Skanda Purana · Chapter 5.26

// vyāsa uvāca // //
guhyasthāne pavitrāṇi kīrtitāni tvayā mune //
pramāṇaṃ kathayasvādya mahākālavanasya me

// sanatkumāra uvāca // //
yathāśrutaṃ mayā pūrvaṃ gadato brahmaṇaḥ svayam //
tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇu tvaṃ gadato mama

yojanasyaiva paryaṃtaṃ caturdikṣūpaśobhitam //
sauvarṇaistoraṇaiścaiva muktādāmavilaṃbibhiḥ

dvārāṇi tatra śobhaṃte kāṃcanaiḥ kalaśaiḥ sthitaiḥ //
sitapadmamukhairdvārairanekamaṇimaṃḍitaiḥ

maheśvaraprayuktāśca dvārādhyakṣā mahābalāḥ //
dvāreṣu teṣu śobhaṃte lokānugrahakārakāḥ

piṃgaleśaḥ sthitaḥ pūrve bālarūpo vibhāvasuḥ //
tīrthasyābhimukho gauro gururgaṇairathānugaḥ //

dakṣiṇe'pi mahāyogī kāyāvarohaṇeśvaraḥ //
vitteśaḥ paścime dvāre kṣetrasyābhimukhaḥ sthitaḥ

niyukto vai maheśena vāruṇīṃ diśamāsthitaḥ //
uttarāṃ diśamāśritya sthitaścaivottareśvaraḥ

sādhakaḥ sarvakāryāṇāmādiṣṭaḥ śaṃkareṇa saḥ //
mānavā ye vasaṃtyatra kṣetramadhye sudhārmikāḥ

mṛtā rudrapuraṃ yāṃti vimānaiḥ sārvakāmikaiḥ //
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāmatha vārkendusaṃgame

paṃceśānīṃ namaskṛtya pratilomānu lomataḥ //
upoṣito dinaikena dhyāyamāno maheśvaram

mucyate sarvapāpaistu bahujanmakṛtairapi //
evaṃ ca vipra yo yātrāṃ paṃceśānīṃ samārabhet

anenaiva svadehena rudralokaṃ sa gacchati //
paṃceśānīmathānyāṃ te sukhena kriyate yathā

tathā śṛṇu pravakṣyāmi sarvapāpapraṇāśinīm //
prātaḥ snātvā rudrasarasyekādaśyāṃ samāhitaḥ

śrāddhaṃ kṛtvā mahākālaṃ natvā ceśānamīśvaram //
piṃgaleśaṃ tataḥ prāpya snātvā śrāddhaṃ samācaret

upagamya tato devaṃ gaṇeśaṃ piṃgaleśvaram //
gandhaiḥ puṣpaiśca dhūpaiśca tamabhyarcya nivartayet

mahākāleśvaraṃ prāpya bhūyaḥ snāto jiteṃdriyaḥ //
arcayeddevadeveśaṃ svayaṃbhuvaṃ sanātanam

īśāne gamayedrātriṃ kṛtvā vai naktabhojanam //
dhyāyamāno maheśānaṃ bhūmau vinyasya vigraham

dvādaśyāṃ pūrvavatsarvaṃ prātaḥ snātvā vrajennaraḥ //
kāyāvarohaṇaṃ gatvā piṃgaleśvaravadyajet

trayodaśyāmathāpyevaṃ bilveśaṃ paścime'rcayet //
caturdaśyāṃ tathā saumye pūjayeduttareśvaram

amāvāsyāṃ śuciḥ snāto mahākāleśvaraṃ yajet //
gandhaiḥ puṣpaiśca dhūpaiśca naivedyairvividhaistathā

gītanṛtyādikaṃ kṛtvā praṇipatya kṣamāpayet //
yātrāṃ kṛtvā tu pūrvoktāṃ tato nijagṛhaṃ vrajet

brāhmaṇānbhojayetpañca śivabhaktiparāyaṇān //
praṇamya devatārūpānmahākāloṣitāndvijān

pūjayitvā hiraṇyena sūkṣmavastraguṇairnavaiḥ //
rathaṃ piṃgalake dadyādgajaṃ kāyāvarohaṇe

dattvā bilveśvare cāśvaṃ vṛṣaṃ dattvā tu cottare //
dhenuṃ dattvā mahākāle sarvopaskarasaṃyutam

ya evaṃ kurute vyāsa tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

pitṛkairmātṛkaiḥ sārdhaṃ kulaiḥ sa divi modate //
apsarogītanṛtyādyairvimānaiḥ sārvakāmikaiḥ

//
iti paṃceśānīyātrāmāhātmyam // //
yastu pradakṣiṇāṃ kuryānniyamena kuśasthalīm //
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasundharā

yastu padmāvatīṃ paśyeddarcayetpaṃkajairnaraḥ //
dattvā dhūpaṃ sanaivedyaṃ mṛto brahmapuraṃ vrajet

svarṇaśṛṃgāṭikāṃ vyāsa kusumaiḥ svarṇasaṃnibhaiḥ //
samabhyarcya mahābhaktyā sa yāti śivamandiram

avantinīṃ tu yaḥ paśyeddevīṃ trailokyaviśrutām //
kāmikena vimānena yāti pauraṃdaraṃ puram

arcayetpaṃkajairbhaktyā yo devīmamarāvatīm //
amaraiḥ saha saṃhṛṣṭo modate divi sarvadā

devīmujjayanīṃ bhaktyā yaḥ paśyati samāhitaḥ //
sarvaiśvaryasamāyukto rudraloke mahīyate

viśālāṃ caiva yaḥ paśyedrudrabhaktyā samāhitaḥ //
mucyate trividhaiḥ pāpairnātra kāryā vicāraṇā

//
iti śrīkalpasaptakamahimā // //
śṛṇu vyāsa mahātīrthaṃ purā yadbrahmaṇārcitam //
akūreśvaramityākhyaṃ yatra siddhaḥ pitāmahaḥ

tatra devārcanaṃ kṛtvā kṛṣṇāṣṭamyāmupoṣitaḥ //
jiteṃdriyaḥ śucirdāṃto rudralokamavāpnuyāt

na vadetkenacitsārdhaṃ naraḥ prātargṛhe sthitaḥ //
dṛṣṭvā'krūreśvaraṃ devaṃ hemadānaphalaṃ labhet

//
ityakrūreśvaramāhātmyam // //
yastu paśyati brahmāṇaṃ śuciḥ snāto jiteṃdriyaḥ //
mucyate pātakāddhorādbrahmalokaṃ mṛto vrajet

padmāsanasthito brahmā dhyāyamānaḥ paraṃ padam //
vasiṣṭhādyairmunivarairvijñaptaḥ karmasaṃbhavān

// ṛṣaya ūcuḥ // //
ādityā marutaḥ sādhyāstathā caivāśvināvubhau //
pitaro ye ca lokānāṃ pūjyaṃte bhuvi mānavaiḥ

grahārkatārakā yakṣā diggajāścyānalānilāḥ //
amī devā vayaṃ sarve tvadaṃśāḥ paripaṭhyate

kathaṃ dhyāyasi deveśa etatsarvaṃ bravīhi naḥ

// brahmovāca // //
dve vidye tattvarūpe ye parā caivāparā tathā //
te dve ca mama rūpe dve nitye mūrtātmike mama

// ṛṣaya ūcuḥ // //
pitāmaha kathaṃ vidmo bhavaṃtaṃ paramaṃ vibhum //
yenāsmākaṃ parā siddhirjāyate tava darśanāt

// brahmovāca // //
māheśvaraṃ paraṃ kṣetraṃ kuśasthalīti śabditam //
yajñārthinā mayā devaḥ śrīkaṃṭhaḥ pārvatī patiḥ

yācitastena devena ukto'haṃ parameṣṭhinā //
samaṃtādyojanaṃ sāgraṃ kṣetrametatpitāmahaḥ

mayā dattaṃ tava vibho mahākālavanādṛte //
vāritaḥ sa mayā tatra vane gupto hi roṣataḥ //
kapardinā ca tatrokto yāsyāmo na tavāṃtikam

ārabdho vai tato yajño nārāyaṇaparigrahāt //
jñātastathāpi me yajño devadevena śaṃbhunā

yajñavāṭaṃ kapardīśastato bhikṣārthamāgataḥ //
yājñikaiḥ so'tha tatrokto mātra tiṣṭha jugupsitaḥ

kapardinā ca te tatra uktā yāsyāmyahaṃ punaḥ //
evamuktvā kapālaṃ sa bhūmau saṃsthāpya tatra hi

snātuṃ nadīṃ yayau śiprāṃ kapardī parameśvaraḥ//
uktaṃ tasmingate śiprāṃ kapardini dvijātibhiḥ

kathaṃ hi kriyate homaḥ kapāle sadasi sthite//
akapālāni śaucāni purā proktaṃ manīṣibhiḥ

tatkapālaṃ sadasyena ukṣiptaṃ pāṇinā svayam //
tasminkṣipte'bhavaccānyatpunaḥ kṣipte'bhavatpunaḥ // ५३ /
evaṃ nāṃtaṃ kapālānāṃ prāpyate munisattamāḥ //
rudraṃ kapardinaṃ matvā śaraṇaṃ taṃ samāgatāḥ

tataḥ sa darśanaṃ prādādbhaktyā tuṣṭo maheśvaraḥ //
kapālapāṇirbhagavānmāmuvā ca tataḥ prabhuḥ

varaṃ varaya bho brahmanyatte manasi vartate //
nāstyadeyaṃ mayā tubhyaṃ sarvaṃ dāsyāmi tattvataḥ

brahmottaramidaṃ sthānaṃ mayā dattaṃ caturmukha //
kārayasva yathākāmaṃ yathāvarṇacatuṣṭayam

evaṃ vadaṃtaṃ varadamīśānaṃ parameśvaram //
tatheti coktvā sadasi na mayā'nyo varo vṛtaḥ /

ujjayinīti vai nāma kuśasthalyā niveśitam //
kuṃḍaṃ maṃdākinī tatra mayā kṛtamanaṃtaram

tatra viprāḥ kṛte snāne sarvapāpaiḥ pramucyate //
tasyāṃ saṃsthāpayeddikṣu caturo'rthaghaṭāñchubhān

satilāstānsavastrāṃśca saphalānmaṃḍakaiḥ saha //
kārtikyāmatha māghyāṃ ca cātu rvidye pradāpayet

prathamaṃ ca ṛgvedāya yajurvedāya dakṣiṇam //
paścimaṃ sāmavedāya atharvaṇe tathottaram

vedānuddiśya cāpyevaṃ prīyatāṃ me pitāmahaḥ //
kṛte caivaṃ hi yatpuṇyaṃ tacchṛṇudhvaṃ samāhitāḥ

sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ maṃdākinyāṃ tathā bhavet //
sahasraguṇitaṃ snānaṃ jāpyaṃ lakṣaguṇaṃ bhavet

dānaṃ koṭiguṇaṃ jñeyaṃ maṃdākinyāṃ na saṃśayaḥ //
kaumude māsi saṃprāpte godānaṃ tatra kārayet

ghṛtadhenuṃ ca kārtikyāṃ māghyāṃ tilamayīṃ tathā //
jaladhenuṃ tu vaiśākhyāṃ dattvā mucyeta pātakaiḥ

vācikaṃ mānasaṃ pāpaṃ karmajaṃ yacca duṣkṛ tam //
vinaśyetkilbiṣaṃ sarvaṃ maṃdākinyāstu darśanāt / ६७ //
maṃdākinīsamaṃ tīrthaṃ pṛthivyāṃ naiva dṛśyate //
yasya darśanamātreṇa brahmaloke sa modate

maṃdākinyāṃ tu yaḥ snānaṃ kṛtvā śrāddhaṃ pradāsyati //
darśe ca pūrṇimāyāṃ vā pitṛloke sa modate //

pitāmahaṃ tu yo bhaktyā nityaṃ paśyati mānavaḥ //
aśvamedhasahasreṇa rājasūyaśatena ca

yujyate nātra saṃdehaḥ satyametattapodhanāḥ //
tato manvaṃtare'tīte prāpte vaivasvate punaḥ

tenaivonmattaveṣeṇa ūrdhvaśeṣo maheśvaraḥ //
praviṣṭo brahmaṇaḥ satre dṛṣṭastairdvija sattamaiḥ

te brāhmaṇāḥ śapaṃti sma nindāṃ kurvaṃti cāpare //
apare pāṃśubhiḥ śiśnaṃ ghnaṃti tasyāśapandvijāḥ

loṣṭhairlaguḍakaiścā nye ghnaṃti taṃ balagarvitāḥ //
jaṭāmukuṭakaṃ keciddhṛtvā karṣaṃti cāpare

pṛcchaṃti vratacaryāṃ vai kena vrataṃ ca darśitam //
atra caiva striyaḥ saṃti kathametattvayā kṛtam

brahmaṇā cedṛśī caryā viṣṇunā vā kṛtā svayam //
giriśenāpi devena kenedaṃ duṣkṛtaṃ kṛtam

mā viḍambaya deveśaṃ vadhyo hi nastvamadya vai //
evaṃ tairhanyamānastu brāhmaṇaistatra śaṃkaraḥ

smitaṃ kṛtvā'bravītsarvānbrāhmaṇānparameśvaraḥ //
kiṃ yūyaṃ māmabhi hatha hyunmattaṃ naṣṭacetasam

yūyaṃ kāruṇikāḥ sarve maitrabhāve vyavasthitāḥ //
tamevaṃ vādinaṃ devaṃ jālmarūpadharaṃ haram

māyayā tasya devasya mohitāste dvijātayaḥ //
punaḥ kapardinaṃ jaghnuḥ pāṇipādena vai dvijāḥ

tāḍyamānastu tairvipraiḥ paraṃ kopamupāgamat //
tato devena te śaptā yūyaṃ vedavivarjitāḥ

ūrdhvajūṭāḥ salaguḍāḥ paradāropajīvinaḥ //
ratā dyūte ca veśyāyāṃ pitṛmātṛvivarjitāḥ

na putre pitṛ vittaṃ ca vidyā vāpi bhaviṣyati //
śeṣo mama hato yaiśca te sarveṃdriyavarjitāḥ

raudrāṃ bhikṣāṃ tu bhikṣaṃtaḥ parapiṃḍopajīvinaḥ //
ātmānaṃ varṇayiṣyaṃti dhanadhānyavivarjitāḥ

yaiśca tatra kṛtā viprairhanyamāne kṛpā mayi //
teṣāṃ dhanaṃ ca putrāśca dāsīdāsādayaśca vai

kulotpannāśca vai nāryo bhaviṣyaṃti varānmama //
evaṃ śāpaṃ varaṃ dattvā gatoṃ'tardhānamīśvaraḥ

tato dvijā gate deve matvā taṃ śaṃkaraṃ vibhum //
anveṣayaṃto yatnena mahākālavanaṃ gatāḥ

snātvā sarasi rudrasya japataḥ śatarudriyam //
jāpyāvasāne tāndevo'śarīriṇyā girā'bravīt

anṛtaṃ na mayā proktaṃ svaireṣvepi kutaḥ sukham //
bhūyo'pyanugrahaṃ viprā yuṣmākaṃ karavāṇyaham

śāṃtā dāṃtāśca ye viprā bhaktimaṃto mayi sthitāḥ //
na teṣāṃ chidyate vaṃśo na dhanaṃ na ca saṃtatiḥ

agnihotraratā ye ca bhaktimaṃto janārdane //
pūjayaṃti ca brahmāṇaṃ tejorāśiṃ divākaram

nāśubhaṃ vidyate teṣāṃ yeṣāṃ sakhye sthitā matiḥ //
etāvaduktvā deveśastūṣṇīmāsījjagatprabhuḥ

evaṃ śāpaṃ varaṃ labdhvā devadevānmaheśvarāt //
ājagmuḥ sahitāḥ sarve yatra devaḥ pitāmahaḥ

viraṃcimatha te jāpyaistoṣayanto'grataḥ sthitāḥ //
tuṣṭastānabravīdbrahmā matto'pi vriyatāṃ varaḥ

brahmaṇastena vākyena tuṣṭāḥ sarve dvijottamāḥ //
ko varo yācyatāṃ viprāḥ parituṣṭe pitāmahe

eke tatrābruvanviprā vedānvai vṛṇavāmahai //
tato'nye ca dhanaṃ dhānyaṃ vriyatāmaviśaṃkitaiḥ

anye prāhuḥ kimasmākaṃ dhanaistuṣṭe pitāmahe //
agnihotrāṇi vedāśca śāstrāṇi vividhāni ca

śāṃtā āḍhyāśca lokāśca varadānādbhavaṃtu naḥ //
evaṃ prajalpatāṃ tatra viprāṇāṃ kopa āviśat

parasparaṃ varārthe'tha yuddhaṃ kartuṃ samudyatāḥ //
yudhyaṃte sāyudhāḥ kecitkecittatropasarpakāḥ

kecidviprā udāsīnāḥ kecidvai maunamāsthitāḥ //
dṛṣṭvaivaṃ bhagavānprāha viprānyuddhaṃ prakurvataḥ

yasmātkumaṃtritā viprāḥ śālāyā bāhyasaṃsthite //
tasmādāmūlato viprā gulme yuddhopasarpakāḥ

udāsīnastu yo gulmo vṛttihīno bhaviṣyati //
vedāstasya bhaveyurvai yastvasti maunasaṃsthitaḥ

tṛtīyaḥ sāyudho gulmo yoddhukāmastu yaḥ sthitaḥ //
paradāreṣu veśyāyāṃ dyūte caurye sadā rataḥ

caturvidhaḥ sa vai vipro vṛttihīno bhaviṣyati //
evamuktvā yayau brahmā vairājaṃ bhavanottamam

evaṃ me paramaṃ kṣetraṃ munayo'vaṃtimaṃḍale //
yāṃ devanagarīṃ loke pravadantīha mānavāḥ

tasyāṃ tu ye dvijāḥ śāṃtā vasaṃti kṣetravāsina //
na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcinma ma loke bhaviṣyati

kolāmukhe kurukṣetre naimiṣe puṣkareṣu ca //
vārāṇasyāṃ prabhāse ca tathā badarikāśrame

gaṃgādvāre prayāge ca gaṃgāsā garasaṃgame //
rudrakoṭyāṃ virūpākṣe mitrasyāpi tathā vane

tīrtheṣveteṣu kṣetreṣu yā siddhirdvādaśābdikā //
prāpyate mānavairloke sā māseneha labhyate //
ujjayinyāṃ na saṃdeho brahmacarye mano yadi

tīrthānāṃ pravaraṃ tīrthaṃ kṣetrāṇāmapi cottamam //
sadābhirucitaṃ mahyametadvai munisattamāḥ

maṃdākinyāstu māhātmyaṃ kṣetrasyotpattiruttamā //
bhūyaḥ kimanyadicchāsti śrotuṃ vai dvijasattamāḥ

// sanatkumāra uvāca // //
etatte brahmaṇo vākyaṃ śrutvā vyāsa tathāvidham //
vasiṣṭhādyāśca munayaḥ paraṃ dhyānamatho gatāḥ

dhyātvā tu suciraṃ kālaṃ tatra vāse mano dadhuḥ //
sāgnihotrāḥ sapatnīkā gatāścāvaṃtimaṃḍale

mahākālavanaṃ dṛṣṭvā śiprāṃ caiva mahānadīm //
śmaśānamūṣaraṃ caiva nadīṃ gandhavatīṃ tathā

koṭitīrthamupaspṛśya cakurvāsaṃ ca tatra vai //
smṛtvā tadbrahmaṇo vākyaṃ rucisteṣāṃ tadā'bhavat

arundhatyā vasiṣṭhaśca gamanaṃ prati noditaḥ //
uvāca tāṃ mahātmāsau svāṃ bhāryāṃ munisattamāḥ

mahākālaḥ saricchiprā gatiścaiva sunirmalā //
ujjayinyāṃ viśālākṣi vāsaḥ kasya na rocate

snānaṃ kṛtvā naro yastu mahānadyāṃ hi durlabham //
mahākālaṃ namaskṛtya naro mṛtyuṃ na śocayet

mṛtaḥ kīṭaḥ pataṃgo vā rudra syānucaro bhavet //
yatraiṣā śrūyate muktiḥ kathaṃ sā tyajate mayā

evaṃ prajalpyātha munipradhānastatraiva vāsaṃ sahasā cakāra //
vanasya vyuṣṭiṃ parikīrtayaṃstu sthitaḥ sahaivātra munipradhānaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe'vantīkṣe tramāhātmye maṃdākinīkṣetramāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ