Skanda Purana · Verses 3.25-2

// śrīsūta uvāca // //
śivatīrthe naraḥ snātvā brahmahatyāvimokṣaṇe //
svapāpajālaśāṃtyarthaṃ śaṃkhatīrthaṃ tato vrajet

yatra majjanamātreṇa kṛtaghno'pi vimucyate //
mātṝḥ pitṝngurūṃścāpi ye na manyaṃti mohitāḥ

ye cāpyanye durātmānaḥ kṛtaghnā nirapatrapāḥ //
te sarve śaṃkhatīrthe smiñchuddhyaṃti snānamātrataḥ

śaṃkhanāmā muniḥ pūrvaṃ gaṃdhamādanaparvate //
avartata tapaḥ kurvanviṣṇuṃ dhyāyansamāhitaḥ

sa tatra kalpayāmāsa snānārthaṃ tīrthamuttamam //
śaṃkhena nirmitaṃ tīrthaṃ śaṃkhatīrthamitīryate

tatra snātvā sakṛnmartyaḥ kṛtaghno'pivimucyate १/
atretihāsaṃ vakṣyāmi purāṇaṃ pāpanāśanam

yasya śravaṇamātreṇa naro muktimavāpnuyāt//
purā babhūva vipreṃdro vatsanābho mahāmuniḥ

satyavāñchīlavānvāgmī sarvabhūtadayāparaḥ//
śatrumitrasamo dāṃtastapasvī vijiteṃdriyaḥ

parabrahmaṇi niṣṇātastattvabrahmaikasaṃśrayaḥ//
evaṃ prabhāvaḥ sa munistapastepe nijāśrame

sa vai niścalasarvāṃgastiṣṭhaṃstatraiva bhūtale //
paramāṇvaṃtaraṃ vāpi na svasthānāccacāla saḥ

sthitvaikatra tapasyaṃtamanekaśatavatsarān //
tamācakāma valmīkaṃ chāditāṃgaṃ cakāra ca

valmīkākrāṃtadehopi vatsanābho mahāmuniḥ //
akarottapa evāsau valmīkaṃ na tvabuddhyata //

tasmiṃśca tapyati tapo vāsavo munipuṃgavāḥ /१
visṛjya meghajālāni varṣayāmāsa vegavān

evaṃ dināni saptāyaṃ sa vavarṣa niraṃ taram //
āsāreṇātimahatā vṛṣyamāṇopi vai muniḥ

taṃ varṣaṃ pratijagrāha nimīlitavilocanaḥ //
mahatā stanitenāśu tadā badhirayañchrutī //

valmīkasyopariṣṭādvai nipapāta mahāśaniḥ //
tasminvarṣati parjanye śītavātātiduḥsahe

valmīkaśikharaṃ dhvastaṃ babhūvāśanitāḍi tam //
viśīrṇaśikhare tasminvalmīke'śanitāḍite

sehetiduḥsahāṃ vṛṣṭiṃ vatsanābho viciṃtayan //
maharṣau varṣadhārābhiḥ pīḍyamāne divāni śam

dharmasya cetasi kṛpā saṃbabhūvātibhūyasī //
sa dharmaściṃtayāmāsa vatsanābhe tapasyati

patatyapyativarṣe'yaṃ tapaso na nivartate //
aho'sya vatsanābhasya dharmaikāyattacittatā

iti ciṃtayatastasya mātirevamajāyata //
ahaṃ vai māhiṣaṃ rūpaṃ sumahāṃtaṃ manoharam

varṣadhārānipātānāṃ soḍhāraṃ kaṭhinatvacam //
svīkṛtya māhiṣaṃ rūpaṃ sthāsyāmyupari yoginaḥ

na hi bādhiṣyate varṣaṃ mahāvegayutaṃ tvapi //
dharma evaṃ viniścitya dhārāḥ pṛṣṭhena dhārayan

vatsanābhopari tadā gātramācchādya tasthivān //
tataḥ saptadināṃte tu tadvai varṣamupāramat

tato mahiṣarūpī sa dharmo'tikṛpayā yutaḥ //
tadvai valmīkamutsṛjya nātidūre hyavarttata

tato nivṛte varṣe tu vatsanābho mahāmuniḥ//
nivṛttastapasastū rṇaṃ diśaḥ sarvā vyalokayan

sthito'haṃ vṛṣṭisaṃpāte kurvannadya mahattapaḥ//
pṛthivī salilāklinnā dṛśyate sarvatodiśam

śikharāṇi girīṇāṃ ca vanā nyupavanāni ca //
āśramāṇi maharṣīṇāmāplutāni jalairnavaiḥ

evamādīni sarvāṇi dṛṣṭvā pramudito'bhavat //
ciṃtayāmāsa dharmātmā vatsanā bho mahāmuniḥ

ahamasminmahāvarṣe nūnaṃ kenāpi rakṣitaḥ //
varṣatyasminmahāvarṣe jīvitaṃ tvanyathā kutaḥ

viciṃtyaivaṃ muniśreṣṭhaḥ sarvatra samalokayat //
tato'paśyanmahākāyamadūrādagrataḥ sthitam

mahiṣaṃ nīlavarṇaṃ ca vatsanābhastapodhanaḥ //
mahiṣaṃ taṃ samuddiśya manasā samaciṃtayat

tiryagyoniṣvapi kathaṃ dṛśyate dharmaśīlatā //
yato hyahaṃ mahāvarṣānmahiṣeṇābhirakṣitaḥ

dīrghamāyuramuṣyāstu yanmāṃ rakṣitavāniha //
ityādi sa viciṃtyaivaṃ tapase punarudyayau

taṃ punaśca tapasyaṃtaṃ dṛṣṭvā mahiṣarūpadhṛk //
romāṃcāvṛtasarvāṃgaḥ pramodamagamadbhṛśam //

vatsanābhasya hi muneḥ punaścaiva tapasyataḥ //
manaḥ pūrvavadekāgraṃ parabrahmaṇi nābhavat

sa viṣaṇṇamanā bhūtvā vatsanābho vyaciṃtayat //
na bhavedyadi nairmalyaṃ tadā syāccaṃcalaṃ manaḥ

manaśca pāpabāhulye nirmalaṃ naiva jāyate //
pāpaleśopi me nāsti kathaṃ lolā yate manaḥ

aciṃtayaddoṣahetuṃ vatsanābhaḥ punaḥpunaḥ //
sa viciṃtya viniścitya niniṃdātmānamaṃjasā

dhiṅmāmadya durātmānamaho mūḍhosmyahaṃ bhṛśam //
kṛtaghnatā mahādoṣo māmadya samupāgataḥ

yadīdṛśānmahāvarṣāttrātāraṃ mahiṣottamam //
tiṣṭhāmyapūjayanneva tato me bhūtkṛtaghnatā

kṛtaghnatā mahāndoṣaḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ //
kṛtaghnasya na vai lokāḥ kṛtaghnasya na bāṃdhavāḥ

kṛtaghnatādoṣa valānmama cittaṃ malīmasam //
kṛtaghnā narakaṃ yāṃti ye ca viśvastaghātinaḥ

niṣkṛtiṃ naiva paśyāmi kṛtaghnānāṃ kathaṃcana //
ṛte prāṇaparityāgāddharmajñānāṃ vaco yathā

pitrorabharaṇaṃ kṛtvā hyadattvā gurudakṣiṇām //
kṛtaghnatāṃ ca saṃprāpya maraṇāṃtā hi niṣkṛtiḥ

tasmātprāṇānparityajya prāyaścittaṃ carāmyaham //
iti niścitya manasā vatsanābho mahāmuniḥ

tṛṇīkṛtya nijānprāṇānniḥsaṃgenāṃtarā tmanā //
meroḥ śikharamārūḍhaḥ prāyaścittacikīrṣayā

sumeruśikharāttasmādiyeṣa patituṃ muniḥ //
tasminpatitumārabdhe mā tvariṣṭhā iti bruvan //
tyaktamāhiṣarūpaḥ sandharma eva nyavārayat

// dharma uvāca // //
vatsanābha mahāprājña jīvasva bahuvatsarān

parituṣṭo'smi bhadraṃ te dehatyāgacikīrṣayā //
na hi tvaddharmakakṣāyāṃ loke kaścitsamo'sti vai

yadyapi prāṇasaṃtyāgaḥ kṛtaghne niṣkṛtirbhavet //
tathāpi dharmaśīlatvāttavānyāṃ niṣkṛtiṃ vade

śaṃkhatīrthābhidhaṃ tīrthamasti vai gaṃdhamādane //
śāṃtyarthamasya pāpasya tatra snāhi samāhitaḥ //

prāpsyase cittaśuddhiṃ tvamato vigatakalmaṣaḥ//
tataśca labdhavijñānaḥ prāpsyase śāśvataṃ padam

ahaṃ dharmosmi yogīndra satyameva bravīmi te //
iti dharmavacaḥ śrutvā vatsanābho mahāmuniḥ

snātukāmaḥ śaṃkhatīrthe gaṃdhamādanamanvagāt //
śaṃkhatīrthaṃ ca saṃprāpya tatra sasnau mahāmuniḥ

tato vigatapāpasya mano nirmalatāṃ gatam //
tato'cireṇa kālena brahmabhūyamagānmuniḥ

evaṃ vaḥ kathitaṃ viprāḥ śaṃkhatīrthasya vaibhavam//
yatra hi snānamātreṇa kṛtaghno'pi vimucyate

mātṛdrohī pitṛdrohī gurudrohī tathaiva ca //
anye kṛtaghnanivahā mucyaṃte'tra nimajjanāt

ataḥ kṛtaghnairmanujaiḥ sevanīyamidaṃ sadā //
aho tīrthasya māhātmyaṃ yatkṛtaghnopi mucyate

akṛtvā bharaṇaṃ pitroradattvā gurudakṣiṇām//
kṛtaghnatāṃ ca saṃprāpya maraṇāṃtā hi niṣkṛtiḥ

iha tu snānamātreṇa kṛtaghnasyāpi niṣkṛtiḥ //
kṛtaghnatāpi tattīrthe snānamātrādvinaśyati

anyeṣāṃ tucchapāpānāṃ sarveṣāṃ kimutādhunā

adhyāyamenaṃ paṭhedbhaktiyuktaḥ kṛtaghnopi martyāḥ sa pāpādvimuktaḥ //
viśuddhāṃtarātmā gataḥ satyalokaṃ samaṃ brahmaṇā mokṣamapyāśu gacchet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye śaṃkhatīrthapraśaṃsāyāṃ vatsanābhakṛtaghnadoṣaśāṃtivarṇanaṃnāma pañcaviṃśo'dhyāyaḥ