Skanda Purana · Verses 3.21-2

// sūta uvāca // //
evaṃ brahmarṣiṇā proktāṃ vāṇīṃ pīyūṣasannibhām //
ākarṇya mudito rājā prāṃjaliḥ punarabravīt

// rājovāca // //
aho satsaṃgamaḥ puṃsāmaśeṣāghapraśodhanaḥ //
kāmakrodhanihaṃtā ca iṣṭadogdhā janasya hi

mama māyātamo naṣṭaṃ jñānadṛṣṭiḥ prakāśitā //
tava darśanamātreṇa prāyohamamarottamaḥ //

śrutaṃ ca pūrvacaritaṃ bālayoḥ samyagetayoḥ //
bhaviṣyadapi pṛcchāmi matputrācaraṇaṃ mune

asyāyuḥ kati varṣāṇi bhāgyaṃ vada ca kīdṛśam //
vidyā kīrtiśca śaktiśca śraddhā bhaktiśca kīdṛśī

etatsarvamaśeṣeṇa mune tvaṃ vaktumarhasi //
tava śiṣyosmi bhṛtyosmi śaraṇaṃ tvāṃ gatosmayaham

// parāśara uvāca // //
atrāvācyaṃ hi yatkiṃcitkathaṃ śaktosmi śaṃsitum //
yacchrutvā dhṛtimaṃtopi viṣādaṃ prāpnuyurjanāḥ //

tathāpi nirvyalīkena bhāvena paripṛcchataḥ //
avācyamapi vakṣyāmi tava snehānmahīpate

amuṣya tvatkumārasya varṣāṇi dvādaśātyayuḥ //
itaḥ paraṃ prapadyeta saptame divase mṛtim

iti tasya vacaḥ śrutvā kālakūṭamivoditam //
mūrcchitaḥ sahasā bhūmau patito nṛpatiḥ śucā

tamutthāpya samāśvāsya sa muniḥ karuṇārdradhīḥ //
uvāca mā bhairnṛpate punarvakṣyāmi te hitam

sargātpurā nirālokaṃ yadekaṃ niṣkalaṃ param //
cidānaṃdamayaṃ jyotiḥ sa ādyaḥ kevalaḥ śivaḥ

sa evādau rajorūpaṃ sṛṣṭvā brahmāṇamātmanā //
sṛṣṭikarmaniyuktāya tasmai vedāṃśca dattavān

punaśca dattavānīśa ātmatattvaikasaṃgraham //
sarvopaniṣadāṃ sāraṃ rudrādhyāyaṃ ca dattavān

yadekamavyayaṃ sākṣādbrahmajyotiḥ sanātanam //
śivātmakaṃ paraṃ tattvaṃ rudrādhyāye pratiṣṭhitam

sa ātmabhūḥ sṛjadviśvaṃ caturbhirvadanairvirāṭ //
sasarja vedāṃścaturo lokānāṃ sthitihetave

tatrāyaṃ yajuṣāṃ madhye brahmaṇo dakṣiṇānmukhāt //
aśeṣopaniṣatsāro rudrādhyāyaḥ samudgataḥ

sa eṣa munibhiḥ sarvairmarīcyatripurogamaiḥ //
saha devairdhṛtastebhyastacchiṣyā jagṛhuśca tam

tacchiṣyaśiṣyaistatputraistatputraiśca kramāgataiḥ //
dhṛto rudrātmakaḥ so'yaṃ vedasāraḥ prasāditaḥ

eṣa eva paro mantra eṣa eva paraṃ tapaḥ //
rudrādhyāyajapaḥ puṃsāṃ paraṃ kaivalyasādhanam

mahāpātakinaḥ proktā upapātakinaśca ye //
rudrādhyāyajapātsadyaste'pi yāṃti parāṃ gatim

bhūyopi brahmaṇā sṛṣṭāḥ sadasanmiśrayonayaḥ //
devatiryaṅmanuṣyādyāstataḥ saṃpūritaṃ jagat

teṣāṃ karmāṇi sṛṣṭāni svajanmānuguṇāni ca //
lokāsteṣu pravartaṃte bhuṃjate caiva tatphalam

lokasṛṣṭipravāhārthaṃ svayameva prajāpatiḥ//
dharmādharmau sasarjāgre svavakṣaḥpṛṣṭhabhāgataḥ

dharmamevānutiṣṭhaṃtaḥ puṇyaṃ viṃdaṃti tatphalam //
adharmamanutiṣṭhaṃtaste pāpaphalabhoginaḥ

puṇyakarmaphala svargo narakastadviparyayaḥ //
tayordvāvadhipau dhātrā kṛtau śatamakhāṃtakau

kāmaḥ krodhaśca lobhaśca madamānādayaḥ pare //
adharmasya sutā āsansarve narakanāyakāḥ

gurutalpaḥ surāpānaṃ tathānyaḥ pulkasīgamaḥ //
kāmasya tanayā hyete pradhānāḥ parikīrtitāḥ

krodhātpitṛvadho jātastathā mātṛvadhaḥ paraḥ //
brahmahatyā ca kanyaikā krodhasya tanayā amī

devasvaharaṇaścaiva brahmasvaharaṇastathā //
svarṇasteya iti tvete lobhasya tanayāḥ smṛtāḥ

etānāhūya cāṃḍālānyamaḥ pātakanāyakān //
narakasya vivṛddhyarthamādhipatyaṃ cakāra ha

te yamena samādiṣṭā nava pātakanāyakāḥ //
te sarve saṃgatā bhūyo ghorāḥ pātakanāyakāḥ

narakānpālayāmāsuḥ svabhṛtyaiścopapātakaiḥ //
rudrādhyāye bhuvi prāpte sākṣātkaivalyasādhane

bhītāḥ pradudruvuḥ sarve te'mī pātakanāyakāḥ //
yamaṃ vijñāpayāmāsuḥ sahānyairupapātakaiḥ

jaya deva mahārāja vayaṃ hi tava kiṃkarāḥ //
narakasya vivṛddhyarthaṃ sādhikārāḥ kṛtāstvayā

adhunā vartituṃ loke na śaktāḥ smo vayaṃ prabho //
rudrādhyāyānubhāvena nirdagdhāścaiva vidrutāḥ

grāmegrāme nadīkūle puṇyeṣvāyataneṣu ca //
rudrajāpye tu paryāpte kathaṃ loke caremahi

prāyaścittasahasraṃ vai gaṇayāmo na kiṃcana //
rudrajāpyākṣarāṇyeva soḍhuṃ bata na śaknumaḥ

mahāpātakamukhyānāmasmākaṃ lokaghātinām //
rudrajāpyaṃ bhayaṃ ghoraṃ rudrajāpyaṃ mahadviṣam

ato durviṣahaṃ ghoramasmāka vyasanaṃ mahat //
rudrajāpyena saṃprāptamapanetuṃ tvamarhasi

iti vijñāpitaḥ sākṣādyamaḥ pātakanāyakaiḥ //
brahmaṇoṃ'tikamāsādya tasmai sarvaṃ nyavedayat

devadeva jagannātha tvāmeva śaraṇaṃ gataḥ //
tvayā niyukto martyānāṃ nigrahe pāpakāriṇām

adhunā pāpino martyā na saṃti pṛthivītale //
rudrādhyāyena nihataṃ pātakānāṃ mahatkulam

pātakānāṃ kule naṣṭe narakāḥ śūnyatāṃ gatāḥ //
narake śūnyatāṃ yāte mama rājyaṃ hi niṣphalam

tasmāttvayaiva bhagavannupāyaḥ paricintyatām //
yathā me na vihanyeta svāmitvaṃ martyadehinām

iti vijñāpito dhātā yamena parikhidyatā //
rudrajāpyavighātārthamupāyaṃ paryakalpayat

aśraddhāṃ caiva durmedhāmavidyāyāḥ sute ubhe //
śraddhāmedhāvighātinyau martyeṣu paryacodayat

tābhyāṃ vimohite loke rudrādhyāyaparāṅmukhe //
yamaḥ svasthānamāsādya kṛtārtha iva so'bhavat

pūrvajanmakṛtaiḥ pāpairjāyaṃte'lpāyuṣo janāḥ //
tāni pāpāni naśyaṃti rudraṃ japtavatāṃ nṛṇām

kṣīṇeṣu sarvapāpeṣu dīrghamāyurbalaṃ dhṛtiḥ //
ārogyaṃ jñānamaiśvaryaṃ vardhate sarvadehinām

rudrādhyāyena ye devaṃ snāpayaṃti maheśvaram //
tajjalaiḥ kurvataḥ snānaṃ te mṛtyuṃ saṃtaraṃti ca

rudrādhyāyābhijaptena snānaṃ kurvaṃti yeṃ'bhasā //
teṣāṃ mṛtyubhayaṃ nāsti śivalo ke mahīyate

śatarudrābhiṣekeṇa śatāyurjāyate naraḥ //
aśeṣapāpanirmuktaḥ śivasya dayito bhavet

eṣa rudrāyutasnānaṃ karotu tava putrakaḥ //
daśavarṣasahasrāṇi modate bhuvi śakravat

avyāhatabalaiśvaryo hataśatrurnirāmayaḥ //
nirdhūtākhilapāpaughaḥ śāstā rājyamakaṃṭakam

viprā vedavidaḥ śāṃtāḥ kṛtinaḥ śaṃsitavratāḥ //
jñānayajñataponiṣṭhāḥ śivabhaktiparāyaṇāḥ

rudrādhyāya japaṃ samyakkurvaṃtu vimalāśayāḥ //
teṣāṃ japānubhāvena sadyaḥ śreyo bhaviṣyati

ityuktavaṃtaṃ nṛpatirmahāmuniṃ tameva vavre prathamaṃ kriyāgurum //
athāparāṃstyaktadhanāśayānmunīnāvāhayāmāsa sahasraśaḥ kṣaṇāt

te viprāḥ śāṃtamanasaḥ sahasraparisaṃmitāḥ //
kalaśānāṃ śataṃ sthāpya puṇya vṛkṣarasairyutam

rudrādhyāyena saṃsnāpya tamurvīpatiputrakam //
vidhivatsnāpayāmāsuḥ saṃprāpte saptame dine

snāpyamāno munijanaiḥ sa rājanyakumārakaḥ //
akasmādeva saṃtrastaḥ kṣaṇaṃ mūrcchāmavāpa ha

sahasaiva prabuddho'sau munibhiḥ kṛtarakṣaṇaḥ //
provāca kaścitpuruṣo daṃḍahastaḥ samāgataḥ

māṃ prahartuṃ kṛtamatirbhīmadaṇḍo bhayānakaḥ //
so'pi cānyairmahāvīrai puruṣairabhitāḍitaḥ

baddhvā pāśena mahatā dūraṃ nīta ivābhavat //
etāvadahamadrākṣaṃ bhavadbhiḥ kṛtarakṣaṇaḥ

ityuktavaṃtaṃ nṛpatestanūjaṃ dvijasattamāḥ //
āśīrbhiḥ pūjayāmāsurbhayaṃ rājñe nyavedayan //

atha sarvānṛṣīñchreṣṭhāndakṣiṇābhirnṛpottamaḥ //
pūjayitvā varānnena bhojayitvā ca bhaktitaḥ

pratigṛhyāśiṣasteṣāṃ munīnāṃ brahmavādinām //
bhaktyā baṃdhujanaiḥ sārdhaṃ sabhāyāṃ samupāviśat

tasminsamāgate vīre munibhiḥ saha pārthive //
ājagāma mahāyogī devarṣirnāradaḥ svayam

tamāgataṃ prekṣya guruṃ munīnāṃ sārdhaṃ sadasyairakhilairmunīṃdraiḥ //
praṇamya bhaktyā viniveśya pīṭhe kṛtopacāraṃ nṛpatirbabhāṣe

//
// rājovāca // //
dṛṣṭaṃ kimasti te brahmastrilokyāṃ kiṃcidadbhutam //
tanno brūhi vayaṃ sarve tvadvākyāmṛtalālasāḥ

// nārada uvāca // //
adya citraṃ mahaddṛṣṭaṃ vyomnovataratā mayā //
tacchṛṇuṣva mahārāja sahaibhirmunipuṃgavaiḥ

adya mṛtyurihāyāto nihaṃtuṃ tava putrakam//
daṃḍahasto durādharṣo lokamudbādhayansadā

īśvaropi viditvainaṃ tvatputraṃ haṃtumāgatam //
sahaiva pārṣadaiḥ kaṃcidvīrabhadramacodayat

sa āgatya haṭhānmṛtyuṃ tvatputraṃ haṃtumāgatam //
gṛhītvā sudṛḍhaṃ baddhvā daṃḍenābhyahanadruṣā

taṃ nīyamānaṃ jagadīśasannidhiṃ śīghraṃ viditvā bhagavānyamaḥ svayam //
kṛtāṃjalirdeva jayetyudīrayanpraṇamya mūrdhnā nijagāda śūlinam

// yama uvāca // //
devadeva mahārudra vīrabhadra namo'stu te //
nirāgasi kathaṃ mṛtyau kopastava samutthitaḥ

nijakarmānubaṃdhena rājaputraṃ gatāyuṣam//
prahartumudyate mṛtyau koparādho vada prabho

//vīrabhadra uvāca//
daśavarṣasahasrāyuḥ sa rājatanayaḥ katham//
vipattimaṃtarāyāti rudrasnānahatāśubhaḥ

asti cettava saṃdeho madvākye'pyanivārite //
citraguptaṃ samāhūya praṣṭavyo'dyaiva mā ciram

// nārada uvāca // //
athāhūtaścitragupto yamena sahasāgataḥ //
āyuḥpramāṇa tvatsūnoḥ paripṛṣṭaḥ sa cābravīt

dvādaśābdaṃ ca tasyāyurityuktvātha vimṛśya ca //
punarlekhyagataṃ prāha sa varṣāyutajīvitam

atha bhīto yamo rājā vīrabhadraṃ praṇamya ca //
kathaṃcinmocayāmāsa mṛtyuṃ durvārabaṃdhanāt

vīrabhadreṇa mukto'tha yamo'gānnijamaṃdiram //
vīrabhadraśca kailāsamahaṃ prāptastavāṃtikam

atastava kumāro'yaṃ rudrajāpyānubhāvataḥ //
mṛtyorbhayaṃ samuttīrya sukhī jāto'yutaṃ samāḥ

ityuktvā nṛpamāmaṃtrya nārade tridivaṃ gate //
viprāḥ sarve pramuditāḥ svasvajagmurathāśramam

itthaṃ kāśmīranṛpatī rudrādhyāyaprabhāvataḥ //
nistīryāśeṣaduḥ khāni kṛtārthobhūtsaputrakaḥ

ye kīrtayaṃti manujāḥ parameśvarasya māhātmyametadatha karṇapuṭaiḥ pibaṃti //
te janmakoṭikṛtapāpagaṇairvimuktāḥ śāṃtāḥ prayāṃti paramaṃ padamiṃdumauleḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṃḍe rudrādhyāyamahimavarṇanaṃnāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ