Skanda Purana · Verses 5.53-3

uttānapāda uvāca -
āśrame vasatastasya sa dīrghatapaso muneḥ /
kanīyāṃstanayo deva kathaṃ mṛtyumupāgataḥ

īśvara uvāca -
śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā kathāṃ divyāṃ mahīpate /
śravaṇādeva yasyāstu mucyate sarvakilbiṣaiḥ

kāśīrājo mahāvīryo mahābalaparākramaḥ /
citrasena iti khyātāṃ dharaṇyāṃ sa narādhipa

tasya rājye sadā dharmo nādharmo vidyate kvacit /
vedadharmarato nityaṃ prajā dharmeṇa pālayan

svadharmanirataścaiva yuddhātithyapriyaḥ sadā /
kṣatradharmaṃ samāśritya bhogānbhuṅkte sa kāmataḥ

kośasyānto na vidyeta hastyaśvarathapattimān /
itihāsapurāṇajñaiḥ paṇḍitaiḥ saha saṃkathām

kathayanrājate rājā kailāsa iva śaṅkaraḥ /
evaṃ sa pālayanrājyaṃ rājā mantriṇamabravīt

mṛgayāyāṃ gamiṣyāmi tiṣṭhadhvaṃ rājyapālane /
gamyatāṃ sacivaiḥ prokte gato'sau vasudhādhipaḥ

aśvārūḍhāśca dhāvanto rājāno maṇḍalādhipāḥ /
chatraiśchatrāṇi ghṛṣyanto'nujagmuḥ kānanaṃ prati

rajastatrotthitaṃ bhaumaṃ gajavājipadāhatam /
tenaitacchāditaṃ sarvaṃ sadiṅmārtaṇḍamaṃlam

na tatra dṛśyate sūryo na kāṣṭhā na ca candramāḥ /
pādapāśca na dṛśyante giriśṛṅgāṇi sarvataḥ

parasparaṃ na paśyanti niśārddhe vārṣike yathā /
tatrāsau sumahadyūthaṃ mṛgāṇāṃ samalakṣyata

adhāvatsahitaḥ sarvaiḥ sa rājā rājaputrakaiḥ /
vṛndāsphoṭo'bhavatteṣāṃ śīghraṃ jagmurdiśo daśa

ekamārgagato rājā citraseno mahīpatiḥ /
ekākī sa gatastatra yatra yatra ca te mṛgāḥ

praviṣṭo'sau tato durgaṃ kānanaṃ girigahvaram /
vallīgulmasamākīrṇaṃ sthito yatra na lakṣyate

adṛśyāṃstu mṛgānmatvā diśo rājā vyalokayat /
kāṃ diśaṃ nu gamiṣyāmi kva me sainyasamāgamaḥ

evaṃ kaṣṭaṃ gato rājā citraseno narādhipaḥ /
vṛkṣacchāyāṃ samāśritya viśrāmamakaronnṛpaḥ

kṣuttṛṣārto bhramandurge kānane girigahvare /
tato'paśyatsaro divyaṃ padminīkhaṇḍamaṇḍitam

haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam /
tato dṛṣṭvā sa rājendraḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ

kamalāni gṛhītvā tu tataḥ snānaṃ samācarat /
tarpayitvā pitṛdevānmanuṣyāṃśca yathāvidhi

ācchādya śatapatraiśca pūjayāmāsa śaṅkaram /
yayau pānīyamamalaṃ yathāvatsa samāhitaḥ

uttīrya salilāttīre dṛṣṭvā vṛkṣaṃ samīpagam /
uttarīyamadhaḥ kṛtvopaviṣṭo dharaṇītale

cintayannupaviṣṭo'sau kimadya prakaromyaham /
tatrāsīno dadarśātha vanoddeśe mṛgānbahūn

kecitpūrvamukhāstatra cāpare dakṣiṇāmukhāḥ /
vāruṇyamimukhāḥ kecitkecitkauberadiṅmukhāḥ

kecinnidrāparāḥ kecidūrdhvakarṇāḥ sthitāḥ pare /
mṛgamadhye sthito yogī ṛkṣaśṛṅgo mahātapāḥ

mṛgāndṛṣṭvā tato rājā āhārārthamacintayat /
hatvaiteṣu mṛgaṃ kaṃcidbhakṣayāmi yadṛcchayā

svasthāvastho bhaviṣyāmi mṛgamāṃsasya bhakṣaṇāt /
kāśīṃ prati gamiṣyāmi mārgamanviṣya yatnataḥ

vicintyaivaṃ tato rājā vṛkṣamūlamupāśritaḥ /
cāpaṃ gṛhya karāgreṇa sa śaraṃ saṃdadhe tataḥ

vicikṣepa śaraṃ tatra yatra te bahavo mṛgāḥ /
teṣāṃ madhye sa vai viddha ṛkṣaśṛṅgo mahātapāḥ

jagmustrastāstu te sarve śabdaṃ kṛtvā vanaukasaḥ /
sa ṛṣiḥ patitastatra kṛṣṇa kṛṣṇeti cābravīt

hāhā kaṣṭaṃ kṛtaṃ tena yenāhaṃ ghātito'dhunā /
kasyaiṣā durmatirjātā pāpabuddhermamopari

mṛgamadhye sthitaścāhaṃ na kaṃciduparodhaye /
tāṃ vācaṃ mānuṣīṃ śrutvā sa rājā vismayānvitaḥ

śīghraṃ gatvā tato'paśyadbrāhmaṇaṃ brahmatejasā /
hāhā kaṣṭaṃ kṛtaṃ me'dya yenāsau ghātito dvijaḥ

citrasena uvāca -
akāmādghātitastvaṃ tu mṛgabhrāntyā mayānagha /
gṛhītvā bahudārūṇi svatanuṃ dāhayāmyaham

dṛṣṭādṛṣṭaṃ tu yatkiṃcinna samaṃ brahmahatyayā /
anyathā brahmahatyāyāḥ śuddhirme na bhaviṣyati

ṛkṣaśṛṅga uvāca -
na te siddhirbhavetkācinmayi pañcatvamāgate /
bahvyo hatyā bhaviṣyanti vināśe mama sāmpratam

jananī me pitā vṛddho bhrātaraśca tapasvinaḥ /
bhrātṛjāyā mariṣyanti mayi pañcatvamāgate

etā hatyā bhaviṣyanti kathaṃ śuddhirbhavettava /
upāyaṃ kathayiṣyāmi taṃ kartuṃ yadi manyase

citrasena uvāca -
upāyaḥ kathyatāṃ me'dya yaste manasi vartate /
kariṣye tamahaṃ sarvaṃ yatnenāpi mahāmune

ṛkṣaśṛṅga uvāca -
pṛcchāmi tvāṃ kathaṃ ko vā kutastvamiha cāgataḥ /
brahmakṣatraviśāṃ madhye ko bhavānuta śūdrajaḥ

citrasena uvāca -
nāhaṃ śūdro'smi bhostāta na vaiśyo brāhmaṇo na vā /
na cāntyajo'smi viprendra kṣatriyo'smi mahāmune

dharmajñaśca kṛtajñaśca sarvasattvahite rataḥ /
akāmātpātakaṃ jātaṃ kathaṃ śuddhirbhaviṣyati

ṛkṣaśṛṅga uvāca -
māṃ gṛhītvā āśramaṃ gaccha yatra tau pitarau mama /
āvedayasva cātmānaṃ putraghātinamāturam

te dṛṣṭvā māṃ kariṣyanti kāruṇyaṃ ca tavopari /
upāyaṃ kathayiṣyanti yena śāntirbhaviṣyati

tasya tadvacanaṃ śrutvā citraseno nṛpottama /
skandhe kṛtvā tu taṃ vipraṃ jagāmāśramasannidhau

na śaknoti yadā voḍhuṃ viśrāmyati punaḥpunaḥ /
tāvatpaśyati taṃ vipraṃ mūrchitaṃ vikalendriyam

mumoca citrasenastaṃ chāyāyāṃ vaṭabhūruhaḥ /
vastraṃ caturguṇaṃ kṛtvā cakre vātaṃ muhurmuhuḥ

paśyatastasya rājendra ṛkṣaśṛṅgo mahātapāḥ /
pañcatvamagamacchīghraṃ dhyānayogena yogavit

dāhayāmāsa taṃ vipraṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā /
snānaṃ kṛtvā sa śokārto vilalāpa muhurmuhuḥ

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedamāhātmye ṛkṣaśṛṅgasvargagamanavarṇanaṃ nāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ //