Skanda Purana · Chapter 7.223

// īśvara uvāca // //
tato gacchenmahādevi liṃgaṃ trailokyapūjitam //
gātrotsargamiti khyātaṃ tasya dakṣiṇataḥ sthitam

yatra gātraṃ parityaktaṃ balabhadreṇa dhīmatā //
anyaiścaiva mahābhāgairyādavaistatra saṃyuge

yatra te yādavāḥ kṣīṇā brahmaśāpabalāhinā //
etatpuruṣottamaṃ kṣetraṃ samantāddhanuṣāṃ śatam

yatra sākṣātsvayaṃ devi tiṣṭhate puruṣottamaḥ //
tadeva vaiṣṇavaṃ kṣetraṃ kalau pātakanāśanam

rahasyaṃ paramaṃ devi tīrthānāṃ pravaraṃ hi tat//
pūrvaṃ kṛtayuge devi pretatīrthaṃ ca saṃsmṛtam //
kalau yuge tu saṃprāpte gātrotsargamiti tvabhūt

ṛṇamocanapārśve tu madhye tu pāpamocanāt//
etanmadhyaṃ samāśritya mṛtaḥ pāpairvimucyate

tasya kiṃ varṇyate devi yatrānantaphalaṃ mahat //
athamedhasahasrasya phalaṃ snātvā hyavāpyate

yatrāśvatthaṃ samāsādya samādhinyastamānasaḥ //
mumoca dustyajānprāṇānbrahmadvāreṇa keśavaḥ

tatra nārāyaṇaṃ sākṣādbalabhadraṃ ca rukmiṇīm //
pūjayitvā vidhānena mucyate pātakatrayāt

tatra snātvā naro bhaktyā yaḥ saṃtarpayate pitṝn //
pretatvātpitaro muktā bhavanti śrāddhadāyinaḥ

/
goghnaḥ surāpo durmedhā brahmahā gurutalpagaḥ //
tatra snātvā naraḥ sadyo vipāpaḥ saṃprapadyate

bālye vayasi yatpāpaṃ vārddhake yauvane'pi vā //
ajñānājjñānato vāpi yaḥ karoti naraḥ priye //
tatra snātvā pramucyeta tīrthe gātrapramocane

tatra piṇḍapradānena pitṝṇāṃ jāyate parā //
tṛptirvarṣaśataṃ yāvadetadāha purā hariḥ

yaḥ punaścānnadānaṃ tu tatra kuryātsamāhitaḥ //
tasyānvaye'pi deveśi na preto jāyate naraḥ

//
//śrīdevyuvāca // //
pretatīrthamiti proktaṃ paścādgātravimocanam //
vada me devadeveśa pretatīrthasya kāraṇam

// īśvara uvāca// //
śṛṇu devi pravakṣyāmi pretatīrthasya kāraṇam//
yacchrutvā mānavo bhaktyā muktaḥ syātsarvakilbiṣaiḥ

purā''sīdgautamonāma maharṣiḥ śaṃsitavrataḥ //
bhṛgukalpātsamāyātaḥ kṣetre prābhāsike śubhe

ayane cottare puṇye śrīsomeśadidṛkṣayā //
dṛṣṭvā someśvaraṃ devaṃ snātvā tīrtheṣu kṛtsnaśaḥ

sa gacchaṃstīrthayātrāyāṃ gātrotsargaṃ tato gataḥ

athāsau brāhmaṇo devi yāvatsīmāmupāgataḥ //
tāvadviṣṇupriyaṃ tatra dadṛśe vaiṣṇavaṃ vanam

puruṣottamanāmāḍhyaṃ kṣetraṃ ca dhanuṣāṃ śatam //
tasminkṣetre sa cāpaśyatpaṃca pretānsudāruṇān

mahāvṛkṣasamārūḍhānmahākāyānmahotkaṭān//
ūrdhvakeśāñchaṃkukarṇānsnāyunaddhakalevarān

vimāṃsarudhirānnagnānatha kṛṣṇakalevarān //
dṛṣṭvā'sau bhayasaṃtrasto vinaṣṭo'smītyacintayat

dhyātvā''ha suciraṃ kālaṃ dhairyamāsthāya yatnataḥ //
ke yūyaṃ vikṛtākārā dṛṣṭāḥ pūrvaṃ mayā purā

na kadācidyathā yūyaṃ kimarthaṃ kṣetramadhyataḥ //
dhāvamānāḥ suduḥkhārtā etanme kautukaṃ mahat

// pretā ūcuḥ // //
vayaṃ pretā mahābhāga dūrādiha samāgatāḥ //
śrutvā tīrthavaraṃ puṇyaṃ praveśaṃ na labhāmahe

gaṇairaṃtardhānagataiḥ prahārairjarjarīkṛtāḥ //
lekhako rohakaścaiva sūcakaḥ śīghragastathā

ahaṃ paryuṣitonāma pañcamaḥ pāpakṛttamaḥ

// gautama uvāca // //
pretayonau pravṛttānāṃ kena nāmāni kṛtsnaśaḥ //
yuṣmākaṃ nirmitānyevametanme kautukaṃ mahat

// pretā ūcuḥ // //
yācamānasya viprasya likhatyeṣa dharātale //
nottaraṃ paṭhate kiñcittenāsau lekhakaḥ smṛtaḥ

dvitīyo brāhmaṇabhayātprāsādamadhirohati //
tato'sau rohakākhyo'bhūcchṛṇu vipra tṛtīyakam

sūcitā bahavo'nena brāhmaṇā vittasaṃyutāḥ /
rājñe pāpena tenāsau sūcako bhuvi viśrutaḥ

brāhmaṇaiḥ prārthyamānastu śīghraṃ dhāvati nityaśaḥ //
na kadāciddadāti sma tenāsau śīghragaḥ smṛtaḥ

mayā kadannaṃ dattaṃ ca paryuṣitaṃ brāhmaṇottame //
brāhmaṇebhyaḥ sadā dānaṃ miṣṭānnena tu poṣaṇam //
tasmātparyuṣitonāma saṃjāto'haṃ dharātale

// gautama uvāca // //
na vinā bhojanenaiva vartante prāṇino bhuvi //
kimāhārā bhavanto vai vadadhvaṃ mama kautukāt

// pretā ūcuḥ // //
prāpte bhojanakāle tu yatra yuddhaṃ pravartate //
tasyānnasya rasaṃ sarvaṃ bhuṃjāmo dvijasattama

nānulipte dharāpṛṣṭhe yatra bhuṃjanti mānavāḥ //
bhraṣṭaśaucā dvijaśreṣṭha tadasmākaṃ tu bhojanam

aprakṣālitapādastu yo bhuṃkte dakṣiṇāmukhaḥ //
yo veṣṭitaśirā bhuṃkte pretā bhuṃjanti nityaśaḥ

śrāddhaṃ saṃpaśyate śvā cennārī caiva rajasvalā //
antyajaḥ śūkaraścānnaṃ tadasmākaṃ tu bhojanam

tyaktvā kramāgataṃ vipraṃ pūjitaṃ prapitāmahaiḥ //
yo dānaṃ dadate'nyasmai tasmai cā'tuṣṭacetasā

tasya dānasya yatpuṇyaṃ tadasmākaṃ prajāyate //
yasmingṛhe sadocchiṣṭaṃ sadā ca kalaho bhavet //
vaiśvadevavihīne tu tatra bhuṃjāmahe vayam

// gautama uvāca // //
yuṣmākaṃ kīdṛśe gehe praveśo na ca vidyate //
satyaṃ vadata mā'satyaṃ satyaṃ sādhuṣu saṃgatam

// pretā ūcuḥ // //
vaiśvadevodbhavā yatra dhūmavartiḥ pradṛśyate //
tasmingehe na cāsmākaṃ praveśo vidyate dvija

yasmingṛhe prabhāte tu kriyate copalepanam //
vidyate veda nirghoṣastatrāsmākaṃ na kiṃcana

// gautama uvāca // //
kena karmavipākena pretatvaṃ vrajate naraḥ //
etanme vistareṇaiva yathāvadvaktu marhatha

// pretā ūcuḥ // //
mṛṣā'pahāriṇo ye ca ye cocchiṣṭā vrajanti ca //
gobrāhmaṇahatāścaiva pretatvaṃ te vrajanti hi

paiśunyaniratā ye ca kūṭasākṣyaratā narāḥ //
nyāyapakṣe na vartaṃte mṛtāḥ pretā bhavaṃti te

śleṣmamūtrapurīṣāṇi ye kṣipanti sarovare //
pretatvaṃ te samāsādya vicaraṃti ca mānavāḥ

dīyamānaṃ tu viprāṇāṃ goṣu viprātureṣu ca //
mā dehīti prajalpantaste ca pretā bhavaṃti ca

śūdrānnenodarasthena yadi vipro mriyeta vai //
pretatvaṃ yātyasau nūnaṃ yadyapi syātṣaḍaṃgavit

yastrīnhale balīvardānvāhayenmadasaṃyutaḥ //
amāvāsyāṃ viśeṣeṇa sa preto jāyate naraḥ

nāstiko niṃdakaḥ kṣudro nityanaimittyavarjitaḥ //
brāhmaṇāndveṣṭi yo nūnaṃ sa preto jāyate naraḥ

viśvāsaghātako yastu brahmahā strīvadhe rataḥ //
goghno gurughraḥ pitṛhā sa preto jāyate naraḥ

yasya naiva pradattāni ekoddiṣṭāni ṣoḍaśa //
mṛtasya na vṛṣotsargaḥ sa preto jāyate naraḥ

etaddhi sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭāḥ sma dvijottama //
bhūyo brūhi dvijaśreṣṭha yaścāsti tava saṃśayaḥ

// gautama uvāca // //
yena karmavipākenana preto jāyate naraḥ //
tanme vadata niḥśeṣaṃ kautukaṃ me'tra vidyate

// pretā ūcuḥ // //
tīrthayātrā rato yastu devārcanaparāyaṇaḥ //
brāhmaṇeṣu sadā bhakto na preto jāyate naraḥ

nityaṃ śṛṇoti śāstrāṇi nityaṃ sevati paṃḍitān//
vṛddhāṃstu pṛcchate nityaṃ na sa preto vijāyate

etasmātkāraṇātprāptā vayaṃ sarve sudūrataḥ //
śaknumo praveṣṭuṃ ca puṇye'sminkṣetra uttame

nirviṇṇāḥ pretarūpeṇa tasmāttvaṃ dvijasattama //
gatirbhava mahābhāga sarveṣāṃ naḥ prayatnataḥ

// gautama uvāca // //
kathaṃ vo jāyate mokṣo vadadhvaṃ kṛtsnaśo mama //
kṛpayāviṣṭacitto'haṃ yatiṣye nātra saṃśayaḥ

// pretā ūcuḥ // //
prabhūtakālamasmākaṃ pretatve tiṣṭhatāṃ vibho //
na tvabhyeti pumānkaścidasmākaṃ yo gatirbhavet

tasmāttvaṃ dehi naḥ śrāddhaṃ gatvā kṣetraṃ tu vaiṣṇavam//
nāmagotrāṇi cādāya mokṣaṃ yāsyāmahe tataḥ

//
// īśvara uvāca // //
tato'sau brāhmaṇo gatvā dayāviṣṭo harergṛham //
śrāddhaṃ ca pradadau teṣāmekaikasya pṛthakpṛthak

yasyayasya yadā śrāddhaṃ karoti dvijasattamaḥ //
sa rātrau svapna etyainaṃ darśane vākyamabravīt

prasādāttava viprendra mukto'haṃ pretayonitaḥ //
svasti te'stu gamiṣyāmi vimānaṃ me hyupasthitam

evaṃ saṃtāritāstena catvāraste dvijottamāḥ

athāsau brāhmaṇaśreṣṭhaḥ saṃprāpte pañcame dine //
pradadau vidhipūrvaṃ tu śrāddhaṃ paryuṣitasya ca

athāpaśyata svapnānte prāptaṃ paryuṣitaṃ naram //
dīnavākyaṃ parikliṣṭaṃ niḥśvasantaṃ muhurmuhuḥ

//
// paryuṣita uvāca // //
na me jātā gatirvipra maṃdabhāgyasya pāpinaḥ //
mayā hṛtaṃ taḍāgārthaṃ yadvittaṃ praguṇīkṛtam

// gautama uvāca // //
kathaṃ te jāyate mokṣo vada śīghramaśeṣataḥ //
kariṣye nātra saṃdeho yadyapi syātsudurlabham

// paryuṣita uvāca // ///
ayane cottare prāpte gatvā tīrthaṃ haripriyam //
śrāddhaṃ tvaṃ dehi me nūnaṃ tato gatirbhaviṣyati

// īśvara uvāca // //
evamuktaḥ sa viprendrastena pretena vai muniḥ //
ayane cottare prāpte gatvā tīrthaṃ haripriyam //
pradadau vidhivacchrāddhaṃ tataḥ paryuṣitāya ca

tataḥ paryuṣito rātrau svapnānte vākyamabravīt //
prasannavadano bhūtvā divyamālyavapurdharaḥ

// paryuṣita uvāca // //
mukto'haṃ tvatprasādena pretabhāvāddvijottama //
svasti te'stu gamiṣyāmi vimānaṃ me hyupasthitam

devatvaṃ ca mayā prāptaṃ samartho'haṃ dvijottama //
varaṃ dadāmi te vipra gṛhāṇa tvaṃ varaṃ śubham

brahmaghne ca surāpe ca caure bhagnavrate tathā //
niṣkṛtirvihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

// gautama uvāca // //
yadi deyo varo'smākaṃ samartho'si varaprada //
yatra sthāne mayā dṛṣṭāḥ pretā yūyaṃ suduḥkhitāḥ //
tatrāhaṃ cāśramaṃ kṛtvā kariṣye cottamaṃ tapaḥ

nirgatāsmi gṛhaṃ bhūyo snātvā tīrthamidaṃ mahat //
tatra yo bhānavo bhaktyā pitṝnuddiśya bhaktitaḥ

vidhivaddāsyati śrāddhaṃ snātvā saṃtarpya devatāḥ //
yuṣmatprasādatastasya hyanvaye'pi kadācana //
mā bhūyātpretabhāvo hi api pāpānvitasya bhoḥ

// paryuṣita uvāca // //
gaccha tvaṃ cāśramaṃ tatra kuru brāhmaṇasattama //
gamiṣyasi parāṃ siddhiṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi

tatra ye mānavā bhaktyā śrāddhaṃ dāsyaṃti sattamāḥ //
pitṝṇāṃ te vimānasthā yāsyaṃti tridivālayam

na teṣāṃ vaṃśajaḥ kaścitpretatvaṃ ca gamiṣyati //
prāhuḥ saptapadīṃ maitrīṃ paṃḍitāḥ sthirabuddhayaḥ

mitratāṃ tu puraskṛtya kiṃ tadvakṣyāmi tacchṛṇu //
tavāśramapadaṃ puṇyaṃ bhaviṣyati mahītale

sarvapāpapraśamanaṃ sarvaduḥkhavi nāśanam //
mannāmnā khyātimāyātu pretatīrthamiti prabho

// īśvara uvāca // //
taṃ tatheti pratijñāya gatastatra dvijottamaḥ //
yathā vedoktamārgeṃṇa sarvaṃ kṛtyaṃ cakāra saḥ

so'pi svargamanuprāpto hṛṣṭaḥ paryuṣitaḥ priye //
etatsarvaṃ purāvṛttaṃ sthāne'smingātramocane

yaḥ śṛṇoti naraḥ samyaksarvapāpaiḥ sa mucyate //
śayanotthāpane yoge yaḥ paśyetpuruṣottamam //
gātrotsarge tu gatvā'sau yajñāyutaphalaṃ labhet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye puruṣottamatīrthapretatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma trayoviṃśatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ