Skanda Purana · Verses 5.25-2

// śrīhara uvāca // //
paṃcaviṃśatikaṃ devaṃ viddhi muktīśvaraṃ priye //
yasya darśanamātreṇa muktirbhavati pārvati

purā rāthaṃtare kalpe babhūva dvijasattamaḥ //
muktirnāma mahābhāge saṃśitātmā jiteṃdriyaḥ

mahākālasamīpe tu muktiliṃgamanuttamam //
mahākālavane ramye tatrāste yogata tparaḥ

tatastepe jitāhāro vatsarāṇi trayodaśa //
kadācitso'bhiṣekāya ājagāma mahānadīm

śiprāṃ viprapriyāṃ puṇyāṃ mahāpātakanā śinīm //
tatra snātvā japanvipro dadarśāyāṃtamagrataḥ

vyādhaṃ mahādhanuṣpāṇiṃ raktanetraṃ subhīṣaṇam//
vadaṃtaṃ hantukāmaṃ vai valkalānāṃ jighṛkṣayā //

taṃ dṛṣṭvā kṣubhito vipro brahmaghnasya bhayāditi //
dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ tasthau tatraiva sa dvijaḥ

taṃ dṛṣṭvāṃtargataharirvyādho bhīta ivāgrataḥ //
vihāya saśaraṃ cāpaṃ tato vacanamabravīt

// vyādha uvāca // //
haṃtumicchurahaṃ brahmanbhagavantamihāgataḥ //
idānīṃ svagatā buddhistvāṃ dṛṣṭvaiva mahāprabham

brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi strīṇāmayutaśastathā //
nihatāni mayā brahmanvṛttihetoḥ kuṭuṃbinā

na ca me vyathitaṃ cittaṃ kadācidapi jāyate //
idānīṃ taptumicchāmi tapo'haṃ tvatsamīpataḥ

upadeśapradānena prasādaṃ kartumarhasi //
evamukto hyasau vipro nottaraṃ pratyapa dyata

brahmahā pāpakarmeti matvā brāhmaṇapuṃgavaḥ //
anukto'pi sa dharmastu vyādhastatraiva tasthivān

snātvā sadyaḥ samāyāto mukti liṃgasamīpataḥ //
dvijena sahito devi dṛṣṭvā devaṃ sanātanam

tatkṣaṇāddivyadehastu tasmim̐lliṃge layaṃ gataḥ //
dṛṣṭvā tanmahadāścaryaṃ muktirvipro nijāṃtare //
ciṃtayāmāsa sahasā muktiḥ prāptā varānane

vyādhena pāpayuktena samādhirahitena ca //
mayā punaḥ samācīrṇaṃ tapaḥ parama duṣkaram

na prāptā paramā mūrttirmuktirnaiva ca labhyate //
evaṃ saciṃtayitvātha vairāgyādbrāhmaṇarṣabhaḥ //
antarjalagato bhūtvā cacāra vipulaṃ tapaḥ

kasyacittvatha kālasya tāṃ nadīmagamatkila //
vyāghro bubhukṣitaḥ sādhvi taṃ vihaṃtuṃ samudyataḥ

aṃtarjalacaraṃ vipraṃ yāvadvyāghro jighṛkṣati //
namo nārāyaṇāyeti tāvadvākyaṃ dvijo'bravīt

vyāghreṇāpi śruto maṃtro'jahātprāṇāṃśca tatkṣaṇāt //
divyāṃbaradharo devi divyābharaṇabhūṣitaḥ //
divyālaṃkāraśobhāḍhyaḥ puruṣaścābhavacchubhaḥ

so'bravīdyāmi taṃ deśaṃ yatra viṣṇuḥ sanātanaḥ //
tvatprasādāddvijaśreṣṭha muktvā śāpānnirāmayaḥ

ityukte brāhmaṇaḥ prāha ko'si tvaṃ puruṣarṣabha //
so'bravīdasmi rājeṃdra pratāpī pūrvajanmani

dīrghabāhuriti khyātaḥ sarvadharmaviśāradaḥ //
ahaṃ jānāmi vedāṃśca śāstrāṇi vividhāni ca

śubhāśubhamahaṃ vedmi sarvajño'haṃ mahītale //
brāhmaṇairnaiva me kāryaṃ kiṃ vastu brāhmaṇā iti

tasyaikasmindine viprāḥ sarve krodhasamanvitāḥ //
daduḥ śāpaṃ durādharṣaṃ krūro vyāghro bhaviṣyati

apamānena viprāṇāṃ māṃsāhārī bhayāvahaḥ //
saṃjāto'smi dvijaśreṣṭha paśya kālaviparyaye

ityukto'haṃ purā taistu brāhma ṇairvedapāragaiḥ //
durdharṣo'yaṃ mayā prāpto brahmaśāpo dvijarṣabha

tataste brāhmaṇāḥ sarve praṇipatya mayā mune //
prasāditā bhṛśaṃ vipra tadā gadgada yā girā

jānāmi tejo viprāṇāṃ mahābhāgyaṃ ca dhīmatām //
apeyaḥ sāgaraḥ krodhātkṛto yairlavaṇodakaḥ

tathaiva dīptatapasāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām//
yeṣāṃ krodhāgniradyāpi kaṇḍake nopaśāmyati

brāhmaṇānāṃ parībhāvādvātāpiśca durātmavān //
agastimṛṣimāsādya jīrṇaḥ krūro mahāsuraḥ

sarvabhakṣaḥ kṛto vahnirbhṛguṇā kāraṇāṃtare //
gautamena purā śakraḥ sa sahasrabhagaḥ kṛtaḥ

daśadhā keśavo jajñe brahmaśā pātsudustarāt //
prasannairvālakhilyaiśca pakṣīṃdro garuḍaḥ kṛtaḥ

aśvinau devabhiṣajau cyavanena mahātmanā //
viṣṭaṃbhayitvā kuliśaṃ kṛtau tau somapāyinau

kārttavīryārjunenaiva bāhūnāṃ ca sahasrakam //
dattātreyaprasādena prāptaṃ paramadurlabham

purā seṃdrā vaśiṣṭhena rakṣitāstri divaukasaḥ //
brāhmaṇaprabhavaṃ saukhyaṃ kīrtirāyuryaśo valam

lokālokeśvarāścaiva sarve brāhmaṇapūrvakāḥ //
ete hi somarājāna īśvarāḥ sukhaduḥkhayoḥ

bhasmīkuryurjagadidaṃ kuddhāḥ pratyakṣadarśanāḥ //
prabhāvā bahavaścāpi śrūyate brahmavadinām

krodhaśca vipulaḥ sadyaḥ sadyaḥ pratya yakārakaḥ //
ahaṃ kopāddvijeṃdrāṇāṃ gato nirayayātanām

nityaṃ krodhācchriyaṃ rakṣeddhanaṃ rakṣetsamatsarāt //
vidyāṃ mānāpamānābhyāmātmānaṃ tu pramādataḥ

mayā'jñānātkṛtaṃ pāpaṃ rājagarveṇa daivataḥ //
kṣaṃtumarhatha vipreṃdrā bhavataḥ śaraṇāgatam

atha tuṣṭā dvijāḥ sarve ta ūcurmāmidaṃ mudā//
ṣaṣṭhānnakālikaste'gre yadā sthāsyati kaścana

māṃsabhoktā ca bhavitā kañcitkālaṃ narādhipa //
yadā śiprāṃtare puṇye snātastu dvijasattamaḥ //

aṃtarjalagatenokto namo nārāyaṇeti ca //
jighṛkṣurvyāghrarūpeṇa tadā mukto bhaviṣyasi

evaṃ sa bhavatā prokto namo nārāyaṇeti ca //
maṃtraḥ śruto mayā tvattastasyeyaṃ vyuṣṭirāgatā

jāto'haṃ divyadehastu prasādāttava suvrata //
sa kṛtārtho'smi saṃjāto bhagavandarśanā ttava

varaṃ ca gṛhyatāṃ matto yaśca te saṃśayo hṛdi //
taṃ ca brūhi dvijaśreṣṭha sarvaṃ saṃpādayāmi te

tavopadeśadānena ānṛṇyaṃ gaṃtu mutsahe

iti tasya vacaḥ śrutvā divyadehasya sa dvijaḥ //
provāca parayā tuṣṭyā praphullamukhapaṃkajaḥ

adya me saphalaṃ jñānamadya me saphalaṃ tapaḥ //
adya me saphalā jihvā saphalaṃ cakṣuradya me

śrutaṃ devena saṃproktaṃ snātvā paśyaṃti dehinaḥ //
prākcharīragataṃ te'dya vyāghrarūpaṃ tapottama

tejomayaṃ śarīraṃ tu brahmarūpaṃ sanātanam //
yadi tvahamanugrāhyo yadyevaṃ kartumarhasi

kāraṇaṃ śrotumicchāmi hṛdi me varttate ciram //
kathaṃ muktirmahābhāga muktikāmena yatnataḥ

yogābhyāsaratenāpi vatsarāṃśca trayodaśa //
na labdhā paramāścaryaṃ tapasā duṣkareṇa tu

/
vyādhenāpi bhṛśaṃ tena prāptā muktiḥ kṣaṇena tu //
atra me saṃśayo jātaḥ ko hetuḥ kathyatāṃ bhṛśam

tasya tadvacana śrutvā tato vacanamabravīt //
kathayāmi paraṃ guhyaṃ rahasyaṃ muktilakṣaṇam

mahādevamupāsyāśu mune muktiḥ sudurlabhā //
purātanaistu vidvadbhiridamuktaṃ mahātmabhiḥ

śṛṇuṣvaikamanā vipra kuru yatnaṃ yathārthataḥ //
manniyogāddvijaśreṣṭha tato muktimavāpsyasi

śapto'haṃ tairyadā vipraistadā me toṣitā bhṛśam //
mamānukaṃpayā proktaṃ muktiste bhavitā nṛpa

muktikāmo mahākāle muktirbrāhmaṇasattamaḥ //
vidyate tapasā yuktaḥ sa te praśnaṃ kariṣyati

muktīśvaraṃ tadā liṃgaṃ tasyāgre kathayiṣyasi //
tavāpi tasya mukteśca muktirevaṃ bhaviṣyati

pūrvaṃ hi cihnitaṃ karma dehino na vimuṃcati //
dhātrā vidhirayaṃ dṛṣṭo bahudhā karmabhiśca yaḥ

iti tasya vacaḥ śrutvā sa vipro brahmavittamaḥ //
aṃtarjalātsamutthāya tato vacanamabra vīt

diṣṭyā tvamāgato bhūpa diṣṭyā te saṃgataṃ mayā //
īdṛśā durlabhā loke narā muktipradarśakāḥ

ityuktvā nṛpaviprau tau muktiliṃgaṃ samā gatau //
darśanārthaṃ viśālākṣi dṛṣṭvā devaṃ sanātanam

tatkṣaṇātsaśarīrau tau tasmim̐lliṃge layaṃ gatau //
īdṛśo'yaṃ mayā devi mahimā kathitastava

asya liṃgasya saṃsparśānmuktirbhavati nānyathā //
ye'rcayaṃti sadā bhaktyā muktiliṃgaṃ sanātanam //
api pāpasamāyuktaḥ sa yāti paramāṃ gatim

re mūḍhāḥ kiṃ tapobhiśca kiṃ dānairniyamaiśca kim //
kurudhvaṃ muktiliṃgasya darśanaṃ muktidāyakam

na māṃ vidurdevagaṇā nāsurā na maharṣayaḥ //
paraṃ rūpaṃ viśālākṣi yadaśmadyuti nirmalam

na me vetti paraṃ rūpaṃ svayaṃ sākṣātprajāpatiḥ //
na viṣṇustridaśaśreṣṭhāḥ kutonye munayaḥ priye

yadetaddṛśyate tejo liṃgarūpaṃ yaśasvini //
etadeva śukādyā hi dhyāyaṃti tridaśā amī

anekajanmasaṃśuddhā yogino'nugrahānmama //
praviśaṃtu tanuṃ devi madīyāṃ muktidāyikām

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃnyakhaṇḍe caturaśītiliṃgamāhātmye muktīśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma paṃcaviṃśatitamo'dhyāyaḥ