Skanda Purana · Chapter 5.97

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
tato gacchenmahīpāla vyāsatīrthamanuttamam /
durlabhaṃ manujaiḥ puṇyamantarikṣe vyavasthitam

yudhiṣṭhira uvāca -
kasmādvai vyāsatīrthaṃ tadantarikṣe vyavasthitam /
etadākhyāhi saṃkṣepāttyaja granthasya vistaram

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
sādhu sādhu mahābāho dharmavānsādhuvatsala /
svakarmanirataḥ pārtha tīrthayātrākṛtādaraḥ

durlabhaṃ sarvajantūnāṃ vyāsatīrthaṃ nareśvara /
pīḍito vṛddhabhāvena akalpo'haṃ nṛpātmaja

visaṃjño gatavittastu saṃjātaḥ smṛtivarjitaḥ /
guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ nākhyātaṃ kasyacinmayā

kalistatraiva rājendra na viśedvyāsasaṃśrayāt /
antarikṣe tu saṃjātaṃ revāyāśceṣṭitena tu

viriñcirnaiva śaknoti revāyā guṇakīrtanam /
kathaṃ jñāsyāmyahaṃ tāta revāmāhātmyamuttamam

vyāsatīrthaṃ viśeṣeṇa lavamātraṃ bravīmyataḥ /
pratyakṣaḥ pratyayo yatra dṛśyate'dya kalau yuge

vihaṅgo gacchate naiva bhittvā śūlaṃ sudāruṇam /
tasyotpattiṃ samāsena kathayāmi nṛpātmaja

āsītpūrvaṃ mahīpāla munirmānyaḥ parāśaraḥ /
tenātyugraṃ tapaścīrṇaṃ gaṅgāmbhasi mahāphalam

prāṇāyāmena saṃtasthau praviṣṭo jāhnavījale /
pūrṇe dvādaśame varṣe niṣkrānto jalamadhyataḥ

bhikṣārthī saṃcaredgrāmaṃ nāvā yatraiva tiṣṭhati /
tatra tena parā dṛṣṭā bālā caiva manoharā

tāṃ dṛṣṭvā sa ca kāmārta uvāca madhuraṃ tadā /
māṃ nayasva paraṃ pāraṃ kāsi tvaṃ mṛgalocane

nāvārūḍhe nadītīre mama cittapramāthini /
evamuktā tu sā tena praṇamya ṛṣipuṃgavam

kathayāmāsa cātmānaṃ dṛṣṭvā taṃ kāmamohitam /
kaivartānāṃ gṛhe dāsī kanyāhaṃ dvijasattama

nāvāsaṃrakṣaṇārthāya ādiṣṭā svāminā vibho /
mayā vijñāpitaṃ vṛttamaśeṣaṃ jñātumarhasi

evamuktastayā so'tha kṣaṇaṃ dhyātvābravīdidam

parāśara uvāca -
ahaṃ jñānabalādbhadre tava jānāmi sambhavam /
kaivartaputrikā na tvaṃ rājakanyāsi sundari

kanyovāca -
kaḥ pitā kathyatāṃ brahmankasyā vā hyudarodbhavā /
kasminvaṃśe prasūtāhaṃ kaivartatanayā katham

parāśara uvāca -
kathayāmi samastaṃ yattvayā pṛṣṭamaśeṣataḥ /
vasurnāmeti bhūpālaḥ somavaṃśavibhūṣaṇaḥ

jambūdvīpādhipo bhadre śatrūṇāṃ bhayavardhanaḥ /
śatāni sapta bhāryāṇāṃ putrāṇāṃ ca daśaiva tu

dharmeṇa pālayellokānīśavatpūjyate sadā /
mlecchāstasyāvidheyāśca kṣīradvīpanivāsinaḥ

teṣāmutsādanārthāya yayāvullaṅghya sāgaram /
saṃyuktaḥ putrabhṛtyaiśca pauruṣe mahati sthitaiḥ

samaraṃ taiḥ samārabdhaṃ mlecchaiśca vasunā saha /
jitā mlecchāḥ samastāste vasunā mṛgalocane

karadāste kṛtāstena saputrabalavāhanāḥ /
pradhānā tasya sā rājñī tava mātā mṛgekṣaṇe

pravāsasthe mahīpāle saṃjātā sā rajasvalā /
nārīṇāṃ tu sadākālaṃ manmatho hyadhiko bhavet

viśeṣeṇa ṛtoḥ kāle bhidyante kāmasāyakaiḥ /
manmathena tu saṃtaptācintayatsā śubhekṣaṇā

dūtaṃ vai preṣayāmyadya vasurājñaḥ samīpataḥ /
āhūtaḥ satvaraṃ dūta gaccha tvaṃ nṛpasannidhau

dūta uvāca -
paratīraṃ gato devi vasurājāriśāsanaḥ /
tatra gantumaśakyeta jalayānairvinā śubhe

tāni yānāni sarvāṇi gṛhītāni pare taṭe /
dūtavākyena sā rājñī viṣaṇṇā kāmapīḍitā

tatsakhī tāmuvācātha kasmāttvaṃ paritapyase /
svalekhaḥ preṣyatāṃ devi śukahaste yathārthataḥ

samudraṃ laṅghayitvā tu śakuntā yānti sundari /
sakhivākyena sā rājñī svasthā jātā narādhipa

vyāhṛto lekhakastatra likha lekhaṃ mamājñayā /
tvaddhīnā satyabhāmādya vaso rājanna jīvati

ṛtukālo'dya saṃjāto likha lekhaṃ tu lekhakaṃ /
likhite bhūrjapatre tu lekhe vai lekhakena tu

śukaḥ pañjaramadhyastha ānītoddhaiva sannidhau

satyabhāmovāca -
nītvā lekhaṃ gaccha śīghraṃ vasurājñaḥ samīpataḥ /
śakuniḥ praṇato bhūtvā gṛhītvā lekhamuttamam

utpatya sahasā rājañjagāmākāśamaṇḍalam /
tataḥ pakṣī gataḥ śīghraṃ vasurājasamīpataḥ

kṣipte lekhe śukenaiva satyabhāmāvisarjite /
vasurājñā tato lekho gṛhya haste'vadhāritaḥ

lekhārthaṃ cintayitvā tu gṛhya vīryaṃ nareśvaraḥ /
amoghaṃ puṭikāṃ kṛtvā pratilekhena miśritam

śukasya so'payāmāsa gaccha rājñīsamīpataḥ /
praṇamya vasurājānaṃ bījaṃ gṛhyotpapāta ha

samudropari samprāptaḥ śukaḥ śyenena vīkṣitaḥ /
sāmiṣaṃ taṃ śukaṃ jñātvā śyenastamabhyadhāvata

hataścañcuprahāreṇa śukaḥ śyenena bhārata /
mūrcchayā tasya tadbījaṃ patitaṃ sāgarāmbhasi

matsyena gilitaṃ tacca bījaṃ vasumahīpateḥ /
kanyā matsyodare jātā tena bījena sundari

prāpto'sau lubdhakairmatsya ānītaḥ svagṛhaṃ tataḥ /
yāvadvidārito matsyastāvaddṛṣṭā tvamuttame

śaśimaṇḍalasaṅkāśā sūryatejaḥsamaprabhā /
dṛṣṭvā tvāṃ harṣitāḥ sarve kaivartā jāhnavītaṭe

harṣitāste gatāḥ sarve pradhānasya ca mandiram /
strīratnaṃ kathayāmāsurgṛhāṇa tvaṃ mahāprabham

gṛhītā tena tanvaṅgī hyaputreṇa mṛgekṣaṇā /
bhāryāṃ svāmāha tanvaṅgi pālayasva mṛgekṣaṇe

tataḥ sā cintayāmāsa parāśaravacastadā /
evamuktvā tu sā tena dattātmānaṃ nareśvara

uvāca sādhu me brahmanmatsyagandho'nu vartate /
tatastena tu sā bālā divyagandhādhivāsitā

kṛtā yogabalenaiva jvālayitvā vibhāvasum /
kṛtvā pradakṣiṇaṃ vahnimūḍhā tena rasāttadā

jalayānasya madhye tu kāmasthānānyasaṃspṛśat /
jñātvā kāmotsukaṃ vipraṃ bhītā sā dharmanandana

hasantī tamuvācātha deva tvaṃ lokasannidhau /
na lajjase kathaṃ dhīmankurvāṇaḥ pāmarocitam

tatastena kṣaṇaṃ dhyātvā saṃsmṛtā hṛdi tāmasī /
āgatā tāmasī māyā yayā vyāptaṃ carācaram

tataḥ sā vismitā tena karmaṇaiva tu rañjitā /
brahmacaryābhitaptena strīsaukhyaṃ krīḍitaṃ tadā

tataḥ sā tatkṣaṇādeva garbhabhāreṇa pīḍitā /
prasūtā bālakaṃ tatra jaṭilaṃ daṇḍadhāriṇam

kamaṇḍaludharaṃ śāntaṃ mekhalākaṭibhūṣitam /
uttarīyakṛtaskandhaṃ viṣṇumāyāvivarjitam

tato'pi śaṅkitā pārtha dṛṣṭvā taṃ kalabālakam /
vepamānā tato bālā jagāma śaraṇaṃ muneḥ

rakṣa rakṣa muniśreṣṭha parāśara mahāmate /
jātaṃ me'tyadbhutaṃ putraṃ kaupīnavaramekhalam /
daṇḍahastaṃ jaṭāyuktamuttarīyavibhūṣitam

parāśara uvāca -
mā bhaiṣīḥ svasute jāte kumārī tvaṃ bhaviṣyasi /
nāmnā yojanagandheti dvitīyaṃ satyavatyapi

śaṃtanurnāma rājā yaḥ sa te bhartā bhaviṣyati /
prathamā mahiṣī tasya somavaṃśavibhūṣaṇā

gaccha tvaṃ svāśrayaṃ śubhre pūrvarūpeṇa saṃsthitā /
mā viṣādaṃ kuruṣvātra dṛṣṭaṃ jñānasya me balam

ityuktvā prayayau vipraḥ sā bālā putramāśritā /
natvoce mātaraṃ bhaktyā sāṣṭāṅgaṃ vinayānataḥ

kṣamyatāṃ mātaruktaṃ me prasādaḥ kriyatāmapi /
īśvarārādhane yatnaṃ kariṣyāmyahamambike

tataḥ sā putravākyena viṣaṇṇā vākyamabravīt

yojanagandhovāca -
mā tyaktvā gaccha vatsādya mātaraṃ māmanāgasam /
tvadviyogena me putra pañcatvaṃ bhāvyasaṃśayam

nāsti putrasamaḥ sneho nāsti bhrātṛsamaṃ kulam /
nāsti satyaparo dharmo nānṛtātpātakaṃ param

bālabhāve mayā jāta ādhāraḥ kila jāyase /
na me bhartā na me putraḥ paśya karmaviḍambanam

vyāsa uvāca -
mā viṣādaṃ kuruṣvāntaḥ satyametanmayoritam /
āpatkāle'smi te devi smartavyaḥ kāryasiddhaye

āpadastārayiṣyāmi kṣamyatāṃ me duruttaram /
ityuktvā prayayau vyāsaḥ kanyā sāpi gatā gṛham

parāśarasutastatra viṣaṣṇo vanamadhyataḥ /
tretāyugāvasāne tu dvāparādau nareśvara

vyāsārthaṃ cintayāmāsurdevāḥ śakrapurogamāḥ /
ākhyāto nāradenaiva putraḥ parāśarasya saḥ

kaivartaputrikājāto jñānī jahnusutātaṭe /
tato nāradavākyena āgatāḥ surasattamāḥ

rāmaḥ pitāmahaḥ śakro munisaṅghaiḥ samāvṛtāḥ /
āsyādikaṃ pṛthagdattvā sādhu sādhvityudīrayan

pitāmahena vai bālo garbhādhānādisaṃskṛtaḥ /
dvīpāyano dvīpajanmā pārāśaryaḥ parāśarāt

kṛṣṇāṃśātkṛṣṇanāmāyaṃ vyāso vedānvyasiṣyati /
virañcinābhiṣikto'sau munisaṅghaiḥ punaḥpunaḥ

vyāsastvaṃ sarvalokeṣu ityuktvā prayayuḥ surāḥ /
tīrthayātrā samārabdhā kṛṣṇadvaipāyanena tu

gaṅgāvagāhitā tena kedāraśca sapuṣkaraḥ /
gayā ca naimiṣaṃ tīrthaṃ kurukṣetraṃ sarasvatī

ujjayinyāṃ mahākālaṃ somanāthaṃ prabhāsake /
pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ snātvā yāto mahāmuniḥ

amṛtāṃ narmadāṃ prāpto rudradehodbhavāṃ śubhām /
sāhlādo narmadāṃ dṛṣṭvā cittaviśrāntimāpa ca

tapaścacāra vipulaṃ narmadātaṭamāśritaḥ /
grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ

sārdravāsāśca hemante tiṣṭhandadhyau maheśvaram /
svāntarhṛtkamale sthāpya dhyāyate parameśvaram

sṛṣṭisaṃhārakartāramachedyaṃ varadaṃ śubham /
nityaṃ siddheśvaraṃ liṅgaṃ pūjayeddhyānatatparaḥ

arcanātsiddhaliṅgasya dhyānayogaprabhāvataḥ /
pratyakṣaḥ śaṅkaro jātaḥ kṛṣṇadvaipāyanasya saḥ

īśvara uvāca -
toṣito'haṃ tvayā vatsa varaṃ varaya śobhanam

vyāsa uvāca -
yadi tuṣṭo'si me deva yadi deyo varo mama /
pratyakṣo narmadātīre svayameva bhaviṣyasi /
atītānāgatajño'haṃ tvatprasādādumāpate

īśvara uvāca -
evaṃ bhavatu te putra matprasādādasaṃśayam /
tvayi bhaktigṛhīto'haṃ pratyakṣo narmadātaṭe

sahasrāṃśārdhabhāvena pratyakṣo'haṃ tvadāśrame /
ityuktvā prayayau devaḥ kailāsaṃ nagamuttamam

patnīsaṃgrahaṇaṃ jātaṃ kṛṣṇadvaipāyanasya tu /
śāstroktena vidhānena patnī pālayatastathā

putro jāto hyaputrasya parāśarasutasya ca /
devairvardhāpitaḥ sarvairiñcendrapurogamaiḥ

putrajanmanyathājagmurvaśiṣṭhādyā munīśvarāḥ /
tīrthayātrāprasaṅgena parāśarapurogamāḥ

manvatriviṣṇuhārītayājñavalkyośano'ṅgirāḥ /
yamāpastambasaṃvartāḥ kātyāyanabṛhaspatī

evamādisahasrāṇi lakṣakoṭiśatāni ca /
saśiṣyāśca mahābhāgā narmadātaṭamāśritāḥ

vyāsāśrame śubhe ramye saṃtuṣṭā āyayurnṛpa /
dṛṣṭvā tānso'pi viprendrānabhyutthānakṛtodyamaḥ

pituḥ pūrvaṃ praṇamyādau sarveṣāṃ ca yathāvidhi /
āsanāni dadau bhaktyā pādyamarghaṃ nyavedayat

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vākyametaduvāca ha /
uddhṛto'haṃ na sandeho yuṣmatsambhāṣaṇārcanāt

āraṇyāni ca śākāni phalānyāraṇyajāni ca /
tāni dāsyāmi yuṣmākaṃ sarveṣāṃ prītipūrvakam

nyamantrayata tānsarvānpratyekaṃ praṇipatya ca /
tataste praṇataṃ dṛṣṭvā kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim

vardhayitvā jayāśīrbhiravalokya parasparam /
parāśaraḥ samastaiśca vīkṣito munipuṃgavaiḥ

uttaraṃ dīyatāṃ tāta kṛṣṇadvaipāyanasya ca /
evamuktastu taiḥ sarvairbhagavānsa parāśaraḥ /
provāca svātmajaṃ vyāsamṛṣīṇāṃ yaccikīrṣitam

śrīparāśara uvāca -
necchanti dakṣiṇe kūle vratabhaṅgabhayādatha /
bhojanaṃ bhoktukāmāste śrāddhe caiva viśeṣataḥ

vyāsa uvāca -
karomi bhavatāmuktamatraiva sthīyatāṃ kṣaṇam /
yāvatprasādya saritaṃ karomi vidhimuttamam

evamuktvā śucirbhūtvā narmadātaṭamāsthitaḥ /
stotraṃ jagāda sahasā tannibodha nareśvara

jaya bhagavati devi namo varade jaya pāpavināśinī bahuphalade /
jaya śumbhaniśumbhakapāladhare praṇamāmi tu devanarārtihare

jaya candradivākaranetradhare jaya pāvakabhūṣitavaktravare /
jaya bhairavadehanilīnapare jaya andhakaraktaviśoṣakare

jaya mahiṣavimardini śūlakare jaya lokasamastakapāpahare /
jaya devi pitāmaharāmanate jaya bhāskaraśakraśiro'vanate

jaya ṣaṇmukhasāyudha īśanute jaya sāgaragāmini śambhunute /
jaya duḥkhadaridravināśakare jaya putrakalatravivṛddhikare

jaya devi samastaśarīradhare jaya nākavidarśini duḥkhahare /
jaya vyādhivināśini mokṣakare jaya vāñchitadāyini siddhavare

etadvyāsakṛtaṃ stotraṃ yaḥ paṭhecchivasannidhau /
gṛhe vā śuddhabhāvena kāmakrodhavivarjitaḥ

tasya vyāso bhavetprītaḥ prītaśca vṛṣavāhanaḥ /
prītā syānnarmadā devī sarvapāpakṣayaṃkarī

na te yānti yamālokaṃ yaiḥ stutā bhuvi narmadā /
pitāmaho'pi muhyeta devi tvadguṇakīrtanāt

vākpatirnaiva te vaktuṃ svarūpaṃ veda narmade /
kathaṃ guṇānahaṃ devi tvadīyāñjñātumutsahe

iti jñātvā śuciṃ bhāvaṃ vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ /
prasannā narmadādevī tato vacanamabravīt

satyavādena tuṣṭāhaṃ bhobho vyāsa mahāmune /
yadīcchasi varaṃ kiṃcittaṃ te sarvaṃ dadāmyaham

vyāsa uvāca -
yadi tuṣṭāsi me devi yadi deyo varo mama /
ātithyamuttare kūle ṛṣīṇāṃ dātumarhasi

narmadovāca -
ayuktaṃ yācitaṃ vyāsa vimārge yatpravartanam /
indracandrayamaiḥ śakyamunmārge na pravartitum

yācasvānyaṃ varaṃ putra yatkiṃcidbhuvi durlabham /
etacchrutvā vaco devyā vyāso mūrcchāṃ yatastadā

vṛthā kleśo'dya me jāta iti matvā papāta ha /
dharaṇī calitā sarvā saśailavanakānanā

mūrcchāpannaṃ tato vyāsaṃ dṛṣṭvā devāḥ savāsavāḥ /
hāhākāramukhāḥ sarve tatrājagmuḥ sahasraśaḥ

vyāsamutthāpayāmāsurvedavyasanatatparam /
brāhmaṇārthe ca saṃkliṣṭo nātmahetoḥ saridvare

gavārthe brāhmaṇārthe ca sadyaḥ prāṇānparityajet /
evaṃ sā narmadā proktā brahmādyaiḥ surasattamaiḥ

suśītalaistaṃ bahubhiśca vātairrevābhyaṣiñcatsvajalena bhītā /
sacetanaḥ satyavatīsuto'pi praṇamya devānsaritaṃ jagāda

vyāsa uvāca -
tīrthaiḥ samastaiḥ kila sevanāya phalaṃ pradiṣṭaṃ mama mandabhāgyāt /
yaddevi puṇyā viphalā mamāśā āraṇyapuṣpāṇi yathā janānām

narmadovāca -
yato yato māṃ hi mahānubhāva ninīṣate cittamilātale'tra /
vindhyena sārddhaṃ tava mārgamadya yāsyāmyahaṃ daṇḍadharasya pṛṣṭhe

evamukto mahātejā vyāsaḥ satyavatīsutaḥ /
dakṣiṇe cālayāmāsa svāśramasya saridvarām

daṇḍahasto mahātejā huṅkāramakaronmuniḥ /
vyāsahuṅkārabhītā sā calitā rudranandinī

daṇḍena darśayanmārgaṃ devī tatra pravartitā /
vyāsamārgaṃ gatā devī dṛṣṭā śakrapurogamaiḥ

puṣpavṛṣṭiṃ tato devā vyamuñcan saha kiṃkaraiḥ /
kiṃ kurmo brūhi me putra karmaṇā te sma rañjitāḥ

vyāsa uvāca -
tapaśca vipulaṃ kṛtvā dānaṃ dattvā mahāphalam /
etadeva naraiḥ kāryaṃ sādhūnāṃ yatsukhāvaham

yadi tuṣṭā mahābhāgā anugrāhyo hyahaṃ yadi /
tasmānmamāśrame sarvaiḥ sthīyatāṃ nātra saṃśayaḥ

ātithyaṃ śākaparṇena revāmṛtavimiśritam /
pratipannaṃ samastairvaḥ parāśaramukhairmama /
sthātavyaṃ svāśrame sarvairrevāyā uttare taṭe

mārkaṇḍeya uvāca -
snānatarpaṇanityāni kṛtāni dvijasattamaiḥ /
vyāsakuṇḍe tato gatvā homaḥ sarvaiḥ prakalpitaḥ

śrīphalairbilvapatraiśca juhuvurjātavedasam /
gautamo bhṛgurmāṇḍavyo nārado lomaśastathā

parāśarastathā śaṅkhaḥ kauśikaścyavano muniḥ /
pippalādo vasiṣṭhaśca nāciketo mahātapāḥ

viśvāmitro'pyagastyaśca uddālakayamau tathā /
śāṇḍilyo jaiminiḥ kaṇvo yājñavalkyośano'ṅgirāḥ

śātātapo dadhīciśca kapilo gālavastathā /
jaigīṣavyastathā dakṣo bharato mudgalastathā

vātsyāyano mahātejāḥ saṃvartaḥ śaktireva ca /
jātūkarṇyo bharadvājo vālakhilyāruṇistathā

evamādisahasrāṇi juhvate jātavedasam /
akṣamālākarotkīrṇā dhyānayogaparāyaṇāḥ

ekacittā dvijāḥ sarve cakrurhomakriyāṃ tadā /
tataḥ samutthitaṃ liṅgaṃ mokṣadaṃ vyādhināśanam

acchedyaṃ paramaṃ devaṃ dṛṣṭvā vyāsastutoṣa ca /
puṣpavṛṣṭiṃ dadurdevā āśīrvādāndvijottamāḥ

sāṣṭāṅgaṃ praṇato vyāso devaṃ dṛṣṭvā trilocanam /
brāhmaṇānpūjayāmāsa śākamūlaphalena ca

pitṛpūrvaṃ dvijāḥ sarve bhojitāḥ pāṇḍunandana /
āśīrvādāṃstataḥ puṇyān dattvā viprā yayuḥ punaḥ

tadā prabhṛti tattīrthaṃ vyāsākhyaṃ procyate budhaiḥ

yudhiṣṭhira uvāca -
vyāsatīrthasya yatpuṇyaṃ tatsarvaṃ kathayasva me /
snānadānavidhānaṃ ca yasminkāle mahāphalam

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
kathayāmi samastaṃ te bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍava /
kārttikasya site pakṣe caturdaśyāṃ jitendriyaḥ

upoṣya yo naro bhaktyā rātrau kurvīta jāgaram /
snāpayedīśvaraṃ bhaktyā kṣaudrakṣīreṇa sarpiṣā

dadhnā ca khaṇḍayuktena kuśatoyena vai punaḥ /
śrīkhaṇḍena sugandhena guṇṭhayetparameśvaram

tataḥ sugandhakusumairbilvapatraiśca pūjayet /
mucukundena kundena kuśajātīprasūnakaiḥ

unmattamunipuṣpaiśca tathānyaiḥ kālasambhavaiḥ /
arcayetparayā bhaktyā dvīpeśvaramanuttamam

ikṣugaḍukadānena tuṣyate parameśvaraḥ /
gaḍukāṣṭakadānena pātakaṃ yātyahorjitam

māsarjitaṃ ca naśyeta gaḍukāṣṭaśatena ca /
ṣāṇmāsikaṃ sahasreṇa dviguṇairabdikaṃ tathā

ājanmajanitaṃ pāpamayutena praṇaśyati /
dviguṇairnaśyate vyādhistriguṇaiḥ syāddhanāgamaḥ

ṣaḍguṇairjāyate vāgmī siddhastaddviguṇaistathā /
rudratvaṃ daśalakṣaiśca jāyate nātra saṃśayaḥ

paurṇamāsyāṃ nṛpaśreṣṭha snānaṃ kurvīta bhaktitaḥ /
mantroktena vidhānena sarvapāpakṣayaṃkaram

vāruṇaṃ ca tathāgneyaṃ brāhmayaṃ caivākṣayaṃkaram /
devānpitḥnmanuṣyāṃśca vidhivattarpayedbudhaḥ

ṛcā ṛgvedajaṃ puṇyaṃ sāmnā sāmaphalaṃ labhet /
yajurvedasya yajuṣā gāyatryā sarvamāpnuyāt

akṣaraṃ ca japenmantraṃ sauraṃ vā śivadaivatam /
athavā vaiṣṇavaṃ mantraṃ dvādaśākṣarasaṃjñitam

pūjayedbrāhmaṇānbhaktyā sarvalakṣaṇalakṣitān /
svadāraniratānviprāndambhalobhavivarjitān

bhinnavṛttikarān pāpān patitāñchūdrasevanān /
śūdrīgrahaṇasaṃyuktānvṛṣalī yasya mandire

parokṣavādino duṣṭāngurunindāparāyaṇān /
vedadveṣaṇaśīlāṃśca haitukān bakavṛttikān

īdṛśānvarjayecchrāddhe dāne sarvavrateṣu ca /
gāyatrīsāramātro'pi varaṃ vipraḥ suyantritaḥ

nāyantritaścaturvedī sarvāśī sarvavikrayī /
īdṛśānpūjayedviprānannadānahiraṇyataḥ

upānahau ca vastrāṇi śayyāṃ chatramathāsanam /
yo dadyādbrāhmaṇe bhaktyā so'pi svarge mahīyate

pratyakṣā surabhī tatra jaladhenustathāghṛtā /
tiladhenuḥ pradātavyā mahiṣyaśca tathaiva ca

kṛṣṇājinapradātā yo dātā yastilasarpiṣoḥ /
kanyāpustakayordātā so'kṣayaṃ lokamāpnuyāt

dhūrvāhau khurasaṃyuktau dhānyopaskarasaṃyutau /
dāpayetsvargakāmastu iti me satyabhāṣitam

sūtreṇa veṣṭayeddvīpamathavā jagatīṃ śubham /
mandiraṃ parayā bhaktyā parameśamathāpi vā

pradakṣiṇāṃ vidhānena yaḥ karotyatra mānavaḥ /
jambūplākṣāhvayau dvīpau śālmaliścāparo nṛpa

kuśaḥ krauñcastathā kāśaḥ puṣkaraścaiva saptamaḥ /
saptasāgaraparyantā veṣṭitā tena bhārata

dvīpeśvare mahārāja vṛṣotsargaṃ ca kārayet /
vṛṣeṇāruṇavarṇena māheśaṃ lokamāpnuyāt

yastu vai pāṇḍuro vaktre lalāṭe pādayostathā /
lāṅgūle yastu vai śubhraḥ sa vai nākasya darśakaḥ

nīlo'yamīdṛśaḥ prokto yastu dvīpeśvare tyajet /
sa samāḥ romasaṃkhyātā nāke vasati bhārata

sauraṃ ca śāṃkaraṃ lokaṃ vairañcaṃ vaiṣṇavaṃ kramāt /
bhunakti svecchayā rājanvyāsatīrthaprabhāvataḥ

sapatnīkaṃ tato vipraṃ pūjayettatra bhaktitaḥ /
sitaraktāni vastrāṇi yo dadyādagrajanmane

kṛtvā pradakṣiṇaṃ yugmaṃ prīyatāṃ me jagadguruḥ /
nāsti viprasamo bandhuriha loke paratra ca

yamaloke mahāghore patantaṃ yo'bhirakṣati /
itihāsapurāṇajñaṃ viṣṇubhaktaṃ jitendriyam

pūjayetparayā bhaktyā sāmagaṃ vā viśeṣataḥ /
dvīpeśvaraṃ ca ye bhaktyā saṃsmaranti gṛhe sthitāḥ

na teṣāṃ jāyate śoko na hānirna ca duṣkṛtam /
prathamaṃ pūjayettatra liṅgaṃ siddheśvaraṃ tataḥ

yatra siddho mahābhāgo vyāsaḥ satyavatīsutaḥ /
asyaiva pūjanātsiddho dhārāsarpo mahāmatiḥ

tatra tīrthe tu yo rājanprāṇatyāgaṃ karoti ca /
sūryalokamasau bhittvā prayāti śivasannidhau

samāḥ sahasrāṇi ca sapta vai jale daśaikamagnau patane ca ṣoḍaśa /
mahāhave ṣaṣṭiraśīti gograhe hyanāśake bhārata cākṣayā gatiḥ

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ /
vāyubhūtaṃ nirīkṣante hyāgacchantaṃ svagotrajam

asmadgotre'sti kaḥ putro yo no dadyāttilodakam /
kārttikyāṃ ca viśeṣeṇa veśākhyāṃ vā tathaiva ca

svargatiṃ ca prayāsyāmastatra tīrthopasevanāt /
etatte kathitaṃ sarvaṃ dvīpeśvaramanuttamam

yaḥ paṭhetparayā bhaktyā śṛṇuyāttadgato nṛpa /
so'pi pāpavinirmukto modate śivamandire

ūṣaraṃ sarvatīrthānāṃ nirmitaṃ munipuṃgavaiḥ /
kāmapradaṃ nṛpaśreṣṭha vyāsatīrthaṃ na saṃśayaḥ

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe vyāsatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptanavatitamo'dhyāyaḥ //