Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Chapter 5.90

5.90.90.1

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
revāyā uttare kūle vaiṣṇavaṃ tīrthamuttamam /
jalaśāyīti vai nāma vikhyātaṃ vasudhātale

5.90.90.2

dānavānāṃ vadhaṃ kṛtvā suptastatra janārdanaḥ /
cakraṃ prakṣālitaṃ tatra devadevena cakriṇā /
sudarśanaṃ ca niṣpāpaṃ revājalasamāśrayāt

5.90.90.3

yudhiṣṭhira uvāca -
cakratīrthaṃ samācakṣva munisaṃghaiśca vanditam /
viṣṇoḥ prabhāvamatulaṃ revāyāścaiva yatphalam

5.90.90.4

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
sādhu sādhu mahāprājña viraktastvaṃ yudhiṣṭhira /
guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ nirmitaṃ cakriṇā svayam

5.90.90.5

tatte'haṃ sampravakṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm /
āsītpurā mahādaityastālamegha iti śrutaḥ

5.90.90.6

tena devā jitāḥ sarve hṛtarājyā narādhipa /
yajñabhāgān svayaṃ bhuṅkte ahaṃ viṣṇurna saṃśayaḥ

5.90.90.7

dhanadasya hṛtaṃ cittaṃ hṛtaḥ śakrasya vāraṇaḥ /
indrāṇīṃ vāñchate pāpo hayaratnaṃ raverapi

5.90.90.8

tālameghabhayātpārtha ravirudrāḥ savāsavāḥ /
yamaḥ skando jaleśo'gnirvāyurdevo dhaneśvaraḥ

5.90.90.9

savākpatimaheśāśca naṣṭacittāḥ pitāmaham /
gatā devā brahmalokaṃ tatra dṛṣṭvā pitāmaham

5.90.90.10

tuṣṭuvurvividhaiḥ stotrairvāgīśapramukhāḥ surāḥ /
guṇatrayavibhāgāya paścādbhedamupeyuṣe

5.90.90.11

dṛṣṭvā devānnirutsāhān vivarṇānavanīpate /
prasādābhimukho devaḥ pratyuvāca divaukasaḥ

5.90.90.12

brahmovāca -
svāgataṃ surasaṅghasya kāntirnaṣṭā purātanī /
himakliṣṭaprabhāveṇa jyotīṃṣīva mukhāni vaḥ

5.90.90.13

praśamādarciṣāmetadanudgīrṇaṃ surāyudham /
vṛtrasya hantuḥ kuliśaṃ kuṇṭhitaśrīva lakṣyate

5.90.90.14

kiṃ cāyamaridurvāraḥ pāṇau pāśaḥ pracetasaḥ /
mantreṇa hatavīryasya phaṇino dainyamāśritaḥ

5.90.90.15

kuberasya manaḥśalyaṃ śaṃsatīva parābhavam /
apaviddhagato vāyurbhagnaśākha iva drumaḥ

5.90.90.16

yamo'pi vilikhanbhūmiṃ daṇḍenāstamitatviṣā /
kurute'sminnamogho'pi nirvāṇālātalāghavam

5.90.90.17

amī ca kathamādityāḥ pratāpakṣatiśītalāḥ /
citranyastā iva gatāḥ prakāmālokanīyatām

5.90.90.18

tadbrūta vatsāḥ kimitaḥ prārthayadhvaṃ samāgatāḥ /
kimāgamanakṛtyaṃ vo brūta niḥsaṃśayaṃ surāḥ

5.90.90.19

mayi sṛṣṭirhi lokānāṃ rakṣā yuṣmāsvavasthitā /
tato mandānilodbhūtakamalākaraśobhinā

5.90.90.20

guruṃ netrasahasreṇa prerayāmāsa vṛtrahā /
sa dvinetraṃ hareścakṣuḥ sahasranayanādhikam

5.90.90.21

vācaspatiruvācedaṃ prāñjalirjalajāsanam /
yuṣmadvaṃśodbhavastāta tālamegho mahābalaḥ

5.90.90.22

upatāpayate devāndhūmaketurivocchritaḥ /
tena devagaṇāḥ sarve duḥkhitā dānavena ca

5.90.90.23

tālamegho daityapatiḥ sarvānno bādhate balī /
tasmāttvāṃ śaraṇaṃ prāptāḥ śaraṇaṃ no vidhe bhava

5.90.90.24

tataḥ prasanno bhagavān vedhāstānabravīdvacaḥ

5.90.90.25

brahmovāca -
tālameghena vo madhye balī tena samaḥ surāḥ /
vinā mādhavadevena sādhyo me naiva dānavaḥ

5.90.90.26

tataḥ suragaṇāḥ sarve viriñcipramukhā nṛpa /
kṣīrodaṃ prasthitāḥ sarve duḥkhitāstena vairiṇā

5.90.90.27

tvaritāḥ prasthitā devāḥ keśavaṃ draṣṭukāmyayā /
kṣīrodaṃ sāgaraṃ gatvāstuvaṃste jalaśāyinam

5.90.90.28

devā ūcuḥ /
jagadādiranādistvaṃ jagadanto'pyanantakaḥ /
jaganmūrtiramūrtistvaṃ jaya gīrvāṇapūjita

5.90.90.29

jaya kṣīrodaśayana jaya lakṣmyā sadā vṛta /
jaya dānavanāśāya jaya devakinandana

5.90.90.30

jaya śaṅkhagadāpāṇe jaya cakradhara prabho /
iti devastutiṃ śrutvā prabuddho jalaśāyyatha

5.90.90.31

uvāca madhurāṃ vāṇīṃ meghagambhīranisvanām /
kimarthaṃ bodhito brahman samarthairvaḥ surāsuraiḥ

5.90.90.32

brahmovāca -
tālameghabhayātkṛṣṇa samprāptāstava mandiram /
na vadhyaḥ kasyacitpāpastālamegho janārdana

5.90.90.33

tvameva jahi taṃ duṣṭaṃ mṛtyuṃ yāsyati nānyathā

5.90.90.34

śrīkṛṣṇa uvāca -
svasthānaṃ gamyatāṃ devāḥ svakīyāṃ labhata prajām /
duṣṭātmānaṃ haniṣyāmi tālameghaṃ mahābalam

5.90.90.35

sthānaṃ bruvantu me devā vasedyatra sa dānavaḥ

5.90.90.36

devā ūcuḥ /
himācalaguhāyāṃ sa vasate dānaveśvaraḥ /
caturviṃśatisāhasraiḥ kanyābhiḥ parivāritaḥ

5.90.90.37

turaṅgaiḥ syandanaiḥ kṛṣṇa saṃkhyā tasya na vidyate /
naṭā nānāvidhāstatra asaṃkhyātaguṇā hare

5.90.90.38

dviradāḥ parvatākārā hayāśca dviradopamāḥ /
mahābalo vasettatra gīrvāṇabhayadāyakaḥ

5.90.90.39

śrutvā devo vacasteṣāṃ devānāmāturātmanām /
acintayadgarutmantaṃ śatrusaṅghavināśanam

5.90.90.40

cakraṃ kareṇa saṃgṛhya gadācakradharaḥ prabhuḥ /
śārṅgaṃ ca muśalaṃ sīraṃ karairgṛhya janārdanaḥ

5.90.90.41

ārūḍhaḥ pakṣirājendraṃ vadhārthaṃ dānavasya ca /
dānavasya pure peturutpātā ghorarūpiṇaḥ

5.90.90.42

gomāyurgṛdhramadhye tu kapotaiḥ samamāviśat /
vinā vātena tasyaiva dhvajadaṇḍaḥ papāta ha

5.90.90.43

sarpasūṣakayoryuddhaṃ tathā kesarināgayoḥ /
unmārgāḥ saritastatrāvahanraktavimiśritāḥ /
akālatarupuṣpāṇi dṛśyante sma samantataḥ

5.90.90.44

tataḥ prāpto jagannātho himavantaṃ nageśvaram /
pāñcajanyaśvasahasā pūritaḥ purasannidhau

5.90.90.45

tena śabdena mahatā hyārūḍho dānaveśvaraḥ /
uvāca ca tadā vākyaṃ tālamegho mahābalaḥ

5.90.90.46

tālamegha uvāca -
ko'yaṃ mṛtyuvaśaṃ prāpto hyajñātvā mama vikramam /
dhundhumārājñayā hyāśu svasainyaparivāritaḥ

5.90.90.47

balādānaya taṃ baddhvā mamāgre bahuśālinam

5.90.90.48

dhundhumāra uvāca -
ānayāmi na sandehaḥ suro yakṣo'tha kinnaraḥ /
syandanaughaiḥ samāyukto gajavājibhaṭaiḥ saha

5.90.90.49

hṛṣṭastato jagadyoniḥ suparṇastho mahābalaḥ /
gṛhyatāṃ gṛhyatāmeṣa ityuktāstena kiṃkarāḥ

5.90.90.50

caturdikṣu pradhāvanta itaścetaśca sarvataḥ /
suparṇenāgnirūpeṇa dagdhāste śalabhā yathā

5.90.90.51

dhundhumāro'pi kṛṣṇena śaraghātena tāḍitaḥ /
hato vakṣaḥsthale pāpo mṛtāvastho rathopari

5.90.90.52

hāhākāraṃ tataḥ sarve dānavāścakrurāturāḥ /
tālameghastataḥ kruddho rathārūḍho vinirgataḥ /
dadṛśe keśavaṃ pārtha śaṅkhacakragadādharam

5.90.90.53

tālamegha uvāca -
anye te dānavāḥ kṛṣṇa ye hatāḥ samare tvayā /
hiraṇyakaśipuprakhyānapumāṃso hi te'cyuta

5.90.90.54

ityuktvā dānavaḥ pārtha varṣayāmāsa sāyakaiḥ /
dānavasya śarānmuktān chedayāmāsa keśavaḥ

5.90.90.55

garutmānavadhītsainyamavadhyaṃ yatsurāsuraiḥ /
kṛṣṇena dviguṇāstasya preṣitāḥ svaśilīmukhāḥ

5.90.90.56

dviguṇaṃ dviguṇīkṛtya preṣayāmāsa dānavaḥ /
tānapyaṣṭaguṇaiḥ kṛṣṇaśchādayāmāsa sāyakaiḥ

5.90.90.57

tataḥ kruddhena daityena hyāgneyaṃ bāṇamuttamam

5.90.90.58

vāruṇaṃ preṣayāmāsa tvāgneyaṃ śamitaṃ tataḥ /
vāruṇenaiva vāyavyaṃ tālamegho vyasarjayat

5.90.90.59

sārpaṃ caiva hṛṣīkeśo vāyavyasya praśāntaye /
nārasiṃhaṃ nṛsiṃho'pi preṣayāmāsa pāṇḍava

5.90.90.60

nārasiṃhaṃ tato dṛṣṭvā tālamegho mahābalaḥ /
uttīrya syandanācchīghraṃ gṛhītvā khaḍgacarmaṇī

5.90.90.61

kṛṣṇa tvāṃ preṣayiṣyāmi yamamārgaṃ sudāruṇam /
ityuktvā dānavaḥ pārtha āgataḥ keśavaṃ prati

5.90.90.62

khaḍgenātāḍayaddaityo gadāpāṇiṃ janārdanam /
maṇḍalāgraṃ tato gṛhya keśavo hṛṣṭamānasaḥ

5.90.90.63

jaghanoraḥsthale pārtha tālameghaṃ mahāhave /
janārdanastadā daityaṃ daityo harimahanmṛdhe

5.90.90.64

janārdanastataḥ kruddhastālameghāya bhārata /
amoghaṃ cakramādāya muktaṃ tasya ca mūrdhani

5.90.90.65

nipapāta śirastasya parvatāśca cakampire /
samudrāḥ kṣubhitāḥ pārtha nadya unmārgagāminīḥ

5.90.90.66

puṣpavṛṣṭiṃ tato devā mumucuḥ keśavopari /
avadhyaḥ surasaṅghānāṃ sūditaḥ keśava tvayā

5.90.90.67

svasthāścaiva tato devāstālameghe nipātite /
janārdano'pi kaunteya narmadātaṭamāśritaḥ

5.90.90.68

kṣīrodāṃ narmadāṃ matvā anantabhujagopari /
lakṣmyā samanvitaḥ kṛṣṇo nilīnaścottare taṭe

5.90.90.69

cakraṃ vibhīṣaṇaṃ martye jvālāmālāsamanvitam /
patitaṃ narmadātoye jalaśāyisamīpataḥ

5.90.90.70

nirdhūtakalmaṣaṃ jātaṃ narmadātoyayogataḥ /
tālameghavadhotpannaṃ yatpāpaṃ nṛpanandana

5.90.90.71

tatsravaṃ kṣālitaṃ sadyo narmadāṃbhasi bhārata /
tadāprabhṛti loke'smiñjalaśāyī mahīpate

5.90.90.72

cakratīrthaṃ vadantyanye kecitkālāghanāśanam /
vikhyātaṃ bhārate varṣe narmadāyāṃ mahīpate

5.90.90.73

tattīrthasya prabhāvo'yaṃ śrūyatāmavanīpate /
yathā'nanto hi nāgānāṃ devānāṃ ca janārdanaḥ

5.90.90.74

māsānāṃ mārgaśīrṣo'sti nadīnāṃ narmadā yathā /
māsi mārgaśire pārtha hyekādaśyāṃ site'hani

5.90.90.75

gatvā yo manujo bhaktyā kāmakrodhavivarjitaḥ /
vaiṣṇavīṃ bhāvanāṃ kṛtvā jaleśaṃ tu vrajeta vai

5.90.90.76

ekabhuktaṃ ca naktaṃ ca tathaivāyācitaṃ nṛpa /
upavāsaṃ tathā dānaṃ brāhmaṇānāṃ ca bhojanam

5.90.90.77

karoti ca kuruśreṣṭha na sa yāti yamālayam /
yamalokabhayādbhītā ye lokāḥ pāṇḍunandana

5.90.90.78

te paśyantu śriyaḥ kāntaṃ nāgaparyaṅkaśāyinam /
gopījanasamāvṛttaṃ yoganidrāṃ samāśritam /
viśvarūpaṃ jagannāthaṃ saṃsārabhayanāśanam

5.90.90.79

snāpayetparayā bhaktyā kṣaudrakṣīreṇa sarpiṣā /
khaṇḍena toyamiśreṇa jagadyoniṃ janārdanam

5.90.90.80

snāpyamānaṃ ca paśyanti ye lokā gatamatsarāḥ /
te yānti paramaṃ lokaṃ surāsuranamaskṛtam

5.90.90.81

ghṛtena bodhayeddīpamathavā tailapūritam /
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā daivasyāgre vimatsarāḥ

5.90.90.82

ye kathāṃ vaiṣṇavīṃ bhaktyā śṛṇvanti ca nṛpottama /
brahmahatyādipāpāni naśyante nātra saṃśayaḥ

5.90.90.83

pradakṣiṇanti ye martyā jalaśāyijagadgurum /
pradakṣiṇīkṛtā taistu saptadvīpā vasuṃdharā

5.90.90.84

tataḥ prabhāte vimale pitḥn saṃtarpayejjalaiḥ /
śrāddhaṃ ca brāhmaṇaistatra yogyaiḥ pāṇḍava mānavāḥ

5.90.90.85

svadāranirataiḥ śāntaiḥ paradāravivarjakaiḥ /
vedābhyasanaśīlaiśca svakarmanirataiḥ śubhaiḥ

5.90.90.86

nityaṃ yajanaśīlaiśca trisandhyāparipālakaiḥ /
śraddhayā kārayecchrāddhaṃ yadīcchecchreya ātmanaḥ

5.90.90.87

te dhanyā mānuṣe loke vandyā hi bhuvi mānavāḥ /
ye vasanti sadākālaṃ pādapadmāśrayā hareḥ

5.90.90.88

jalaśāyaṃ prapaśyanti pratyakṣaṃ suranāyakam /
pakṣopavāsaṃ pārākaṃ vrataṃ cāndrāyaṇaṃ śubham

5.90.90.89

māsopavāsamugraṃ ca ṣaṣṭhānnaṃ pañcamaṃ vratam /
tatra tīrthe tu yaḥ kuryātso'kṣayāṃ gatimāpnuyāt

5.90.90.90

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi tiladhenośca yatphalam /
yathā yasminyadā deyā dāne tasyāḥ śubhaṃ phalam

5.90.90.91

etatkathāntaraṃ puṇyamṛṣerdvaipāyanātpurā /
śrutaṃ hi naimiṣe puṇye nāradādyairanekadhā

5.90.90.92

idaṃ paramamāyuṣyaṃ maṅgalyaṃ kīrtivardhanam /
viprāṇāṃ śrāvayanvidvānphalānantyaṃsamaśnute

5.90.90.93

bahubhyo na pradeyāni gaurgṛhaṃ śayanaṃ striyaḥ /
vibhaktadakṣiṇā hyetā dātāraṃ nāpnuvanti ca

5.90.90.94

ekametatpradātavyaṃ na bahūnāṃ yudhiṣṭhira /
sā ca vikrayamāpannā dahatyāsaptamaṃ kulam

5.90.90.95

yathālābhā tu sarveṣāṃ caturdroṇā tu gauḥ smṛtā /
droṇasya vatsakaḥ kāryo bahūnāṃ vāpi kāmataḥ

5.90.90.96

yasmindeśe tu yanmānaṃ viṣaye vā vicāritam /
tena mānena tāṃ kurvannakṣayaṃ phalamaśnute

5.90.90.97

sukhapūrvaṃ śucau bhūmau puṣpadhūpākṣataistathā /
karṇābhyāṃ ratne dātavye dīpau netradvaye tathā

5.90.90.98

śrīkhaṇḍamurasi sthāpyaṃ tābhyāṃ caiva tu kāñcanam /
ūrdhve madhu ghṛtaṃ deyaṃ kuryātsarṣaparomakam

5.90.90.99

kambale kambalaṃ dadyācchroṇyāṃ madhu ghṛtaṃ tathā /
yavasaṃ pāyasaṃ dadyādghṛtaṃ kṣaudrasamanvitam

5.90.90.100

svarṇaśṛṅgī rūpyaśiphārukmalāṅgūlasaṃyutā /
ratnapṛṣṭhī tu dātavyā kāṃsyapātrāvadohinī

5.90.90.101

yatsyādbālyakṛtaṃ pāpaṃ yadvā kṛtamajānatā /
vācā kṛtaṃ karmakṛtaṃ manasā yadvicintitam

5.90.90.102

jale niṣṭhīvitaṃ caiva muśalaṃ vāpi laṅghitam /
vṛṣalīgamanaṃ caiva gurudāraniṣevaṇam

5.90.90.103

kanyāyā gamanaṃ caiva suvarṇasteyameva ca /
surāpānaṃ tathā cānyattiladhenuḥ punāti hi

5.90.90.104

ahorātropavāsena vidhivattāṃ visarjayet /
yā sā yamapure ghore nadī vaitaraṇī smṛtā

5.90.90.105

vālukāyo'śmasthalā ca pacyate yatra duṣkṛtī /
avīcirnarako yatra yatra yāmalaparvatau

5.90.90.106

yatra lohamukhāḥ kākā yatra śvāno bhayaṃkarāḥ /
asipattravanaṃ caiva yatra sā kūṭaśālmalī

5.90.90.107

tānsukhena vyatikramya dharmarājālayaṃ vrajet /
dharmarājastu taṃ dṛṣṭvā sūnṛtaṃ vakti bhārata

5.90.90.108

vimānamuttamaṃ yogyaṃ maṇiratnavibhūṣitam /
atrāruhya naraśreṣṭha prayāhi paramāṃ gatim

5.90.90.109

mā ca cāṭu bhaṭe dehi maiva dehi purohite /
mā ca kāṇe virūpe ca nyūnāṅge na ca devale

5.90.90.110

avedaviduṣe naiva brāhmaṇe sarvavikraye /
mitraghne ca kṛtaghne ca mantrahīne tathaiva ca

5.90.90.111

vedāntagāya dātavyā śrotriyāya kuṭumbine /
vedāntagasute deyā śrotriye gṛhapālake

5.90.90.112

sarvāṅgarucire vipre sadvṛtte ca priyaṃvade /
pūrṇimāyāṃ tu māghasya kārttikyāmatha bhārata

5.90.90.113

vaiśākhyāṃ mārgaśīrṣyāṃ vāṣāḍhyāṃ caitryāmathāpi vā /
ayane viṣuve caiva vyatīpāte ca sarvadā

5.90.90.114

ṣaḍaśītimukhe puṇye chāyāyāṃ kuṃjarasya vā /
eṣa te kathitaḥ kalpastiladhenormayānagha

5.90.90.115

vrajanti vaiṣṇavaṃ lokaṃ dattvā pādaṃ yamopari /
prāṇatyāgātparaṃ lokaṃ vaiṣṇavaṃ nātra saṃśayaḥ /
bhittvāśu bhāskaraṃ yānti nātra kāryā vicāraṇā

5.90.90.116

etatte sarvamākhyātaṃ cakratīrthaphalaṃ nṛpa /
yacchrutvā mānavo bhaktyā sarvapāpaiḥ pramucyate

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe jalaśāyitīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma navatitamo'dhyāyaḥ //

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc