Skanda Purana · Chapter 5.231
śrīsūta uvāca -
tathaiva tīrthastabakān vakṣye'hamṛṣisattamāḥ /
yaistu tīrthāvalīgumphaḥ pūrvoktairekataḥ kṛtaḥ
vibhakto bhaktalokānāmānandaprathanaḥ śubhaḥ /
mṛkaṇḍatanayaḥ pūrvaṃ prāha pārthāya pṛcchate
yathā tathāhaṃ vakṣyāmi tīrthānāṃ stabakāniha /
śivāmbupānajā puṇyā revā kalpalatā kila
tīradvayodbhūtatīrthaprasūnaiḥ puṣpitā śubhā /
yatpuṇyagandhalakṣmyā vai trailokyaṃ surabhīkṛtam
tatpuṣpamakarandasya rasāsvādaviduttamaḥ /
bhramaraḥ khalu mārkaṇḍo munirmatimatāṃ varaḥ
tatpuṣpamālāṃ hṛdaye tīrthastabakacitritām /
dadhāti satataṃ puṇyāṃ munirbhṛgukulodvahaḥ /
tasyāḥ stabakasaṃsthānaṃ vakṣye'hamṛṣisattamāḥ
oṅkāratīrthamārabhya yāvatpaścimasāgaram /
saṃgamāḥ pañcatriṃśadvai nadīnāṃ pāpanāśanāḥ
daśaikamuttare tīre satriviṃśati dakṣiṇe /
pañcatriṃśattamaḥ śreṣṭho revāsāgarasaṅgamaḥ
saṅgamaḥ sahitānyevaṃ revātīradvaye'pi ca /
catuḥśatāni tīrthāni prasiddhāni dvijottamāḥ
triśataṃ śivatīrthāni trayīstriṃśatsamanvitam /
tatrāpi vyaktito vakṣye śṛṇudhvaṃ tāni sattamāḥ
mārkaṇḍeśvaratīrthāni daśa teṣu munīśvarāḥ /
daśādityabhavānyatra navaiva kapileśvarāḥ
somasaṃsthāpitānyaṣṭau tāvanto narmadeśvarāḥ /
koṭitīrthānyathāṣṭau ca sapta siddheśvarāstathā
nāgeśvarāśca saptaiva revātīradvaye'pi tu /
saptaiva vahnivihitānyathāpyāvartasaptakam
kedāreśvaratīrthāni pañca pañcendrajāni ca /
varuṇeśāśca pañcaiva pañcaiva dhanadeśvarāḥ
devatīrthāni pañcaiva catvāro vai yameśvarāḥ /
vaidyanāthāśca catvāraścatvāro vānareśvarāḥ
aṅgāreśvaratīrthāni tāvantyeva munīśvarāḥ /
sārasvatāni catvāri catvāro dārukeśvarāḥ
gautameśvaratīrthāni trīṇi rāmeśvarāstrayaḥ /
kapāleśvaratīrthāni trīṇi haṃsakṛtāni ca
trīṇyeva mokṣatīrthāni trayo vai vimaleśvarāḥ /
sahasrayajñatīrthāni trīṇyeva munirabravīt
bhīmeśvarāstrayaḥ khyātāḥ svarṇatīrthāni trīṇi ca /
dhautapāpadvayaṃ proktaṃ karañjeśadvayaṃ tathā
ṛṇamocanatīrthe dve tathā skandeśvaradvayam /
daśāśvamedhatīrthe dve nandītīrthadvayaṃ dvijāḥ
manmatheśadvayaṃ caiva bhṛgutīrthadvayaṃ tathā /
parāśareśvarau dvau ca ayonīsaṃbhavadvayam
vyāseśvaradvayaṃ proktaṃ pitṛtīrthadvayaṃ tathā /
nandikeśvaratīrthe dve dvau ca gopeśvarau smṛtau
māruteśadvayaṃ tadvaddvau ca jvāleśvarau smṛtau /
śuklatīrthadvayaṃ puṇyamapsareśadvayaṃ tathā
pippaleśvaratīrthe dve māṇḍavyeśvarasaṃjñite /
dvīpeśvaradvayaṃ caiva prāha tadvadbhṛgūdvahaḥ /
uttareśvaratīrthe dve aśokeśadvayī tathā
dve yodhanapure caiva rohiṇītīrthakadvayam /
luṅkeśvaradvayaṃ khyātamākhyānaṃ muninā tathā
saikonaviṃśatiśataṃ tīrthānyekaikaśo dvijāḥ /
stabakeṣu kṛtaṃ tīrthaṃ dviśataṃ sacaturdaśam
śaivānyetāni tīrthāni vaiṣṇavāni ca sattamāḥ /
śṛṇudhvaṃ procyamānāni brāhmaśāktāni ca kramāt
aṣṭaviṃśatitīrthāni vaiṣṇavānyabravīnmuniḥ /
teṣu vārāhatīrthāni ṣaḍeva munisattamāḥ
catvāri cakratīrthāni śeṣāṇyaṣṭādaśaiva hi /
viṣṇunādhiṣṭhitānyeva prāha pūrvaṃ mṛkaṇḍajaḥ
tathaiva brahmaṇā siddhyai saptatīrthānyavīvadat /
triṣu ca brahmaṇaḥ pūjā brahmeśāścaturo'pare /
aṣṭāviṃśanmayā khyātā yathāsaṅkhyaṃ yathākramam
etatpavitramatulaṃ hyetatpāpaharaṃ param /
narmadācaritaṃ puṇyaṃ māhātmyaṃ munibhāṣitam
sūta uvāca -
evamuddeśataḥ prokto revātīrthakramo mayā /
yathā pārthāya saṃkṣepānmārkaṇḍo munirabravīt
avāntarāṇi tīrthāni teṣu guptānyanekaśaḥ /
yatra yāvatpramāṇāni tānyākarṇayatānaghāḥ
oṅkāratīrthaparitaḥ parvatādamarakaṇṭāt /
krośadvaye sarvadikṣu sārdhakoṭītrayī matā
tīrthānāṃ saṃkhyayā guptaprakaṭānāṃ dvijottamāḥ /
koṭirekā tu tīrthānāṃ kapilāsaṅgame pṛthak
aśokavanikāyāśca tīrthaṃ lakṣaṃ pratiṣṭhitam /
śatamaṃ gāragartāyāḥ saṅgame munisattamāḥ
tīrthānāmayutaṃ tadvatkubjāyāḥ saṅgame sthitam /
śataṃ hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgame samavasthitam
tīrthānāmaṣṭaṣaṣṭiśca viśokāsaṅgame sthitā /
tathā sahasraṃ tīrthānāṃ saṃsthitaṃ vāgusaṅgame
śataṃ sarasvatīsaṅge śuklatīrthe śatadvayam /
sahasraṃ viṣṇutīrtheṣu mahiṣmatyāmathāyutam
śūlabhede ca tīrthānāṃ sāgraṃ lakṣaṃ sthitaṃ dvijāḥ /
devagrāme sahasraṃ ca tīrthānāṃ munirabravīt
luṅkeśvare ca tīrthānāṃ sāgrā saptaśatī sthitā /
tīrthānyaṣṭottaraśataṃ maṇinadyāśca saṅgame /
vaidyanāthe ca tīrthānāṃ śatamaṣṭādhikaṃ viduḥ
evaṃ tāvatpramāṇāni tīrthe kumbheśvare dvijāḥ /
sāgraṃ lakṣaṃ ca tīrthānāṃ sthitaṃ revorasaṅgame
tataścāpyadhikāni syuriti mārkaṇḍabhāṣitam /
aṣṭāśītisahasrāṇi vyāsadvīpāśritāni ca
saṅgame ca karañjāyāḥ sthitamaṣṭottarāyutam /
eraṇḍīsaṅgame tadvattīrthānyaṣṭādhikaṃ śatam
dhūtapāpe ca tīrthānāṃ ṣaṣṭiraṣṭādhikā sthitā /
skandatīrthe śataṃ puṇyaṃ tīrthānāṃ muniruktavān
kohaneśa ca tīrthānāṃ ṣaṣṭiraṣṭādhikā sthitā /
sārdhakoṭī ca tīrthānāṃ sthitā vai korilāpure
rāmakeśavatīrthe ca sahasraṃ sāgramuktavān /
asmāhake sahasraṃ ca tīrthāni nivasanti hi
lakṣāṣṭakaṃ sahasre dve śuklatīrthe dvijottamāḥ /
tīrthāni kathayāmāsa purā pārthāya bhārgavaḥ
śatamaṣṭādhikaṃ prāha pratyekaṃ saṅgameṣu ca /
nadīnāmavaśiṣṭānāṃ kāverīsaṅgamaṃ vinā
kāveryāḥ saṅgame viprāḥ sthitā pañcaśatī tathā /
tīrthānāṃ parvasu tathā viśeṣo muninoditaḥ
mokṣatīrthaṃ hi satprāhuḥ purāṇapuruṣāśritam /
bhṛgoḥ kṣetre ca tīrthānāṃ koṭirekā samāśritā
sādhikānāmṛṣiśreṣṭhā vaktuṃ śakto hi ko bhavet /
sarvāmarāśrayaṃ proktaṃ sarvatīrthāśrayaṃ tathā
triṣu lokeṣu vikhyātaṃ pūjitaṃ siddhisādhanam /
bhārabhūtyāṃ ca tīrthānāṃ sthitamaṣṭottaraṃ śatam
akrūreśvaratīrthe ca sārdhaṃ tīrthaśataṃ sthitam /
vimaleśvaratīrthe tu revāsāgarasaṅgame /
daśāyutāni tīrthānāṃ sādhikānyabravīnmuniḥ
// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe tīrthasaṃkhyāparigaṇanavarṇanaṃ nāmaikatriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ //
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0