Skanda Purana · Chapter 5.34

// sanatkumāra uvāca // //
tīrthamanyattathā vakṣye śaktibhedamiti smṛtam //
skaṃdasya ca jaṭābhadraṃ cakre yatra purā śivaḥ

tārakaṃ ca tathā daityaṃ hatvā yatra suradviṣam //
śaktiṃ skaṃdaḥ svayaṃ kruddho niścikṣepa mahītale

// vyāsa uvāca // //
bhagavanbrūhi yatnena saṃśayo me mahāmune //
kathaṃ skaṃdaḥ samutpanna etadicchāmi veditum

//
// sanatkumāra uvāca // //
purā devāsure yuddhe nirjitā dānavaiḥ surāḥ //
divaṃ tyaktvā diśo yātāḥ śakrādyā bhayavihvalāḥ

tatra tu deva rājena tapasogreṇa vai mune //
ārādhito mahādevastryaṃbakastripurāṃtakaḥ

tatastuṣṭo mahādevaḥ śakrasyābhimukhaḥ sthitaḥ //
uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ varamiṣṭaṃ dadāmi te

// śakra uvāca // //
yadi tuṣṭo'si bhagavankāruṇyānmama śaṃkara //
mahāsenāpatiṃ deva prayaccha parameśvara

// //
// hara uvāca // //
utpādayāmi deveṣu svavīryādūrjitaṃ sutam //
senānyāṃ ca mahāsenaṃ surāṇāṃ bhayahārakam

// sanatkumāra uvāca //
ityuktvāṃtardadhe devaḥ sarvabhūtapatirharaḥ //
sutaciṃtāparo devo jagāma ca himālayam

devadāruvane tasthau jñānadhyānaparo'bhavat //
brahmādayo'pi yaṃ devaṃ yogino dhyānaciṃtakāḥ

dhyāyaṃti niyatātmanaḥ prāṇāyāmaparā mune //
liṃgamūrtiśca yo nityaṃ pūjyate sarvajaṃtubhiḥ

sa dhyāyati kimarthaṃ tanna vidmaḥ paramārthinaḥ //
vaṃ dhyānapare deve devī himavato gṛhe

madhye vayasi vartaṃtī yāsīddākṣāyaṇī satī //
piturgehe nijo deho yayā yogādvisarjitaḥ

nimaṃtrito na me bhartā iti kopaṃ cakāra yā //
tāṃ devīṃ himavānpūrvaṃ śrutvā devarṣināradāt //

bhavabhāryā bhavitrīti nānyaṃ varamaciṃtayat //
tapasyati ca rudrāya sā sakhībhyāṃ samanvitā

kathaṃ hi śaṃkaro devo mama bhartā bhaviṣyati //
yāvadevaṃ gato devo devī himavataḥ sutā

tataḥ samāgatā devāḥ kṛtvāgre balasūdanam //
jagmurbrahmasadaḥ puṇyaṃ draṣṭuṃ brahmāṇama vyayam

te surāstatstuti kṛtvā vākyametatsamairayan //
śaraṇaṃ bhava devānāṃ dānavairvijitātmanām

tato'vocatsurānbrahmā jñātaṃ kāryaṃ samāhitam //
naitacchaṃbhorvinā vīryātkāryasiddhirbhaviṣyati

tathā yatadhvaṃ deveśaṃ yathā vāṃchati pārvatīm //
ityuktvāṃtardadhe brahmā svapne labdhaṃ dhanaṃ yathā

tato meruṃ samāgatya punarmaṃtraṃ pracakrire //
teṣāmāhedṛśaṃ śakrastuṣṭaḥ śaṃbhuḥ purā mama

pratipannaṃ ca devena svāṃgātsenā patiṃ prati //
tasmādevaṃ gate kārye kāraṇaṃ makaradhvajaḥ

iti saṃcitya deveśaḥ kāmamāhūya satvaram //
uvāca vacanaṃ hṛdyaṃ devānā manukaṃpayā

yathā devo bhajeddevīṃ tathā kāma vidhīyatām //
kāraṇaṃ mahadetadvai devānāṃ samupasthitam

kāmo vākyaṃ hareḥ śrutvā prahasyedamuvāca ha //
kariṣye sarvamevaṃ hi sakhā me cedbhavenmadhuḥ

tasminkṣaṇe'tha śakreṇa kāmavākyādanaṃtaram//
samādiṣṭo madhuḥ kṣipraṃ kāmasyānucaro bhava

labdhvā kāmo madhuṃ mitraṃ pratasthe bhāryayā saha //
kṛtvā sajyaṃ dhanurbāṇaṃ pauṣpaṃ pāṇau samāhitaḥ

yatra devādhideveśo devadāruvane sthitaḥ //
nandīśvaraḥ pratīhāraḥ kṛtadhyāno'vatiṣṭhati

cūtavṛkṣāśritaḥ kāmo yāvadbāṇaṃ sumohanam //
saṃdadhātyaṃtare cāsmindevī prāpa bhavāśramam

tyaktadhyānavrato devo hṛṣṭaścāhrādacetanaḥ //
tato vilokayāmāsa diśaḥ sarvāḥ prayatnataḥ

cūtavṛkṣāśritaṃ kāmamapaśyacca ruṣānvitaḥ //
bhasmīkṛtastṛtīyākṣṇā vahnijvālāvatā tataḥ

devo'pyantardadhe tasmātsthānādāśu gaṇaiḥ saha //
pārvatī vismitā sādhvī lajjitā duḥkhitā'bhavat

himavāṃstāṃ samutthāpya nināyāśu nijaṃ gṛham //
gate deve ca devyāṃ ca kāmapatnī suduḥ khitā

bhasmīkṛtaṃ patiṃ dṛṣṭvā vilalāpa suduḥkhitā //
dṛṣṭvā ratiṃ suduḥkhārtā vāguvācāśarīriṇī

āśvāsayaṃtīṃ kṛpayā sakhīmiva suduḥ khitām //
mā rodīstvaṃ śubhāpāṃgi tava bhartā kariṣyati

sarvakāryāṇyanaṃgopi mitrakāryaṃ vidhānataḥ //
yadā cāyaṃ mahādevaḥ pariṇeṣyati pārvatīm

tataḥ śaṃbhoranudhyānātthāsyati na saṃśayaḥ //
dvāparāṃte yadā kṛṣṇo dvārakāyāṃ nivatsyati

tatputro bhavitā dehī pradyumnonāma te patiḥ //
ityuktā sā'jahācchokamākāśājjātayā girā

aciṃtayattadā devī umāpi himavadgṛhe //
kāmasya dahanaṃ tejaḥ śaṃbhoryattadanuttamam

kathaṃ bharttā bhaveddevaḥ kāmasyotthāpanaṃ katham //
naitattapo vinā kāryaṃ kvacitkasyāpi sidhyati

evaṃ saṃciṃtayitvātha sakhībhiḥ sahitā tataḥ //
tapaścakāra sumahatpitrādeśācchubhavratā

varṣāsvabhrāvakāśasthā hemaṃte jalaśāyinī//
grīṣme paṃcāgnitaptāṃgī tapasyugre samā sthitā

tāṃ dṛṣṭvā tapasopetāṃ brahmacārivayā haraḥ //
ājagāmāśramaṃ devyāḥ kṛtātithyo'bravīdidam

kṛśamadhye kṛśāpāṃgi kimarthaṃ navayauvane //
tapaḥ karoṣi kalyāṇi kasyārthe kāraṇaṃ vada

uvāca cottaraṃ sā vai satyaṃ ca madhuraṃ tathā //
baṭo tapaḥsamāraṃbhaḥ kriyate śaṃkarā ptaye

vicārya ca haraḥ śrutvā'naṃdayatkāryamātmanaḥ //
umābhaktiparīkṣārthaṃ śivaṃ vācā nininda vai

tasya tadvacanaṃ śrutvā na sehe sā gireḥ sutā //
gaṃtukāmāmumāṃ matvā tasmātsthānānmaheśvaraḥ //
svaṃ vapurdarśayāmāsa trinetraṃ śūlapāṇinam

lajjitābhūdbhavānīśaṃ dṛṣṭvā tasthāvadhomukhī //
vijayāthāha yogīndraṃ prārthyā cābhijane tviyam //
pārvatīharaṇārthāya yatnaṃ ca prakaromyaham

ityuktvāṃtardadhe devo devyāgācca piturgṛham //
devīlābhāya saptarṣīnsasmāra smaraśāsanaḥ

praṇemustepyathāgamya saṃsmṛtāḥ parameśvaram //
ūcuśca prāṃja lipuṭāḥ kurma kiṃ śādhi no bhṛśam

tato'bravīnmunīnīśaḥ samastāṃśca girergṛham //
gatvā tathā kurudhvaṃ me pārvatī syādyathā priyā //

tatheti te pratijñāya saṃketaṃ śaṃbhunā samam //
kṛtvā jagmuḥ sapatnīkā girīṃdrasya niveśanam

dattārghā bhūdhareṃdreṇa kṛtāsana parigrahāḥ //
ūcuradrimumāṃ yaccha śaṃkarāyārthine priyām

dattetyuktā girīṃdreṇa nirūpyodvāhavāsaram //
labdhvānujñāṃ samāyātā yatrāste sa maheśvaraḥ

ūcuste śaṃkaraṃ sarve dattā himavatā śivā //
kṛtakāryāśca sarve'pi vavrajuste yathāgatam

cakrurvivāha sāmagrīṃ brahmendrādisurāstadā //
vṛṣāsano jagāmātha naṃdīśapramukhairgaṇaiḥ

śaṃkhaduṃdubhinādaiśca brahmādyairamaraiḥ saha //
prāpyāgeṃdrālayaṃ hīśaḥ kṛtakautukamaṃgalaḥ

vivāhyemāṃ vidhānena jagāma svālayaṃ punaḥ //
tatraikāṃtaratirdevo yāvattiṣṭhati kāmavān

tāvattrastaiḥ surairagniḥ preṣito'gānmaheśvaram //
agnau tatra gate devo ratiṃ kṛtvā maheśvaraḥ

nicikṣepa mukhe vahneḥ svareto vrīḍito bhṛśam //
retasā tena tapto 'gnirgaṃgātoye nikṣiptavān

harareto'gninodgīrṇaṃ gaṃgāmadhye papāta ha //
tayā tu svataṭe nyastaṃ dagdhayā rudraretasā

saptarṣīṇāṃ ca ṣaṭpatnyaḥ snānārthaṃ jāhnavīṃ yayuḥ //
śītārtāstāḥ kṛtasnānā dṛṣṭvā tejastaṭe jvalat

matvāgnimiti tāḥ sarvāstapaṃti sma yathecchayā //
tapaṃtīnāṃ ca vai tāsāṃ tadbījasaṃbhava mune

ṣaḍānanaṃ samārūḍhaṃ śroṇidvāreṇa satvaram //
yadānyonyamutpatituṃ śaktā nāgnipurogamāt

ciṃtāṃ jagmustadā sarvā munitrāsāttato bhayāt //
tataśca tapaso vīryānniṣkṛṣya svodarāttataḥ

ṣaḍbhirekatvamāpadya śvetaparvatamastake //
madhye śarāṇāṃ vai kṛtya nikṣiptaṃ vīryamuttamam

śuklāyāṃ pratipadyāsīddvitīyāyāṃ samīkṛtaḥ //
tṛtīyāyāṃ ca sākāraḥ sarvalakṣaṇalakṣitaḥ

caturthyāṃ paripūrṇāṃgaḥ ṣaṇmukho dvādaśekṣaṇaḥ //
alaṃkṛtastu paṃcamyāṃ ṣaṣṭhyāṃ ca sa samutthitaḥ

tejasā śvetatāmreṇa tatāpa sa jagattrayam //
jātamitthaṃ samākarṇya sarve śakramukhāḥ surāḥ

samāgatyāsya saṃskāraṃ brahmā cakre yathāvidhi //
tuṣṭena pārvatīśena śaktirdattā dṛḍhā śubhā

tato gauryā mayūraśca vāhane parikalpitaḥ //
chāgaścaivāgninā dattaḥ kukkuṭaṃ saritāṃ patiḥ

śūlena kṛttikābhiśca vardhitaḥ putrakāmyayā //
tatastu prāptasaṃskāro brahmādyairabhinaṃditaḥ

śaktihasto'bhiṣiktastu devasenāsamādṛtaḥ //
vittādhipena sāhyena pāvakiḥ paṇmukhoṃ 'śataḥ

gāṃgeyaḥ kārtikeyaśca guhaḥ skaṃda umāsutaḥ //
devasenāpatiḥ svāmī senānīśca śikhidhvajaḥ

kumāraḥ śaktidhārī ca tasya nāmāni ṣoḍaśa //
yaḥ paṭhenmānavo bhaktyā bādhā tasya na jāyate

evaṃ jāto mahāseno dānavānāṃ kṣayakaraḥ //
kuśasthalyāṃ samānītaḥ śaṃbhunā sthānakāraṇāt

abhiṣiktaḥ sa tenāsau bhadritaḥ sa jaṭāḥ purā //
tena bhadrajaṭaṃnāma devatīrthaṃ ca kathyate

kṛtābhiṣekaṃ labdhāstraṃ mahāsenaṃ maheśvaraḥ //
tamuvāca samadhuraṃ sarvadevasamāgame

rakṣā kāryā tvayā putra sāmarasya śatakratoḥ //
devānāṃ bādhakāḥ sarve nihaṃtavyāḥ suradviṣaḥ

itthaṃ mahotsave jāte dṛptapramathasāgare //
mātaro'nvāgatāḥ sarvāḥ pātālatalasaṃsthitāḥ

tāsāmāhārasaṃjñābhiścakre nāmāni śaṃkaraḥ //
yāni tāni pravakṣyāmi śṛṇu tvaṃ munipuṃgava

vaṭabhojanakāmā yā jñeyāstā vaṭamātaraḥ //
bhuñjate carpaṭānyāstu tā vai carpaṭamātaraḥ

krīḍārthaṃ śaṃbhunā cātha prāptā yāḥ paulabhojane //
ṣaṇṇavatimātaraḥ satyāḥ sarvāstāḥ paulamātaraḥ

sarvāsāṃ darśanaṃ puṇyaṃ grahabhūtavināśanam //
prayatnataḥ sadā devyo draṣṭavyā mānavairmune

labdhvā śaktiṃ mahāseno devaseno mahāvrataḥ //
jaghāna dānaveṃdraṃ taṃ tārakaṃ tarasā tadā

dattvā rājyaṃ tatheṃdrāya sphītaṃ nihatakaṃṭakam //
kuśasthalīṃ samāgamya tatra vāsaṃ samācarat

evaṃ nihatya daityeṃdraṃ sa gāṃgeyo mahāba laḥ //
śaktiṃ śiprājale muktvā pātālaṃ ca bibheda sā

tato bhogavatī vyāsa śaktibhedena nirgatā //
vaṃditā sarvadevaiśca munibhiśca tapodhanaiḥ

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni samudrādigatāni ca //
śaktibhede tu nyastāni śatakoṭisahasraśaḥ

ato'tipuṇyaṃ trailokye koṭitīrthamudāhṛtam //
brahmaṇā sthāpitastatra koṭitīrtheśvaraḥ śivaḥ

koṭitīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā koṭīśvaraṃ śivam //
mucyate sarvapāpebhyo nirmokādiva pannagaḥ //

śrāddhaṃ karoti yastatra pitṛbhakto naro mune //
daśānāmaśvamedhānāṃ prāpnoti sakalaṃ phalam

pitṝnuddiśya yatkiñcitkoṭitīrthe pradīyate //
tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

tatra tīrthe naro yastu gāṃ dadāti payasvinīm //
sarvalokānatikramya sa gacchetpa ramāṃ gatim

yāvantyaṃgeṣu romāṇi tatprasūtikuleṣu ca //
tāvadyugasahasrāṇi śivaloke mahīyate

paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ paśyecchaktidharaṃ tu yaḥ //
nāputro nādhano rogī saptajanmasu jāyate

jalapraveśaṃ yaḥ kuryāttatra tīrthe narottamaḥ //
so'kṣayaṃ labhate lokaṃ yāvaccandra divākarau

vṛṣotsargaṃ tu yaḥ kuryātpitṛbhakto naro mune //
so'kṣayaṃ labhate sthānaṃ yatsurairapi durlabham

iti śrīskāṃde mahā purāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye śaktibhedatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma catustriṃśo'dhyāyaḥ