Skanda Purana · Chapter 5.24

// sanatkumāra uvāca // //
vālmīkeśvaramityākhyaṃ yastu devaṃ prapūjayet //
maunī dhyānaparo bhūtvā sa kavitvamavāpnuyāt

// vyāsa uvāca // //
kathamatra samutpannaḥ ko'sau vālmīkeśvaraḥ prabhuḥ //
yasya darśanamātreṇa kavitvamupajāyate

// sanatkumāra uvāca // //
āsīdvyāsa purā vipraḥ sumatirbhṛgu vaṃśajaḥ //
rūpayauvanasaṃpannā tasya bhāryātha kauśikī

tasya putraḥ samutpanno hyagniśarmeti nāmataḥ //
sa pitrā procyamāno'pi vedābhyāsaṃ na manyate

tato bahutithe kāle anāvṛṣṭirajāyata //
tasyāṃ vipadgataḥ so'tha dakṣiṇāmāśrito diśam

tato'sau sumatirvipraḥ sabhāryaḥ sa sutastathā //
videśaṃ kānanaṃ prāptaḥ kṛtvā cāśramamāśritaḥ

ābhīrairdasyubhiḥ sārdhaṃ saṃgo'bhūdagniśarmaṇaḥ//
āgacchati pathā tena yastaṃ haṃti sa pāpakṛt

smṛtirnaṣṭā gatā vedā gataṃ gotraṃ gatā śrutiḥ //
kasmiṃścidatha kāle tu tīrthayātrāprasaṃgataḥ

saptarṣayaḥ pathā tena suvratāḥ samupasthitāḥ //
agniśarmātha tāndṛṣṭvā hantukāmo'bravīdidam

vastrāṇīmāni mucyadhvaṃ chatrikopānahau tathā //
hantavyā hi mayā yūyaṃ gantāro yama sādane

tasya tadvacanaṃ śrutvā atrirvacanamabravīt//
asmatpīḍanajaṃ pāpaṃ kathaṃ te hṛdi vartate //
vayaṃ tapasvino bhūtvā tīrthayātrākṛtodyamāḥ

// agniśarmovāca // //
mamāsti mātātha pitā suto bhāryā garīyasī //
poṣayāmi sadā tāṃstu etanme hṛdi saṃsthitam

// atriruvāca // //
pitrādīnāśu pṛcchasva svakarmopārjitaṃ prati //
yadyuṣmadarthaṃ kriyate pāpaṃ tatkasya kathyatām

yadi te kathayaṃti sma mā mṛṣā prāṇino vadhīḥ

// agniśarmovāca // //
na kadācinmayā te tu saṃpṛṣṭā īdṛśaṃ vacaḥ//
yuṣmākaṃ vacasā me'dya pratibodhaḥ pravartate

gatvā pṛcchāmi tānsarvānkasya bhāvaśca kīdṛśaḥ //
yūyamatraiva tiṣṭhadhvaṃ yāvadāgamanaṃ mama

ityuktvā tāñjagāmāśu pitaraṃ svamuvāca ha //
dharmasya pratighātena prāṇināṃ pīḍanena ca

sumahaddṛśyate pāpaṃ kasya tatkathyatāṃ mama //
pitā prāha tathā mātā nāpuṇyamāvayoriha

tvaṃ jānāsi yatkuruṣe kṛtaṃ bhāvyaṃ punastvayā //
tayostadvacanaṃ śrutvā bhāryā vacanamabravīt

tayāpyuktaṃ na me pāpaṃ pāpametattavaiva hi //
tadvākyamabravītputraṃ bālo'hamitiso'bravīt

tajjñātvā hṛdayaṃ teṣāṃ ceṣṭitaṃ caiva tattvataḥ //
naṣṭo'hamiti manvānaḥ śaraṇaṃ me tapasvinaḥ //

kṣiptvātha laguḍaṃ kṛṣṇaṃ yena vai jaṃtavo hatāḥ//
prakīrya keśāṃstvarita ṛṣīṇāmagrataḥ sthitaḥ

praṇamya daṃḍapātena tato vacanamavravīt //
na me mātā na ca pitā na bhāryā na ca me sutaḥ

sarvaistaiḥ parimuktau'haṃ bhavatāṃ śaraṇaṃ gataḥ //
suṣṭhūpadeśadānānmāṃ narakāttrātumarhatha

evaṃ taṃ vādinaṃ dṛṣṭvā ṛṣayo'trimathābruvan//
bhavato vacanādasya pratibodhaḥ samāgataḥ

bhavatā'yamanugrāhyaḥ śiṣyo bhavatu te mune //
tathetyuktātha tānprāha cāgniṃ dhyānaṃ samācara

anena dhyānayogena mahāmaṃtrajapena ca //
anekadustarātyugrapāpakṛjjanaghātakaḥ//
saṃsthito vṛkṣa mūle tvaṃ parā siddhiṃ gamiṣyasi

ityuktvā te yayuḥ sarve saṃkāmaṃ so'pi tatra vai //
taddhyānastho'bhavadyogī vatsarāṇi trayodaśa

tasyoparyabhavattatra valmīko'vicalasya ca //
nivṛttāstu pathā tena munayastatra śuśruvuḥ

udīritaṃ dhvaniṃ tena valmīke vismayānvitāḥ //
tataḥ khanitvā valmīkaṃ kāṣṭhībhūtoruśaṃkubhiḥ

taṃ dṛṣṭvotthāpayāmāsurmunayo nayasaṃyutam //
namaścakre'tha tānsarvānsa vipro munipuṃgavān

tānprāha praṇato bhūtvā tapasā dīptatejasaḥ//
prasādādbhavatāmadya jñānaṃ labdhaṃ mayā śubham

dīno'hamuddhṛtaḥ sarvairmagno'haṃ pāpakardame //
tasyeti te vākyamūcuḥ paramadhārmikāḥ

valmīke'sminsthitaḥ putra yatastvamekacittataḥ //
vālmīkiriti te nāma bhuvi khyātaṃ bhavi ṣyati

ityuktvā munayo jagmuḥ svāṃ diśāṃ tapasānvitāḥ //
gateṣu munimukhyeṣu vālmīkistapatāṃ varaḥ //
kuśasthalyāmathāgamya samārādhya maheśvaram

tasmātkavitvamāsādya cakre kāvyaṃ manoramam //
rāmāyaṇaṃ ca yatprāhuḥ kathāṃ suprathamasthitām

tataḥ prabhṛti deveśo vālmīkeśvarasaṃjñakaḥ //
khyāto'vaṃtyāṃ tato vyāsa nṛṇāṃ kavitvadāyakaḥ

iti te kathitaṃ liṃgaṃ vālmīkeśvaramuttamam //
yasya darśanamātre ṇa kavitvamupapadyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe'vaṃtīkṣetramāhātmya vālmīkeśvaramāhātmya varṇanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ