Skanda Purana · Verses 5.71-2

// īśvara uvāca // //
ekasaptatikaṃ viddhi prayāgeśvarasaṃjñakam //
advitīyaṃ vijānīhi mahāpātakanāśanam

hāstine' bhūtpure śrīmāñchaṃtanurnṛpasattamaḥ //
vaivasvateṃ'tare kalpe yuge dvāparasaṃjñake

sa cādbhutamahāvīryo vajrasaṃhanano yuvā //
sarvaśāstreṣu kuśalaḥ kalā puṃjavicakṣaṇaḥ

balena viṣṇusadṛśastejasā bhāskaropamaḥ //
gaṃgāmeṣa cacāraikaḥ siddhacāraṇasevitām

sa kadācinmahābāhuḥ prabhūta balavāhanaḥ //
vanaṃ jagāma gahanaṃ hayanāgaśatairvṛtaḥ

gatvā tatra mṛgānvyāghrānghātayāmāsa līlayā //
mahiṣāśvavarāhāṃśca vinighnanrājasattamaḥ //

sa kadācidvane tasmindadarśa paramāṃ striyam //
jājvalyamānāṃ vapuṣā sākṣātpadmāmivāparām

tāṃ dṛṣṭvā hṛṣṭaromābhūdvismito rūpasaṃpadā //
pibanniva ca netrābhyāṃ nātṛpyata narādhipaḥ

sā dṛṣṭvaiva ca rājānaṃ vicaraṃtaṃ mahādyutim //
snehādāgatasauhārdānnātṛpyata vilāsinī

tāmuvāca tato rājā sāṃtvayañchlakṣṇayā girā //
devī vā dānavī tvaṃ ca gaṃdharvī yadi vāpsarāḥ

yakṣī vā pannagī vā tvaṃ mānuṣī vā sumadhyame //
yāce tvāṃ'bhojagarbhābhe bhāryā me bhava śobhane

etacchrutvā vaco rājñaḥ saṃstutaṃ mṛdu valgu ca //
aṃgīkṛtaṃ tayā devi samayaṃ prārthito nṛpaḥ

vāritā vipriye vāpi tyajeyaṃ tvāmasaṃśayam //
na praṣṭavyā tvayā rājankāsi kasyeti sarvathā

evamastviti tenoktaṃ satyena sukṛtena ca //
sa tasyāḥ śīlavṛttena rūpaudāryaguṇena ca

upacāreṇa ca rahastutoṣa jagatīpatiḥ //
divyarūpā hi sā devī gaṃgā tripathagā nadī

mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā śrīmaṃtaṃ varavarṇini //
rājānaṃ ramayāmāsa yathā reme tathaiva ca

sa rājā rati saktatvāduttamastrīguṇairhṛtaḥ //
saṃvatsarānṛtūnmāsānna bubodha bahūngatān

ramamāṇastayā sārddhaṃ yathākāmaṃ nareśvaraḥ //
aṣṭāvajanayatputrāṃ stasyāmamaravarṇinaḥ

jātaṃ jātaṃ ca sā putraṃ kṣipatyaṃbhasi muktaye //
prīṇāmi tvāmahamiti gaṃgāsrotasi pāvane

nāsya tattu priyaṃ rājñaḥ śaṃtanorhyabhavattadā //
novāca kiṃcittāṃ devīṃ tyāgādbhīto mahīpatiḥ

athaināmaṣṭame putre jāte prahasatīmiva //
uvāca rājā duḥkhārttaḥ parīpsanputramātmanaḥ

mā vadhīḥ kasya kāsīti kiṃ vidhvaṃsi sutāniti //
putrahiṃsā mahatpāpaṃ mā prāpsīstiṣṭha garhite

// gaṃgovāca // //
putrakāmā na te hanmi putraṃ putravatāṃvara //
jīrṇastu mama vāso'yaṃ yathā me samayaḥ kṛtaḥ

ahaṃ gaṃgā jahnusutā maharṣigaṇasevitā //
devakāryārthasiddhyarthamuṣitvāhaṃ tvayā saha

ime'ṣṭau vasavo devā mahābhīmā mahaujasaḥ //
vaśiṣṭhaśāpadoṣeṇa mānuṣatvamupāgatāḥ

teṣāmānayitā nānyastvadṛte bhuvi vidyate //
madvidhā mānuṣī dhātrī na caivāsti kadācana

tasmāttajjananīhetormānuṣatvamupāgatā //
svasti te'stu gamiṣyāmi putraṃ pāhi mahāvrata

saivamuktvā tadā gaṅgā viṣṇumāyāvimohitā //
ruroda mānuṣaṃ bhāvamāśritā tanumadhyamā

aho bata mahatkaṣṭaṃ yadamī ghātitāḥ sutāḥ //
mayā nṛśaṃsayā mohājjale kṣiptāstu bālakāḥ

hā vatsā hā sutāḥ putrā hā tātāstanayāḥ kva vai //
māṃ vihāya gatāḥ kutra hṛdayaṃ kiṃ na dīryate

mātarmāteti karuṇaṃ bruvāṇāḥ svayamāgatā //
upaguhye kadā putrānvatsavatseti sauhṛdāt

kasya jātu praṇītena piṃgena kṣitireṇunā //
mamottarīyamutsaṃgaṃ kadāṅga malayiṣyati

aṃgapratyaṃgasaṃbhūtā manohṛdayanaṃdanāḥ //
mayā tu mātrā hā vatsā māritā nidhanaṃ gatāḥ

kām̐llokānnu gamiṣyāmi kṛtvā karma sudāruṇam //
kathaṃ puṇyā bhaviṣyāmi putrapnī nirdayā satī //

ityevaṃ karuṇaṃ kṛtvā ruditvā ca punaḥpunaḥ //
mūrchitā patitāpyārtā niśceṣṭā dharaṇītale

etasminnaṃtare devi nārado munisattamaḥ //
tasyā vilāpaśabdaṃ tamākarṇya sahasā tadā

vismayopphullanayanaḥ kimetaditi ciṃtayat //
eṣā sā jāhnavī gaṃgā pāvanī devavaṃditā

samudramahiṣī divyā puṇyā tripathagā nadī //
mānuṣaṃ bhāvamāśritya kasmādroditi vihvalā

ityevaṃ ciṃtayitvā ca samīpamagamanmuniḥ //
gaṃgāyā vilapantyāśca brahmaputrastu nāradaḥ //
uvācoccairviyatstho'sau devi gaṃge namo'stute

nārado'haṃ mahāpuṇye kasmādrodiṣi pāvani //
himādriputrī vikhyātā devagaṃdharvasevitā

dhṛtā śirasi devena śivena parameṣṭhinā

nāradasya vacaḥ śrutvā divyā devanadī tathā //
avalokya vimānasthaṃ pratyuvāca mahāmunim

mayā nārada mohena kṛto'dharmo jugupsitaḥ //
jānaṃtyā sumahatpāpaṃ saptaputrā hatā mayā //

samudreṇa viyogastu saṃjāto mama daivataḥ //
bhāryā jātā manuṣyasya putrā jātā hatāśca me

ato mayā vilapitaṃ magnayā śokasāgare//
kathyatāṃ mama devarṣe yena puṇyā bhavāmi vai

iti tasyā vacaḥ śrutvā nārado munisattamaḥ //
trikālavedī śuddhātmā gaṃgāṃ vacanamabravīt

// nārada uvāca// //
kiṃ vismṛto jagadvaṃdye devānāṃ samayaḥ śubhaḥ //
pratijñātaṃ tvayā devi vasūnāṃ mokṣakāraṇe

prāptāste vasavo lokānprasādāttava suvrate //
tvayāvatārito devi samudraḥ śaṃtanuḥ smṛtaḥ

iti tasya vacaḥ śrutvā nāradasya mahātmanaḥ //
gaṃgā tripathagā puṇyā pratyuvāca mahāmunim

satyamuktaṃ tvayā brahmañjñātaṃ sarvaṃ mayā'dhunā //
kiṃtu yoniryato labdhā mānuṣī tena mohitā

apavādabhayādbhītā bhavaṃtaṃ śaraṇaṃ gatā //
dīyatāmupadeśo me kathyatāṃ sthānamuttamam

// nārada uvāca // //
kiṃ vismṛto jagadvaṃdye devānāṃ samayaḥ kṛtaḥ //
apavādabhayādbhītā yadi tvaṃ devi puṇyade //
māṃ pṛcchasi paraṃ sthānaṃ śṛṇu tvaṃ vacmi suvrate

avaṃtī tu samākhyātā sapta kalpasanātanī //
tasyāṃ sakhī tvadīyā tu śiprā viprapriyā sadā

tasyāstīre śubhaṃ liṃgaṃ durddharṣeśvaradakṣiṇe //
vidyate tridaśaiḥ pūjyaṃ sarvatī rthaiśca sevitam

tasya darśanamātreṇa kṛtakṛtyā bhaviṣyasi //
tasmādgaccha mahāpuṇye gaṃge devarṣisevite

ityuktā sā tripathagā nāradena mahātmanā //
gatā tatra mahāpuṇyā sakhīṃ śiprāṃ dadarśa ha

saṃśleṣaṃ ca tadā kṛtvā liṃgaṃ dṛṣṭvā supāvanam //
pūjayāmāsa bhāvena tatraiva ca ciraṃ sthitā

atha sūryasutā devī yamunā pāpanāśinī //
tatrāyātā suhārddena yatra gaṃgā vyavasthitā

dadarśa devī tāṃ gaṃgāṃ dhyāyaṃtī śaṃkaraṃ śivam//
sāpi tatraiva tiṣṭhaṃtī pūjayaṃtī paraṃ śivam

atha tenaiva kālena prācīdevī sarasvatī //
samāyātā suguptā ca gaṃgāyamunayo rjale

etasminnaṃtare devi śakraṃ .prāha sa nāradaḥ //
na dṛśyate prayāgastu mahākālavanaṃ gataḥ

gaṃgāyamunayormadhye yatra guptā sarasvatī //
prayāgaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ

sa sāṃprataṃ prayāgastu mahākālavanottame //
kenāpi kāraṇenaiva gato na jñāyate mayā

iti tasya vacaḥ śrutvā nāradasya mahātmanaḥ//
śakreṇa sahitāḥ sarve hyavaṃtīṃ tu samāgatāḥ

stuvaṃto vividhaiḥ stotrairgaṃgāṃ tripathagāṃ śubhām//
gaṃge devi namastubhyaṃ sarvapāpapraṇāśini

vasūnāṃ jananī devi vasūnāṃ mokṣadāyini//
trailokyapāvanī nityaṃ hareṇa śirasā dhṛtā

sevitā vālakhilyaiśca kṛṣṇasya paramā kalā //
yamune tvāṃ namasyāmaḥ kāliṃdīṃ varavāhinīm

sutā tvaṃ pāvinī devi mārttaṃḍasya divaspateḥ//
śipre devi namastubhyaṃ brahmadehodbhave śubhe

prācī tvameva vikhyātā puṇyadehā sarasvatī //
yā prācī kauravakṣetre puṣkare yā mahālaye //
sā tvaṃ śiprā prasiddhā ca sarvapātakanāśinī

tvaṃ dayā sarvajaṃtūnāṃ svargaḥ śaraṇaṃ nṛṇām //
tvaṃ mātā sarvajaṃtūnāṃ tvaṃ prācī bhuvi gīyase

bahujanmakalaṃkāṃkaṃ dṛṣṭvā yā dehināṃ bhuvi //
karoṣi kṣālanaṃ devi sā tvaṃ trailokyasaṃsthitā

āsāṃ ca saṃgamo yastu sa prayāgo budhaiḥ smṛtaḥ //
atrāgatya tu yuṣmābhiḥ sthāpitaḥ snāpito'dhunā

sodya prabhṛti devo'yaṃ prayāgeśvarasaṃjñakaḥ //
triṣu lokeṣu vikhyātaḥ smaraṇātpāpanāśanaḥ

atrāgatya prapaśyaṃti ye prayāgeśvaraṃ tataḥ //
te kṛtārthā bhaviṣyaṃti sarvapātakavarjitāḥ

kulaṃ ca tāritaṃ teṣāṃ paitṛkaṃ mātṛkaṃ tathā //
gaṃgāyāstriyugaṃ puṇyaṃ caturvargaphalapradam //
jāyate nātra saṃdehaḥ prayāgeśvaradarśanāt

gaṃgāyāṃ ca prayāge ca devadāruvane śubhe//
naimiṣe puṣkare caiva śrīśaile ca tripuṣkare

tryaṃbake dhautapāpe ca mahendre bhairave tathā//
gokarṇe ca suvarṇākhye revākapilasaṅgame

eteṣāṃ darśanenaiva yā siddhirdvādaśābdikā //
sā labhyā māsamātreṇa prayāgeśvaradarśanāt

ye paśyaṃti caturddaśyāmaṣṭamyāṃ ca viśeṣataḥ /
bhaktyā ca niyamaṃ kṛtvā prayāgeśvarasaṃjñakam

na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi //
bhogadaṃ mokṣadaṃ liṃgaṃ bhaviṣyati mahītale

kalāstisro bhaviṣyaṃti liṃge'sminmokṣade śubhe //
gaṃgā ca yamunā prācī sarvapātakanāśinī

evamuktvā stutā gaṃgā yamunā ca sarasvatī //
devaiḥ praṇatipūrveṇa gatāḥ sthānaṃ svakaṃ tadā

devāḥ prahṛṣṭāḥ śakādyāḥ prayāgeśvarasaṃjñakam //
stutvā ca vividhaiḥ stotraiḥ pūjayitvā divaṃ gatāḥ

eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ//
prayāgeśvara devasya caṃdrādityeśvaraṃ śṛṇu

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṃḍe caturaśītiliṃgamāhātmye umāmaheśvarasaṃvāde prayāgeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikasaptatitamo'dhyāyaḥ