Skanda Purana · Chapter 5.70

// sanatkumāra uvāca // //
merośca dakṣiṇe bhāge dugdhakuṇḍottare tathā //
ṛṣabhaḥ parvataśreṣṭho devagandharvasevitaḥ

yatra devāṃganā ramyāḥ krīḍanti satataṃ dvija //
tatra ramyasaronāma tiṣṭhate sarvakāmadam

tatra tīrthe naraḥ snātvā subhago jāyate dhruvam //
devaiśca krīḍate nityaṃ bhuvi vikhyātakaḥ param

bhādrapadasitāṣṭamī maitrarkṣeṇa samanvitā //
taddine'tra samāgamya snānadānādikāḥ kriyāḥ

karoti satataṃ vyāsa teṣāṃ lokāḥ sanātanāḥ //
merośceśānake tīrthaṃ divyaṃ parama śobhanam

bindusareti vikhyātaṃ sarvakāmavarapradam//
gaṃgā sarasvatī puṇyā śarayūśca payasvinī

etāḥ saridvarā yātāstatra satyavatīsuta //
ye siddhā ye ca sādhyāśca tapasvino dhṛtavratāḥ

upāsāṃcakrire tatra tasya tīrthasya sarvadā //
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā sarvārthānprāpnute dhruvam

bhādrapade ca śuklā vai caturthī yā prakīrtitā//
siddhā sā sarvadā proktā yatra jāto gaṇādhipaḥ

manaḥkāmeśvaraḥ khyātaḥ sarvakāmavarapradaḥ //
tasya tīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gaṇeśvaram//
manorathaśataṃ prāpya kāmacārī bhavennaraḥ

// vyāsa uvāca // //
asminkṣetre śubhe brahmanmahākālavanottame

tīrthāni katisaṃkhyāni devatāyatanāni ca //
yāni kāni ca khyātāni tāni no vada vistarāt

// sanatkumāra uvāca // //
śṛṇu vyāsa ṛṣiśreṣṭha kathāṃ pāpaharāṃ parām //
avantyāṃ yāni tīrthāni liṃgāni ca mahāmune

tāni varṇayituṃ śaktaḥ svayaṃbhūścaturānanaḥ //
varṣāṇāmayutaiḥ ṣaḍbhirna ca vaktuṃ kathaṃcana

yāvaṃto meghamālānāṃ biṃdavo hi sravaṃti ca //
dharitryāṃ tṛṇasaṃkhyā vai pṛthivyāṃ sikatāstathā

nabhaso jyotiṣāṃ saṃkhyāṃ vaktuṃ ko'pi na śaknute //
na hi tīrthaliṅgasaṃkhyāḥ saṃtyavaṃtyāṃ tapodhana

aṃtarikṣe ca medinyāṃ tīrthabhūtā purī tviyam //
vāpīkūpataḍāgādi prasravodgaraṇāni ca

nadyaḥ sarāṃsi khātāśca tīrthabhūtaṃ hi sarvaśaḥ //
tathāpi devayātrāyāṃ prasaṃgena nibodha me

yāni kāni ca mukhyāni tāni tubhyaṃ vadāmyaham //
yajjñātvā mokṣyase nityaṃ pūrvā''cīrṇaśubhāśubhaiḥ

prātarutthāya yo nityaṃ śuciḥ prayata mānasaḥ //
viṣṇusmaraṇasaṃpannaḥ sarvakāmakriyādikam

kṛtvā vai sarvagaṃdhāditilākṣatasamanvitaḥ//
snātvā rudrasare tāta tathaiva ca vrataṃ caret

ūrjamādhavayoścaiva vaiśākhā''ṣāḍhayostathā //
śivarātryāṃ viśeṣeṇa devayātrā praśasyate

yasya devasya yattīrthaṃ yasya devasya saṃnidhau ///
tatrābhiṣekaḥ kāryo vai devatāyāśca pūjanam

vidhivaccācaredyastu sa sarvaṃphalamaśnute //
tasmātsarvaprayatnena devayātrāṃ samācaret

// vyāsa uvāca // //
brahmankena prakāreṇa devayātrāṃ carennaraḥ//
tatsarvaṃ śrotumicchāmi vistareṇa tapodhana

// sanatkumāra uvāca ////
śṛṇu vyāsa paraṃ guhyaṃ pravakṣyāmi yathāśrutam //
umāmaheśvarasaṃvādaṃ devayātrādikarmasu

// umovāca // //
prabhāvaḥ kathyatāṃ deva kṣetrasyā'sya maheśvara //
yāni tīrthāni vidyaṃte yāni liṃgāni saṃti vai//
tānyādito me bhūmaṃstvaṃ vadasva vadatāṃ vara

īśvara uvāca//
śṛṇu devi prayatnena prabhāvaṃ pāpanāśanam

kṣetramādyaṃ mahādevi mamātīva priyaṃ sadā//
yatra śiprā mahāpuṇyā divyā navanadī priyā

nīlagaṃgāsaṃgamaṃ ca tathā gaṃdhavatī nadī//
catasro me priyā nadyaḥ kumudvatyāṃ hi suvrate

īśvarāścaturāśītistathā'ṣṭau saṃti bhairavāḥ //
ekādaśa tathā rudrā ādityā dvādaśa smṛtāḥ //

ṣaḍvai vināyakāścā'tra devyaśca caturviṃśatiḥ //
yatohamāgato bhadre mahākālavanottame

viṣṇubrahmādayaḥ sarve hyatraiva nihitāḥ śubhe //
devaivyāptamidaṃ kṣetraṃ devi yojanamāyatam

daśa viṣṇuḥ samākhyātāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu //
vāsudevo hyanaṃtaśca balarāmo janā rdanaḥ

nārāyaṇo hṛṣīkeśo vārāho dharaṇīdharaḥ //
viṣṇurvāmanarūpeṇa śeṣaśāyī śriyālayaḥ

daśaite vaiṣṇavāḥ proktāḥ sarvapāpaharāḥ parāḥ

// umovāca // //
bhagavañcchrotumicchāmi devānāmanupūrvataḥ //
mahākālavane ramye ye vasaṃti sureśvarāḥ

vināyakā bhairavā devyo ye saṃti pavanātmajāḥ //
rudrādityāstathā cā'nye teṣāṃ nāmāni me vada

// īśvara uvāca // //
ṛddhidaḥ siddhido nityaṃ kāmado vai gaṇādhipaḥ//
vighnahā ca pramodī ca caturthīvratakapriyaḥ

ṣaḍete vai samākhyātā vighnanāśakarāḥ parāḥ//
umā caṃḍīśvarī gaurī ṛddhisiddhipradā nṛṇām

vaṭayakṣiṇī vīrabhadrā ityetāścāṣṭa mātaraḥ////
mahāmāyā satī khyātā kapālamātṛkā tathā //
aṃbikā śītalā caiva ekānaṃśā ca siddhidā

brahmāṇī pārvatī caiva yoginī yogaśālinī //
kaumārī bhagavatī caiva ṣaṭkṛttikāstathaiva ca

carpaṭāmātṛkāḥ khyātā vaṭamātara eva ca //
sarasvatī tathā khyātā mahālakṣmīśca vai smṛtā

yoginīmātṛkā khyātāścatuṣaṣṭistataḥ smṛtāḥ//
kālikā ca mahākālī cāmuṇḍa brahmacā riṇī

vaiṣṇavī ca samākhyātā vārāhī viṃdhyavāsinī //
aṃbā aṃbālikā caiva caturviṃśatikāḥ parāḥ

hanūmānbrahmacārī ca kumāraśca mahābalī //
catvāro vai samākhyātā mayā te pavanātmajāḥ

daṃḍapāṇiśca vikrāṃto mahābhairavasitā'sitāḥ //
baṭuko bālako naṃdī ṣaṭ pañcāśatiko'paraḥ

kālabhairavaśca vikhyātaḥ kṣetrapālastathāṣṭamaḥ //
aṣṭaiva bhairavāḥ khyātā mahāpāpaharāḥ parāḥ //
kapardī ca kapālī ca kalā nātho vṛṣāsanaḥ

tryaṃbakaḥ śūlapāṇiśca cīravāsā digambaraḥ //
girīśaḥ kāmacārī ca sarvaḥ sarvāṃgabhūṣaṇaḥ

rudrāścaikādaśa proktāḥ śatrupakṣavināśanāḥ //
aruṇaḥ sūryo vedāṃgo bhānurindro raviraṃśumān

suvarṇaretā'haḥkartā mitro viṣṇuḥ sanātanaḥ //
ityete dvādaśā''dityāḥ sarvarogaharāḥ parāḥ

agastyeśvaramukhyānāṃ liṃgānāṃ caturāśinām //
himācalasute nityaṃ nāmāni gadataḥ śṛṇu

agastveśvara ākhyāto guheśvarastataḥ param //
ḍhuṃḍheśvarastataḥ prokto ḍamarukeśvaraśca bhāmini

anādikalpeśvaraḥ śaṃbhuḥ svarṇajāleśvaraḥ paraḥ //
triviṣṭapeśvaro devaḥ kapāleśvarasaṃjñakaḥ

karkoṭakeśvaraḥ śaṃbhuḥ siddheśvarastataḥ param //
svargadvāreśvaro rudro lokapāleśvaro'paraḥ

/
kāmeśvara iti khyātaḥ kuṭumbeśvarastataḥ param//
indradyumneśvaraḥ khyāta īśāneśastataḥ param

apsareśvaraitikhyātaḥ kalkaleśvara eva ca ///
nāmacaṃḍeścaro devo divāpāpaharo'paraḥ

pratihāreśvaraścaiva kukkuṭeśastataḥ param//
meghanādeśvaraḥ puṇyo mahākāleśvaraḥ paraḥ

/
mukteśvaraḥ samākhyātaḥ someśvarastataḥ param //
anarakeśvaro devo jaṭeśvarastataḥ param

rāmeśvaro mahādevaścyavaneśastataḥ param //
akhaṃḍeśaḥ samākhyātaḥ pattaneśastataḥ smṛtaḥ

ānaṃdeśastataḥ proktaḥ kaṃthaḍeśastataḥ param //
indreśvara iti khyāto mārkaṃḍeśastataḥ paraḥ

śiveśvara iti proktaḥ kusumeśastataḥ param//
akrūreṇa iti khyātaḥ kuṇḍeśvarastataḥ param

lumpeśvaraḥ samākhyāto gaṃgeśvarastataḥ param //
śūleśvareti vikhyāta oṃkāreśastataḥ smṛtaḥ

kaṃṭakeśo mahārudraḥ siṃheśvarastataḥ param //
revaṃteśvaraḥ paro devo ghaṃṭeśvarapuraḥsaraḥ

prayāgeśvaro mahādevaḥ siddheśvarastataḥ param //
mātaṃgeśvaraḥ paro devaḥ saubhāgyeśastato varaḥ

rūpeśvareti vikhyāto brahmeśvarastataḥ param //
jalpeśvarastato devaḥ kedāreśvara eva ca

piśāceśvaraśaṃbhuśca saṃgameśastataḥ paraḥ //
durdharṣeśaśca vikhyātaścaṃḍādityeśvarastataḥ

karabheśvaraḥ paraḥ prokto rājasthaleśvaraḥ śivaḥ //
vaḍaleśvarastataḥ prokto hyaruṇeśastataḥ smṛtaḥ

puṣpadaṃteśvaro devo hyavimukteśvarastataḥ //
hanumateśvaro devo viśveśvara stataḥ kam

svapneśvara iti khyātaḥ siddheśvarastataḥ paraḥ //
nīlakaṃṭheśvaro devaḥ sthāvareśastataḥ param

kāmeśvara iti proktaḥ pratihāreśvarastataḥ //
paśupatīśvaraḥ prokto viśveśvarastataḥ paraḥ //
svarṇajāleśvaraḥ prokto manaḥkāmeśvarastataḥ

durvāseśvaranāmāsau nāgacaṃḍeśvarastataḥ //
kharpareśaśca vikhyāto brahmeśvarastataḥ param

pātāleśvara ākhyāto gupteśvarastataḥ paraḥ //
kapileśvara ityākhyo yogayogeśvaraḥ paraḥ

bhīmeśvareti vikhyāto dhanuḥsahasrābhidhaḥ paraḥ //
agnīśvaraḥ paraḥ prokto deveśvarastataḥ paraḥ

/
dvādaśārkaḥ samākhyāto daśāśvamedhikeśvaraḥ //
gadādhareśvaraḥ khyāto vaijanātheti śaṃbhurāṭ

somanātheśvaraḥ khyāto ghuṣmeśvarastataḥ paraḥ/
bhīmaśaṃkara ityākhyo ghaṃṭeśvarastataḥ paraḥ

ūṣareśvarasaṃjñaśca candrādityeśvaraḥ paraḥ //
keśavārkaḥ samākhyātaḥ śaktibhedeśvaraḥ paraḥ

rāmeśvaraḥ paro devo vālmīkeśvaraśaṃkaraḥ //
jvāleśvaraḥ śivaḥ prokto hyabhayeśastataḥ paraḥ

vighnahasteśvaraḥ proktaścaṃcaleśastataḥ paraḥ //
puruṣottameti vikhyāto vīreśvarastataḥ paraḥ

karṇeśvaraśca vikhyātaḥ pṛthukeśastataḥ param//
ānaṃdeśaśca vikhyātaḥ koṭeśvarastataḥ paraḥ

avimukteśvaraḥ prokto hanumatkeśvaraḥ paraḥ //
vimaleśvareti vikhyātaścaṃdreśvarastataḥ paraḥ

biṃdukeśaśca vikhyāto vālukeśvarasaṃjñakaḥ //
bṛhaspatīśvaro devo hyasaṃkhyāteśvarastataḥ

yāni kāni ca tīrthāni tāni liṃgāni sattama //
tiṣṭhaṃti tatra pūjyāni tāni vaṃdyāni sarvaśaḥ

catvāro viditāḥ sarve dvārapālā mahātmabhiḥ //
piṃgaleśvareti ca khyātaḥ pūrvadvāre dvijottama

dakṣiṇe ca tathā dvāre kāyāvarohaṇeśvaraḥ //
bilvakeśvareti vikhyātaḥ paścimadvāramāśritaḥ

dardureśvarastataḥ prokto dvāre cottarasaṃjñike //
ete cā'nye ca bahavo liṃgākhyāstribhuvaneśvarāḥ

mahākālavane ramye samākhyātā hi pāvanāḥ //
ṣaṣṭikoṭisahasrāṇi ṣaṣṭikoṭiśatāni ca

mahākālavane vyāsa liṃgasaṃkhyā na vidyate //
tathā'pi ca prādhānyena mayā'tra parikīrtitāḥ

yasya devasya yattīrthaṃ tannāmnā parikīrtitam //
snātvā dattvā ca taddānaṃ tattīrtha syaphalaṃ labhet

tathā navagrahāḥ puṇyāḥ samākhyātāḥ purā'nagha //
teṣāṃ nāmāni puṇyāni tīrthāni ca tathā śṛṇu

narāditya iti khyātaḥ someśvarastataḥ paraḥ //
maṃgaleśvaraḥ samākhyāto budheśvarastataḥ param

bṛhaspatīśvaraḥ proktastathā śukreśvaraḥ śivaḥ //
sthāvareśvaro mahādevaḥ samākhyāto munīśvaraiḥ

rāhuketū samākhyātau teṣāṃ tīrthāni sattama //
tattīrtheṣu naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate

grahā rājyaṃ prayacchaṃti grahā rājyaṃ haraṃti ca //
grahaistu vyāpitaṃ sarvaṃ trailoktyaṃ sacarācaram

grahatīrthe naraḥ snātvā grahāṇāmarcanaṃ caret //
na tasya grahapīḍā vai bādhate hi kadācana

evaṃ vyāsa samākhyātā mayā devāśca tīrthakāḥ //
yātrā puṇyatarā śreṣṭhā pavitrā pāpanāśinī

grahapīḍāsu cogrāsu dāridrye ghorasaṃkaṭe //
teṣāmuddharaṇārthāya devayātrā prakīrtitā

kṣetrasyāṃtargṛhīṃ nityaṃ ye kurvaṃti narottamāḥ //
na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu vidyate

aputro labhate putraṃ nirdhano dhanamāpnuyāt //
vidyāvāñjāyate vipraḥ kṣatriyo vijayī bhavet

akṣayā saṃtatistasya śivaloke mahīyate // १०१ /
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe 'vantīkṣetramāhātmye devayātrāṃ'targṛhīsarvatīrthayātrā'nukramaṇikādikathanaṃnāma saptatitamo'dhyāyaḥ