Skanda Purana · Verses 5.28-2

// śrīdevadeva uvāca // //
aṣṭāviṃśatikaṃ viddhi vikhyātaṃ ca jaṭeśvaram //
yasya darśanamātreṇa mukto bhavati mānavaḥ //. १ //
purā rāthaṃtare kalpe vīradhanvā mahīpatiḥ //
dharmātmā ca yaśasvī ca babhūva bhuvi viśrutaḥ

sa kadācidvanaṃ gatvā mṛgahetorvarānane //
vyāpādayanmṛgagaṇāndhanuṣā krodhavihvalaḥ

jagāma tatra yatrāsanbhrātaraḥ paṃca suvratāḥ //
saṃvartasya sutā devi mṛgarūpeṇa saṃsthitāḥ

te kadācidvane paṃca dṛṣṭvā hariṇapotakān //
śvasato jātamātrāṃśca kautūhalasamanvitāḥ

ekaikaṃ jagṛhustatra mṛtāste tvatiduḥkhitāḥ //
tataḥ sarve ca te paṃca yayurvai pituraṃtikam

prāyaścittaṃ samīhaṃtaḥ saṃvarttaṃ sāṃsadairvṛtam //
ūcuste vacanaṃ cedaṃ mṛgahiṃsāśritaṃ tadā

jātamātrā mṛgāḥ paṃca asmābhirnihatāḥ prabho //
akāmatastato'smākaṃ prāyaścittaṃ vidhīyatām

ūce sa śuddhimāpnoti prāyaścitte kṛte sati //
anadhītya dharmaśāstraṃ prāyaścittaṃ dadāti yaḥ //
prāyaścittī bhavetpūtaḥ kilviṣaṃ dātari vrajet

dharma śāstrasamārūḍhā vedakhaḍgadharā dvijāḥ //
krīḍārthamapi yadbrūyuḥ sa dharmaḥ paramaḥ smṛtaḥ

brahmacchidraṃ japacchidraṃ yacchidraṃ yajñakarmaṇi //
acchidraṃ jāyate sarvaṃ brāhmaṇairupapāditam

acchidramiti yadvākyaṃ vadaṃti kṣitidevatāḥ //
praṇaśyatyakhilaṃ pāpamagniṣṭomaphalaṃ bhavet

ityevaṃ vadati śreṣṭhe saṃvarte dvijasattame //
samāgatāśca munayo bhṛgvatryaṃgirasādayaḥ

teṣāmarthe yathāvṛttaṃ kathayāmāsureva te //
saṃvartasya sutā dīnā bhaktinamrāḥ punaḥpunaḥ

te'pyūcurdharmaśāstrāṇi vihitāni yathārthataḥ //
prāyaścittaṃ yathoddiṣṭaṃ deśakālavibhāgataḥ

aśītiryasya varṣāṇi bālo vāpyūnaṣoḍaśaḥ //
prāyaścittārddhamarhaṃti striyo vai vyādhitasya ca

deśaṃ kālaṃ vayaḥ śaktiṃ pāpaṃ cāvekṣya yatnataḥ //
prāyaścittaṃ prakalpyaṃ syāditi dharmo vyavasthitaḥ

idānīṃ mṛgacarmāṇi paridhāya dhṛtavratāḥ //
caradhvaṃ paṃca varṣāṇi tataḥ śuddhā bhaviṣyatha ///

evamuktāstu te bālā mṛgadharmopajīvinaḥ//
vanaṃ viviśuravyagrā dhyāyaṃto brahma śāśvatam

tato varṣe hyatikrāṃte vīradhanvā mahīpatiḥ //
tatrājagāma yasmiṃste caraṃti mṛgarūpiṇaḥ

te cāpyekatarormūle mṛgadharmopajīvinaḥ //
japaṃtaḥ saṃsthitāste hi rājñā dṛṣṭā mṛgā iti

matvā viddhāstu nāḥrācairmṛtāste brahmavādinaḥ //
tāndṛṣṭvā ca mṛtānrājā brāhmaṇānsaṃśitavratān //
bhayena vepamānastu devarātāśramaṃ yayau

tatrāpṛcchadbrahmavadhyā mama jātā mahāmune //
āmūlāṃtaṃ vadhāṃtasya kathayitvā narādhipaḥ

bhṛśaṃ śokaparītātmā ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ //
sa ṛṣirdevakalpastu rudaṃtaṃ nṛpasattamam

uvāca mā bhairnṛpate apaneṣyāmi pātakam //
pātāle sutalākhye tu nimajjaṃtī yathā dharā

uddhṛtā devadevena viṣṇunā kroḍamūrttinā //
tadvadbhavaṃtaṃ rājeṃdra brahmahatyāpariplutam //
uddhariṣyati devo'sau svayameva janārdanaḥ

evamuktastato rājā durito vākyamabravīta

kimanena dvijenaiva niṣprabheṇa durātmanā //
uddhartuṃ naiva śaknoti svayameva dvijādhamaḥ

ityuktvā '? khaṅgenaiva jaghāna tam //
mṛtaṃ dṛṣṭvā dvijaṃ rājā krodhena kaluṣīkṛtaḥ

tasminneva vane devi pāpasaṃghena mohitaḥ //
jaghāna kapilāṃ dogdhrīṃ savatsāṃ gālavasya ca

kṣudhārttaśca tṛṣārttaśca bālyānmohācca sāhasāt //
krūrā buddhiḥ samabhavajjaṭībhūtaṃ ca pātakam

jaṭībhūtena pāpena babhrāma gahane vane //
sa kadācitturaṃgeṇa hṛto dūraṃ mahadvanam

vyāghrasiṃhagajākīrṇaṃ mṛgaśaṃbarasevitam //
ekākī tatra rājāsāvaśvaṃ muktvā taroradhaḥ

kuśopari tadā tatra suṣvāpa ca sa nirbhayam //
tatra vyādhāḥ samacarandṛṣṭvā suptaṃ ca nirbhayam //

te gatāstvaritā vyādhāḥ svabhartuḥ kathanāya vai //
svāminā tena nirdiṣṭā nigrahītuṃ pracakramuḥ

tāvadrājñaḥ śarīrāttu śvetā''bharaṇabhūṣitā //
utthāya cakramādāya tayā mlecchāśca pātitāḥ

dasyūnnihatya sā devī tatraivādarśanaṃ gatā

atha rājā tayā muktaḥ pratibuddho'tha tatkṣaṇāt //
mlecchāṃśca nihatāndṛṣṭvā ciṃtayāmāsa pārthivaḥ

govadhyā brahmavadhyā ca vane hyasminsudāruṇā //
kathaṃ mayā nṛśaṃsena prāptā pāpaparaṃparā

evaṃ sa ciṃtayitvātha niḥśvasya ca punaḥpunaḥ //
tamevāśvaṃ samāruhya vāmadevāśramaṃ yayau

muninā vāmadevena dṛṣṭo rājā tathāvidhaḥ //
jaṭībhūtena pāpena pīḍito duḥkhitastadā

// vāmadeva uvāca // //
ayaṃ sa puruṣavyāghro vīradhanvā mahīpatiḥ //
somavaṃśasamutpanno daśāṃ kaṣṭāṃ samāgataḥ

uddhariṣyāmi rājānamenaṃ puruṣasattamam//
ityālocya tadā vipro vāmadevo mahātapāḥ //
pratyuvāca mahīpālaṃ vīradhanvānamāturam

bhobho rājanmahīpāla vīradhanveti viśrutaḥ //
vidūrathasya tanayo vikhyāto bhuvanatraye

prāgbhave vyādharūpeṇa nihithā vipine mṛgān //
dṛḍhaṃ jāgaraṇaṃ rātrāvāmalakyāstaroradhaḥ

phālgunāmalapakṣe tvāmalakyekādaśī śubhā //
puṣyarkṣayoginī tasyāṃ jāmadagnyapradakṣiṇā

pūjā lokaiḥ kṛtā dṛṣṭā vismayena tvayā purā //
akāmādupavāso'bhūttasyāṃ jāgaraṇaṃ punaḥ

tatprabhāvādabhū rājā mahābalaparākramaḥ //
tayā saṃrakṣito rājanmlecchavargādvane'dhunā

nihatāḥ śatravaḥ sarve tayaiva śubhamāpsyasi //
pūrvakarmavipākena brahmahatyā samāgatā

jñātā tapaḥprabhāvena mayā yogabalena ca //
jaṭībhūtaṃ śarīraṃ te pāpasaṃghena pārthiva

idānīṃ pālayiṣyāmi śṛṇu me vacanaṃ param

ityukto vāmadeven muninā sa mahīpatiḥ //
praṇamya prayato bhūtvā papraccha ca punaḥpunaḥ

kathaṃ yāsyaṃti me hatyā gobrāhmaṇasamudbhavāḥ //
upadeśapradānena prasādaṃ kartumarhasi

tasya tadvacanaṃ śrutvā vāma devo mahāmuniḥ //
kathayāmāsa māhātmyaṃ liṃgasyāsya yaśasvini

mahākālavanaṃ gaccha mahārāja mamājñayā //
tatrāste devadevo'pi jagadvyāpī jaṭeśvaraḥ

pāpasaṃghapraharttā ca sarvavedeṣu paṭhyate //
devasyānarakeśasya uttare sa vyavasthitaḥ

tasya tadvacanaṃ śrutvā vāmadevasya pārthivaḥ //
ājagāma tvarāyukto mahākālavanottame

tatra dṛṣṭvā jagadvaṃdyaṃ devadevaṃ jaṭeśvaram //
stutiṃ cakāra rājeṃdro bhaktyā paramayā punaḥ

śivāya te namo nityaṃ viśvakāya namonamaḥ //
namo divyāya guhyāya gūḍhavrataśarīriṇe

namo jaṭāya rāmāya māyayākrāṃtakāriṇe //
namostu bahurūpāya namo nīlābharūpiṇe

namo bhogāya dhūmrāya namo'stu gaganātmane //
namo vahnisamūhāya namaste nirmalākara

namo mahāṃdhakārārka namaste śatrughātine //
namaḥ saṃsārapārāya divyarūpaśarīriṇe //
namaḥ kanakavarṇāya namo mohitamohine

namaḥ surūpāya surārcitāya namo virūpāya prakṛteḥ parāya //
namonamo rūpanirāśrayāya śyāmāsurūpāya namonamaste

iti stutastadā devi mahādevo maheśvaraḥ //
jaṭāveṣṭitasarvāṃgo liṃgamadhyācca nissṛtaḥ

bhasmacarcitasarvāṃgo bhogibhogāṃgadojvalaḥ //
himarāśinibhākāro rājatācalanirmalaḥ

muktālatānibhābhistu jaṭābhirbhūṣito vibhuḥ //
kapilābhiḥ karālābhirvikaṭābhiśca veṣṭitaḥ

bhogīṃdraphaṇabaddhābhiḥ sitapītādibhistathā //
nadīrūpābhirūtābhiḥ śobhito'sau jaṭeśvaraḥ

rājānaṃ pratyuvācedaṃ vacanaṃ parvatātmaje //
stotreṇānena rājeṃdra tuṣṭo'haṃ toṣitastvayā //

jaṭībhūtaṃ ca te pāpaṃ gataṃ maddarśanena vai //
tasmātsthānaṃ paraṃ gaccha madīyaṃ śāśvataṃ mudā

ityukto devadevena vīradhanvā mahīpatiḥ //
jagāma paramaṃ sthānaṃ dāhapralayavarjitam

kāmagena vimānena stūyamāno gaṇaiḥ priye //
pāpasaṃghena mukto'sau jaṭībhūteśadarśanāt

liṃgaścātaḥ samākhyāto nāmnā devo jaṭeśvaraḥ //
jaṭeśvaraṃ varārohe ye paśyaṃti subhaktitaḥ //
teṣāṃ pāpaṃ jaṭībhūtaṃ tatkṣaṇādeva naśyati

ye'rcayaṃti sadā devi devadevaṃ jaṭeśvaram //
teṣāṃ balaṃ prabhāvaśca saubhāgyaṃ ca bhaviṣyati

yepyanye devagandharvā yakṣarākṣasa mānavāḥ //
liṃgaṃ ca pūjayiṣyaṃtiṃ vidhivadbhaktibhāvataḥ

te'pi kāmānavāpsyanti yāṃśca kāṃśca sudurlabhān //
aiśvaryaṃ dharmamatulaṃ dīrghamāyuraro gatām

niḥsapatnatvamatulaṃ yaccānyattadavāpnuyāt //
pāpinaḥ krūrakarmāṇo ye'pi liṃgaṃ samāśritāḥ //
tepi pāpavinirmuktā bhaviṣyaṃti gata jvarāḥ

jaṭeśvaraṃ prapaśyaṃti bhaktyā ye ca dinedine //
te dharmadhanasaubhāgyairbhaviṣyaṃti samanvitāḥ

vyādhito vyādhinā mukto duḥkhī duḥkhātpramucyate //
darśanāttu bhavetsadyaḥ sarvapātakavarjitaḥ

jaṭeśvarasya māhātmyaṃ ye paṭhiṣyaṃti pārvati //
śroṣyaṃti ye'pi madbhaktyā prayatāḥ śraddhayānvitāḥ

te sarvakāmānāpsyaṃti gatimaṃte ca matpure //
yā nārī durbhagā sāpi saubhāgyaṃ labhate sadā

gurviṇī labhate putramarogaṃ śrutibhūṣaṇam //
śiśugrahāśca naśyaṃti nāpamṛtyubhayaṃ bhavet

māṃgalyamidamāyuṣyaṃ dharmakāmāśrayaṃ mahat //
duḥsvapnajaṃ bhayaṃ ghoraṃ pāpajaṃ yāti saṃkṣayam

durbhuktaṃ durjanasparśaṃ yaccālpāyuḥkaraṃ bhavet //
liṃgākhyānakathāṃ śrutvā vinaśyati na saṃśayaḥ

śrāddheṣu yaḥ paṭhedetāṃ jaṭeśvarakathāṃ śubhām //
tadakṣayaṃ bhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ prītivarddhanam

eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ //
jaṭeśvarasya devasya śṛṇu rāmeśvaraṃ śivam

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye jaṭeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ