Skanda Purana · Verses 3.20-2

// sūta uvāca // //
atha rudrākṣamāhātmyaṃ varṇayāmi samāsataḥ //
sarvapāpakṣayakaraṃ śṛṇvatāṃ paṭhatāmapi //

abhakto vāpi bhakto vā nīco nīcataropi vā //
rudrākṣāndhārayedyastu mucyate sarvapātakaiḥ

rudrākṣadhāraṇaṃ puṇyaṃ kena vā sadṛśaṃ bhavet //
mahāvratamidaṃ prāhurmunayastattvadarśinaḥ

sahasraṃ dhārayedyastu rudrākṣāṇāṃ dhṛtavrataḥ //
taṃ namaṃti surāḥ sarve yathā rudrastathaiva saḥ

abhāve tu sahasrasya bāhvoḥ ṣoḍaśa ṣoḍaśa //
ekaṃ śikhāyāṃ karayordvādaśa dvādaśaiva hi

dvātriṃśatkaṃṭhadeśe tu catvāriṃśattu mastake //
ekaika karṇayoḥ ṣaṭ ṣaṭ vakṣasyaṣṭottaraṃ śatam //
yo dhārayati rudrākṣānrudravatsopi pūjyate

muktāpravālasphaṭikaraupyavaidūryakāṃcanaiḥ //
sametāndhārayedyastu rudrākṣānsa śivo bhavet

kevalānapi rudrākṣānyathālābhaṃ bibharti yaḥ //
taṃ na spṛśaṃti pāpāni tamāṃsīva vibhāvasum

rudrākṣamālayā japto maṃtro'naṃtaphalapradaḥ //
arudrākṣo japaḥ puṃsāṃ tāvanmātraphalapradaḥ

yasyāṃge nāsti rudrākṣa ekopi bahupuṇyadaḥ //
tasya janma nirarthaṃ syāttripuṃḍrarahitaṃ yadi

rudrākṣaṃ mastake baddhvā śiraḥsnānaṃ karoti yaḥ //
gaṃgāsnānaphalaṃ tasya jāyate nātra saṃśayaḥ

rudrākṣaṃ pūjayedyastu vinā toyābhiṣecanam //
yatphalaṃ liṃgapūjāyāstadevāpnoti niścitam

ekavaktrāḥ paṃcavaktrā ekādaśamukhāḥ pare //
caturdaśamukhāḥ kecidrudrākṣā lokapūjitāḥ

bhaktyā saṃpūjito nityaṃ rudrākṣaḥ śaṃkarātmakaḥ //
daridraṃ vāpi kurute rājarājaśriyānvitam

atredaṃ puṇyamākhyānaṃ varṇayaṃti manīṣiṇaḥ /
mahāpāpakṣayakaraṃ śravaṇātkīrttanādapi

rājā kāśmīradeśasya bhadrasena iti śrutaḥ //
tasya putro 'bhavaddhīmānsudharmānāma vīryavān

tasyāmātyasutaḥ kaścittārako nāma sadguṇaḥ //
babhūva rājaputrasya sakhā paramaśobhanaḥ

tāvubhau paramasnigdhau kumārau rūpasundarau //
vidyābhyāsaparau bālye saha krīḍāṃ pracakratuḥ

tau sadā sarvagātreṣu rudrākṣakṛtabhūṣaṇau //
viceraturudārāṃgau satataṃ bhasmadhāriṇau

hārakeyūrakaṭakakuṃḍalādivibhūṣaṇam //
hemaratnamayaṃ tyaktvā rudrākṣāndadhatuśca tau

rudrākṣamālitau nityaṃ rudrākṣakarakaṃkaṇau //
rudrākṣakaṃṭhābharaṇau sadā rudrākṣakuṃḍalau

hemaratnādyalaṃkāre loṣṭapāṣāṇadarśanau //
bodhyamānāvapi janairna rudrākṣānvyamuṃcatām

tasya kāśmīrarājasya gṛhaṃ prāpto yadṛcchayā //
parāśaro munivaraḥ sākṣādiva pitāmahaḥ

tamarcayitvā vidhivadrājā dharmabhṛtāṃ varaḥ //
prapaccha sukhamāsīnaṃ trikālajñaṃ mahāmunim

// rājovāca // //
bhagavanneṣa putro me sopi maṃtrisutaśca me //
rudrākṣadhāriṇau nityaṃ ratnābharaṇaniḥspṛhau

śāsyamānāvapi sadā ratnākalpaparigrahe //
vilaṃghitāsmadvacanau rudrākṣeṣveva tatparau

nopadiṣṭāvimau bālau kadācidapi kenacit //
eṣā svābhāvikī vṛttiḥ kathamāsītkumārayoḥ

// parāśara uvāca // //
śṛṇu rājanpravakṣyāmi tava putrasya dhīmataḥ //
yathā tvaṃ maṃtriputrasya prāgvṛttaṃ vismayāvaham

naṃdigrāme purā kācinmahānaṃdeti viśrutā//
babhūva vāravanitā śṛṃgāralalitākṛtiḥ

chatraṃ pūrṇeṃdusaṃkāśaṃ yānaṃ svarṇavirājitam //
cāmarāṇi sudaṃḍāni pāduke ca hiraṇmaye

aṃbarāṇi vicitrāṇi mahārhāṇi dyumaṃti ca //
caṃdraraśminibhāḥ śayyā paryaṃkāśca hiraṇmayāḥ

gāvo mahiṣyaḥ śataśo dāsāśca śataśastathā

sarvābharaṇadīptāṃgyo dāsyaśca navayauvanā //
bhūṣaṇāni parārdhyāṇi navaratnojjvalāni ca

gandhakuṃkumakastūrīkarpūrāgurulepanam //
citramālyāvataṃsaśca yatheṣṭaṃ mṛṣṭabhojanam

nānācitravitānāḍhyaṃ nānādhānyamayaṃ gṛham //
bahuratnasahasrāḍhyaṃ koṭisaṃkhyādhikaṃ dhanam

evaṃ vibhavasaṃpannā veśyā kāmavihāriṇī //
śivapūjāratā nityaṃ satyadharmaparāyaṇā

sadāśivakathāsaktā śivanāmakathotsukā //
śivabhaktāṃghryavanatā śivabhaktiratāniśam

vinodahetoḥ sā veśyā nāṭyamaṇḍapamadhyataḥ//
rudrākṣaibhūṣayitvaikaṃ markaṭaṃ caiva kukkuṭam

karatālaiśca gītaiśca sadā nartayati svayam //
punaśca vihasaṃtyuccaiḥ sakhībhiḥ parivāritā

yugmam //
rudrākṣaiḥ kṛtakeyūrakarṇābharaṇabhūṣaṇaḥ //
markaṭaḥ śikṣayā tasyāḥ sadā nṛtyati bālavat

śikhāyāṃ baddharudrākṣaḥ kukkuṭaḥ kapinā saha //
ciraṃ nṛtyati nṛtyajñaḥ paśyatāṃ citramāvahan

ekadā bhavanaṃ tasyāḥ kaścidvaiśyaḥ śivavratī//
ājagāma sarudrākṣastripuṃḍrī nirmamaḥ kṛtī

sa bibhradbhasma viśade prakoṣṭhe varakaṃkaṇam //
mahāratnaparistīrṇaṃ jvalaṃtaṃ taruṇārkavat

tamāgataṃ sā gaṇikā saṃpūjya parayā mudā/
tatprakoṣṭhagataṃ vīkṣya kaṃkaṇaṃ prāha vismitā

mahāratnamayaḥ so'yaṃ kaṃkaṇastvatkare sthitaḥ //
mano harati me sādhau divyastrībhūṣaṇocitaḥ

iti tāṃ vararatnāḍhya saspṛhāṃ karabhūṣaṇe //
vākṣyodāramatirvaiśyaḥ sasmitaṃ samabhāṣata

//
// vaiśya uvāca // //
asminratnavare divye yadi te saspṛhaṃ manaḥ //
tamevādatsva suprītā maulyamasya dadāsi kim

// veśyo vāca // //
vayaṃ tu svairacāriṇyo veśyāstu na pativratāḥ //
asmatkulocito dharmo vyabhicāro na saṃśayaḥ

yadyetadratnakhacitaṃ dadāsi karabhūṣaṇam//
dinatrayamahorātraṃ tava patnī bhavāmyaham

// vaiśya uvāca // //
tathāstu yadi te satyaṃ vacanaṃ vāravallabhe //
dadāmi ratnavalayaṃ trirātraṃ bhava madvadhūḥ

etasminvyavahāre tu pramāṇaṃ śaśibhāskarau //
trivāraṃ satyamityuktvā hṛdayaṃ me spṛśa priye

//
// veśyovāca // //
dinatrayamahorātraṃ patnī bhūtvā tava prabho //
sahadharmaṃ carāmīti sā taddhṛdayamaspṛśat

atha tasyai sa vaiśyastu pradadau ratnakaṅkaṇam //
liṃgaṃ ratnamayaṃ cāsyā haste dattvedamabravīt

idaṃ ratnamayaṃ śaivaṃ liṃgaṃ matprāṇasaṃnibham //
rakṣaṇīyaṃ tvayā kāṃte tasya hānirmṛtirmama

evamastviti sā kāṃtā liṃgamādāya ratnajam //
nāṭyamaṇḍapikāstaṃbhe nidhāya prāviśadgṛham

sā tena saṃgatā rātrau vaiśyena viṭadharmiṇā //
sukhaṃ suṣvāpa paryaṃke mṛdutalpopaśobhite

tato niśīthasamaye nāṭyamaṇḍapikāṃtare //
akasmādutthito vahnistameva sahasāvṛṇot

maṇḍape dahyamāne tu sahasotthāya saṃbhramāt //
sā veśyā markaṭaṃ tatra mocayāmāsa baṃdhanāt

sa markaṭo muktabaṃdhaḥ kukkuṭena sahāmunā //
bhīto dūraṃ pradudrāva vidhūyāgnikaṇānbahūn

staṃbhena saha nirdagdhaṃ talliṃgaṃ śakalīkṛtam //
dṛṣṭvā veśyā ca vaiśyaśca duraṃtaṃ duḥkhamāpatuḥ

dṛṣṭvā prāṇasamaṃ liṃgaṃ dagdhaṃ vaiśyapatistathā //
svayamapyāptanirvedo maraṇāya matiṃ dadhau

nirvedadānnitarāṃ khedādvaiśyastāmāha duḥkhitām //
śivaliṃge tu nirbhinne nāhaṃ jīvitumutsahe

citāṃ kāraya me bhadre tava bhṛtyairbalādhikaiḥ //
śive manaḥ samāveśya praviśāmi hutāśanam

yadi brahmeṃdraviṣṇvādyā vārayeyuḥ sametya mām //
tathāpyasminkṣaṇe dhīraḥ praviśyāgniṃ tyajāmyasūn

tamevaṃ dṛḍhabaṃdhaṃ sā vijñāya bahuduḥkhitā //
svabhṛtyaiḥ kārayāmāsa citāṃ svanagarādbahiḥ

tataḥ sa vaiśyaḥ śivabhaktipūtaḥ pradakṣiṇīkṛtya samiddhamagnim //
viveśa paśyatsu janeṣu dhīraḥ sā cānutāpaṃ yuvatī prapede

atha sā duḥkhitā nārī smṛtvā dharmaṃ sunirmalam //
sarvānbandhūnsamīkṣyaiva babhāṣe karuṇaṃ vacaḥ

ratnakaṃkaṇamādāya mayā satyamudāhṛtam //
dinatrayamahaṃ patnī vaiśyasyāmuṣya saṃmatā

karmaṇā matkṛtenāyaṃ mṛto vaiśyaḥ śivavratī/
tasmādahaṃ pravekṣyāmi sahānena hutāśanam //
sadharmacāriṇītyuktaṃ satyametaddhi paśyatha

satyena prītimāyāṃti devāstribhuvaneśvarāḥ //
satyāsaktiḥ paro dharmaḥ satye sarvaṃ pratiṣṭhitam

satyena svargamokṣau ca nāsatyena parā gatiḥ //
tasmāsatyaṃ samāśritya pravekṣyāmi hutāśanam

iti sā dṛḍhanirbaṃdhā vāryamāṇāpi baṃdhubhiḥ //
satyalopabhayānnārī prāṇāṃstyaktuṃ mano dadhe

sarvasvaṃ śivabhaktebhyo dattvā dhyātvā sadāśivam //
tamagniṃ triḥ parikramya pradeśābhimukhī sthitā

tāṃ pataṃtīṃ samiddhe'gnau svapadārpitamānasām //
vārayāmāsa viśvātmā prādurbhūtaḥ śivaḥ svayam

sā taṃ vilokyākhiladeva devaṃ trilocanaṃ candrakalāvataṃsam //
śaśāṃkasūryānalakoṭibhāsaṃ stabdheva bhīteva tathaiva tasthau

tāṃ vihvalāṃ paritrastāṃ vepamānāṃ jaḍī kṛtām //
samāśvāsya galadbāṣpāṃ kare gṛhyābravīdvacaḥ

// śiva uvāca // //
satyaṃ dharmaṃ ca te dhairyaṃ bhaktiṃ ca mayi niścalām //
nirīkṣituṃ tvatsakāśaṃ vaiśyo bhūtvāhamāgataḥ

māyayāgniṃ samutthāpya dagdhavānnāṭyamaṃḍapam //
dagdhaṃ kṛtvā ratnaliṃgaṃ pravṛṣṭosmi hutāśanam //

veśyāḥ kaitavakāriṇyaḥ svairiṇyo janavaṃcakāḥ //
sā tvaṃ satyamanusmṛtya praviṣṭāgniṃ mayā saha

ataste saṃpradāsyāmi bhogāṃstridaśadurlabhān //
āyuśca paramaṃ dīrghamārogyaṃ ca prajonnatim //
yadyadicchasi suśroṇi tattadeva dadāmi te

// sūta uvāca // //
iti bruvati gaurīśe sā veśyā pratyabhāṣata

// veśyovāca // //
na me vāṃchāsti bhogeṣu bhūmau svarge rasātale //
tava pādāṃbujasparśādanyatkiṃcinna vai vṛṇe

ete bhṛtyāśca dāsyaśca ye cānye mama bāṃdhavāḥ //
sarve tvadarcanaparāstvayi saṃnyastavṛttayaḥ

sarvānetānmayā sārdhaṃ nītvā tava paraṃ padam //
punarjanmabhayaṃ ghoraṃ vimocaya namostu te

tatheti tasyā vacanaṃ pratinaṃdya maheśvaraḥ //
tānsarvāṃśca tayā sārdhaṃ nināya paramaṃ padam

// parāśara uvāca // //
nāṭyamaṃḍapikādāhe yau dūraṃ vidrutau purā //
tatrāvaśiṣṭau tāveva kukkuṭo markaṭastathā

kālena nidhanaṃ yāto yastasyā nāṭyamarkaṭaḥ //
sobhūttava kumāro'sau kuvakuṭo maṃtriṇaḥ sutaḥ

rudrākṣadhāraṇodbhūtātpuṇyātpūrvabhavārjitāt //
kule mahati saṃjātau vartete bālakāvimau

pūrvābhyāsena rudrākṣāndadhāte śuddhamānasau //
asmiñjanmani taṃ lokaṃ śivaṃ saṃpūjya yāsya taḥ

eṣā pravṛttistvanayorbālayoḥ samudāhṛtā //
kathā ca śivabhaktāyā kimanyatpraṣṭumicchasi

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe rudrākṣamahimavarṇanaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ