Skanda Purana · Verses 3.15-3

// śrīsūta uvāca // //
brahmakuṇḍe mahāpuṇye snānaṃ kṛtvā samāhitaḥ //
naro hanūmataḥ kuṇḍamatha gacchedvijottamāḥ

purā hateṣu rakṣaḥsu samāpte raṇakarmaṇi //
rāmādiṣu nivṛtteṣu gaṃdhamādanaparvate

sarva lokopakārāya hanūmānmārutātmajaḥ //
sarvatīrthottamaṃ cakre svanāmnā tīrthamuttamam

viditvā vaibhavaṃ yasya svayaṃ rudreṇa sevyate //
tasya tīrthasya sadṛśaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

yatra snātā narā yāṃti śivalokaṃ sanātanam //
yasmiṃstīrthe mahāpuṇye mahāpātakanāśane

sarvalokopakārāya nirmite vāyusūnunā //
sarvāṇi narakāṇyāsañcchūnyānyeva cirāya vai

vaibhavaṃ tasya tīrthasya śaṃkaro vetti vā na vā //
yatra dharmasakhonāma rājā kekayavaṃśajaḥ

bhaktyā saha purā snātvā śataṃ putrānavāpta vān //
// ṛṣaya ūcuḥ // //
sūta dharmasakhasyādya caritaṃ vaktumarhasi //
hanūmatkuṇḍatīrthe yo lebhe snātvā śataṃ sutān

//
// śrīsūta uvāca // //
śṛṇudhvamṛṣayo yūyaṃ caritaṃ tasya bhūpateḥ

adya dharmasakhasyāhaṃ pravakṣyāmi samāsataḥ //
rājā dharmasakhonāma vijitāriḥ sudhārmikaḥ

babhūva nītimānpūrvaṃ prajāpālanatatparaḥ //
tasya bhāryāśataṃ viprā vabhūva patidaivatam

sa pālayanmahīṃ rājā saśailavanakānanām //
tāsu bhāryāsu tanayaṃ nāviṃdadvaṃśavarddhanam

putrārthaṃ sa mahīpālo bahūyatnānathākarot //५
akarocca mahādānaṃ putrārthaṃ sa mahīpatiḥ

aśvamedhādibhiryajñairayajacca surānprati //
tulāpuruṣamukhyāni dadau dānāni bhūriśaḥ

āmadhyarātramannāni sarvebhyo'pyanivāritam //
prāyacchadbahusūpāni sasyopetāni bhūmipaḥ

pitṝnuddiśya ca śrāddhamakarodvidhipūrvakam //
saṃtānadāyino maṃtrāñjajāpa niyatedriyaḥ

evamādīnbahūndharmānputrārthaṃ kṛtavānnṛpaḥ //
putramuddiśya satataṃ kurvandharmānanuttamān

rājā dīrgheṇa kālena vṛddhatāṃ pratyapadyata //
kadācittasya vṛddhasya yatamānasya bhūpateḥ

putrassucaṃdranāmābhūjjyeṣṭhapatnyāṃ manoramaḥ //
jātaṃ putraṃ jananyastāḥ sarvā vaiṣamyavarjitāḥ

samaṃ saṃvarddhayāmāsuḥ kṣīrādibhiranuttamāḥ //
rājñaśca sarvamātṝṇāṃ paurāṇāmmaṃtriṇāṃ tathā

manonayanasaṃtoṣajanako'yaṃ suto'bhavat //
lālayānaḥ sutaṃ rājā mudaṃ lebhe parātparām

āṃdolikāśayānasya sūnostasya kadācana //
vṛściko'kuṭṭayatpāde pucchenodyadviṣāgninā

kuṭṭanādvṛścikasyāsāvarudattanayo bhṛśam //
tatastanmātaraḥ sarvāḥ prārudañcchokakātarāḥ

parivāryātmajaṃ viprāḥ sadhvaniḥ saṃkulo'bhavat //
ārtadhvaniṃ sa śuśrāva rājā dharmasakhastadā

upaviṣṭaḥ sabhāmadhye sahāmātyapurohitaḥ //
atha prātiṣṭhipadrājā sauvidallaṃ sa veditum

antaḥpurabahirdvāraṃ sauvidallaḥ sametya saḥ //
ṣaṃḍhavṛddhānsamāhūya vākyametadabhāṣata

ṣaṃḍhāḥ kimarthamadhunā rudatyantaḥpura striyaḥ //
tatparijñāyatāṃ tatra gatvā rodanakāraṇam

etadarthaṃ hi māṃ rājā prerayāmāsa saṃsadi //
ityuktāstu parijñāya nidānaṃ rodanasya te

nirgamyāṃtaḥpurāttasmai yathāvṛttaṃ nyavedayat //
sa ṣaṃḍhakavacaḥ śrutvā sauvidallaḥ sabhāṃ gataḥ

rājñe nivedayāmāsa putraṃ vṛścikapīḍitam //
tato dharmasakho rājā śrutvā vṛttāṃtamīdṛśam

tvaramāṇaḥ samutthāya sāmātyaḥ sapurohitaḥ //
praviśyāṃtaḥpuraṃ sārddhaṃ māṃtrikairviṣahā ribhiḥ

cikitsayāmāsa sutamauṣadhādyairanekaśaḥ //
jātasvāsthyaṃ tataḥ putraṃ lālayitvā sa bhūpatiḥ

mānayitvā ca maṃtrajñānratnakāṃ canamauktikaiḥ //
niṣkramyāṃtaḥpurādrājā bhṛśaṃ ciṃtāsamākulaḥ

ṛtvikpurohitāmātyaistāṃ sabhāṃ sanupāviśat //
tatra dharmasakho rājā samāsīno varāsane //
uvācedaṃ vaco yuktamṛtvijaḥ sapurohitān

// dharmasakha uvāca // //
duḥkhāyaivaikaputratvaṃ bhavati brāhmaṇo ttamāḥ

ekaputratvato tṛṇāṃ varā caiva hyaputratā //
nityaṃ vyapāyayuktatvādvarameva hyaputratā //
ahaṃ bhāryāśataṃ viprā udavoḍha viciṃtya tu

vayaśca samatikrāṃtaṃ sapatnīkasya me dvijāḥ //
prāṇā mama ca bhāryāṇāmasminputre vyavasthitāḥ

tannāśe mama bhāryāṇāṃ sarvāsāṃ ca mṛtirdhruvā //
mamāpi prāṇanāśaḥ syādekaputrasya māraṇe

ato me bahuputratvaṃ kenopāyena vai bhavet //
tamupāyaṃ mama brūta brāhmaṇā vedavi ttamāḥ

ekaikaḥ śatabhāryāsu putro me syādyathā guṇī //
tatkarma vrata yūyaṃ tu śāstramālokya dharmataḥ

mahatā laghunā vāpi karmaṇā duṣkareṇa vā //
phalaṃ yadyapi tatsādhyaṃ kariṣye'haṃ na saṃśayaḥ

yuṣmābhiruditaṃ karma kariṣyāmi na saṃśayaḥ //
kṛtameva hi tadvitta śape'haṃ sukṛtairmama

asti cedīdṛśaṃ karma yena putraśataṃ bhavet //
tatkarma kutra kartavyaṃ mayeti vadatādhunā

iti pṛṣṭāstadā rājñā ṛtvijaḥ sapurohitāḥ //
saṃbhūya sarve rājānamidamūcuḥ suniścitam

// ṛtvija ūcuḥ // //
asti rājanpravakṣyāmo yena putraśataṃ tava //
bhaveddharmeṇa mahatā śatabhāryāsu kaikaya

asti kaścinmahāpuṇyo gandhamādanaparvataḥ //
dakṣiṇāṃbudhimadhye yaḥ seturūpeṇa vartate

siddhacāraṇagaṃdharvadevarṣigaṇasaṃkulaḥ //
darśanātsparśanānnṛṇāṃ mahāpātakanāśanaḥ

tatrāsti hanumatkuṃḍamiti lokeṣu viśrutam //
mahāduḥkhapraśamanaṃ svargamokṣaphalapradam

narakakleśaśamanaṃ tathā dāridryamocanam //
putrapradamaputrāṇāmastrīṇāṃ strīpadaṃ nṛṇām

tatra tvaṃ prayataḥ snātvā sarvābhīṣṭapradāyinīm//
putrīyeṣṭiṃ ca tattīre kuruṣva susamāhitaḥ

tena te śatabhāryāsu pratyekaṃ tanayo nṛpa //
ekaikastu bhavecchīghraṃ mā kuru ṣvātra saṃśayam

tathokto nṛpatirvipraiṛtvikbhiḥ sapurohitaiḥ //
tatkṣaṇenaiva ṛtvikbhirbhāryābhiśca purodhasā

vṛtomātyaiśca bhṛtyaiśca yajñasaṃbhārasaṃyutaḥ //
prayayau dakṣiṇāṃbhodhau gandhamādanaparvatam

hanumatkuṃḍamāsādya tatra sasnau sasainikaḥ //
māsamātraṃ sa tattīre nyavasa tsnānamācaran

tato vasaṃte saṃprāpte caitramāsi nṛpottamaḥ //
iṣṭimārabdhavāṃstatra putrīyāṃ sapurohitaḥ

samyakkarmāṇi cakruste ṛtvijaḥ sapurodhasaḥ //
sapatnīkasya rājarṣestathādharmasakhasya tu

iṣṭau tasya samāptāyāṃ hanūmatkuṃḍatīrataḥ //
purohito hutocchiṣṭaṃ prāśa yadrājayoṣitaḥ

tato dharmasakho rājā hanūmatkuṃḍavāriṣu //
samyakcakārāvabhṛthasnānaṃ bhāryāśatānvitaḥ

ṛtvikbhyo dakṣiṇāḥ prādādasaṃkhyātāstu bhūriśaḥ //
grāmāṃśca pradadau rājā bāhmaṇebhyo dvijottamāḥ

sāmātyaḥ saparīvāraḥ sapatnīkaḥ sa dhārmmikaḥ //
rājā tato nivavṛte purīṃ svāṃ prati naṃditaḥ

tataḥ katipaye kāle gate daśamamāmi vai //
śataṃ bhāryāḥ śataṃ putrānsuṣuvurguṇavattarān

atha prītamanā rājā vīro dharmasakho mahān //
snātaḥ śuddhaśca saṃkalpya jātakarmākarottadā

gobhūtilahiraṇyādi brāhmaṇebhyo dadau bahu //
dvau putrau jyeṣṭhabhāryāyāḥ pūrvajo'varajastadā

sarve vavṛdhire putrā ekādhikaśataṃ dvijāḥ //
prauḍheṣu teṣu rājāsau tebhyo rājyaṃ vibhajya tu

dattvā ca prayayau setuṃ sabhāryo gandhamādanam//
hanumatkuṃḍamāsādya tapo'tapyata tattaṭe

mahānkālo vyatīyāya rājña stasya tapasyataḥ //
rājño dharmasakhasyāsya dhyāyamānasya śūlinam

tato bahutithe kāle gate dharmasakho nṛpaḥ //
kāladharmaṃ yayau tatra dhārmmikaśśāṃtamānasaḥ

patnyopi tasya rājarṣeranujagmuḥ patiṃ tadā //
jyeṣṭhaputraḥ sucandropi saṃskṛtya pitaraṃ tataḥ

akarocchrāddha paryaṃtaṃ karmāṇi śraddhayā saha //
rājā sabhāryo vaikuṃṭhaṃ maraṇādatra jagmivān

sucandramukhyāste sarve rājaputrā mahaujasaḥ //
svasvarājyaṃ bubhujire bhrātarastyaktamatsarāḥ

evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā hanūmatkuṃḍavaibhavam //
rājño dharmasakhasyāpi caritraṃ paramādbhutam

tatsarvaṃ kāmasi ddhyarthaṃ snāyātkuṃḍe hanṛmataḥ

adhyāyamenaṃ paṭhate manuṣyaḥ śṛṇoti vā yaḥ susamāhito dvijāḥ //
so'naṃtamāpnoti sukhaṃ paratra krīḍeta sārddhaṃ divi devavṛndaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe setumāhātmye hanumatkuṃḍapraśaṃsāyāṃ dharmasakhaśatapuutrāvāptivarṇanaṃnāma pañcadaśo'dhyāyaḥ