trikālamapi bhuṃjāno vāyubhakṣasamo bhavet
vighnairāloḍyamāno'pi yaḥ prabhāsaṃ na muṃcati //
sa muṃcati jarāṃ mṛtyuṃ janmacakramaśāśvatam
janmāṃtaraśatairdevi yogo vā yadi labhyate //
mokṣasya ca sahasreṇa janmanāṃ labhyate na ca
prabhāse tu mahādevi ye sthitā kṛtaniścayāḥ //
ekena janmanā teṣāṃ mokṣo naivātra saṃśayaḥ
prabhāse tu sthitā ye vai brāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ //
mṛtyuṃjayena saṃyuktaṃ japaṃti śatarudriyam
kālāgnirudrasāṃnidhye dakṣiṇāṃ diśamāśritāḥ //
jñānaṃ cotpadyate tatra ṣaṇmāsābhyaṃtareṇa tu
śivastu procyate vedo nāmaparyāyavācakaiḥ //
tasya cātmasvarūpaṃ tu śatarudraṃ prakīrtitam
kalpeṣu vedāśca punaḥpunarāvartakāḥ smṛtāḥ //
maṃtrāścaiva tathā devi muktvā tu śatarudriyam
īḍyaṃ caiva tu maṃtreṇa māmeva hi yajaṃti ye //
prabhāsakṣetramāsādya te muktā nātra saṃśayaḥ
samaṃtro'maṃtrako vāpi yastatra vasate naraḥ //
so'pi yāṃ gatimāpnoti yajñairdānairna sādhyate
asmikṣetre svayaṃbhūśca sthitaḥ sākṣānmaheśvaraḥ //
rudrāṇāṃ koṭayaścaiva prabhāse saṃvyavasthitāḥ
dhyāyamānāstathoṃkāraṃ sthitāḥ someśadakṣiṇe
brahmāṃḍodaramadhye tu yāni tīrthāni suvrate //
someśvaraṃ gamiṣyaṃti vaiśākhasya caturdaśī
manobuddhirahaṃkāraḥ kāmakrodhau tathā'pare //
ete rakṣaṃti satataṃ someśaṃ pāpanāśanam
na sā gatiḥ kurukṣetre gaṃgādvāre tripuṣkare //
yā gatirvihitā puṃsāṃ prabhāsakṣetravāsinām
tiryagyonigatāḥ sattvā ye prabhāse kṛtālayāḥ //
kālena nidhanaṃ prāptāstepi yāṃti parāṃ gatim
tadguhyaṃ devadevasya tattīrthaṃ tattapovanam //
tatra brahmādayo devā nārāyaṇapurogamāḥ
yoginaśca tathā sāṃkhyā bhagavaṃtaṃ sanātanam //
upāsate prabhāsaṃ tu madbhaktā matparāyaṇāḥ
aṣṭau māsānvihāraḥ syādyatīnāṃ saṃyatātmanām //
eke ca caturo māsānaṣṭau vā niyataṃ vaset
prabhāse tu praviṣṭānāṃ vihārastu na vidyate //
atra yogaśca mokṣaśca prāpyate durlabho naraiḥ
tasmātprabhāsaṃ saṃtyajya nānyadgacchettapovanam //
prabhāsaṃ ye na sevaṃte mūḍhāste tamasā vṛtāḥ
viṇmūtraretasāṃ madhye saṃbhavaṃti punaḥpunaḥ //
kāmaḥ krodhastathā lobho daṃbhaḥ staṃbho'tha matsaraḥ //
nidrā taṃdrā tathā''lasyaṃ paiśunyamiti te daśa //
ete rakṣaṃti satataṃ someśaṃ tīrthanāyakam
na prabhāse mṛtaḥ kaścinnarakaṃ yāti kilbiṣī //
yāvajjīvaṃ naro yastu vasate kṛtaniścayaḥ
agnihotraiśca saṃnyāsairāśramaiśca supālitaiḥ //
tridaṃḍairekadaṃḍaiśca śaivaiḥ pāśupatairapi
etairanyaiśca yatibhiḥ prāpyate yatphalaṃ śubham //
tatsarvaṃ labhyate devi śrīsomeśvarayātrayā
eko hyarcayate liṃgaṃ tapasyati tathāparaḥ //
tayormadhye tu śreṣṭho yaḥ someśaṃ ca prapūjayet
/
yattadyoge ca sāṃkhye ca siddhāṃte paṃcarātrike //
anyaiśca śāstrairvijñeyaṃ prabhāse saṃvyavasthitam
liṃge caiva sthitaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram//
tasmālliṃge sadā devaḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ
mamaiva sā parā mūrtiḥ śrīsomeśākhyayā sthitā //
tena caiṣā tmanātmānamārādhanaparo hyaham
anekajanmasāhasrairbhramamāṇastu janmabhiḥ //
kastāṃ prāpnoti vai muktiṃ vinā someśapūjanāt
yatkiñcidaśubhaṃ karma kṛtaṃ mānuṣabuddhinā //
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti śrīsomeśvarapūjanāt
anekajanmakoṭībhirjaṃtubhiryatkṛtaṃ hyagham //
tatsarvaṃ nāśamāyāti śrīsomeśvarapūjanāt
tīrthāni yāni loke'sminsevyaṃte pāpamokṣibhiḥ //
tāni sarvāṇi śuddhyarthaṃ prabhāse saṃviśaṃti hi
yo'sau kālāgnirudrastu procyate vedavādibhiḥ //
so'yaṃ bhairavanāmnā tu prabhāse saṃvyavasthitaḥ
janānāṃ duṣkṛtaṃ sarvaṃ kṣetramadhye vyavasthitaḥ //
bhairavaṃ rūpamāsthāya nāśayāmi sureśvari
jagatsarvaṃ caritvā tu sthito'haṃ sacarācaram //
tena bhairavanāmāhaṃ prabhāse saṃvyavasthitaḥ
agninā yatra taptaṃ tu divyābdānāṃ caturyugam //
meghavāhanakalpe tu tatra liṃgaṃ babhūva ha
agnimīḍeti vedoktaprabhāvaḥ surasuṃdari //
kālāgnirudranāmā ca devaiḥ sarvairudāhṛtam
agnīśāneti deveśi nāmatritayamucyate //
kalpekalpe tu nāmāni kathituṃ naiva śakyate //
asaṃkhyatvācca kalpānāṃ brahmaṇā ca varānane
evaṃ caiva rahasyaṃ ca mahāgopyaṃ varānane //
snehānmahatyā bhaktyā ca mayā te parikīrtitam
ekatastu jagatsarvaṃ karma kāṃḍe pratiṣṭhitam //
yajñadānatapohomaiḥ svādhyāyaiḥ pitṛtarpaṇaiḥ
upavāsairvrataiḥ kṛtsnaiścāṃdrāyaṇaśataistathā //
ṣaḍrātraiśca trirātraiśca tīrthādigamanaiḥ paraiḥ
āśramairvividhākārairyatibhirbrahmacāribhiḥ //
vānaprasthairgṛhasthaiśca vedakarmaparāyaṇaiḥ
anyaiśca vividhākārairlokamārgasthitaiḥ śubhaiḥ //
na tatpadaṃ paraṃ devi śakyaṃ vīkṣayituṃ kvacit
yāvanna cārcayeddevi someśaṃ liṃganāyakam //
līlayā vāpi tairdraṣṭuṃ tatpadaṃ durlabhaṃ param
pūjito yairjagannāthaḥ someśaḥ kila bhairavaḥ //
tiryagyonigatā ye tu paśupakṣipipīlikāḥ
antarjjalagatā ye tu kṛmikīṭapataṃgakāḥ //
sthāvarā jaṃgamāścānye manuṣyāḥ paśavaḥ striyaḥ // ८! //
bālā vṛddhāstathā ṣaṇḍhāḥ śvānagarddabhavāyasāḥ //
caṃḍālāḥ puṣkasāḥ śūdrā mlecchā ye'nye viyonijāḥ
mūrkhāstu paṇḍitāścāpi ye cānye kutsitā bhuvi //
te sarve muktimāyāṃti prabhāse ye mṛtāḥ śubhe
kālānalasya rudrasya kālarājena cāgninā //
dagdhāste jantavaḥ sarve prabhāse ye mṛtāḥ śubhe
durllabhaṃ tu mama kṣetraṃ prabhāsaṃ devi pāpinām //
na tatra labhate mṛtyuṃ pāpātmā lokavaṃdite
mayā dakṣiṇabhāge ca vighneśaḥ saṃpratiṣṭhitaḥ //
uttare daṇḍapāṇistu kṣetrametacca rakṣati
tathānye gaṇapāḥ sarve madājñāvaśavartinaḥ //
kṣetraṃ rakṣaṃti deveśi teṣāṃ nāmāni me śṛṇu
mahābalastu caṇḍīśo ghaṃṭākarṇastu gomukhaḥ //
vināyako mahānādaḥ kākavaktraḥ śubhekṣaṇaḥ //
ekākṣo dundubhiścaṃḍastālajaṃghastathaiva ca
bhūmidaṃḍaśca caṃḍaśca śaṃkukarṇaśca vaidhṛtiḥ //
tālacaṇḍo mahātejā vikaṭāsyo hayānanaḥ
hastivaktraḥ śvānavaktro biḍālavadanastathā //
siṃhavyāghramukhāścānye vīrabhadrādayastathā
vināyakaṃ puraskṛtya deva devaṃ kaparddinam //
ekādaśa tathā koṭyo niyutāni trayodaśa
arbudaṃ ca gaṇānāṃ ca prabhāsaṃ kṣetramāśritāḥ //
dvāridvāri pracaṃḍāste śūlamudgarapāṇayaḥ
prabhāsakṣetraṃ rakṣaṃti devadevasya vai gṛham //
na kaścidduṣṭabuddhyā tu praviśediti saṃsthitiḥ
śatakoṭigaṇaiścāpi pūrvadvāri tu saṃvṛtaḥ //
aṭṭahāso gaṇo nāma prabhāsaṃ tatra rakṣati
kālākṣo bhīṣaṇaścaṃḍo vṛto'ṣṭādaśakoṭibhiḥ //
ghaṃṭākarṇagaṇo nāma dakṣiṇaṃ dvāramāśritaḥ
paścimadvāramāśritya sthitavānviṣṭaro gaṇaḥ //
daṇḍapāṇiḥ sthitastatra devadevasya cottare
yogakṣemaṃ vahannityaṃ prabhāse bhāvitātmanām//
bhīṣaṇākṣastathaiśānyāmāgneyyāṃ chāgavaktrakaḥ
nairṛtyāṃ caṃḍanādastu vāyavyāṃ bhairavānanaḥ //
nandī caiva mahākālo daṇḍapāṇirvināyakaḥ //
eteṅgarakṣakā madhye śatakoṭigaṇairvṛtāḥ //
evaṃ rakṣaṃti bahavo hyasaṃkhyeyā gaṇeśvarāḥ
kalikalmaṣasaṃbhūtyā yeṣāṃ copahatā matiḥ //
na teṣāṃ tadbhavedgamyaṃ sthānamardhendumaulinaḥ
gaṃdharvaiḥ kinnarairyakṣairapsarobhistathoragaiḥ //
siddhaiḥ saṃpūjya deveśaṃ someśaṃ pāpanāśanam
antardhānaṃ gatairnityaṃ prabhāsaṃ tu niṣevyate //
saptalokeṣu ye santi siddhāḥ pātālavāsinaḥ //
pradakṣiṇaṃ te kurvaṃti someśaṃ kālabhairavam
/
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca //
lākuliṃ bhārabhūtiṃ ca āṣāḍhiṃ daṇḍameva ca
puṣkaraṃ naimiṣaṃ caiva amareśaṃ tathāparam ///
bhairavaṃ madhyamaṃ kālaṃ kedāraṃ kaṇavīrakam
haricaṃdrastu śaileśastathā vastrāṃtikeśvaraḥ //
aṭṭahāsaṃ mahendraṃ ca śrīśailaṃ ca gayā tathā
etāni sarvatīrthāni devaṃ someśvaraṃ prabhum //
pradakṣiṇaṃ prakurvaṃti tatra liṃgaṃ stuvaṃti ca
brahmā janārdanaścānye ye devā jagati sthitāḥ //
agniliṃgasamīpasthāḥ saṃdhyākāle stuvaṃti ca
ṣaṣṭikoṭisahasrāṇi ṣaṣṭikoṭiśatāni ca //
sarve someśvaraṃ yāṃti māghakṛṣṇacaturddaśīm ///
tasminkāle ca yo dadyātsomeśe ghṛtakambalam
ghṛtaṃ rasaṃ tilāndugdhaṃ jalaṃ caṃdrādhivāsitam //
ekatra kṛtvā kāśmīramityetadghṛtakaṃbalam
/
śivarātryāṃ tu karttavyametadgopyaṃ mama priyam //
evaṃ kṛte ca yatpuṇyaṃ gadituṃ tanna śakyate
tatra dakṣiṇabhāge tu svayaṃ bhūtavināyakam //
prathamaṃ pūjayeddevi yadīcchetsiddhimātmanaḥ
ūṣarāṇāṃ ca sarveṣāṃ prabhāsakṣetramūṣaram //
pīṭhānāṃ caiva pīṭhaṃ ca kṣetrāṇāṃ kṣetramuttamam //
sandehānāṃ ca sarveṣāmayaṃ saṃdeha uttamaḥ
ye kecidyoginaḥ saṃti śatakoṭipravistarāḥ //
teṣāṃ kṣetre prabhāse tu ratirnnānyatra kutracit ///
liṃgādīśānabhāge tu saṃsthitā surasundari
mayā yā kathitā tubhyamumā nāma kalā śubhā //
sā satī procyate devi dakṣasya duhitā purā
dakṣakopāccharīraṃ tu saṃtyajya paramā kalā //
himavaṃtagṛhe jātā umānāmnā ca viśrutā
tena devi tvayā sārddhaṃ tatrasthā varadāḥ smṛtāḥ //
navakoṭyastu cāmuṃḍāstasminkṣetre sthitāḥ svayam
caitre māsi sitāṣṭamyāṃ tatra tvāṃ yadi pūjayet //
eka viṃśatijanmāni dāridryaṃ tasya no bhavet
amā somena saṃyuktā kadācidyadi labhyate //
tasyāṃ someśvaraṃ dṛṣṭvā koṭiyajñaphalaṃ labhet //
etatkṣetraṃ mahāguhyaṃ sarvapātakanāśanam//
rudrāṇāṃ koṭayo yatra ekādaśa samāsate
dvādaśātra dineśānāṃ vasavo'ṣṭau samāgatāḥ //
gandharvayakṣarakṣāṃsi asaṃkhyātā gaṇeśvarāḥ
umāpi tatra pārśvasthā sarvadevaistu saṃstutā //
nandī ca gaṇanātho yo devadevasya śūlinaḥ
mahākālasya ye cānye gaṇapāḥ saṃti pārśvagāḥ //
gaṃgā ca yamunā caiva tathā devī sarasvatī
anyāśca saritaḥ puṇyā nadāścaiva hradāstathā //
samudrāḥ parvatāḥ kūpā vanaspataya eva ca
sthāvaraṃ jaṃgamaṃ caiva prabhāse tu samāgatam //
anye caiva gaṇāstatra prabhāse saṃvyavasthitāḥ //
na mayā kathitāḥ sarva uddeśena kvacitkvacit //
bhaktyā paramayā yukto devadevi vināyakam //
tṛtīyaṃ pūjayettatra vāṃchetkṣetraphalaṃ yadi
dvādaśaivaṃ tathā cāṣṭau catvāriṃśacca koṭayaḥ //
nadīnāmagnitīrthasya dvāre tiṣṭhaṃti bhāmini
nirmālyalaṃghanaṃ kiṃcidajñātādyadi vai kṛtam //
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti agnitīrthasya darśanāt
devi kiṃ bahunoktena kṣetrametanmahāprabham //
na te varṇayituṃ śakyaṃ kalpakoṭiśatairapi
/
ye cāṃtarikṣe bhuvi ye ca devāstīrthāni vai yāni digaṃtareṣu //
kṣetraṃ prabhāsaṃ pravaraṃ hi teṣāṃ someśvaraṃ devi tathā variṣṭham
ye cāṃḍajāścodbhijāścaiva jīvāḥ sasvedajāścaiva jarāyujāśca //
devi prabhāse tu gatāsavo'tha muktiṃ paraṃ yāṃti na saṃśayo'tra
iti nigaditametaddevadevasya citraṃ caritamidamaciṃtyaṃ devi te śaṃkarasya //
kalikaluṣavidāraṃ sarvaloko'pi yāyādyadi paṭhati śṛṇoti stauti nityaṃ ya ittham
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye kṣetrapramāṇavarṇanaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0