Skanda Purana · Chapter 7.1

// śrīgaṇeśāya namaḥ //
atha tṛtīyamarbudakhaṇḍaṃ prārabhyate //
// vyāsa uvāca // //
ॐnamonaṃtāya sūkṣmāya jñānagamyāya vedhase //
śuddhāya viśvarūpāya devadevāya śaṃbhave

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kathito vaṃśavistāro bhavatā somasūryayoḥ //
manvaṃtarāṇi sarvāṇi sṛṣṭiścaiva pṛthagvidhā

adhunā śrotumicchāmastīrthamāhātmyamuttamam //
kāni tīrthāni puṇyāni bhūtale'sminmahāmate

// sūta uvāca // //
nānā tīrthāni loke'sminyeṣāṃ saṃkhyā na vidyate //
tisraḥ koṭyo'rddhakoṭiśca teṣāṃ saṃkhyā kṛtā purā

kṣetrāṇi saritaścaiva parvatāśca nadā stathā //
ṛṣīṇāṃ tapaso vīryānmāhātmyaṃ paramaṃ gatāḥ

teṣāṃ madhye'rbudonāma sarvapāpaharo'naghaḥ //
aspṛṣṭaḥ kalidoṣeṇa vasiṣṭhasya prabhāvataḥ

punaṃti sarvatīrthāni snānadānādikairyathā //
arbudo darśanādeva sarvapāpaharo nṛṇām

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kiṃ pramāṇo'rbudo nāma kasmindeśe vyavasthitaḥ //
kathaṃ vāsiṣṭhamāhātmyātprathito dharaṇītale

kāni tīrthāni mukhyāni hyarbude saṃti parvate //
sarvaṃ vistarato brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

// sūta uvāca // //
ahaṃ ca saṃpravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm //
arbudasya dvijaśreṣṭhā māhātmyaṃ ca yathā śrutam

vasiṣṭho nāma devarṣiḥ pitāmahasamudbhavaḥ //
sa pūrvaṃ bhūtalaṃ prāptastapastepe sudāruṇam

niyato niyatāhāraḥ sarvabhūtahite rataḥ //
varṣāsvākāśavāsī ca hemaṃte salilāśayaḥ

paṃcāgnisādhako grīṣme japahomaparāyaṇaḥ //
kenacittvatha kālena tasya dhenuḥ payasvinī //
naṃdinīti suvikhyātā sā vai kāmadughā śubhā

sā kadāciddharāpṛṣṭhe bhramamāṇā tṛṇāśayā //
patitā dāruṇe śvabhre agādhe timirāvṛte

etasminneva kāle tu bhagavāṃstīkṣṇadīdhitiḥ //
astaṃ gato na saṃprāptā naṃdinī munisattamāḥ

tasyāḥ kṣīreṇa nityaṃ sa sāyaṃ prātardvijo muniḥ //
karoti homamagnau hi susamiddhe jitavrataḥ

atha ciṃtāparo vipraḥ prāyaścittabhayāddhruvam //
vīkṣāṃcakre vane tasminsameṣu viṣameṣu ca

sa tacchvabhramathāsādya bhūṃbhārāvamathāśṛṇot //
tāṃ provāca muniśreṣṭhaḥ kathaṃ tvaṃ patitā śubhe

ahaṃ homasya codvegānniḥsṛtastvāmavekṣitum//
sā'bravīdbhakṣamāṇāhaṃ viprarṣe tṛṇavāṃchayā

patitātra vibho trāhi kṛcchrādasmātsuduḥsahāt //
tasyāstadvacanaṃ śrutvā sa munirdhyāna māsthitaḥ

sarasvatīṃ samādadhyau nadīṃ trailokyapāvanīm //
sā dhyātā manasā tena muninā tatra tatkṣaṇāt

śvabhraṃ tatpūrayāmāsa samaṃtādvimalairjalaiḥ //
paripūrṇaṃ tataḥ śvabhre niṣkrāṃtā naṃdinī tadā

saṃhṛṣṭā muninā sārddhaṃ yayāvāśramasammukham

sa dṛṣṭvā śvabhramadhyaṃ taṃ gaṃbhīraṃ ca mahāmuniḥ //
ciṃtayāmāsa medhāvī śvabhrasyaiva prapūraṇe

tasya ciṃtayato viprā buddhireṣodapadyata //
ānīya parvataṃ muktvā śvabhrametatprapūryate //
tasmādgacchāmyahaṃ śīghraṃ himavantaṃ nagottamam

sa eva parvataṃ cātra preṣayiṣyati bhūdharaḥ //
yena syātparipūrṇaṃ ca śvabhrametanmahātmanā

tato jagāma sa munirhimavantaṃ nagottamam //
dṛṣṭvā vasiṣṭhamāyāṃtaṃ hima vānhṛṣṭamānasaḥ //
arghyapādyādisaṃskāraiḥ saṃpūjya idamabravīt

svāgataṃ te muniśreṣṭha saphalaṃ me'dya jīvitam //
yadbhavānme gṛhe prāptaḥ pūjyaḥ sarvadivaukasām

brūhi kāryaṃ muniśreṣṭha api jīvitamātmanaḥ //
nūnaṃ tubhyaṃ pradāsyāmi niyogo dīyatāṃ mama

//vasiṣṭha uvāca// //
mamāśramasya sāṃnidhye śvabhramasti sudāruṇam //
agādhaṃ nandinī tatra patitā dhenuruttamā

yatnādākarṣitā tasmādbhūyaḥ patanajādbhayāt //
tavāṃtikamanuprāpto nānyo yogyo mahīpatiḥ

tasmātkañcinnagaśreṣṭhaṃ tatra preṣaya bhūdharam//
yena tatpūryate śvabhraṃ bhṛśaṃ preṣaya tādṛśam

// himavānuvāca // //
kiṃpramāṇaṃ mune śvabhraṃ vistārāyāmato vada //
tatpramāṇaṃ nagaṃ kaṃcitpreṣayāmi viciṃtya ca

// vasiṣṭha uvāca // //
dvisahasraṃ tu dairghyeṇa vistareṇa trisahasrakam//
na saṃkhyā vidyate'dhastāttasya parvatasattama

// himavānuvāca // //
kathaṃ tena pramāṇena sañjāto vivaro mahān//
abhūtkautūhalaṃ tena sarvaṃ vistarato vada

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsa khaṇḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍe vasiṣṭhāśramasamīpavarti vivaravṛttāntopakramavarṇanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ