સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.19-3

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
તારકબ્રહ્મણસ્તસ્ય તીર્થે સ્નાત્વા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
લક્ષ્મણસ્ય તતસ્તીર્થમભિગચ્છેત્સમાહિતઃ

શ્રીલક્ષ્મણસ્ય તીર્થે તુ સ્નાત્વા પાપૈર્વિમોચિતાઃ ॥
મુક્તિં પ્રયાંતિ વિમલામપુનર્ભવલક્ષણામ્

સ્નાનાલ્લક્ષ્મણતીર્થે તુ દારિદ્ર્યં નશ્યતેખિલમ્ ॥
આયુષ્માન્ગુણવાન્વિદ્વાન્પુત્રશ્ચૈવાસ્ય જાયતે

કૂલે લક્ષ્મણતીર્થસ્ય તન્મન્ત્રં જપતે તુ યઃ ॥
સ સર્વશાસ્ત્રવેત્તા સ્યાચ્ચતુર્વેદવિદપ્યસૌ

તસ્ય કૂલે મહલ્લિંગં સ્થાપયામાસ લક્ષ્મણઃ ॥
તત્ર તીર્થે તુ યઃ સ્નાત્વા સેવતે લક્ષ્મણેશ્વરમ્

ઇહ દારિદ્ર્યરોગાભ્યાં સંસારાચ્ચ વિમુચ્યતે ॥
સ્નાત્વા લક્ષ્મણતીર્થે તુ સેવિત્વા લક્ષ્મણેશ્વરમ્ ॥
બલભદ્રઃ પુરા વિપ્રા મુમુચે બ્રહ્મહત્યયા

॥
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
બ્રહ્મહત્યા કથમભૂદ્રૌહિણેયસ્ય સૂતજ ॥
કથં ચાત્ર વિનષ્ટા સા તન્નો બ્રૂહિ મહામુને

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
શેષાવતારો ભગવાન્બલભદ્રઃ પુરા દ્વિજાઃ

કુરૂણાં પાંડવાનાં ચ યુદ્ધોદ્યોગં વિલોક્ય તુ ॥
બંધૂનાં સ વધં સોઢુમસમર્થો હલાયુધઃ

વિચારમેવમકરોદ્બલભદ્રો મહામતિઃ ॥
યદ્યહં કુરુરાજસ્ય કરિષ્યામિ સહાયતામ્

કોપઃ સ્યાત્પાંડુપુત્રાણાં મય્યવાર્યઃ સુદારુણઃ ॥
ઉપકારં કરિષ્યામિ પાંડવાનામહં યદિ

દુર્યોધનસ્ય કોપઃ સ્યાદિતિ બુદ્ધ્વા હલાયુધઃ ॥
તીર્થયાત્રાચ્છલેનાસૌ મધ્યસ્થઃ પ્રયયૌ તદા

પ્રભાસમભિગમ્યાથ સ્નાત્વા સંકલ્પપૂર્વકમ્॥
દેવાનૃષીન્પિતૃગણાંસ્તર્પયામાસ વારિણા

સરસ્વતીં તતઃ પ્રાયાત્પ્રતીચ્યભિમુખાં હલી ॥
પૃથૂદકં બિંદુસરો મુક્તિદં બ્રહ્મતીર્થકમ્

ગંગાં ચ યમુનાં સિંધું શતદ્રૂં ચ સુદર્શનમ્ ॥
સંપ્રાપ્ય બલભદ્રોઽયં સ્નાત્વા તીર્થેષુ ધર્મતઃ

પ્રપેદે નૈમિષારણ્યં મુનીંદ્રૈરભિસેવિતમ્ ॥
આગતં તં વિલોક્યાથ નૈમિષીયાસ્તપસ્વિનઃ

દીર્ઘસત્રે સ્થિતાઃ સમ્યઙ્નિયતા ધર્મતત્પરાઃ ॥
અભ્યુદ્ગમ્ય યદુશ્રેષ્ઠં પ્રણમ્યોત્થાય ચાસનાત્

અપૂજયન્વિષ્ટરાદ્યૈઃ કંદમૂલફલૈસ્તદા ॥
આસનં પરિગૃહ્યાયં પૂજિતઃ સપુરઃસરઃ

ઉચ્ચાસને સ્થિતં સૂતમનમંતમનુત્થિતમ્ ॥
અકૃતાંજલિમાસીનં વ્યાસશિષ્યં વિલોક્ય સઃ

વિપ્રાંશ્ચાનમતો દૃષ્ટ્વા વિલોક્યાત્માનમાગતમ્ ॥
ચુક્રોધ રોહિણીસૂનુઃ સૂતં પૌરાણિકોત્તમમ્

મધ્યે મુનીનાં સૂતોઽયં કસ્માન્નિંદ્યોઽનુલોમજઃ ॥
ઉચ્ચાસને સમધ્યાસ્તે ન યુક્તમિદમંજસા ॥

અવમત્ય ભૃશં ચાસ્માન્ધર્મસંરક્ષકાનયમ્ ॥
આસ્તેઽનુત્થાય નિર્ભીતિર્ન ચ પ્રણમતે તથા

પઠિત્વાયં પુરાણાનિ દ્વૈપાયનસકાશતઃ ॥
સેતિહાસાનિ સર્વાણિ ધર્મશાસ્ત્રાણ્યનેકશઃ

ન માં દૃષ્ટ્વા પ્રણમતે નૈવ ત્યજતિ ચાસનમ્ ॥
દ્વૈપાયનસ્ય મહતઃ શિષ્યાઃ પૈલાદયો દ્વિજાઃ

એવંવિધમધર્મં તે નૈવ કુર્યુર્યથા ત્વયમ્ ॥
તસ્માદેનં વધિષ્યામિ દુરાત્માનમચેતનમ્

દુષ્ટાનાં નિગ્રહાર્થં હિ ભૂર્લોકમહમાગમમ્ ॥
મયા હતો હિ દુષ્ટાત્મા શુદ્ધિમેષ્યત્યસંશયમ્

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્રામો મુસલી પ્રબલો હલી ॥
પાણિસ્થેન કુશાગ્રેણ તચ્છિરઃ પ્રાચ્છિનદ્રુષા

તત્રત્યા મુનયઃ સર્વે હા કષ્ટમિતિ ચુક્રુશુઃ ॥
અવાદિષુસ્તદા રામં મુનયો બ્રહ્મવાદિનઃ

રામાધર્મઃ કૃતઃ કષ્ટસ્ત્વયા સંકર્ષણ પ્રભો ॥
અસ્ય સૂતસ્ય ચાસ્માભિર્દત્તં બ્રહ્માસનં મહત્

અક્ષયં ચાયુરસ્માભિરસ્ય દત્તં હલાયુધ ॥
ભવતાઽઽજાનતૈવાદ્ય કૃતો બ્રહ્મવધો મહાન્

યોગેશ્વરસ્ય ભવતો નાસ્તિ કશ્ચિન્નિયામકઃ ॥
અસ્યાસ્તુ બ્રહ્મહત્યાયા યત્કર્ત્તવ્યં વિચાર્ય તત્

પ્રાયશ્ચિત્તં ભવાનેવ લોકસંગ્રહણાય તુ ॥
કુરુષ્વ ભગવન્રામ નાન્યેન પ્રેરિતઃ કુરુ ॥
ઇત્યુક્તો ભગવાન્રામસ્તાનુવાચ મુનીન્પ્રતિ

॥ રામ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં ચરિષ્યાભિ પાપશોધકમાસ્તિકાઃ

લોકસંગ્રહણાર્થાય નાન્યકામનયાઽધુના ॥
યાદૃશો નિયમોઽસ્માભિઃ કર્તવ્યઃ પાપશાંતયે

તાદૃશં નિયમં ત્વદ્ય ભવતઃ પ્રબ્રુવંતુ નઃ ॥
ભવદ્ભિરસ્ય સૂતસ્ય યદાયુર્દત્તમક્ષયમ્ ॥
ઇંદ્રિયાણિ ચ સત્ત્વં ચ કરિષ્યે યોગમાયયા

॥ મુનય ઊચુઃ ॥ ॥
પરાક્રમસ્ય તેસ્ત્રસ્ય મૃત્યોર્નશ્ચ યથા પ્રભો ॥
સ્યાત્સત્યવચનં રામ તદ્ભવાન્કર્તુમર્હતિ

॥
॥ રામ ઉવાચ ॥ ॥
આત્મા વૈ પુત્રરૂપેણ ભવતીતિ શ્રુતિસ્સદા

ઉદ્ઘોષયતિ વિપ્રેંદ્રાસ્તસ્માદસ્ય શરીરતઃ ॥
પુત્રો ભવતુ દીર્ઘાયુઃ સત્ત્વેંદ્રિય બલોર્જિતઃ

કથયિષ્યતિ યુષ્માકં પુરાણાદીનિ સોઽન્વહમ્ ॥
સંભવિષ્યતિ સર્વજ્ઞો યોગમાયાબલાન્મમ

ઇત્યુક્ત્વા રૌહિણેયસ્તાન્પુનઃ પ્રશ્રિતમબ્રવીત્ ॥
મનોભિલષિતં કિં વા યુષ્માકં કરવાણ્યહમ્

તદ્બ્રૂત મુનયો યૂયં કરિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥
અજ્ઞાનાન્મત્કૃતસ્યાસ્ય પાપસ્યાપિ નિવર્તકમ્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં ભવન્તો મે પ્રબ્રૂત મુનિસત્તમાઃ

॥ મુનય ઊચુઃ ॥ ॥
ઇલ્વલસ્યાત્મજઃ કશ્ચિદ્દાનવો બલ્વલાભિધઃ

સ દૂષયતિ નો યાગં રામેહાગત્ય પર્વણિ ॥
દુષ્ટં તં દાનવં પાપં જહિ લોકૈકકણ્ટકમ્

અનેન પૂજા હ્યસ્માકં કૃતા સ્યાદ્ભવતાધુના ॥
અસ્થિવિણ્મૂત્રરક્તાનિ સુરામાંસાનિ ચ ક્રતૌ

સદાભિવર્ષતેઽસ્માકમત્રાગત્ય સ દાનવઃ ॥
અસ્મિન્ભારતભૂભાગે યાનિ તીર્થાનિ સંતિ હિ

તેષુ સ્નાહ્યબ્દમેકં ત્વં સર્વેષુ સુસમાહિતઃ ॥
તેન તે પાપશાંતિઃ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
પર્વકાલે તુ વિપ્રેંદ્રાઃ સમાવૃત્તે મુનિક્રતૌ ॥
મહાભીમો રજોવર્ષો ઝંઝાવાતશ્ચ ભીષણઃ

પ્રાદુર્બભૂવ વિપ્રેંદ્રાઃ પૂયરક્તૈશ્ચ વર્ષણમ્ ॥
તતો વિષ્ઠામયા વૃષ્ટિર્બલ્વલેન કૃતાપ્યભૂત્

અસુરં યજ્ઞશાલાયાં શૂલપાણિમથ ક્ષણાત્ ॥
અપશ્યદ્બલભદ્રોઽસૌ મહાબલપરાક્રમમ્

તમાલોક્ય મહાદેહં દગ્ધાદ્રિપ્રતિમં તદા ॥
પ્રતપ્તતામ્રસંકાશશ્મશ્રુદંષ્ટ્રોત્કટાનનમ્

ચિંતયામાસ મુસલં રામઃ પરવિદારણમ્॥
સીરં ચ દાનવહરં ગદાં દૈત્યવિદારિણીમ્

યાન્યાયુધાનિ તં રામં ચિંતિતાન્યુપતસ્થિરે ॥
સીરાગ્રેણ તમાકૃષ્ય બલ્વલં ખેચરં તદા

મુસલેન નિજઘ્ને સ કુપિતો મૂર્ધ્નિ વેગતઃ ॥
પપાત ભુવિ સંક્ષુણ્ણલલાટો રક્તમુદ્વમન્

બલ્વલો દીનકથનો ગિરિર્વજ્રહતો યથા ॥
સ્તુત્વાથ મુનયો રામં પ્રોચ્ચાર્ય વિમલાશિષઃ

અભ્યષિંચઞ્ચ્છુભૈસ્તોયૈર્વૃત્રશત્રું યથા સુરાઃ ॥
માલાં દદુર્વૈજયન્તીં શ્રીમદંબુજ શોભિતામ્

માધવાય શુભે વસ્ત્રે ભૂષણાનિ શુભાનિ ચ ॥
ધારયંસ્તાનિ સર્વાણિ રૌહિણેયો મહાબલઃ

પુષ્પિતાનોકહોપેતઃ કૈલાસ ઇવ પર્વતઃ ॥
અનુજ્ઞાતોઽથ મુનિભિઃ સર્વતીર્થેષુ સ દ્વિજાઃ

એકમબ્દં ચરન્સસ્નૌ નિયમાચારસંયુતઃ ॥
તતઃ સંવત્સરે પૂર્ણે કાલિંદીભેદનો બલઃ

સમાપ્તતીર્થયાત્રઃ સન્પુરીં ગન્તું પ્રચક્રમે ॥
તતસ્તમોમયીં છાયાં પૃષ્ઠતોનુગતાં કૃશામ્

અપશ્યદ્બલદેવોયં મહાનાદવિરાવિણીમ્ ॥
અથ વાર્તા સ શુશ્રાવ સમુદ્ભૂતાં તદાંબરે

રામરામ મહાબાહો રૌહિણેય સિતપ્રભ ॥
તીર્થાભિગમનેનાદ્ય ચરિતેન ત્વયાઽનઘ ॥

ન નષ્ટા બ્રહ્મહત્યા તે નિઃશેષં રોહિણીસુત ॥
ઇતિ વાર્તાં સમાકર્ણ્ય ચિંતયામાસ વૈ બલઃ

પ્રાયશ્ચિત્તં મયા ચીર્ણમેકાબ્દં તીર્થ સેવયા ॥
તથાપિ બ્રહ્મહત્યા સા ન નષ્ટેતિ શ્રુતં વચઃ

કિં કુર્મ ઇતિ સંચિંત્ય નૈમિષારણ્યમભ્યગાત્ ॥
તત્ર ગત્વા મુનીનાં તન્ન્યવેદયદરિંદમઃ

યચ્છ્રુતં ગગને વાક્યં યા ચ દૃષ્ટા તમોમયી ॥
ન્યવેદયત તત્સર્વં મુનીનાં રોહિણીસુતઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા મુનયઃ સર્વે રામં વાક્યમથાબ્રુવન્

॥ મુનય ઊચુઃ ॥ ॥
યદિ રામ ન નષ્ટા તે બ્રહ્મહત્યા તુ કૃત્સ્નશઃ

તર્હિ ગચ્છ મહાભાગ ગંધમાદનપર્વતમ્ ॥
મહાદુઃખ પ્રશમનં મહારોગવિનાશનમ્

રામસેતૌ મહાપુણ્યે ગન્ધમાદનપર્વતે ॥
અસ્તિ લક્ષ્મણતીર્થાખ્યં સરઃ પાપવિનાશનમ્

સ્નાનં કુરુષ્વ તત્ર ત્વં તલ્લિંગં ચ નમસ્કુરુ ॥
નિઃશેષં તેન નષ્ટા સ્યાદ્બ્રહ્મહત્યા ન સંશયઃ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તસ્તદા રામો ગન્ધમાદનપર્વતમ્ ॥
ગત્વા લક્ષ્મણતીર્થં ચ પ્રાપ્તવાન્મુનિપુંગવાઃ

સ્નાત્વા સંકલ્પપૂર્વં તુ તત્ર તીર્થે હલાયુધઃ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ વિત્તં ધાન્યં ગાશ્ચ વસુન્ધરામ્

તસ્મિન્નવસરે તત્ર રામમાહાશરીરવાક્ ॥
નિઃશેષં રામ નષ્ટા તે બ્રહ્મહત્યાધુના ત્વિહ

સંદેહો નાત્ર કર્તવ્યઃ સુખં યાહિ પુરીં નિજામ્ ॥
તચ્છ્રુત્વા બલભદ્રોઽથ તત્તીર્થં પ્રશશંસ હ

તતસ્તત્રત્યતીર્થેષુ સ્નાત્વા સર્વેષુ માધવઃ ॥
ધનુષ્કોટૌ તથા સ્નાત્વા રામનાથં નિષેવ્ય ચ ॥
દ્વારકાં સ્વપુરીં પ્રાયાન્નષ્ટપાતકસંચયઃ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં વઃ કથિતં વિપ્રાઃ શ્રીલક્ષ્મણસરોઽમલમ્

પુણ્યં પવિત્રં પાપઘ્નં બ્રહ્મહત્યાદિશોધકમ્ ॥
યઃ પઠેદિમમધ્યાયં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ

સ યાતિ મુક્તિં વિપ્રેંદ્રાઃ પુનરાવૃત્તિવર્જિતામ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે લક્ષ્મણતીર્થપ્રશંસાયાં બલભદ્રબ્રહ્મહત્યાવિમોક્ષણનામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ