Skanda Purana · Chapter 5.31

// sanatkumāra uvāca // //
athānyatsaṃpravakṣyāmi kedāreśvaramuttamam //
pravaraṃ sarvatīrthānāṃ triṣu lokeṣu viśrutam

tatra snātvā śucirbhūtvā yaḥ paśyati maheśvaram //
kedāre yatphalaṃ proktaṃ tadatrāpi labhennaraḥ

sarvapāpavinirmuktaḥ svakīyakulasaṃyutaḥ //
vimānenārkavarṇena śiva loke sa modate

jaṭāśṛṃge naraḥ snātvā śucirbhūtvā jiteṃdriyaḥ //
dṛṣṭvā jaṭeśvaraṃ devaṃ tataḥ pāpādvimucyate

mahātapanamādau ca kṛtvā gacchecchivaṃ prati //
mātṛkaṃ pitṛkaṃ caiva kulānāṃ tārayecchatam

iṃdratīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā ceṃdreśvaraṃ śivam //
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ śakraloke mahīyate

kuṃḍeśvaraṃ tu yaḥ paśyecchivadhyānaparāyaṇaḥ //
labhate sa naro vyāsa śivadīkṣāphalaṃ śivam

gopatīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā gopeśvaraṃ śivam //
śivalokaṃ naro yāti hyamṛtādamaro yathā

snātvā tu cipiṭātīrthe śivaṃ devaṃ praṇamya ca //
tiryagyoniṃ naro naiva prayāti munipuṃgava

vijaye ca naraḥ snātvā ānaṃdeśvarapūjanāt //
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ svarloke vijayī bhavet

athānyaṃ saṃpravakṣyāmi kuśasthalyāṃ vinirmitam //
devaṃ rāmeśvaraṃ vyāsa bhuktimuktipradāyakam

citrakūṭātpurā rāmo maithilyā lakṣmaṇena ca //
samanvitaḥ samāgatya papraccha munisattamam

// rāma uvāca // //
kāni tīrthāni puṇyāni kiṃ vā kṣetraṃ mahāmune //
yatra gatvā na cāpnoti viyogaṃ saha bāṃdhavaiḥ

anena vanavāsena maraṇena pituḥ prabho //
bharatasya viyogena pratapye'haṃ tribhirmune

tadvākyaṃ rāghaveṇoktaṃ śrutvā viprarṣabhastadā //
dhyātvā tu suciraṃ kālamidaṃ vacanamabravīt

sādhu pṛṣṭaṃ tvayā vīra raghūṇāṃ vaṃśavardhana //
mama pitrā kṛtaṃ kṣetraṃ prayācya śivamādarāta

avaṃtīviṣaye rāma purī tasminkuśasthalī //
ujjayinīti vai nāmnā khyātiṃ loke gatā vibho

tasyāṃ gatvā daśarathaṃ piṃḍadānena tarpaya //
surāsuragurustatra mahākālo vyavasthitaḥ

devaḥ sa vai sadā rājanvāṃchitārthaphalapradaḥ //
dṛṣṭe tasmiñjagannāthe viyogo naiva jāyate

tatra gacchaṃti ye viprā rājā caiva mahāvalaḥ //
labhaṃte paramaṃ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ

tīrthānāmapi tattīrthaṃ praviṣṭo'vaṃtimaṃḍale //
ājagāma tatovaṃtīṃ sā śiprā yatra puṇyadā

tasyāṃ snātvā tato rāmastarpayāmāsa pūrvajān //
mahākālaṃ yadā draṣṭuṃ pratasthe raghunaṃdanaḥ

vāṇyā tato'śarīriṇyā devadevena bhāṣitam //
bho bho rāghava bhadraṃ te svanāmnā sthāpayasva mām

atra sthānaṃ mayā datta mā vicāraya rāghava //
tato ddṛṣṭamanā rāmo lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt

anugṛhītāḥ saumitre devadevena śaṃbhunā //
tasmātsthāpaya tīrthe'smim̐lliṃgaṃ rāmeśvaraṃ śubham

vākyaṃ tallakṣmaṇaḥ śrutvā sthāpayāmāsa śaṃkaram //
dṛṣṭvā devaṃ purā rāmo lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt

ehi lakṣmaṇa śīghraṃ tvaṃ śiprāyā jalamānaya //
kariṣyāmi yato'trāhaṃ devasya snapanaṃ śubham

lakṣmaṇastvabravīdvākyaṃ sītayā kiṃ kariṣyasi //
rāma nāhaṃ sarvakālaṃ dāsabhāvaṃ karomi te

iyaṃ ca puṣṭā sudṛḍhā pīvarā ca mamāgrataḥ //
vada rāghava satyena anayā kiṃ kariṣyasi

śrutvā rāmo hi tadvākyaṃ lakṣmaṇena prabhāṣitam//
vimanā rāghavastasthau sītā cāpi varānanā

yaduktaṃ lakṣmaṇenātha tacca sītā cakāra ha //
snātvā bhuktvā ca tau vīrau mahākālamupāgatau

nītvā vibhāvarīṃ tatra gamanāya mano dadhe //
uttiṣṭha vatsa saumitre vrajāmo dakṣiṇāṃ diśam//

saumitrirabravīdvākyaṃ nāhaṃ gantā kathaṃcana //
vraja tvamanayā sārdhaṃ bhāryayā kamalekṣaṇa

nāhamagre vanaṃ yāmi na vāyodhyāṃ kathaṃ cana //
evaṃ bruvāṇaṃ saumitrimuvāca raghunaṃdanaḥ

kathaṃ pūrvamūyodhyāyā nirgato'si mayā saha //
vane vasāmyahaṃ rāma nava varṣāṇi paṃca ca

pramādaḥ kriyatāṃ mahyaṃ naya māmapi rāghava //
idānīṃ tvamardhapathe kathaṃ sthātāsi śatruhan

lakṣmaṇastvabravīdrāma nāhaṃ gantā vanaṃ punaḥ //
lakṣmaṇaṃ vikṛtaṃ jñātvā rāmo vacanamabravīt

mā mā'nuvraja saumitre hyeko yāsyāmi kānanam //
dvitīyāpi tviyaṃ sītā ukto rāmeṇa lakṣmaṇaḥ

dhanuḥ saṃgṛhya vimanā uttasthau lakṣmaṇastadā //
prāptau prākāramaryādāṃ kṣetrasīmāṃ paraṃtapau // //
kṣetrasīmāṃ samullaṃghya rāmo lakṣmaṇamabravīt

nivartayasva saumitre samarpaya ca me dhanuḥ //
rāmavākyamupaśrutya sītāṃ vai lakṣmaṇo'bravīt

kimarthaṃ hi parityaktaḥ ko'parādhaḥ kṛto mayā //
rāmeṇa hi parityaktaḥ prāṇāṃstyakṣyāmyasaṃśayam

rāmaṃ tato'bravītsītā kimarthaṃ lakṣmaṇastvayā //
deva saṃtyajyate vīraḥ sumitrānaṃdivardhanaḥ

rāghavastvabravītsītāṃ nāhaṃ tyakṣyāmi lakṣmaṇam //
na kadācidapi svapne lakṣmaṇasadṛśaṃ priyam

śrutapūrvaṃ tu suśroṇi kṣetrasyāsya viceṣṭitam //
asminkṣetre na saubhrātraṃ sarvo hi svārthatatparaḥ

parasparaṃ na manyaṃte svārthaniṣṭhaikahetavaḥ //
na śṛṇvaṃti pituḥ putrāḥ putrāṇāṃ vā tathā pitā

na ca śiṣyo gurorvākyaṃ gururvā śiṣyakarma ca //
arthānubaṃdhinī prītirna kaścitkasyaci tpriyaḥ

evamuktvā yayau rāmo lakṣmaṇo jānakī tathā //
liṃgaṃ tatra pratiṣṭhāpya svanāmnā raghunaṃdanaḥ

rāmatīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā rāmeśvaraṃ śivam//
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ śivalokaṃ sa gacchati

//
iti rāmeśvaramāhātmyam //
// sanatkumāra uvāca // //
tīrthe saubhāgyake snātvā dṛṣṭvā saubhāmyamīśvaram //
sarvapāpavinirmuktaḥ saubhāgyaṃ paramaṃ labhet

ghṛtatīrthe naraḥ snātvā ghṛtena snāpayecchivam //
ghṛtamagnāvatho hutvā rudraloke mahīyate

devīṃ yogīśvarīṃ pūjya surāsuranamaskṛtām //
sarvapāpavinirmuktaḥ paraṃ yogamavāpnuyāt

śaṃkhāvarte naraḥ snātvā sarvapāpavivarjitaḥ ///
dhanadhānyasamāyukto jāyate nirmale kule

sudhodake caturdaśyāṃ muktyarthaṃ snāpayennaraḥ//
śivaṃ sudheśvaraṃ dṛṣṭvā tato mokṣagatirbhavet

tathānya tsaṃpravakṣyāmi tīrthaṃ trailokyaviśrutam //
kiṃ puneti ca vikhyātaṃ brahmahatyāvimocanam

pūrvaṃ tretāyuge vyāsa sunetro nāma vai dvijaḥ//
tasya putraḥ samu tpanno viśvāvasuriti smṛtaḥ

yavakrītasya śāpena svapitā tena ghātitaḥ //
brahmahatyānvito vyāsa tīrthāttīrthaṃ paribhraman

tīrthe kiṃpunake snātvā dhārātīrthe gato dvijaḥ //
tataḥ kapiladhārāyāṃ ciṃtayatyātmanā svayam

kathaṃ me patitā dhārā anṛtā vā śrutistathā //
evaṃ hyaciṃta yatso'tha punarāyādavaṃtikām

atra tīrthe punaḥ snāti yāvadvāṇīṃ tato'śṛṇot //
kiṃ punardhyāyasi brahmanyena jāto dvijottamaḥ

na te'sti brahmahatyā vai tīrthasnānena nāśitā //
gaccha śīghraṃ gṛhaṃ vipra pāpahīno yathāsukham

// iti kiṃpunāmāhātmyam // // //
// sanatkumāra uvāca // //
punaranyatpravakṣyāmi pattaneśvaramuttamam //
tatra sthitvā maheśena punaḥ pattanamīkṣitam

pattaneśvara ityākhyo devadevo maheśvaraḥ //
yastu gaṃdhaiśca puṣpaiśca dhūpairdīpairmanoramaiḥ

bhāvayukto naro vyāsa pūjayedvidhivatsadā //
yathāvattiṣṭhate liṃgaṃ vaṃśacchedo na jāyate

haṃsayuktena yānena śivalokaṃ sa gacchati //
tathānyatsaṃpravakṣyāmi tīrthaṃ trailokyaviśrutam

durdharṣamiti vikhyātaṃ brahmahatyāvimocanam //
purā divākaro vyāsa cakre durdharṣanāmataḥ

tīrthamāsīnnadītīre vikhyātaṃ sūryasaṃskṛtam //
tejaḥpuṃjaṃ bhavelliṃgaṃ gaṇagaṃ dharvapūjitam

saptamyāmathavāṣṭamyāṃ saṃkrātau ravivāsare //
tatra snātvā śucirbhūtvā dinamekamupoṣitaḥ

dṛṣṭvā maheśvaraṃ tatra śiprākūle vyavasthitam //
pūjayitvā tu bhāvena yatphalaṃ tacchraṇuṣva me

pitṛmātṛkulaṃ sarvaṃ samuddhṛtya śivaṃ vrajet //
tatra yacchati yo dānaṃ gohemādi viśeṣataḥ

tāvattadakṣayaṃ loke yāvaccaṃdradivākarau //
tathānyatsaṃpravakṣyāmi gopīṃdraṃ tīrthamuttamam

gautamena purā yatra indraḥ śāpādbha gīkṛtaḥ //
bhagavrīḍāyutaḥ śakraḥ praviśya vanamuttamam

atoṣayattadogreṇa tapasā śaṃkaraṃ purā //
tuṣṭena śaṃbhunā vipra ye bhagāstaccharīragāḥ ///

gosahasrīkṛtāstena gopīṃdrastena kathyate //
tatra snātvā divaṃ yāti śakratulyaparākramaḥ

ye mṛtāste punarjanma nāpnuvaṃti mahītale ///
gaṃgātīrthe naraḥ snātvā puṇyamāpnoti puṣkalam

jyeṣṭhaśukladaśamyāṃ tu gaṃgāyāṃ phalamādiśet //
snātvā puṣpakaraṃḍe ca dṛṣṭvā puṣpakaraṇḍakam

puṣpakena vimānena prayāto divi modate //
narakāduddharatyāśu naraḥ snātvottareśvare

iṣṭabhogasamāpanno yāti svargaṃ na saṃśayaḥ //
bhūteśvare naraḥ snātvā bhūteśvaramathārcayet

gaṃdhapuṣpādinaivedyairmṛto rudrapuraṃ vrajet //
śiprāyāṃ tu naraḥ snātvā kailāsaṃ tu namasyati

/
sūryā''hataṃ tamo yadvattadvatpāpaṃ praṇaśyati //
aṃbālikāṃ ca yaḥ paśyetsamādhiniyamena ca

sa muktaḥ sarvapāpebhyaḥ kaṃcukena phaṇī yathā //
ghaṇṭeśvaraṃ pravakṣyāmi yatsurairapi pūjitam

yatra kūpodakaṃ pītvā saubhāgyamatulaṃ labhet //
arcayedyastu deveśaṃ gaṃdhapuṣpairanukramāt

śivaloke vasettāvadyāvadiṃdrāścaturdaśa //
puṇyeśvaraṃ tu yaḥ paśyecchuciḥ snāto jiteṃndriyaḥ

sa gāṇapatyamāpnoti yatsurairapi durlabham //
laṃpeśvare naraḥ snātvā samabhyarcya maheśvaram

na yāti narakaṃ martyaḥ svargaloke mahīyate//
tathānyatsaṃpravakṣyāmi yatsurairapi durlabham

pūjitaṃ brahmaṇā pūrvaṃ sthavirākhyaṃ vināyakam //
tatra snātvā śucirbhūtvā pūjayedyo vināyakam

gaṃdhairdhūpaiśca naivedyairbhakṣyairbhojyaiḥ phalaṃ śṛṇu //
samīhitā bhavetsiddhirmṛtaḥ śivapuraṃ vrajet

navanadyāḥ samīpe tu pārvatīṃ pūjayedbudhaḥ//
gaṃdhapuṣpaiśca dhūpaiśca saubhāgyamatulaṃ labhet

kāmodake naraḥ snātvā dṛṣṭvā kāmaṃ ratipriyam //
svarge ca devagaṃdharvaspṛhaṇīyavapurbhavet

prayāge tu naraḥ snātvā prayāgeśaṃ tu paśyati //
sarvalokānatikramya śivaloke mahī yate

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye saubhāgyeśvarādinānātīrthamāhātmya varṇanaṃnāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ