સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.2-2

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અથાન્યદપિ વક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં ત્રિપુરદ્વિષઃ ॥
શ્રુતમાત્રેણ યેનાશુ ચ્છિદ્યંતે સર્વસંશયાઃ

અતઃ પરતરં નાસ્તિ કિંચિત્પાપવિશોધનમ્ ॥
સર્વાનંદકરં શ્રીમત્સર્વકામાર્થસાધમ્

દીર્ઘાયુર્વિજયારોગ્યભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્ ॥
યદનન્યેન ભાવેન મહે શારાધનં પરમ્

આર્દ્રાણામપિ શુષ્કાણામલ્પાનાં મહતામપિ ॥
એતદેવ વિનિર્દિષ્ટં પ્રાયશ્ચિતમથોત્તમમ્

સર્વકાલેઽપ્યભેદ્યાનામઘાનાં ક્ષયકારણમ્ ॥
મહામુનિવિનિર્દિષ્ટૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તૈરથોત્તમૈઃ

ઇયમેવ પરં શ્રેયઃ સર્વશાસ્ત્રવિનિશ્ચિતમ્॥
યદ્ભક્ત્યા પરમેશસ્ય પૂજનં પરમો દયમ્

જાનતાઽજાનતા વાપિ યેન કેનાપિ હેતુના ॥
યત્કિંચિપિ દેવાય કૃતં કર્મ વિમુક્તિદમ્

માઘે કૃષ્ણચતુર્દ્દશ્યામુપવાસોઽતિ દુર્લભઃ॥
તત્રાપિ દુર્લભં મન્યે રાત્રૌ જાગરણં નૃણામ્

અતીવ દુર્લભં મન્યે શિવલિંગસ્ય દર્શનમ્ ॥
સુદુર્લભતરં મન્યે પૂજનં પરમેશિતુઃ ॥

ભવકોટિશતોત્પન્નષુણ્યરાશિવિપાકતઃ॥
લભ્યતે વા પુનસ્તત્ર બિલ્વપત્રાર્ચનં વિભોઃ

વર્ષાણામયુતં યેન સ્નાતં ગંગાસરિજ્જલે ।
સકૃદ્બિલ્વાર્ચનેનૈવ તત્ફલં લભતે નરઃ

યાનિયાનિ તુ પુણ્યાનિ લીનાનીહ યુગેયુગે ॥
માઘેઽસિતચતુર્દશ્યાં તાનિ તિષ્ઠંતિ કૃત્સ્નશઃ

એતામેવ પ્રશંસંતિ લોકે બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ ॥
મુનયશ્ચ વશિષ્ઠાદ્યા માઘેઽસિતચતુર્દશીમ્

અત્રોપવાસઃ કેનાપિ કૃતઃ ક્રતુશતાધિકૈઃ ॥
રાત્રૌ જાગરણં પુણ્યં કલ્પકોટિતપોઽધિકમ્

એકેન બિલ્વપત્રેણ શિવલિંગાર્ચનં કૃતમ્ ॥
ત્રૈલોક્યે તસ્ય પુણ્યસ્ય કો વા સાદૃશ્યમિચ્છતિ

અત્રાનુવર્ણ્યતે ગાથા પુણ્યા પરમશોભના ॥
ગોપનીયાપિ કારુણ્યાદ્ગૌતમેન પ્રકાશિતા

ઇક્ષ્વાકુવંશજઃ શ્રીમાન્રાજા પરમ ધાર્મિકઃ॥
આસીન્મિત્રસહોનામ શ્રેષ્ઠઃ સર્વધનુર્ભૃતામ્

સ રાજા સકલાસ્ત્રજ્ઞઃ શાસ્ત્રજ્ઞઃ શ્રુતિપારગઃ ॥
વીરોઽત્યંતબલોત્સાહો નિત્યોદ્યોગી દયાનિધિઃ

પુણ્યાનામિવ સંઘાતસ્તેજસામિવ પંજરઃ ॥
આશ્ચર્યાણામિવ ક્ષેત્રં યસ્ય મૂર્તિર્વિરાજતે

હૃદયં દયયાક્રાંતં શ્રિયાક્રાંતં ચ તદ્વપુઃ ॥
ચરણૌ યસ્ય સામંતચૂડામણિમરીચિભિઃ

એકદા મૃગયાકેલિલોલુપઃ સ મહીપતિઃ ॥
વિવેશ ગહ્વરં ઘોરં બલેન મહતાવૃતઃ ॥

તત્ર વિવ્યાધ વિશિખૈઃ શાર્દૂલાન્ગવયાન્મૃગાન્ ॥
રુરૂન્વરાહાન્મહિષાન્મૃગેંદ્રાનપિ ભૂરિશઃ

સ રથી મૃગયાસક્તો ગહનં દંશિત શ્ચરન્ ॥
કમપિ જ્વલનાકારં નિજઘાન નિશાચરમ્

તસ્યાનુજઃ શુચાવિષ્ટો દૃષ્ટ્વા દૂરે તિરોહિતઃ ॥
ભ્રાતરં નિહતં દૃષ્ટ્વા ચિંતયામાસ ચેતસા

નન્વેષ રાજા દુર્દ્ધર્ષો દેવાનાં રક્ષસામપિ ॥
છદ્મનૈવ પ્રજેતવ્યો મમ શત્રુર્ન ચાન્યથા

ઇતિ વ્યવસિતઃ પાપો રાક્ષસો મનુજાકૃતિઃ ॥
આસસાદ નૃપશ્રેષ્ઠમુત્પાત ઇવ મૂર્તિમાન્

તં વિનમ્રાકૃતિં દૃષ્ટ્વા ભૃત્યતાં કર્તુમાગતમ્ ॥
ચક્રે મહાનસાધ્યક્ષમજ્ઞાનાત્સ મહીપતિઃ

અથ તસ્મિન્વને રાજા કિંચિત્કાલં વિહૃત્ય સઃ ॥
નિવૃત્તો મૃગયાં હિત્વા સ્વપુરીં પુનરાયયૌ

તસ્ય રાજેંદ્રમુખ્યસ્ય મદયંતીતિનામતઃ ॥
દમયન્તી નલસ્યેવ વિદિતા વલ્લભા સતી

એતસ્મિન્સમયે રાજા નિમંત્ર્ય મુનિપુંગવમ્ ॥
વશિષ્ઠં ગૃહમાનિન્યે સંપ્રાપ્તે પિતૃવાસરે

રક્ષસા સૂદરૂપેણ સંમિશ્રિતનરામિષમ્ ॥
શાકામિષં પુરઃ ક્ષિપ્તં દૃષ્ટ્વા ગુરુરથાબ્રવીત્

ધિગ્ધિઙ્નરામિષં રાજં સ્ત્વયૈતચ્છદ્મકારિણા ॥
ખલેનોપહૃતં મેઽદ્ય અતો રક્ષો ભવિષ્યસિ

રક્ષઃકૃતમવિજ્ઞાય શપ્ત્વૈવં સ ગુરુસ્તતઃ ॥
પુનર્વિમૃશ્ય તં શાપં ચકાર દ્વાદશાબ્દિકમ્

રાજાપિ કોપિતઃ પ્રાહ યદિદં મે ન ચેષ્ટિતમ્ ॥
ન જ્ઞાતં ચ વૃથા શપ્તો ગુરું ચૈવ શપામ્યહમ્

ઇત્યપોંજલિનાદાય ગુરું શપ્તું સમુદ્યતઃ ॥
પતિત્વા પાદયોસ્તસ્ય મદયન્તી ન્યવારયત્

તતો નિવૃત્તઃ શાપાચ્ચ તસ્યા વચનગૌરવાત્ ॥
તત્યાજ પાદયોરંભઃ પાદૌ કલ્મષતાં ગતૌ

કલ્મષાંઘ્રિરિતિ ખ્યાતસ્તતઃ પ્રભૃતિ પાર્થિવઃ ॥
બભૂવ ગુરુશાપેન રાક્ષસો વનગોચરઃ

સ બિભ્રદ્રાક્ષસં રૂપં ઘોરં કાલાં તકોપમમ્ ॥
ચખાદ વિવિધાઞ્જંતૂન્માનુષાદીન્વનેચરઃ

સ કદાચિદ્વને ક્વાપિ રમમાણૌ કિશોરકૌ ॥
અપશ્યદંતકાકારો નવોઢૌ મુનિદંપતી ॥

રાક્ષસો માનુષાહારઃ કિશોરમુનિનંદનમ્ ॥
જગ્ધું જગ્રાહ શાપાર્તો વ્યાઘ્રો મૃગશિશું યથા

રક્ષોગૃહીતં ભર્તારં દૃષ્ટ્વા ભીતાથ તત્પ્રિયા ॥
ઉવાચ કરુણં બાલા ક્રંદંતી ભૃશવેપિતા

ભોભો મામા કૃથાઃ પાપં સૂર્યવંશયશોધર ॥
મદયંતીપતિસ્ત્વં હિ રાજેંદ્રો ન તુ રાક્ષસઃ

ન ખાદ મમ ભર્ત્તારં પ્રાણાત્પ્રિયતમં પ્રભો ॥
આર્ત્તાનાં શરણાર્ત્તાનાં ત્વમેવ હિ યતો ગતિઃ

પાપાનામિવ સંઘાતૈઃ કિં મે દુષ્ટૈર્જડાસુભિઃ ॥
દેહેન ચાતિભારેણ વિના ભર્ત્રા મહાત્મના

મલીમસેન પાપેન પાંચભૌતેન કિં સુખમ્ ॥
બાલોયં વેદવિચ્છાંતસ્તપસ્વી બહુશાસ્ત્રવિત્

અતોઽસ્ય પ્રાણદાનેન જગદ્રક્ષા ત્વયા કૃતા।
કૃપાં કુરુ મહારાજ બાલાયાં બ્રાહ્મણસ્ત્રિયામ્

અનાથકૃપણાર્તેષુ સઘૃણાઃ ખલુ સાધવઃ ॥ ॥
ઇત્થમભ્યર્થિતઃ સોઽપિ પુરુષાદઃ સ નિર્ઘૃણઃ

ચખાદ શિર ઉત્કૃત્ય વિપ્રપુત્રં દુરાશયઃ॥
અથ સાધ્વી કૃશા દીના વિલપ્ય ભૃશદુઃખિતા।

આહૃત્ય ભર્તુરસ્થીનિ ચિતાં ચક્રે તથોલ્બણામ્ ॥
ભર્તારમનુગચ્છંતી સંવિશંતી હુતાશનમ્

રાજાનં રાક્ષસાકારં શાપાસ્ત્રેણ જઘાન તમ્ ॥
રેરે પાર્થિવ પાપાત્મંસ્ત્વયા મે ભક્ષિતઃ પતિઃ

અતઃ પતિવ્રતાયાસ્ત્વં શાપં ભુંક્ષ્વ યથોલ્બણમ્॥
અદ્યપ્રભૃતિ નારીષુ યદા ત્વમપિ સંગતઃ ।
તદા મૃતિસ્તવેત્યુક્ત્વા વિવેશ જ્વલનં સતી

સોઽપિ રાજા ગુરોઃ શાપમુપભુજ્ય કૃતાવધિમ્ ॥
પુનઃ સ્વરૂપમાદાય સ્વગૃહં મુદિતો યયૌ

જ્ઞાત્વા વિપ્રસતીશાપં તત્પત્ની રતિલાલસમ્ ॥
પતિં નિવારયામાસ વૈધવ્યાતિબિભ્યતી

અનપત્યઃ સ નિર્વિણ્ણો રાજ્યભોગેષુ પાર્થિવઃ ॥
વિસૃજ્ય સકલં લક્ષ્મીં યયૌ ભૂયોઽપિ કાનનમ્

સૂર્યવંશપ્રતિષ્ઠિત્યૈ વશિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ ॥
તસ્યામુત્પાદયામાસ મદયંત્યાં સુતોત્તમમ્

વિસૃષ્ટરાજ્યો રાજાપિ વિચરન્સકલાં મહીમ્ ॥
આયાંતીં પૃષ્ઠતોઽપશ્યત્પિશાચીં ઘોરરૂપિણીમ્

સા હિ મૂર્તિમતી ઘોરા બ્રહ્મહત્યા દુરત્યયા ॥
યદાસૌ શાપવિભ્રષ્ટો મુનિપુત્રમભક્ષયત્

તેનાત્મકર્મણા. યાંતીં બ્રહ્મહત્યાં સ પૃષ્ઠતઃ ॥
બુબુધે મુનિવર્યાણામુપદેશેન ભૂપતિઃ

તસ્યા નિર્વેશમન્વિચ્છન્રાજા નિર્વિણ્ણમાનસઃ ॥
નાનાક્ષેત્રાણિ તીર્થાનિ ચચાર બહુવત્સરમ્ ॥

યદા સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાત્વાપિ ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
ન નિવૃત્તા બ્રહ્મહત્યા મિથિલામાયયૌ તદા ॥
બાહ્યોદ્યાનગતસ્તસ્યાશ્ચિંતયા પરયાર્દિતઃ।

દદર્શ મુનિમાયાંતં ગૌતમં વિમલાશયમ્॥
હુતાશનમિવાશેષતપસ્વિજનસેવિતમ્

વિવસ્વંતમિવાત્યંતં ઘનદોષતમોનુદમ્ ॥
શશાંકમિવ નિઃશંકમવદાતગુણોદયમ્

મહેશ્વરમિવ શ્રીમદ્દ્વિજરાજકલાધરમ્ ॥
શાંતં શિષ્યગણોપેતં તપસામેકભાજનમ્

ઉપસૃત્ય સ રાજેંદ્રઃ પ્રણનામ મુહુર્મુહુઃ ॥
ગૌતમોઽપિ મુનિશ્રેષ્ઠો રાજાનં રવિવંશજમ્

અભિનંદ્ય મુનિઃ પ્રીત્યા સંસ્મિતં સમભાષત ॥

.
॥ ગૌતમ ઉવાચ ॥
કચ્ચિત્તે કુશલં રાજન્કચ્ચિત્તે પદમવ્યયમ્

કુશલિન્યઃ પ્રજાઃ કચ્ચિદવરોધજનોપિ વા ॥
કિમર્થમિહ સંપ્રાપ્તો વિસૃજ્ય સકલાં શ્રિયમ્

કિં ચ ધ્યાયસિ ભો રાજન્દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિઃશ્વસન્

લ્લ્ રાજોવાચ ॥ ॥
સર્વે કુશલિનો બ્રહ્મન્વયં ત્વદનુકંપયા॥।
રાજ્ઞામુત્તમવંશ્યાનાં બ્રહ્માયત્તા હિ સંપદઃ ॥
કિં નુ માં બાધતે ત્વેષા પિશાચી ઘોરરૂપિણી

અલક્ષિતા મદપરૈર્ભર્ત્સયંતી પદેપદે ॥
યન્મયા શાપદગ્ધેન કૃતમહો દુરત્યયમ્ ॥
ન શાંતિર્જાયતે તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તસહસ્રકૈઃ

ઇષ્ટાશ્ચ વિવિધા યજ્ઞાઃ કોશસર્વસ્વદક્ષિણાઃ ॥
સરિત્સરાંસિ સ્નાતાનિ યાનિ પૂજ્યાનિ ભૂતલે ॥
નિષેવિતાનિ સર્વાણિ ક્ષેત્રાણિ ભ્રમતા મયા

જપ્તાન્યખિલમંત્રાણિ ધ્યાતાઃ સકલદેવતાઃ ॥
મહાવ્રતાનિ ચીર્ણાનિ પર્ણમૂલફલાશિના

તાનિ સર્વાણિ કુર્વંતિ સ્વસ્થં માં ન કદાચન ॥
અદ્ય મે જન્મસાફલ્યં સંપ્રાપ્તમિવ લક્ષ્યતે

યતસ્ત્વદ્દર્શનાદેવ મમાત્માનંદભાગભૂત્ ॥
અન્વિચ્છઁલ્લભતે ક્વાપિ વર્ષપૂગૈર્મનોરથમ્

ઇત્યેવં જનવાદોઽપિ સંપ્રાપ્તો મયિ સત્યતામ્ ॥
આજન્મસંચિતાનાં તુ પુણ્યાનામુદયોદયે

યદ્ભવાન્ભવભીતાનાં ત્રાતા નયનગોચરઃ ॥
કસ્માદ્દેશાદિહાયાતો ભવાન્ભવભયાપહઃ

દૂરભ્રમણવિશ્રાંતં શંકે ત્વામિહ ચાગતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યમિવાત્યર્થં મુદિતોસિ મુખશ્રિયા

આનંદયસિ મે ચેતઃ પ્રેમ્ણા સંભાષણાદિવ ॥
અદ્ય મે તવ પાદાબ્જશરણસ્ય કૃતૈનસઃ ॥
શાંતિં કુરુ મહાભાગ યેનાહં સુખમાપ્નુયામ્

ઇતિ તેન સમાદિષ્ટો ગૌતમઃ કરુણાનિધિઃ ॥
સમાદિદેશ ઘોરાણામઘાનાં સાધુ નિષ્કૃતિમ્

॥ ગૌતમ ઉવાચ ॥ ॥
સાધુ રાજેંદ્ર ધન્યોઽસિ મહા ઘેભ્યો ભયં ત્યજ

શિવે ત્રાતરિ ભક્તાનાં ક્વ ભયં શરણૈષિણામ્ ॥
શૃણુ રાજન્મહાભાગ ક્ષેત્રમન્યત્પ્રતિષ્ઠિતમ્

મહાપાતકસંહારિ ગોકર્ણાખ્યં મનોરમમ્॥
યત્ર સ્થિતિર્ન પાપાનાં મહદ્ભ્યો મહતામપિ

સ્મૃતો હ્યશેષપાપઘ્નો યત્ર સંનિહિતઃ શિવઃ ॥
યથા કૈલાસશિખરે યથા મંદારમૂર્દ્ધનિ

નિવાસો નિશ્ચિતઃ શંભોસ્તથા ગોકર્ણમણ્ડલે ॥
નાગ્નિના ન શશાંકેન ન તારાગ્રહનાયકૈઃ

તમો નિસ્તીર્યતે સમ્ય ગ્યથા સવિતૃદર્શનાત્ ॥
તથૈવ નેતરૈસ્તીર્થૈર્ન ચ ક્ષેત્રૈર્મનોરમૈઃ

સદ્યઃ પાપવિશુદ્ધિઃ સ્યાદ્યથા ગોકર્ણદર્શનાત્ ॥
અપિ પાપશતં કૃત્વા બ્રહ્મ હત્યાદિ માનવઃ

સકૃત્પ્રવિશ્ય ગોકર્ણં ન બિભેતિ હ્યઘાત્ક્વચિત્ ॥
તત્ર સર્વે મહાત્માનસ્તપસા શાંતિમાગતાઃ

ઇન્દ્રોપેંદ્રવિરિંચ્યાદ્યૈઃ સેવ્યતે સિદ્ધિકાંક્ષિભિઃ ॥
તત્રૈકેન દિનેનાપિ યત્કૃતં વ્રતમુત્તમમ્

તદન્યત્રાબ્દલક્ષેણ કૃતં ભવતિ તત્સમમ્ ॥
યત્રેંદ્રબ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિદેવાનાં હિતકામ્યયા

મહાબલાભિધાનેન દેવઃ સંનિહિતઃ સ્વયમ્ ॥
ઘોરેણ તપસા લબ્ધં રાવણાખ્યેન રક્ષસા

તલ્લિંગં સ્થાપયામાસ ગોકર્ણે ગણનાયકઃ ॥
ઇન્દ્રો બ્રહ્મા મુકુન્દશ્ચ વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ

આદિત્યા વસવો દસ્રૌ શશાંકશ્ચ દિવાકરઃ ॥
એતે વિમાનગતયો દેવાસ્તે સહ પાર્ષદૈઃ

પૂર્વદ્વારં નિષેવન્તે દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
યોન્યો મૃત્યુઃ સ્વયં સાક્ષાચ્ચિત્રગુપ્તશ્ચ પાવકઃ

પિતૃભિઃ સહ રુદ્રૈશ્ચ દક્ષિણદ્વારમાશ્રિતઃ ॥
વરુણઃ સરિતાં નાથો ગંગાદિસરિતાં ગણૈઃ

આસેવતે મહાદેવં પશ્ચિમદ્વારમાશ્રિતઃ ॥
તથા વાયુઃ કુબેરશ્ચ દેવેશી ભદ્રકર્ણિકા

માતૃભિશ્ચંડિકાદ્યાભિરુત્તરદ્વારમાશ્રિતા ॥
વિશ્વાવસુશ્ચિત્રરથશ્ચિત્રસેનો મહાબલઃ

સહ ગન્ધર્વવર્ગૈશ્ચ પૂજયંતિ મહાબલમ્ ॥
રંભા ઘૃતાચી મેના ચ પૂર્વચિત્તિસ્તિલોત્તમા

નૃત્યંતિ પુરતઃ શમ્ભોરુર્વશ્યાદ્યાઃ સુરસ્ત્રિયઃ ॥
વશિષ્ઠઃ કશ્યપઃ કણ્વો વિશ્વામિત્રો મહા તપાઃ

જૈમિનિશ્ચ ભરદ્વાજો જાબાલિઃ ક્રતુરંગિરાઃ ॥
એતે વયં ચ રાજેંદ્ર સર્વે બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ

દેવં મહાબલં ભક્ત્યા સમંતાત્પર્યુ પાસ્મહે ॥
મરીચિના સહાત્રિશ્ચ દક્ષાદ્યાશ્ચ મુનીશ્વરાઃ

સનકાદ્યા મહાત્માન ઉપવિષ્ટા ઉપાસતે ॥
તથૈવ મુનયઃ સાધ્યા અજિનાંબર ધારિણઃ

દંડિનો વ્રતમુણ્ડાશ્ચ સ્નાતકા બ્રહ્મચારિણઃ ॥
ત્વગસ્થિમાત્રાવયવાસ્તપસા દગ્ધકિલ્બિષાઃ

સેવન્તે પરયા ભક્ત્યા દેવદેવં પિનાકિનમ્ ॥
તથા દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પિતરઃ સિદ્ધચારણાઃ

વિદ્યાધરાઃ કિંપુરુષાઃ કિન્નરા ગુહ્યકાઃ ખગાઃ ॥
નાગાઃ પિશાચા વેતાલા દૈતેયાશ્ચ મહાબલાઃ

નાનાવિભવસંપન્ના નાનાભૂષણવાહનાઃ ॥
વિમાનૈઃ સૂર્યસંકાશૈરગ્નિવર્ણૈઃ શશિપ્રભૈઃ

વિદ્યુત્પુંજનિભૈરન્યૈઃ સમં તાત્પરિવારિતમ્ ॥
પ્રસ્તુવંતિ પ્રગાયંતિ પઠંતિ પ્રણમંતિ ચ

પ્રનૃત્યંતિ પ્રહૃષ્યંતિ ગોકર્ણે પૃથિવીપતે ॥
લભંતેઽભીપ્સિતાન્કામાન્રમંતે ચ યથા સુખમ્

ગોકર્ણસદૃશં ક્ષેત્રં નાસ્તિ બ્રહ્માંડગોલકે ॥
તત્ર ઘોરં તપસ્તપ્તમગસ્ત્યેન મહાત્મના

તથા સનત્કુમારેણ પ્રિયવ્રતસુતૈરપિ ॥
અગ્નિના દેવવર્યેણ કન્દર્પેણ ચ પાર્થિવ

તથા દેવ્યા ભદ્રકાલ્યા શિશુમારેણ ધીમતા ॥
દુર્મુખેન ફણીંદ્રેણ મણિનાગાહ્વયેન ચ

ઇલાવર્તાદિભિર્નાગૈર્ગરુડેન બલીયસા ॥
રક્ષસા રાવણેનાપિ કુમ્ભકર્ણાહ્વયેન તુ

વિભીષણેન પુણ્યેન તપસ્તપ્તં મહાત્મના ॥
એતે ચાન્યે ચ ગીર્વાણાઃ સિદ્ધદાનવમાનવાઃ

ગોકર્ણે દેવદેવેશં શિવમારાધ્ય ભક્તિતઃ ॥
સ્વનામાંકાનિ લિંગાનિ સ્થાપયિત્વા સહસ્રશઃ

લેભિરે પરમાં સિદ્ધિં તથા તીર્થાનિ ચક્રિરે ॥
અત્ર સ્થાનાનિ સર્વેષાં દેવાનાં સંતિ પાર્થિવ

વિષ્ણોશ્ચ દેવદેવસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ॥
કાર્ત્તિકેયસ્ય વીરસ્ય ગજવક્ત્રસ્ય ચાનઘ

ધર્મસ્ય ક્ષેત્રપાલસ્ય દુર્ગાયાશ્ચ મહામતે ॥
ગોકર્ણે શિવલિંગાનિ વિદ્યંતે કોટિકોટિશઃ ॥

અસંખ્યાતાનિ તીર્થાનિ તિષ્ઠંતિ ચ પદેપદે ॥
બહુનાત્ર કિમુક્તેન ગોકર્ણસ્થાનિ પાર્થિવ

સર્વાણ્યશ્માનિ લિંગાનિ તીર્થાન્યંભાંસિ સર્વશઃ ॥
ગોકર્ણે શિવલિંગાનાં તીર્થાનામપિ ભૂરિશઃ

ગીયતે મહિમા રાજન્પુરાણેષુ મહર્ષિભિઃ ॥
ગોકર્ણે કોટિતીર્થં ચ તીર્થાનાં મુખ્યતાં ગતમ્

સર્વેષાં શિવલિંગાનાં સાર્વભૌમો મહાબલઃ ॥
કૃતે મહાબલઃ શ્વેતસ્ત્રેતાયામતિલોહિતઃ

દ્વાપરે પીત વર્ણશ્ચ કલૌ શ્યામો ભવિષ્યતિ ॥
આક્રાંતં સપ્તપાતાલં કુર્વન્નપિ મહાબલઃ

પ્રાપ્તે કલિયુગે ઘોરે મૃદુતામુપયાસ્યતિ ॥
પશ્ચિમાંબુધિતીરસ્થં ગોકર્ણક્ષેત્રમુત્તમમ્

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ દહતીતિ કિમદ્ભુતમ્ ॥
યે ચાત્ર બ્રહ્મહંતારો યે ચ ભૂતદ્રુહઃ શઠાઃ

યે સર્વગુણહીનાશ્ચ પરદારરતાશ્ચ યે ॥
યે દુર્વૃત્તા દુરાચારા દુઃશીલાઃ કૃપણાશ્ચ યે

લુબ્ધાઃ ક્રૂરાઃ ખલા મૂઢાઃ સ્તે નાશ્ચૈવાતિકામિનઃ ॥
તે સર્વે પ્રાપ્ય ગોકર્ણં સ્નાત્વા તીર્થજલેષુ ચ

દેવં મહાબલં દૃષ્ટ્વા પ્રયાતાઃ શાંકરં પદમ્ ॥
તત્ર પુણ્યાસુ તિથિષુ પુણ્ય ર્ક્ષે પુણ્યવાસરે

યેઽર્ચયંતિ મહેશાનં તે રુદ્રાઃ સ્યુર્ન સંશયઃ ॥
યદા કદાચિદ્ગોકર્ણં યો વા કો વાપિ માનવઃ

પ્રવિશ્ય પૂજયેદીશં સ ગચ્છેદ્બ્રહ્મણઃ પદમ્ ॥
રવીંદુસૌમ્યવારેષુ યદા દર્શો ભવિષ્યતિ

તદા જલનિધૌ સ્નાનં દાનં ચ પિતૃતર્પણમ્ ॥
શિવપૂજા જપો હોમો વ્રતચર્યા દ્વિજાર્ચનમ્

યત્કિંચિદ્વા કૃતં કર્મ તદનંતફલપ્રદમ્ ॥
વ્યતીપાતાદિયોગેષુ રવિસંક્રમણેષુ ચ

મહાપ્રદોષવેલાસુ શિવ પૂજા વિમુક્તિદા ॥
અથૈકાં તે પ્રવક્ષ્યામિ તિથિં પાર્થિવ મુક્તિદામ્

યસ્યાં કિલ મહાવ્યાધો લેભે શંભોઃ પરં પદમ્ ॥
માઘમાસે મહાપુણ્યા યા સા કૃષ્ણચતુર્દશી

શિવલિંગં બિલ્વપત્રં દુર્લભં હિ ચતુષ્ટયમ્ ॥
અહો બલવતી માયા યયા શૈવી મહાતિથિઃ

નોપોષ્યતે જનૈર્મૂઢૈર્મહામૂકૈરિવ ત્રયી ॥
ઉપવાસો જાગરણં સન્નિધિઃ પરમેશિતુઃ

ગોકર્ણં શિવલોકસ્ય નૃણાં સોપાનપદ્ધતિઃ ॥
શૃણુ રાજન્નહમપિ ગોકર્ણા દધુનાગતઃ

ઉપાસ્યૈનાં શિવતિથિં વિલોક્ય ચ મહોત્સવમ્ ॥
અસ્યાં શિવતિથૌ સર્વે મહોત્સવદિદૃક્ષવઃ

આગતાઃ સર્વદેશેભ્યશ્ચાતુર્વર્ણા મહાજનાઃ ॥
સ્ત્રિયો વૃદ્ધાશ્ચ બાલાશ્ચ ચતુરાશ્રમવાસિનઃ

આગત્ય દૃષ્ટ્વા દેવેશં લેભિરે કૃતકૃત્યતામ્ ॥
અથાહમપ્યમી શિષ્યા ઋષયશ્ચ તથાઽપરે

રાજર્ષયશ્ચ રાજેંદ્ર સનકાદ્યાઃ સુરર્ષયઃ ॥
સ્નાત્વા સર્વેષુ તીર્થેષુ સમુપાસ્ય મહાબલમ્

લબ્ધ્વા ચ જન્મસાફલ્યં પ્રયાતાઃ સર્વતોદિશમ્ ॥
અમુનાદ્ય નરેંદ્રેણ જનકેન યિયક્ષુણા

નિમંત્રિતોઽહં સંપ્રાપ્તો ગોકર્ણાચ્છિવમંદિરાત્ ॥
પ્રત્યાગમં કિમપ્યંગ દૃષ્ટ્વાશ્ચર્યમહં પથિ ॥
મહાનંદેન મનસા કૃતાર્થોઽસ્મિ મહીપતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મોત્તર ખંડે ગોકર્ણમહિમાનુવર્ણનંનામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ