Skanda Purana · Chapter 7.237

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi yādavasthalamuttamam //
yādavā yatra naṣṭā vai ṣaṭpaṃcāśacca koṭayaḥ

yatra vajreśvaro devo vajreṇārādhitaḥ sadā //
yatrābhūddivyadṛṣṭīnāmṛṣīṇāmāśramaṃ kulam

// devyuvāca // //
kathaṃ vinaṣṭā bhagavannandhakā vṛṣṇibhiḥ saha //
paśyato vāsudevasya bhojāścaiva mahārathāḥ

kena śaptāstu te vīrā naṣṭā vṛṣṇyandhakādayaḥ //
bhojāścaiva mahādeva vistareṇa vadasva me

// īśvara uvāca // //
ṣaṭtriṃśe ca kalau varṣe saṃprāpte'ndhakavṛṣṇayaḥ //
anyonyaṃ muśalaiste hi nijaghnuḥ kālanoditāḥ

viśvāmitraṃ ca kaṇvaṃ ca nāradaṃ ca yaśasvinam //
sāraṇapramukhānbhojāndadṛśurdvārakāṃ gatān

te vai sāṃbaṃ samāninyurbhūṣayitvā striyaṃ yathā //
abruvannupasaṃgamya devadaṃḍanipīḍitāḥ

iyaṃ strī putrakāmasya babhroramitatejasaḥ //
ṛṣayaḥ sādhu jānīta kimiyaṃ janayiṣyati

ityuktāste tadā devi vipralaṃbhapradharṣitāḥ //
pratyabruvaṃstānmunayastacchṛṇuṣva yathātatham

// ṛṣaya ūcuḥ // //
vṛṣṇyandhakavināśāya muśalaṃ ghoramāyasam//
vāsudevasya dāyādaḥ sāṃbo'yaṃ janayiṣyati

yena yūyaṃ sudurvṛttā nṛśaṃsā jātamanyavaḥ //
ucchettāraḥ kulaṃ sarvamṛte rāmājjanārddanāt

tyaktvā yāsyati vaḥ śrīmāṃtyaktvā bhūmiṃ halāyudhaḥ //
jarā kṛṣṇaṃ mahābhāgaṃ śayānaṃ tu nivetsyati

ityabruvaṃstato devi pralabdhāste durātmabhiḥ //
munayaḥ krodharaktākṣāḥ samīkṣyātha parasparam

tathoktā munayaste tu tataḥ keśavamabhyayuḥ //
athāvadattadā vṛṣṇīñchrutvaivaṃ madhusūdanaḥ

abhijño matimāṃstasya bhavitavyaṃ tatheti tat //
evamuktvā hṛṣīkeśaḥ praviveśa punargṛhān

kṛtāṃtamanyathākarttuṃ naicchatsa jagataḥ prabhuḥ //
śvobhūte satataḥ sāṃbo musalaṃ tadasūta vai

yena vṛṇṣyandhakakule puruṣā bhasmasātkṛtāḥ//
vṛṣṇyandhakavināśāya kiṃkarapratimaṃ mahat

(kiṃkara – yamakiṃkara)
asūta śāpajaṃ ghoraṃ tacca rājñe nyavedayat //
viṣaṇṇo'tha tato rājā sūkṣmaṃ cūrṇamakārayat

prākṣipatsāgare tatra puruṣo rājaśāsitaḥ //
athovāca svanagare vacanādāhukasya hi

janārddanasya rāmasya babhroścaiva mahātmanaḥ //
adyaprabhṛti sarveṣāṃ vṛṣṇandhakagṛheṣviha //
surāsavo na karttavyaḥ sarvairviṣayavāsibhiḥ

/
yaśca vo viditaṃ kuryādevaṃ kaścitkvacinnaraḥ //
sa jīvañchūlamārohetsvayaṃ kṛtvā sabāṃdhavaḥ

tato rājabhayātsarve niyamaṃ tatra cakrire //
narāḥ śāsanamājñāya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ

evaṃ prayatamānānāṃ vṛṣṇīnāmandhakaiḥ saha //
kālo gṛhāṇi sarvāṇi paricakrāma nityaśaḥ

karālo vikaṭo muṃḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṃgalaḥ //
sammārjanī mahāketurjapāpuṣpāvataṃsakaḥ

kṛkalāsavāhanaśca rattikākarṇabhūṣaṇaḥ //
gṛhāṇyavekṣya vṛṣṇīnāṃ nādṛśyata punaḥ kvacit

tasya cāsanmaheṣvāsāḥ śaraiḥ śatasahasraśaḥ //
na cāśakyata veddhuṃ sa sarvabhūtāpyayaṃ sadā

utpedire mahāvātā dāruṇā hi dine dine //
vṛṣṇyandhakavināśāya bahavo lomaharṣaṇāḥ

vivṛddhya mūṣikā rathyāvitunnamaṇikāstathā //
keśāndadaṃśuḥ suptānāṃ nṛṇāṃ yuvatayo niśi

cīcīkūcītyavāśaṃta sārikā vṛṣṇiveśmasu //
nopaśāmyati śabdaśca sa divārātrameva vā

anvakurvannulūkāśca vāyasānvṛṣṇiveśmasu //
ajāḥ śivānāṃ ca rutamanvakurvata bhāmini

pāṃḍurāraktapādāśca vihagāḥ kālapreritāḥ //
vṛṣṇyandhakagṛheṣvevaṃ kapotā vyacaraṃstadā

vyajāyaṃta kharā goṣu karabhāścāśvatarīṣu ca //
śunīṣvapi biḍālāśca mūṣakā nakulīṣu ca

tāpatrayāṃta pāpāni kurvaṃto vṛṣṇayastathā //
adviṣanbrāhmaṇāṃścāpi pitṝndevāṃstathaiva ca

gurūṃścāpyavamanyaṃte na tu rāmajanārdanau //
bhāryāḥ patīnvyuccaraṃti patnīśca puruṣāstathā

vibhāvasuḥ prajvalito vāmaṃ viparivarttate //
nīlalohitamāṃjiṣṭhā visṛjaṃścārciṣaḥ pṛthak

udayāstamane nityaṃ paryastaḥ syāddivākaraḥ //
vyadṛśyata sakṛtpuṃbhiḥ kabandhaiḥ parivāritaḥ

mahānaseṣu siddhāṃte saṃskṛte'nne tu bhāmini //
uttāryamāṇe kṛmayo dṛśyaṃte ca varānane

puṇyāhe vācyamāne ca paṭhatsu ca mahātmasu //
abhidhāvaṃti śrūyaṃte na cādṛśyata kaścana

parasparasya nakṣatraṃ hanyamānaṃ punaḥpunaḥ //
grahairapaśyansarvaiste nātmanastu kathañcana

na hutaṃ pācayatyagnirvṛṣṇyaṃdhakapuraskṛtam //
samaṃtātpratyavāśaṃta rāsabhā dāruṇasvanāḥ

evaṃ paśyanhṛṣīkeśaḥ saṃprāptānkālaparyayān //
trayodaśīṃ hyamāvāsyāṃ tāṃ dṛṣṭvā prābravīdidam

trayodaśī paṃcadaśī kṛteyaṃ rāhuṇā punaḥ //
tadā ca bhārate yuddhe prāptā cādya kṣayāya naḥ

dhigdhigityevakālaṃ taṃ pariciṃtya janārdanaḥ //
mene prāptaṃ sa ṣaṭtriṃśaṃ varṣaṃ keśiniṣūdanaḥ //
putraśokābhisaṃtaptā gāṃdhārī yaduvāca ha

evaṃ paśyanhṛṣīkeśastadidaṃ samupasthitam//
idaṃ ca samanuprāptamabravīdyadyudhiṣṭhiraḥ

purā vyūḍheṣvanīkeṣu dṛṣṭvotpātānsudāruṇān//
puṇyagranthasya śravaṇācchāṃtihomādviśodhanāt

pūtatīrthābhiṣekāṃcca nānyacchreyo bhavediti //
ityuktvā vāsudevastaccikīrṣansatyameva ca //
ājñāpayāmāsa tadā tīrthayātrāmariṃdamaḥ

aghoṣayaṃta puruṣāstatra keśavaśāsanāt //
tīrthayātrā prabhāse vai kāryeti varavarṇini

athāriṣṭāni vakṣyāmi purīṃ dvāravatīṃ prati //
kālī strī pāṃḍurairdaṃtaiḥ praviśya nagarīṃ niśi

striyaḥ svapneṣu muṣṇantī dvārakāṃ prati dhāvati //
agnihotraniketaṃ ca sumedhyeṣu ca veśmasu

vṛṣṇyaṃdhakāṃśca khādaṃtī svapne dṛṣṭā bhayānakā //
kurvaṃtī bhīṣaṇaṃ nādaṃ kurkuṭaśvānasaṃyutā

tathā sahasraśo raudrāścaturbāhava eva ca //
strīṇāṃ garbheṣvajāyaṃta rākṣasā guhyakāstathā //

alaṃkārāśca cchatrāṇi dhvajāśca kavacāni ca //
hriyamāṇāni dṛśyaṃte rakṣobhistu bhayānakaiḥ

yaccāgnidattaṃ kṛṣṇasya vajranābhamayasmayam //
divamācakrame cakraṃ vṛṣṇīnāṃ paśyatāṃ tadā

yuktaṃ rathaṃ divyamādityavarṇaṃ bhayāvahaṃ paśyato dārukasya //
te sāgarasyopariṣṭādvartamānānmanojavāṃścaturo vājimukhyān

tālaḥ suparṇaśca mahādhvajau tau supūjitau rāmajanārdanābhyām //
uccairjaguḥ svapsaraso divāniśaṃ vācaṃ cocurgamyatāṃ tīrthayātrām

tato jigamiṣaṃtaste vṛṣṇyaṃdhakamahārathāḥ //
sāṃtaḥpurāstīrthayātrāmīhaṃte sma nararṣabhāḥ

tato māṃsaparā hṛṣṭāḥ peyaṃ veśmasu vṛṣṇayaḥ //
bahu nānāvidhaṃ cakrurmāṃsāni vividhāni ca

tathā sīdhuṣu baddheṣu niryayurnagarādbahiḥ //
yānairaśvairgajaiścaiva śrīmaṃtastigmatejasaḥ

tataḥ prabhāse nyavasanyathoddeśaṃ yathāgṛham //
prabhūtabhakṣyapeyāste sadārā yādavāstadā

nirviṣṭāṃstānniśamyātha samudrāṃte sa yogavit //
jagāmāmaṃtrya tānvīrānuddhavorthaviśāradaḥ

prasthitaṃ taṃ mahātmānamabhivādya kṛtāṃjalim//
jānanvināśaṃ bhojānāṃ naicchadvārayituṃ hariḥ

tataḥ kālaparītāste vṛṣṇyaṃdhakamahārathāḥ //
apaśyannuddhavaṃ yāṃtaṃ tejasā''dīpya rodasī

brāhmaṇārtheṣu yatklṛptamannaṃ teṣāṃ varānane //
tadvāhanebhyaḥ pradaduḥ surāgaṃdharasānvitam

tatastūryaśatākīrṇaṃ naṭanarttakasaṃkulam//
prāvarttata mahāpānaṃ prabhāse tigmatejasām

kṛṣṇasya saṃnidhau rāmaḥ sahitaḥ kṛtavarmaṇā //
apibadyuyudhānaśca gado babhrustathaiva ca

tataḥ pariṣado madhye yuyudhāno madotkaṭaḥ //
abravītkṛtavarmāṇamavahasyāvamanya ca

kaḥ kṣatriyo manyamānaḥ suptānhanyānmṛtāniva //
na tanmṛṣyata hārdikyastvayā tatsādhu yatkṛtam

ityukte yuyudhānena pūjayāmāsa tadvacaḥ //
pradyumno rathināṃ śreṣṭho hārdikyamatha bhartsayan

tataḥ punarapi kruddhaḥ kṛtavarmā tamabravīt //
nirviśanniva sāvajñaṃ tadā savyena pāṇinā

bhūriśravāśchinnabāhuryuddhe prāyogatastvayā //
vyādheneva nṛśaṃsena kathaṃ vaireṇa ghātitaḥ

iti tasya vacaḥ śrutvā keśavaḥ paravīrahā //
tiryaksaroṣayā dṛṣṭyā vīkṣāṃcakre samaḥ pumān

maṇiṃ syamaṃtakaṃ caiva yaḥ sa satrājito'bhavat //
sa kathaṃ smārayāmāsa sātyakirmadhusūdanam

tacchrutvā keśavasyāṃkamagamadrudatī satī //
satyabhāmā prakṣubhitā kopayantī janārddanam

tata utthāya sa krodhātsātyakirvākyamabravīt //
paṃcānāṃ draupadeyānāṃ dhṛṣṭadyumnaśikhaṃḍinaḥ

eṣa gacchāmi padavīṃ satye tava pathe sadā //
sauptike nihatā ye ca suptāstena durātmanā

droṇaputrasahāyena pāpena kṛtavarmaṇā //
samāptaṃ cāyurasyādya yaśaścāpi sumadhyame

itīdamuktvā khaṅgena keśavasya samīpataḥ //
abhihatya śiraḥ kruddhaściccheda kṛtavarmaṇaḥ

tathānyānapi nighnaṃtaṃ yuyudhānaṃ samaṃtataḥ //
anvadhāvaddhṛṣīkeśo vinivārayiṣustathā

ekībhūtāstatastasya kālaparyāyapreritāḥ //
bhojāṃdhakā mahārājaṃ śaineyaṃ paryavārayan

tāndṛṣṭvā''patatastūrṇamabhikruddhāñjanārddanaḥ //
na cukrodha mahātejā jānankālasya paryayam

te ca pānamadāviṣṭāścoditāścaiva manyunā //
yuyudhānamathājaghnurucchiṣṭai rbhojanaistathā

hanyamāne tu śaineye kuddho rukmiṇinaṃdanaḥ //
tadaṃtaramathādhāvanmokṣayiṣyañchineḥ sutam

sa bhojaiḥ saha saṃyuktaḥ sātyakiścāṃdhakaiḥ saha //
bahutvāttu hatau vīrāvubhau kṛṣṇasya paśyataḥ

hataṃ dṛṣṭvā tu śaineyaṃ putraṃ ca yadunaṃdanaḥ //
erakāṇāṃ tadā muṣṭiṃ kopājjagrāha keśavaḥ

tadabhūnmuśalaṃ ghoraṃ vajrakalpamayasmayam //
jaghāna tena kṛṣṇopi ye tasya pramukhe sthitāḥ

tatoṃ'dhakāśca bhojāśca śinayo vṛṣṇayastadā //
nyaghnannanyonyamākrandairmuśalaiḥ kālapreritāḥ

yaścaikāmerakāṃ kaścijjagrāha ruṣito naraḥ //
vajrabhūtā ca sā devi hyadṛśyata tadā priye

tṛṇaṃ ca muśalībhūtamaṇvapi tatra dṛśyate //
brahmadaṃḍakṛtaṃ sarvamiti tadviddhi bhāmini

āvidhyāvidhya deveśi praharaṃti sma sāyakān//
tadvajrabhūtaṃ muśalamapaśyaṃta tadā dṛḍham

avadhītpitaraṃ putraḥ pitā putraṃ ca bhāmini //
mattāste paryaṭaṃti sma yodhamānāḥ parasparam

pataṃgā iva cāgnau tu nyapatanyadupuṃgavāḥ //
nāsītpalāyane buddhirvadhyamānasya kasyacit

taṃ tu paśyanmahābāhurjānankālasyaparyayam //
muśalaṃ samavaṣṭabhya tasthau sa madhusūdanaḥ

sāṃbaṃ ca nihataṃ dṛṣṭvā cārudeṣṇaṃ ca mādhavaḥ //
pradyumnamaniruddhaṃ ca tataścukrodha bhāmini

yādavānkṣmāśayānāṃśca bhṛśaṃ kopasamanvitaḥ //
sa niḥśeṣaṃ tadā cakre śārṅgacakragadādharaḥ

evaṃ tatra mahādevi abhavadyādava sthalam //
gavyūtimātraṃ taddevi yādavānāṃ citāḥ smṛtāḥ

teṣāṃ kilāsthinicayaiḥ sthalarūpaṃ babhūva tat //
bhasmapuṃjanibhākāraṃ tenābhūdyādava sthalam

divyaratnasamāyuktaṃ maṇimāṇikyapūritam //
yādavānāṃ kirīṭaiśca divyagandhaiḥ supūritam

teṣāṃ rakṣānimittaṃ hi gaṃgā gaṇapatistathā //
yādavānāṃ tu sarveṣāṃ jīvito vajra eva hi

vayasoṃte tataḥ so'pi prabhāsaṃ kṣetramāgataḥ //
niṣicya svasutaṃ rājye nāmnā khyātaṃ mahadbalam

tenāpi sthāpitaṃ liṃgaṃ yādavendreṇa dhīmatā //
vajreśvaramiti khyātaṃ tatsthitaṃ yādavasthale

tatraiva suciraṃ kālaṃ tapastaptaṃ supuṣkalam //
nāradasyopadeśena prabhāse pāpanāśane

prāptavānparamāṃ siddhiṃ sa rājā yādavottamaḥ //
tatraiva yo naraḥ samyaksnātvā jāṃbavatī jale

vajreśvaraṃ tu saṃpūjya brāhmaṇāṃstatra bhojayet //
yādavasthalasāmīpye gosahasraphalaṃ labhet

ṣaṭkoṇaṃ tatra dātavyamaṃgulyā yādavasthale //
yātrāphalamavāpnoti samyakchraddhāsamanvitaḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathameprabhāsakṣetramāhātmye yādavasthalotpattau vajreśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma saptatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ