Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Chapter 5.230

5.230.230.1

sūta uvāca -
ityuktvopararāmatha pāṇḍoḥ putrāya vai muniḥ /
mṛkaṇḍatanayo dhīmānsaptakalpasmaraḥ puraḥ

5.230.230.2

mārkaṇḍamuninā proktaṃ yathā pārthāya sattamāḥ /
tathā vaḥ kathitaṃ sarvaṃ revāmāhātmyamuttamam

5.230.230.3

iyaṃ puṇyā saricchreṣṭhā revā viśvaikapāvanī /
rudradehasamudbhūtā sarvabhūtābhayapradā

5.230.230.4

oṅkārajaladhiṃ yāvaduvāca bhṛgunandanaḥ /
tīrthasaṅgamabhedānvai dharmaputrāya pṛcchate

5.230.230.5

samāsenaiva munayastathāhaṃ kathayāmi vaḥ /
saptaṣaṣṭisahasrāṇi ṣaṣṭikoṭyastathaiva ca

5.230.230.6

kathaṃ kenātra śakyante vaktuṃ varṣaśatairapi /
tathāpyatra muniśreṣṭhāḥ proktaṃ pārthāya vai yathā

5.230.230.7

tīrthamoṃkāramārabhya vakṣye tīrthāvaliṃ śubhām /
procyamānāṃ samāsena tāṃ śṛṇudhvaṃ maharṣayaḥ

5.230.230.8

natvā somaṃ maheśānaṃ natvā brahmācyutāvubhau /
sarasvatīṃ gaṇeśānaṃ devyāsāṅghripañkajam

5.230.230.9

pūrvācāryāṃstathā sarvāndṛṣṭvādṛṣṭārthavedinaḥ /
praṇamya narmadāṃ devīṃ vakṣye tīrthāvaliṃ tvimām

5.230.230.10

oṃ namo viśvarūpāya oṅkārāyākhilātmane /
yamārabhye pravakṣyāmi revātīrthāvaliṃ dvijāḥ

5.230.230.11

asminmārkaṇḍagadite revātīrthakrame śubhe /
purāṇasaṃhitādhyāyā mārkaṇḍāśramavarṇanam

5.230.230.12

tataḥ praśnādhikāraśca praśaṃsā narmadodbhavā /
tathā pañcadaśānāṃ ca pravāhānāṃ prakīrtanam

5.230.230.13

nāmanirvacanaṃ tadvattathā kalpasamudbhavāḥ /
ekaviṃśatikalpānāṃ tadvannāmānukīrtanam

5.230.230.14

mārkaṇḍeyānubhūtānāṃ saptānāṃ lakṣaṇāni ca /
māhātmyaṃ caiva revāyāḥ śivaviṣṇvostathaiva ca

5.230.230.15

saṃhāralakṣaṇaṃ tadvadoṅkārasya ca sambhavaḥ /
tathaivauṃkāramāhātmyamamarakaṇṭakīrtanam

5.230.230.16

amareśvaratīrthaṃ ca tathā dāruvanaṃ mahat /
dārukeśvaratīrthaṃ ca tīrthaṃ vai carukeśvaram

5.230.230.17

carukāsaṅgamastadvyadvatīpāteśvaraṃ tathā /
pātāleśvaratīrthaṃ ca koṭiyajñāhvayaṃ tathā

5.230.230.18

varuṇeśvaratīrthaṃ ca liṅgānyaṣṭottaraṃ śatam /
siddheśvaraṃ yameśaṃ ca brahmeśvaramataḥ param

5.230.230.19

sārasvataṃ cāṣṭarudraṃ sāvitraṃ somasaṃjñitam /
śivakhātaṃ mahātīrthaṃ rudrāvartaṃ dvijottamāḥ

5.230.230.20

brahmāvartaṃ paraṃ tīrthaṃ sūryāvartamataḥ param /
pippalāvartatīrthaṃ ca pippalyāścaiva saṅgamaḥ

5.230.230.21

amarakaṇṭamāhātmyaṃ kapilāsaṅgamastathā /
viśalyāsambhavaścāpi bhṛgutuṅgādrikīrtanam

5.230.230.22

viśalyāsaṅgamaḥ puṇyaḥ karamardāsamāgamaḥ /
karamardeśvaraṃ tīrthaṃ cakratīrthamanuttamam

5.230.230.23

saṅgamo nīlagaṅgāyāḥ vidhvaṃsastripurasya ca /
kīrtanaṃ tīrthadānānāṃ madhukatṛtīyāvratam

5.230.230.24

apsareśvaratīrthaṃ ca dehakṣepe vidhistataḥ /
tīrthaṃ jvāleśvaraṃ nāma jvālāyāḥ saṅgamastathā

5.230.230.25

śakratīrthaṃ kuśāvartaṃ haṃsatīrthaṃ tathaiva ca /
ambarīṣasya tīrthaṃ ca mahākāleśvaraṃ tathā

5.230.230.26

mātṛkeśvaratīrthaṃ ca bhṛgutuṅgānuvarṇanam /
tatra bhairavamāhātmyaṃ capaleśvarakīrtanam

5.230.230.27

caṇḍapāṇeśca māhātmyaṃ kāverīsaṅgamastathā /
kubereśvaratīrthaṃ ca vārāhīsaṅgamastathā

5.230.230.28

saṅgamaścaṇḍavegāyāstīrthaṃ caṇḍeśvaraṃ tathā /
eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇya eraṇḍeśvaramuttamam

5.230.230.29

pitṛtīrthaṃ ca tatraiva oṅkārasya ca sambhavam /
māhātmyaṃ pañcaliṅgānāmoṅkārasya munīśvarāḥ

5.230.230.30

koṭitīrthasya māhātmyaṃ tīrthaṃ kākahradaṃ tathā /
jambukeśvaratīrthaṃ ca sārasvatamataḥ param

5.230.230.31

kapilāsaṅgamastadvattīrthaṃ ca kapileśvaram /
daityasūdanatīrthaṃ ca cakratīrthaṃ ca vāmanam

5.230.230.32

tīrthalakṣaṃ viduḥ pūrve kapilāyāstu saṅgame /
svargasya narakasyāpi lakṣaṇaṃ munibhāṣitam

5.230.230.33

vyavasthānaṃ śarīrasya gopradānānuvarṇanam /
aśokavanikātīrthaṃ mataṅgāśramavarṇanam

5.230.230.34

aśokeśvaratīrthaṃ ca mataṅgeśvaramuttamam /
tathā mṛgavanaṃ puṇyaṃ tatra tīrthaṃ manoratham

5.230.230.35

saṅgamo'ṅgāragartāyā aṅgāreśvaramuttamam /
tathā meghavanaṃ tīrthaṃ devyā nāmānukīrtanam

5.230.230.36

saṅgamaścāpi kubjāyāstīrthaṃ kubjeśvaraṃ tathā /
bilvāmrakaṃ tathā tīrthaṃ pūrṇadvīpamataḥ param

5.230.230.37

tathā hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgamaḥ puṇyakīrtanaḥ /
dvīpeśvaraṃ nāma tīrthaṃ puṇyaṃ yajñeśvaraṃ tathā

5.230.230.38

māṇḍavyāśramatīrthaṃ ca viśokāsaṅgamastathā /
vāgīśvaraṃ nāma tīrthaṃ puṇyo vai vāgusaṅgamaḥ

5.230.230.39

sahasrāvartakaṃ tatra tīrthaṃ saugandhikaṃ tathā /
saṅgamaśca sarasvatyā īśānaṃ tīrthamuttamam

5.230.230.40

devatātrayatīrthaṃ ca śūlakhātaṃ tataḥ param /
brahmodaṃ śāṅkaraṃ saumyaṃ sārasvatamataḥ param

5.230.230.41

sahasrayajñatīrthaṃ ca kapālamocanaṃ tathā /
āgneyamaditīśaṃ ca vārāhaṃ tīrthamuttamam

5.230.230.42

tathā devapathaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ yajñasahasrakam /
śuklatīrthaṃ dīptikeśaṃ viṣṇutīrthaṃ ca yodhanam

5.230.230.43

narmadeśvaratīrthaṃ ca varuṇeśaṃ ca mārutam /
yogeśaṃ rohiṇītīrthaṃ dārutīrthaṃ ca sattamāḥ

5.230.230.44

brahmāvartaṃ ca pattreśaṃ vāhnaṃ sauraṃ ca kīrtyate /
meghanādaṃ dārutīrthaṃ devatīrthaṃ guhāśrayam

5.230.230.45

narmadeśvarasaṃjñaṃ tatkapilātīrthamuttamam /
karañjeśaṃ kuṇḍaleśaṃ pippalādamataḥ param

5.230.230.46

vimaleśvaratīrthaṃ ca puṣkariṇyāśca saṅgamaḥ /
praśaṃsā śūlabhedasya tatraivāndhakavikramaḥ

5.230.230.47

devāśvāsanadānaṃ ca tathaivāndhakanigrahaḥ /
śūlabhedasya cotpattistathā pātraparīkṣaṇam

5.230.230.48

praśaṃsā dānadharmasya ṛṣiśṛṅgānubhāvanam /
svargatiṃ dīrghatapaso bhānumatyāstatheṅgitam

5.230.230.49

śabarasvargagamanaṃ māhātmyaṃ śūlabhedajam /
kapileśvaratīrthaṃ ca mokṣatīrthamataḥ param

5.230.230.50

saṅgamo mokṣanadyāśca tīrthaṃ ca vimaleśvaram /
tathaivolūkatīrthaṃ ca puṣkariṇyāśca saṅgamaḥ

5.230.230.51

ādityeśvaratīrthaṃ ca tīrthaṃ vai saṅgameśvaram /
saṅgamo bhīmakulyāyāstīrthaṃ bhīmeśvaraṃ śubham

5.230.230.52

mārkaṇḍeśvaratīrthaṃ ca tathā vai pippaleśvaram /
karoṭīśvaratīrthaṃ ca tīrthamindreśvaraṃ śubham

5.230.230.53

agastyeśaṃ kumāreśaṃ vyāseśvaramanuttamam /
vaidyanāthaṃ ca kedāramānandeśvarasaṃjñitam

5.230.230.54

mātṛtīrthaṃ ca muṇḍeśaṃ cauraṃ kāmeśvaraṃ tathā /
saṅgamaścānuduhyā vai tīrthe bhīmārjunāhvaye /
tīrthaṃ dharmeśvaraṃ nāma luṅkeśvaramataḥ param

5.230.230.55

tato dhanadatīrthaṃ ca jaṭeśaṃ maṅgaleśvaram /
kapileśvaratīrthaṃ ca gopāreśvaramuttamam

5.230.230.56

maṇināgeśvaraṃ nāma maṇinadyāśca saṅgamaḥ /
tilakeśvaratīrthaṃ ca gautameśamataḥ param

5.230.230.57

tatraiva mātṛtīrthaṃ ca muninoktaṃ munīśvarāḥ /
śaṅkhacūḍaṃ ca kedāraṃ pārāśaramataḥ param

5.230.230.58

bhīmeśvaraṃ ca candreśamaśvavatyāśca saṅgamaḥ /
bahvīśvaraṃ nāradeśaṃ vaidyanāthaṃ kapīśvaram

5.230.230.59

kumbheśvaraṃ ca mārkaṇḍaṃ rāmeśaṃ lakṣmaṇeśvaram /
megheśvaraṃ matsyakeśamapsarāhradasaṃjñakam

5.230.230.60

dadhiskandaṃ madhuskandaṃ nandikeśaṃ ca vāruṇam /
pāvakeśvaratīrthaṃ ca tathaiva kapileśvaram

5.230.230.61

nārāyaṇāhvayaṃ tīrthaṃ cakratīrthamanuttamam /
caṇḍādityaṃ paraṃ tīrthaṃ caṇḍikātīrthamuttamam

5.230.230.62

yamahāsāhvayaṃ tīrthaṃ tathā gaṅgeśvaraṃ śubham /
nandikeśvarasaṃjñaṃ ca naranārāyaṇāhvayam

5.230.230.63

naleśvaraṃ ca mārkaṇḍaṃ śuklatīrthamataḥ param /
vyāseśvaraṃ paraṃ tīrthaṃ tatra siddheśvaraṃ tathā

5.230.230.64

koṭitīrthaṃ prabhātīrthaṃ vāsukīśvaramuttamam /
saṅgamaśca karañjāyā mārkaṇḍeśvaramuttamam

5.230.230.65

tīrthaṃ koṭīśvaraṃ nāma tathā saṃkarṣaṇāhvayam /
kanakeśaṃ manmatheśaṃ tīrthaṃ caivānasūyakam

5.230.230.66

eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇyo mātṛtīrthaṃ ca śobhanam /
tīrthaṃ svarṇaśalākākhyaṃ tathā caivāmbikeśvaram

5.230.230.67

karañjeśaṃ bhārateśaṃ nāgeśaṃ mukuṭeśvaram /
saubhāgyasundarī tīrthaṃ dhanadeśvaramuttamam

5.230.230.68

rohiṇyaṃ cakratīrthaṃ ca uttareśvarasaṃjñitam /
bhogeśvaraṃ ca kedāraṃ niṣkalaṅkamataḥ param

5.230.230.69

mārkaṇḍaṃ dhautapāpaṃ ca tīrthamāṅgiraseśvaram /
koṭavīsaṅgamaḥ puṇyaṃ koṭitīrthaṃ ca tatra vai

5.230.230.70

ayonijaṃ paraṃ tīrthamaṅgāreśvaramuttamam /
skāndaṃ ca nārmadaṃ brāhmaṃ vālmīkeśvarasaṃjñitam

5.230.230.71

koṭitīrthaṃ kapāleśaṃ pāṇḍutīrthaṃ trilocanam /
kapileśaṃ kambukeśaṃ prabhāsaṃ kohaneśvaram

5.230.230.72

indreśaṃ vālukeśaṃ ca deveśaṃ śakrameva ca /
nāgeśvaraṃ gautameśamahalyātīrthamuttamam

5.230.230.73

rāmeśvaraṃ mokṣatīrthaṃ tathā kuśalaveśvarau /
narmadeśaṃ kapardīśaṃ sāgareśamataḥ param

5.230.230.74

dhaurādityaṃ paraṃ tīrthaṃ tīrthaṃ cāparayonijam /
piṅgaleśvaratīrtha ca bhṛgvīśvaramanuttamam

5.230.230.75

daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ koṭitīrthaṃ ca sattamāḥ /
mārkaṇḍaṃ brahmatīrthaṃ ca ādivārāhamuttamam

5.230.230.76

āśāpūrābhidhaṃ tīrthaṃ kauberaṃ mārutaṃ tathā /
varuṇeśaṃ yameśaṃ ca rāmeśaṃ karkaṭeśvaram

5.230.230.77

śakreśaṃ somatīrthaṃ ca nandāhradamanuttamam /
vaiṣṇavaṃ cakratīrthaṃ ca rāmakeśavasaṃjñitam

5.230.230.78

tathaiva rukmiṇītīrthaṃ śivatīrthamanuttamam /
jayavārāhartīrthaṃ ca tīrthamasmāhakāhvayam

5.230.230.79

aṅgāreśaṃ ca siddheśaṃ tapeśvaramataḥ param /
punaḥ siddheśvaraṃ nāmatīrthaṃ ca varuṇeśvaram

5.230.230.80

parāśareśvaraṃ puṇyaṃ kusumeśamanuttamam /
kuṇḍaleśvaratīrthaṃ ca tathā kalakaleśvaram

5.230.230.81

nyaṅkuvārāhasaṃjñaṃ ca aṅkolaṃ tīrthamuttamam /
śvetavārāhatīrthaṃ ca bhārgalaṃ sauramuttamam

5.230.230.82

huṅkārasvāmitīrthaṃ ca śuklatīrthaṃ ca śobhanam /
saṅgamo madhumatyāśca tīrthaṃ vai saṅgameśvaram

5.230.230.83

narmadeśvarasaṃjñaṃ ca nadītritayasaṅgamaḥ /
anekeśvaratīrthaṃ ca śarbheśaṃ mokṣasaṃjñitam

5.230.230.84

kāverīsaṅgamaḥ puṇyastīrthaṃ gopeśvarāhvayam /
mārkaṇḍeśaṃ ca nāgeśamudambaryāśca saṅgamaḥ

5.230.230.85

sāmbādityāhvayaṃ tīrthamudambaryāśca saṅgamaḥ /
siddheśvaraṃ ca mārkaṇḍaṃ tathā siddheśvarīkṛtam

5.230.230.86

gopeśaṃ kapileśaṃ ca vaidyanāthamanuttamam /
piṅgaleśvaratīrthaṃ ca saindhavāyatanaṃ mahat

5.230.230.87

bhūtīśvarāhvayaṃ tīrthaṃ gaṅgāvāhamataḥ param /
gautameśvaratīrthaṃ ca daśāśvamedhikaṃ tathā

5.230.230.88

bhṛgutīrthaṃ tathā puṇyaṃ khyātā saubhāgyasundarī /
vṛṣakhātaṃ ca tatraiva kedāraṃ dhūtapātakam

5.230.230.89

tīrthaṃ dhūteśvarīsaṅgameraṇḍīsaṃjñakaṃ tathā /
tīrthaṃ ca kanakeśvaryā jvāleśvaraṃ tataḥ param

5.230.230.90

śālagrāmāhvayaṃ tīrthaṃ somanāthamanuttamam /
tathaivodīrṇavārāhaṃ tīrthaṃ candraprabhāsakam

5.230.230.91

dvādaśādityatīrthaṃ ca tathā siddheśvarābhidham /
kapileśvaratīrthaṃ ca tathā traivikramaṃ śubham

5.230.230.92

viśvarūpāhvayaṃ tīrthaṃ nārāyaṇakṛtaṃ tathā /
mūlaśrīpatitīrthaṃ ca caulaśrīpatisaṃjñakam

5.230.230.93

devatīrthaṃ haṃsatīrtha prabhāsaṃ tīrthamuttamam /
mūlasthānaṃ ca kaṇṭheśamaṭṭahāsamataḥ param

5.230.230.94

bhūrbhuveśvaratīrthaṃ ca khyātā śūleśvarī tathā /
sārasvataṃ dārukeśamaśvinostīrthamuttamam

5.230.230.95

sāvitrītīrthamatulaṃ vālakhilyeśvaraṃ tathā /
narmadeśaṃ mātṛtīrthaṃ devatīrthamanuttamam

5.230.230.96

macchakeśvaratīrthaṃ ca śikhitīrthaṃ ca śobhanam /
koṭitīrthaṃ muniśreṣṭhāstatra koṭīśvarī mṛḍā

5.230.230.97

tīrthaṃ paitāmahaṃ nāma māṇḍavye śvarasaṃjñitam /
tatra nārāyaṇeśaṃ ca akrūreśamataḥ param

5.230.230.98

devakhātaṃ siddharudraṃ vaidyanāthamanuttamam /
tathaiva mātṛtīrthaṃ ca uttareśamataḥ param

5.230.230.99

tathaiva narmadeśāṃ ca mātṛtīrthaṃ tathā punaḥ /
tathā ca kurarītīrthaṃ ḍhauṇḍheśaṃ daśakanyakam

5.230.230.100

suvarṇabindutīrthaṃ ca ṛṇapāpapramocanam /
bhārabhūteśvaraṃ tīrthaṃ tathā muṇḍīśvaraṃ viduḥ

5.230.230.101

ekaśālaṃ ḍiṇḍipāṇiṃ tīrthaṃ cāpsarasaṃ param /
munyālayaṃ ca mārkaṇḍaṃ gaṇitādevatāhvayam

5.230.230.102

āmaleśvaratīrthaṃ ca tīrthaṃ kantheśvaraṃ tathā /
āṣāḍhītīrthamityāhuḥ śṛṅgītīrthaṃ tathaiva ca

5.230.230.103

bakeśvaratīrthaṃ ca kapāleśaṃ tathaiva ca /
mārkaṇḍaṃ kapileśaṃ ca eraṇḍīsaṅgamastathā

5.230.230.104

eraṇḍīdevatātīrthaṃ rāmatīrthamataḥparam /
jamadagneḥ paraṃ tīrthaṃ revāsāgarasaṅgamaḥ

5.230.230.105

loṭaneśvaratīrtha talluṅkeśanāmakaṃ tathā /
vṛṣarakhātaṃ tatra kuṇḍaṃ tathaiva ṛṣisattamāḥ

5.230.230.106

tathā haṃseśvaraṃnāma tilādaṃ vāsaveśvaram /
tathā koṭīśvaraṃ tīrthamalikātīrthamuttamam /
vimaleśvaratīrthaṃ ca revāsāgarasaṅgame

5.230.230.107

evaṃ tīrthāvaliḥ puṇyā mayā proktā maharṣayaḥ /
tīrthasuktāvaliḥ puṇyā grathitā taṭarajjunā

5.230.230.108

narmadānīranirṇiktā mārkaṇḍeyavinirmitā /
maṇḍanāyeha sādhūnāṃ sarvalokahitāya ca

5.230.230.109

daritadhvāntaśamanīdhāryā dharmārthibhiḥ sadā /
ahorātrakṛtaṃ pāpaṃ sakṛjjaptvāśu nāśayet

5.230.230.110

trikālaṃ japtvā māsotthaṃ śivāgre ca trimāsikam /
māsaṃ japtvātha varṣotthaṃ varṣaṃ japtvā śatābdikam

5.230.230.111

śrāddhakāle ca viprāṇāṃ bhuñjatāṃ purataḥ sthitaḥ /
paṭhaṃstīrthāvaliṃ puṇyāṃ gayāśrāddhaprado bhavet

5.230.230.112

pūjākāle ca devānāṃ śraddhayā purataḥ paṭhan /
prīṇayetsarvadevāṃśca punāti sakalaṃ kulam

5.230.230.113

evaṃ tīrthāvaliḥ puṇyā revātīradvayāśritā /
mayā proktā muniśreṣṭhāstathaivaśṛṇutānaghāḥ

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe tīrthāvalikathanaṃ triṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ //

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc