સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.4-3

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં મુનીન્દ્રાઃ કથિતે પ્રભાવે શંકરેણ તુ ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ સા દેવી કૃતાંજલિપુટા સતી

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ ક્ષેત્રતીર્થમય પ્રભો ॥
પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યં વિસ્તરાત્કથયસ્વ મે

કથં તુષ્યસિ મર્ત્યાનાં ક્ષેત્રે તત્ર વિચેતસામ્ ॥
જપ્તં દત્તં હુતં યષ્ટં તપસ્તપ્તં કૃતં ચ યત્ ॥
પ્રભાસે તુ મહાક્ષેત્રે કસ્માત્તત્રાક્ષયં ભવેત્

જાત્યંતરસહસ્રેષુ યત્પાપં પૂર્વસંચિતમ્ ॥
તત્કથં ક્ષયમાપ્નોતિ તન્મમાચક્ષ્વ શંકર

યદિ પ્રભાસં સર્વેષાં તીર્થાનાં પ્રવરં મતમ્॥
કિમન્યૈર્બહુભિસ્તત્ર કર્ત્તવ્યં તીર્થવિસ્તરૈઃ

એકં યદિ ભવેત્તીર્થં મનો નિઃસંશયં ભવેત્ ॥
બહુત્વે સતિ તીર્થાનાં મનો વિચલતે નૃણામ્

તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય તીર્થજાલં સવિસ્તરમ્ ॥
પ્રભાસસ્યૈવ માહાત્મ્યં કથયસ્વ સુરેશ્વર

ક્ષેત્રપ્રમાણં સીમાં ચ ક્ષેત્રસારં હિ યત્પ્રભો ॥
વક્તુમર્હસિ તત્સર્વં પરં કૌતૂહલં હિ મે

॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ ક્ષેત્રાણાં ક્ષેત્રમુત્તમમ્ ॥
સર્વક્ષેત્રેષુ યત્ક્ષેત્રં પ્રભાસં તુ પ્રિયં મમ

પ્રભાસે તુ પરા સિદ્ધિઃ પ્રભાસે તુ પરા ગતિઃ ॥
યત્ર સંનિહિતો નિત્યમહં ભદ્રે નિરન્તરમ્

તસ્ય પ્રમાણં વક્ષ્યામિ સર્વસીમાસમન્વિતમ્॥
ક્ષેત્રં તુ ત્રિવિધ પ્રોક્તં તત્તે વક્ષ્યામ્યનુક્રમાત્

ક્ષેત્રં પીઠં ગર્ભગૃહં પ્રભાસસ્ય પ્રકીર્ત્યતે ॥
યથાક્રમં ફલં તસ્ય કોટિકોટિગુણં સ્મૃતમ્

ક્ષેત્રં તુ પ્રથમં પ્રોક્તં તચ્ચ દ્વાદશયોજનમ્ ॥
પઞ્ચયોજનમાનેન ક્ષેત્રપીઠં પ્રકીર્તિતમ્

ગર્ભગૃહં ચ ગવ્યૂતિઃ કર્ણિકા સા મમ પ્રિયા ॥
ક્ષેત્રસીમા પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ દેવિ યથાક્રમમ્

આયામવ્યાસતશ્ચૈવ આદિમધ્યાન્તસંસ્થિતમ્ ॥
પૂર્વે તપ્તોદક સ્વામી પશ્ચિમે માધવઃ સ્મૃતઃ

દક્ષિણે સાગરસ્તદ્વદ્ભદ્રા નદ્યુત્તરે મતા ॥
એવં સીમાસમાયુક્તં ક્ષેત્રં દ્વાદશયોજનમ્

એતત્પ્રાભાસિકં ક્ષેત્રં સર્વપાતકનાશનમ્॥
તન્મધ્યે પીઠિકા પ્રોક્તા પઞ્ચયોજનવિસ્તૃતા

ન્યંકુમન્યપરેણૈવ વજ્રિણ્યાઃ પૂર્વતસ્તથા ॥
માહેશ્વર્યા દક્ષિણતઃ સમુદ્રોત્તરતસ્તથા

આયામવ્યાસતશ્ચૈવ પઞ્ચયોજનવિસ્તરમ્ ॥
પીઠમેતત્સમાખ્યાતમથો ગર્ભગૃહં શૃણુ

દક્ષિણોત્તરતો યાવત્સમુદ્રા ત્કૌરવેશ્વરી ॥
પૂર્વપશ્ચિમતો યાવદ્ગોમુખાચ્ચાશ્વમેધિકમ્ ॥
એતદ્ગર્ભગૃહં પ્રોક્તં કૈલાસાન્મમ વલ્લભમ્

અત્રાન્તરે તુ દેવેશિ યાનિ તીર્થાનિ ભૂતલે ॥
વાપીકૂપતડાગાનિ દેવતાયતનાનિ ચ

સરાંસિ સરિતશ્ચૈવ પલ્વલાનિ હ્રદાસ્તથા ॥
તાનિ મેધ્યાનિ સર્વાણિ સર્વપાપહરાણિ ચ

યત્ર તત્ર નરઃ સ્નાત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
ક્ષેત્રસ્ય પ્રથમો ભાગો મેધ્યો માહેશ્વરઃ સ્મૃતઃ

દ્વિતીયો વૈષ્ણવો ભાગો બ્રહ્મભાગસ્તૃતીયકઃ ॥
તીર્થાનાં કોટિરેકા તુ બ્રાહ્મે ભાગે વ્યવસ્થિતા

વૈષ્ણવે કોટિરેકા તુ તીર્થાનાં વરવર્ણિનિ ॥
સાર્દ્ધકોટિસ્તુ સંપ્રોક્તા રુદ્રભાગે ચ મધ્યતઃ ॥

એવં દેવિ સમાખ્યાતં તત્ક્ષેત્રં હિ ત્રિદૈવતમ્ ॥
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં ક્ષેત્રં મમ પ્રિયતરં શુભે

તિસ્રઃ કોટ્યોઽર્દ્ધકોટિશ્ચ ક્ષેત્રે પ્રોક્તા વિભાગતઃ ॥
યાત્રા તુ ત્રિવિધા જ્ઞેયા તાં શૃણુષ્વ વરાનને

રૌદ્રી તુ પ્રથમા યાત્રા વૈષ્ણવી ચ દ્વિતીયિકા॥
બ્રાહ્મી તૃતીયા સંખ્યાતા સર્વપાતકનાશિની ॥

બ્રાહ્મે વિભાગે સંપ્રોક્તા ઇચ્છાશક્તિર્વરાનને ॥
ક્રિયા ચ વૈષ્ણવે ભાગે દ્વિતીયે તુ પ્રકીર્તિતા

રૌદ્રે ભાગે તૃતીયે તુ જ્ઞાનશક્તિર્વરાનને ॥
યદિ પાપો યદિ શઠો યદિ નૈષ્કૃતિકો નરઃ

નિર્મુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો મધ્યભાગે વસેત્તુ યઃ ॥
હિમવંતં પરિત્યજ્ય પર્વતં ગંધમાદનમ્

કૈલાસં નિષધં ચૈવ મેરુપૃષ્ઠં મહાદ્યુતિમ્ ॥
રમ્યં ત્રિશિખરં ચૈવ માનસં ચ મહાગિરિમ્

દેવોદ્યાનાનિ રમ્યાણિ નંદનં વનમેવ ચ ॥
સ્વર્ગસ્થાનાનિ રમ્યાણિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ॥
તાનિ સર્વાણિ સંત્યજ્ય પ્રભાસે તુ રતિર્મમ

યસ્તત્ર વસતે દેવિ સંયતાત્મા સમાહિતઃ ॥
ત્રિકાલમપિ ભુંજાનો વાયુભક્ષસમો ભવેત્

વિઘ્નૈરાલોડ્યમાનોઽપિ યઃ પ્રભાસં ન મુંચતિ ॥
સ મુંચતિ જરાં મૃત્યું જન્મચક્રમશાશ્વતમ્

જન્માંતરશતૈર્દેવિ યોગો વા યદિ લભ્યતે ॥
મોક્ષસ્ય ચ સહસ્રેણ જન્મનાં લભ્યતે ન ચ

પ્રભાસે તુ મહાદેવિ યે સ્થિતા કૃતનિશ્ચયાઃ ॥
એકેન જન્મના તેષાં મોક્ષો નૈવાત્ર સંશયઃ

પ્રભાસે તુ સ્થિતા યે વૈ બ્રાહ્મણાઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥
મૃત્યુંજયેન સંયુક્તં જપંતિ શતરુદ્રિયમ્

કાલાગ્નિરુદ્રસાંનિધ્યે દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતાઃ ॥
જ્ઞાનં ચોત્પદ્યતે તત્ર ષણ્માસાભ્યંતરેણ તુ

શિવસ્તુ પ્રોચ્યતે વેદો નામપર્યાયવાચકૈઃ ॥
તસ્ય ચાત્મસ્વરૂપં તુ શતરુદ્રં પ્રકીર્તિતમ્

કલ્પેષુ વેદાશ્ચ પુનઃપુનરાવર્તકાઃ સ્મૃતાઃ ॥
મંત્રાશ્ચૈવ તથા દેવિ મુક્ત્વા તુ શતરુદ્રિયમ્

ઈડ્યં ચૈવ તુ મંત્રેણ મામેવ હિ યજંતિ યે ॥
પ્રભાસક્ષેત્રમાસાદ્ય તે મુક્તા નાત્ર સંશયઃ

સમંત્રોઽમંત્રકો વાપિ યસ્તત્ર વસતે નરઃ ॥
સોઽપિ યાં ગતિમાપ્નોતિ યજ્ઞૈર્દાનૈર્ન સાધ્યતે

અસ્મિક્ષેત્રે સ્વયંભૂશ્ચ સ્થિતઃ સાક્ષાન્મહેશ્વરઃ ॥
રુદ્રાણાં કોટયશ્ચૈવ પ્રભાસે સંવ્યવસ્થિતાઃ

ધ્યાયમાનાસ્તથોંકારં સ્થિતાઃ સોમેશદક્ષિણે

બ્રહ્માંડોદરમધ્યે તુ યાનિ તીર્થાનિ સુવ્રતે ॥
સોમેશ્વરં ગમિષ્યંતિ વૈશાખસ્ય ચતુર્દશી

મનોબુદ્ધિરહંકારઃ કામક્રોધૌ તથાઽપરે ॥
એતે રક્ષંતિ સતતં સોમેશં પાપનાશનમ્

ન સા ગતિઃ કુરુક્ષેત્રે ગંગાદ્વારે ત્રિપુષ્કરે ॥
યા ગતિર્વિહિતા પુંસાં પ્રભાસક્ષેત્રવાસિનામ્

તિર્યગ્યોનિગતાઃ સત્ત્વા યે પ્રભાસે કૃતાલયાઃ ॥
કાલેન નિધનં પ્રાપ્તાસ્તેપિ યાંતિ પરાં ગતિમ્

તદ્ગુહ્યં દેવદેવસ્ય તત્તીર્થં તત્તપોવનમ્ ॥
તત્ર બ્રહ્માદયો દેવા નારાયણપુરોગમાઃ

યોગિનશ્ચ તથા સાંખ્યા ભગવંતં સનાતનમ્ ॥
ઉપાસતે પ્રભાસં તુ મદ્ભક્તા મત્પરાયણાઃ

અષ્ટૌ માસાન્વિહારઃ સ્યાદ્યતીનાં સંયતાત્મનામ્ ॥
એકે ચ ચતુરો માસાનષ્ટૌ વા નિયતં વસેત્

પ્રભાસે તુ પ્રવિષ્ટાનાં વિહારસ્તુ ન વિદ્યતે ॥
અત્ર યોગશ્ચ મોક્ષશ્ચ પ્રાપ્યતે દુર્લભો નરૈઃ

તસ્માત્પ્રભાસં સંત્યજ્ય નાન્યદ્ગચ્છેત્તપોવનમ્ ॥
પ્રભાસં યે ન સેવંતે મૂઢાસ્તે તમસા વૃતાઃ

વિણ્મૂત્રરેતસાં મધ્યે સંભવંતિ પુનઃપુનઃ ॥
કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભો દંભઃ સ્તંભોઽથ મત્સરઃ ॥

નિદ્રા તંદ્રા તથાઽઽલસ્યં પૈશુન્યમિતિ તે દશ ॥
એતે રક્ષંતિ સતતં સોમેશં તીર્થનાયકમ્

ન પ્રભાસે મૃતઃ કશ્ચિન્નરકં યાતિ કિલ્બિષી ॥
યાવજ્જીવં નરો યસ્તુ વસતે કૃતનિશ્ચયઃ

અગ્નિહોત્રૈશ્ચ સંન્યાસૈરાશ્રમૈશ્ચ સુપાલિતૈઃ ॥
ત્રિદંડૈરેકદંડૈશ્ચ શૈવૈઃ પાશુપતૈરપિ

એતૈરન્યૈશ્ચ યતિભિઃ પ્રાપ્યતે યત્ફલં શુભમ્ ॥
તત્સર્વં લભ્યતે દેવિ શ્રીસોમેશ્વરયાત્રયા

એકો હ્યર્ચયતે લિંગં તપસ્યતિ તથાપરઃ ॥
તયોર્મધ્યે તુ શ્રેષ્ઠો યઃ સોમેશં ચ પ્રપૂજયેત્

।
યત્તદ્યોગે ચ સાંખ્યે ચ સિદ્ધાંતે પંચરાત્રિકે ॥
અન્યૈશ્ચ શાસ્ત્રૈર્વિજ્ઞેયં પ્રભાસે સંવ્યવસ્થિતમ્

લિંગે ચૈવ સ્થિતં સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્॥
તસ્માલ્લિંગે સદા દેવઃ પૂજનીયઃ પ્રયત્નતઃ

મમૈવ સા પરા મૂર્તિઃ શ્રીસોમેશાખ્યયા સ્થિતા ॥
તેન ચૈષા ત્મનાત્માનમારાધનપરો હ્યહમ્

અનેકજન્મસાહસ્રૈર્ભ્રમમાણસ્તુ જન્મભિઃ ॥
કસ્તાં પ્રાપ્નોતિ વૈ મુક્તિં વિના સોમેશપૂજનાત્

યત્કિઞ્ચિદશુભં કર્મ કૃતં માનુષબુદ્ધિના ॥
તત્સર્વં વિલયં યાતિ શ્રીસોમેશ્વરપૂજનાત્

અનેકજન્મકોટીભિર્જંતુભિર્યત્કૃતં હ્યઘમ્ ॥
તત્સર્વં નાશમાયાતિ શ્રીસોમેશ્વરપૂજનાત્

તીર્થાનિ યાનિ લોકેઽસ્મિન્સેવ્યંતે પાપમોક્ષિભિઃ ॥
તાનિ સર્વાણિ શુદ્ધ્યર્થં પ્રભાસે સંવિશંતિ હિ

યોઽસૌ કાલાગ્નિરુદ્રસ્તુ પ્રોચ્યતે વેદવાદિભિઃ ॥
સોઽયં ભૈરવનામ્ના તુ પ્રભાસે સંવ્યવસ્થિતઃ

જનાનાં દુષ્કૃતં સર્વં ક્ષેત્રમધ્યે વ્યવસ્થિતઃ ॥
ભૈરવં રૂપમાસ્થાય નાશયામિ સુરેશ્વરિ

જગત્સર્વં ચરિત્વા તુ સ્થિતોઽહં સચરાચરમ્ ॥
તેન ભૈરવનામાહં પ્રભાસે સંવ્યવસ્થિતઃ

અગ્નિના યત્ર તપ્તં તુ દિવ્યાબ્દાનાં ચતુર્યુગમ્ ॥
મેઘવાહનકલ્પે તુ તત્ર લિંગં બભૂવ હ

અગ્નિમીડેતિ વેદોક્તપ્રભાવઃ સુરસુંદરિ ॥
કાલાગ્નિરુદ્રનામા ચ દેવૈઃ સર્વૈરુદાહૃતમ્

અગ્નીશાનેતિ દેવેશિ નામત્રિતયમુચ્યતે ॥
કલ્પેકલ્પે તુ નામાનિ કથિતું નૈવ શક્યતે ॥
અસંખ્યત્વાચ્ચ કલ્પાનાં બ્રહ્મણા ચ વરાનને

એવં ચૈવ રહસ્યં ચ મહાગોપ્યં વરાનને ॥
સ્નેહાન્મહત્યા ભક્ત્યા ચ મયા તે પરિકીર્તિતમ્

એકતસ્તુ જગત્સર્વં કર્મ કાંડે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
યજ્ઞદાનતપોહોમૈઃ સ્વાધ્યાયૈઃ પિતૃતર્પણૈઃ

ઉપવાસૈર્વ્રતૈઃ કૃત્સ્નૈશ્ચાંદ્રાયણશતૈસ્તથા ॥
ષડ્રાત્રૈશ્ચ ત્રિરાત્રૈશ્ચ તીર્થાદિગમનૈઃ પરૈઃ

આશ્રમૈર્વિવિધાકારૈર્યતિભિર્બ્રહ્મચારિભિઃ ॥
વાનપ્રસ્થૈર્ગૃહસ્થૈશ્ચ વેદકર્મપરાયણૈઃ

અન્યૈશ્ચ વિવિધાકારૈર્લોકમાર્ગસ્થિતૈઃ શુભૈઃ ॥
ન તત્પદં પરં દેવિ શક્યં વીક્ષયિતું ક્વચિત્

યાવન્ન ચાર્ચયેદ્દેવિ સોમેશં લિંગનાયકમ્ ॥
લીલયા વાપિ તૈર્દ્રષ્ટું તત્પદં દુર્લભં પરમ્

પૂજિતો યૈર્જગન્નાથઃ સોમેશઃ કિલ ભૈરવઃ ॥
તિર્યગ્યોનિગતા યે તુ પશુપક્ષિપિપીલિકાઃ

અન્તર્જ્જલગતા યે તુ કૃમિકીટપતંગકાઃ ॥
સ્થાવરા જંગમાશ્ચાન્યે મનુષ્યાઃ પશવઃ સ્ત્રિયઃ ॥ ૮! ॥
બાલા વૃદ્ધાસ્તથા ષણ્ઢાઃ શ્વાનગર્દ્દભવાયસાઃ ॥
ચંડાલાઃ પુષ્કસાઃ શૂદ્રા મ્લેચ્છા યેઽન્યે વિયોનિજાઃ

મૂર્ખાસ્તુ પણ્ડિતાશ્ચાપિ યે ચાન્યે કુત્સિતા ભુવિ ॥
તે સર્વે મુક્તિમાયાંતિ પ્રભાસે યે મૃતાઃ શુભે

કાલાનલસ્ય રુદ્રસ્ય કાલરાજેન ચાગ્નિના ॥
દગ્ધાસ્તે જન્તવઃ સર્વે પ્રભાસે યે મૃતાઃ શુભે

દુર્લ્લભં તુ મમ ક્ષેત્રં પ્રભાસં દેવિ પાપિનામ્ ॥
ન તત્ર લભતે મૃત્યું પાપાત્મા લોકવંદિતે

મયા દક્ષિણભાગે ચ વિઘ્નેશઃ સંપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
ઉત્તરે દણ્ડપાણિસ્તુ ક્ષેત્રમેતચ્ચ રક્ષતિ

તથાન્યે ગણપાઃ સર્વે મદાજ્ઞાવશવર્તિનઃ ॥
ક્ષેત્રં રક્ષંતિ દેવેશિ તેષાં નામાનિ મે શૃણુ

મહાબલસ્તુ ચણ્ડીશો ઘંટાકર્ણસ્તુ ગોમુખઃ ॥
વિનાયકો મહાનાદઃ કાકવક્ત્રઃ શુભેક્ષણઃ ॥
એકાક્ષો દુન્દુભિશ્ચંડસ્તાલજંઘસ્તથૈવ ચ

ભૂમિદંડશ્ચ ચંડશ્ચ શંકુકર્ણશ્ચ વૈધૃતિઃ ॥
તાલચણ્ડો મહાતેજા વિકટાસ્યો હયાનનઃ

હસ્તિવક્ત્રઃ શ્વાનવક્ત્રો બિડાલવદનસ્તથા ॥
સિંહવ્યાઘ્રમુખાશ્ચાન્યે વીરભદ્રાદયસ્તથા

વિનાયકં પુરસ્કૃત્ય દેવ દેવં કપર્દ્દિનમ્ ॥
એકાદશ તથા કોટ્યો નિયુતાનિ ત્રયોદશ

અર્બુદં ચ ગણાનાં ચ પ્રભાસં ક્ષેત્રમાશ્રિતાઃ ॥
દ્વારિદ્વારિ પ્રચંડાસ્તે શૂલમુદ્ગરપાણયઃ

પ્રભાસક્ષેત્રં રક્ષંતિ દેવદેવસ્ય વૈ ગૃહમ્ ॥
ન કશ્ચિદ્દુષ્ટબુદ્ધ્યા તુ પ્રવિશેદિતિ સંસ્થિતિઃ

શતકોટિગણૈશ્ચાપિ પૂર્વદ્વારિ તુ સંવૃતઃ ॥
અટ્ટહાસો ગણો નામ પ્રભાસં તત્ર રક્ષતિ

કાલાક્ષો ભીષણશ્ચંડો વૃતોઽષ્ટાદશકોટિભિઃ ॥
ઘંટાકર્ણગણો નામ દક્ષિણં દ્વારમાશ્રિતઃ

પશ્ચિમદ્વારમાશ્રિત્ય સ્થિતવાન્વિષ્ટરો ગણઃ ॥
દણ્ડપાણિઃ સ્થિતસ્તત્ર દેવદેવસ્ય ચોત્તરે

યોગક્ષેમં વહન્નિત્યં પ્રભાસે ભાવિતાત્મનામ્॥
ભીષણાક્ષસ્તથૈશાન્યામાગ્નેય્યાં છાગવક્ત્રકઃ

નૈરૃત્યાં ચંડનાદસ્તુ વાયવ્યાં ભૈરવાનનઃ ॥
નન્દી ચૈવ મહાકાલો દણ્ડપાણિર્વિનાયકઃ ॥

એતેઙ્ગરક્ષકા મધ્યે શતકોટિગણૈર્વૃતાઃ ॥
એવં રક્ષંતિ બહવો હ્યસંખ્યેયા ગણેશ્વરાઃ

કલિકલ્મષસંભૂત્યા યેષાં ચોપહતા મતિઃ ॥
ન તેષાં તદ્ભવેદ્ગમ્યં સ્થાનમર્ધેન્દુમૌલિનઃ

ગંધર્વૈઃ કિન્નરૈર્યક્ષૈરપ્સરોભિસ્તથોરગૈઃ ॥
સિદ્ધૈઃ સંપૂજ્ય દેવેશં સોમેશં પાપનાશનમ્

અન્તર્ધાનં ગતૈર્નિત્યં પ્રભાસં તુ નિષેવ્યતે ॥
સપ્તલોકેષુ યે સન્તિ સિદ્ધાઃ પાતાલવાસિનઃ ॥
પ્રદક્ષિણં તે કુર્વંતિ સોમેશં કાલભૈરવમ્

।
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ॥
લાકુલિં ભારભૂતિં ચ આષાઢિં દણ્ડમેવ ચ

પુષ્કરં નૈમિષં ચૈવ અમરેશં તથાપરમ્ ॥।
ભૈરવં મધ્યમં કાલં કેદારં કણવીરકમ્

હરિચંદ્રસ્તુ શૈલેશસ્તથા વસ્ત્રાંતિકેશ્વરઃ ॥
અટ્ટહાસં મહેન્દ્રં ચ શ્રીશૈલં ચ ગયા તથા

એતાનિ સર્વતીર્થાનિ દેવં સોમેશ્વરં પ્રભુમ્ ॥
પ્રદક્ષિણં પ્રકુર્વંતિ તત્ર લિંગં સ્તુવંતિ ચ

બ્રહ્મા જનાર્દનશ્ચાન્યે યે દેવા જગતિ સ્થિતાઃ ॥
અગ્નિલિંગસમીપસ્થાઃ સંધ્યાકાલે સ્તુવંતિ ચ

ષષ્ટિકોટિસહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટિશતાનિ ચ ॥
સર્વે સોમેશ્વરં યાંતિ માઘકૃષ્ણચતુર્દ્દશીમ્ ॥।

તસ્મિન્કાલે ચ યો દદ્યાત્સોમેશે ઘૃતકમ્બલમ્

ઘૃતં રસં તિલાન્દુગ્ધં જલં ચંદ્રાધિવાસિતમ્ ॥
એકત્ર કૃત્વા કાશ્મીરમિત્યેતદ્ઘૃતકંબલમ્

।
શિવરાત્ર્યાં તુ કર્ત્તવ્યમેતદ્ગોપ્યં મમ પ્રિયમ્ ॥
એવં કૃતે ચ યત્પુણ્યં ગદિતું તન્ન શક્યતે

તત્ર દક્ષિણભાગે તુ સ્વયં ભૂતવિનાયકમ્ ॥
પ્રથમં પૂજયેદ્દેવિ યદીચ્છેત્સિદ્ધિમાત્મનઃ

ઊષરાણાં ચ સર્વેષાં પ્રભાસક્ષેત્રમૂષરમ્ ॥
પીઠાનાં ચૈવ પીઠં ચ ક્ષેત્રાણાં ક્ષેત્રમુત્તમમ્ ॥
સન્દેહાનાં ચ સર્વેષામયં સંદેહ ઉત્તમઃ

યે કેચિદ્યોગિનઃ સંતિ શતકોટિપ્રવિસ્તરાઃ ॥
તેષાં ક્ષેત્રે પ્રભાસે તુ રતિર્ન્નાન્યત્ર કુત્રચિત્ ॥।

લિંગાદીશાનભાગે તુ સંસ્થિતા સુરસુન્દરિ

મયા યા કથિતા તુભ્યમુમા નામ કલા શુભા ॥
સા સતી પ્રોચ્યતે દેવિ દક્ષસ્ય દુહિતા પુરા

દક્ષકોપાચ્છરીરં તુ સંત્યજ્ય પરમા કલા ॥
હિમવંતગૃહે જાતા ઉમાનામ્ના ચ વિશ્રુતા

તેન દેવિ ત્વયા સાર્દ્ધં તત્રસ્થા વરદાઃ સ્મૃતાઃ ॥
નવકોટ્યસ્તુ ચામુંડાસ્તસ્મિન્ક્ષેત્રે સ્થિતાઃ સ્વયમ્

ચૈત્રે માસિ સિતાષ્ટમ્યાં તત્ર ત્વાં યદિ પૂજયેત્ ॥
એક વિંશતિજન્માનિ દારિદ્ર્યં તસ્ય નો ભવેત્

અમા સોમેન સંયુક્તા કદાચિદ્યદિ લભ્યતે ॥
તસ્યાં સોમેશ્વરં દૃષ્ટ્વા કોટિયજ્ઞફલં લભેત્ ॥

એતત્ક્ષેત્રં મહાગુહ્યં સર્વપાતકનાશનમ્॥
રુદ્રાણાં કોટયો યત્ર એકાદશ સમાસતે

દ્વાદશાત્ર દિનેશાનાં વસવોઽષ્ટૌ સમાગતાઃ ॥
ગન્ધર્વયક્ષરક્ષાંસિ અસંખ્યાતા ગણેશ્વરાઃ

ઉમાપિ તત્ર પાર્શ્વસ્થા સર્વદેવૈસ્તુ સંસ્તુતા ॥
નન્દી ચ ગણનાથો યો દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ

મહાકાલસ્ય યે ચાન્યે ગણપાઃ સંતિ પાર્શ્વગાઃ ॥
ગંગા ચ યમુના ચૈવ તથા દેવી સરસ્વતી

અન્યાશ્ચ સરિતઃ પુણ્યા નદાશ્ચૈવ હ્રદાસ્તથા ॥
સમુદ્રાઃ પર્વતાઃ કૂપા વનસ્પતય એવ ચ

સ્થાવરં જંગમં ચૈવ પ્રભાસે તુ સમાગતમ્ ॥
અન્યે ચૈવ ગણાસ્તત્ર પ્રભાસે સંવ્યવસ્થિતાઃ ॥

ન મયા કથિતાઃ સર્વ ઉદ્દેશેન ક્વચિત્ક્વચિત્ ॥
ભક્ત્યા પરમયા યુક્તો દેવદેવિ વિનાયકમ્ ॥
તૃતીયં પૂજયેત્તત્ર વાંછેત્ક્ષેત્રફલં યદિ

દ્વાદશૈવં તથા ચાષ્ટૌ ચત્વારિંશચ્ચ કોટયઃ ॥
નદીનામગ્નિતીર્થસ્ય દ્વારે તિષ્ઠંતિ ભામિનિ

નિર્માલ્યલંઘનં કિંચિદજ્ઞાતાદ્યદિ વૈ કૃતમ્ ॥
તત્સર્વં વિલયં યાતિ અગ્નિતીર્થસ્ય દર્શનાત્

દેવિ કિં બહુનોક્તેન ક્ષેત્રમેતન્મહાપ્રભમ્ ॥
ન તે વર્ણયિતું શક્યં કલ્પકોટિશતૈરપિ

।
યે ચાંતરિક્ષે ભુવિ યે ચ દેવાસ્તીર્થાનિ વૈ યાનિ દિગંતરેષુ ॥
ક્ષેત્રં પ્રભાસં પ્રવરં હિ તેષાં સોમેશ્વરં દેવિ તથા વરિષ્ઠમ્

યે ચાંડજાશ્ચોદ્ભિજાશ્ચૈવ જીવાઃ સસ્વેદજાશ્ચૈવ જરાયુજાશ્ચ ॥
દેવિ પ્રભાસે તુ ગતાસવોઽથ મુક્તિં પરં યાંતિ ન સંશયોઽત્ર

ઇતિ નિગદિતમેતદ્દેવદેવસ્ય ચિત્રં ચરિતમિદમચિંત્યં દેવિ તે શંકરસ્ય ॥
કલિકલુષવિદારં સર્વલોકોઽપિ યાયાદ્યદિ પઠતિ શૃણોતિ સ્તૌતિ નિત્યં ય ઇત્થમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ક્ષેત્રપ્રમાણવર્ણનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ