Skanda Purana · Verses 2.3-6
// brahmovāca // //
puṃḍraṃ katividhaṃ kāryaṃ prabrūhi mama keśava //
puṃḍrāṇāṃ śravaṇe'tīva kautukaṃ mama jāyate
// śrībhagavānuvāca // //
śṛṇu putra pravakṣyāmi puṃḍraṃ ca trividhaṃ smṛtam //
tulasīmṛtsnayā sārdhaṃ śrīgopīcaṃdanena ca
haricaṃdanataḥ kāryaṃ puṃḍraṃ tatra vicakṣaṇaiḥ //
śrīkṛṣṇatulasīmūlamṛdamādāya bhaktimān //
dhārayedūrdhvapuṃḍrāṇi haristatra prasīdati
gopīcaṃdana māhātmyaṃ nibodha gadato mama
yo mṛttikāṃ dvāravatīsamudbhavāṃ kare samādāya lalāṭapaṭṭake //
karoti nityaṃ nara ūrdhvapuṃḍraṃ kriyāphalaṃ koṭiguṇaṃ tadā bhavet
kriyāvihīnaṃ yadi mantrahīnaṃ śraddhāvihīnaṃ yadi kālavarjitam//
kṛtvā lalāṭe yadi gopicaṃdanaṃ prāpnoti tatkarmaphalaṃ sadā'vyayam
gopīcaṃdanasaṃbhavaṃ suruciraṃ puṃḍraṃ lalāṭe dvijo nityaṃ dhārayate yadi pratidinaṃ rātrau divā sarvadā//
yatpuṇyaṃ kurujāṃgale ravigrahe māgha prayāge tathā tatprāpnoti tato'dhikaṃ mama gṛhe saṃtiṣṭhate devavat
yasmingṛhe tiṣṭhati gopicaṃdanaṃ bhaktyā lalāṭe manujo bibharti cet //
tasmingṛhe'haṃ nivasāmi sarvadā śriyānvitaḥ kaṃsanihā caturmukha
yo dhārayedddvāravatīsamudbhavāṃ mṛtsnāṃ pavitrāṃ kalikalmaṣāpahām //
nityaṃ lalāṭe mama mantrasaṃyutāṃ yamaṃ na paśyedapi pāpasaṃyutaḥ
yasyāṃ'takāle suta gopicaṃdanaṃ bāhvorlalāṭe hṛdi mastake ca //
prayāti loke kamalāpatermama gobālaghātī yadi brahmahā syāt
grahā na pīḍyaṃti na rakṣasāṃ gaṇā yakṣāḥ piśācoragabhūtanāyakāḥ //
lalāṭapaṭṭe suta gopicaṃdanaṃ saṃtiṣṭhate yasya mama prabhāvāt
ūrdhvapuṃḍramṛjuṃ saumyaṃ lalāṭe yasya dṛśyate //
sa caṃḍālo'pi śuddhātmā pūjya eva na saṃśayaḥ
asnāto yaḥ kriyāḥ kuryādaśuciḥ pāpasaṃyutaḥ //
gopīcaṃdanasaṃparkātpūto bhavati tatkṣaṇāt
aśucirvāpyanācāro mahāpāpaṃ samācaret //
śucireva bhavennityamūrdhvapuṃḍrāṃ'kito naraḥ
matpriyārthaṃ śubhārthaṃ vā rakṣārthaṃ caturānana //
matpūjāhomake caiva sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ//
madbhakto dhārayennityamūrdhvapuṃḍraṃ bhavāpaham
ūrdhvapuṃḍradharo martyo mriyate yadi kutracit //
śvapāko'pi vimānastho mama loke mahīyate
ūrdhvapuṃḍradharo martyo yadā yasyānnamaśnute //
tadā viṃśatkulaṃ tasya narakāduddharāmyaham
vīkṣyā''darśe jale vā'pi yo vidadhyātprayatnataḥ //
ūrdhvapuṇḍraṃ mahābhāga sa yāti paramāṃ gatim
anāmikā śāṃtidoktā madhyamā''yuṣkarī bhavet //
aṃguṣṭhaḥ puṣṭidaḥ proktastarjanī mokṣadāyinī //
gopīcaṃdanakhaṃḍaṃ tu yo dadāti ca vaiṣṇave //
kulamaṣṭottaraṃ tena tāritaṃ vai bhavecchatam
yajño dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam //
vyarthaṃ bhavati tatsarvamūrdhvapuṇḍravinākṛtam
yaccharīraṃ manuṣyāṇāmūrdhvapuṇḍravinākṛtam //
tanmukhaṃ naiva paśyāmi śmaśānasadṛśaṃ hi tat
ūrdhvapuṇḍraṃ prakurvīta matsyakūrmādidhāraṇam //
kuryādviṣṇuprasādārthaṃ mahāviṣṇoratipriyam
yatpunaḥ kalikāle tu matpurīsaṃbhavāṃ mṛdam //
matsyakūrmāṃ'kitaṃ cihnaṃ gṛhītvā kurute naraḥ
dehe tasya praviṣṭaṃ māṃ jānīhi tridaśottama //
tasya me nāṃtaraṃ kiṃcitkartavyaṃ śreya icchatā
mamāvatāracihnāni dṛśyaṃte yasya vigrahe //
martyo martyo na vijñeyaḥ sa nūnaṃ māmakī tanuḥ
pāpaṃ sukṛtarūpaṃ tu jāyate tasya dehinaḥ //
mamā''yudhāni dṛśyaṃte likhitāni kalau yuge
ubhābhyāmapi cihnābhyāṃ yoṃ'kito matsyamudrayā //
kūrmayā māmakaṃ tejo vikṣiptaṃ tasya vigrahe
śaṃkha ca padmaṃ ca gadāṃ rathāṃgaṃ matsyaṃ ca kūrmaṃ racitaṃ svadehe //
karoti nityaṃ sukṛtasya vṛddhiṃ pāpakṣayaṃ janmaśatārjitasya
nārāyaṇāyudhairnityaṃ cihnito yasya vigrahaḥ //
pāpakoṭiprayuktasya tasya kiṃ kurute yamaḥ
śaṃkhoddhāre ca yatproktaṃ vasatā koṭijanmabhiḥ //
tatphalaṃ labhate śaṃkhe pratyahaṃ dakṣiṇe bhuje
yatphalaṃ puṣkare proktaṃ puṇḍarīkākṣadarśanāt //
śaṃkhopari kṛte padme tatphalaṃ koṭisaṃmitam
vāme bhuje gadā yasya likhitā dṛśyate kalau//
gadādharo gayāpuṇyaṃ pratyahaṃ tasya yacchati
yaccānaṃdapure proktaṃ cakrasvāmisamīpataḥ //
gadācakre ca likhite tatphalaṃ liṃgadarśane
mamāyudhāṃ'kitaṃ dehaṃ gopīcandanamṛtsnayā //
prayāgādiṣu tīrtheṣu sa gatvā kiṃ kariṣyati
yadāyadā prapaśyeta dehaṃ śaṃkhādicihnitam //
tadātadā prasannohaṃ pāpaṃ tasya dahāmi vai
tiṣṭhate yasya dehe tu ahorātraṃ dine dine //
śaṃkhacakragadāpadmalikhitaṃ sa madātmakaḥ
nārāyaṇāyudhairyuktaṃ kṛtvātmānaṃ kalau yuge //
yatpuṇyaṃ karma kurute merutulyaṃ na saṃśayaḥ
śaṃkhāyudhāṃ'kito bhaktyā yaḥ śrāddhaṃ kurute suta //
vidhihīnaṃ tu saṃpūrṇaṃ pitṝṇāṃ dattamakṣayam
yathā'gnirdahate kāṣṭhaṃ vāyunā preṣito bhṛśam //
tathā dahyaṃti pāpāni dṛṣṭvā ma āyudhāni vai
mama nāmāṃkitāṃ mudrāmaṣṭākṣarasamanvitām //
śaṃkhādisvāyudhairyuktāṃ svarṇaraupyamayīmapi
dhatte bhagavato yastu kalikāle viśeṣataḥ //
prahrādasya samo jñeyo nānyathā mama vallabhaḥ
yasya nārāyaṇī mudrā dehaṃ śaṃkhādicihnitam //
dhātrīphalaiḥ kṛtā mālā tulasīkāṣṭhasaṃbhavā
dvādaśākṣaramaṃtrastu niyuktāni kalevare //
āyudhāni ca viprasya matsamaḥ sa ca vaiṣṇavaḥ
śaṃkhāṃkitatanurvipro bhuṃkte vai yasya veśmani //
tadannaṃ svayamaśnāmi pitṛbhiḥ saha putraka
kṛṣṇāyudhāṃ'kitaṃ dṛṣṭvā sanmānaṃ na karoti yaḥ //
dvādaśābdārjitaṃ puṇyaṃ bāṣkaleyāya gacchati
kṛṣṇāyudhāṃ'kito yastu śmaśāne mriyate yadi //
prayāge yā gatiḥ proktā sā gatistasya mānada
mamā''yudhaiḥ kalau nityaṃ maṃḍito yasya vigrahaḥ //
tatrā''śramaṃ prakurvaṃti vibudhā vāsavādayaḥ
yaḥ karoti ca me pūjāṃ mama śastrāṃkito naraḥ //
aparādhasahasrāṇi nityaṃ tasya harāmyaham
kṛtvā kāṣṭhamayaṃ biṃbaṃ mama śastraiḥ sucihnitam //
yo vā aṃkayate dehaṃ tatsamo nāsti vaiṣṇavaḥ
aṣṭākṣarāṃ'kitā mudrā yasya dhātumayī kare //
śaṃkhapadmādibhiryuktā pūjyate'sau surāsuraiḥ
dhṛtā nārāyaṇī mudrā prahrādena purā kare //
vibhīṣaṇena balinā dhruveṇa ca śukena ca //
māṃdhātrā hyaṃbarīṣeṇa mārkaṃḍeyamukhairdvijaiḥ
śaṃkhādicihnitaiḥ śastrairdehaṃ kṛtvā ca mānada //
evamārādhya māṃ prāptaṃ samīhitaphalaṃ mahat
gopīcaṃdanamṛtsnayā likhito yasya vigrahaḥ //
śaṃkhacakrādipadmāṃ'ko dehe tasya vasāmyaham
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ kāṃsyamāyasameva ca //
cakraṃ kṛtvā tu medhāvī dhārayīta vicakṣaṇaḥ //
dvādaśāraṃ tu ṣaṭkoṇaṃ valitrayavibhūṣitam
evaṃ sudarśanaṃ cakraṃ kārayīta vicakṣaṇaḥ //
upavītādivaddhāryāḥ śaṃkhacakragadāḥ sadā
brāhmaṇaiśca viśeṣeṇa vaiṣṇavaiśca viśeṣataḥ //
upavītaṃ śikhā yadvaccakraṃ lāṃchana saṃyutam
cakralāṃchanahīnasya viprasya viphalaṃ bhavet //
mama cakrāṃ'kito dehaḥ pavitra iti vai śrutiḥ
cakrāṃ'kitāya dātavyaṃ havyaṃ kavyaṃ vicakṣaṇaiḥ //
mama cakrāṃ'kakavacamabhedyaṃ devadānavaiḥ //
ajeyaḥ sarvabhūtānāṃ śatrūṇāṃ rakṣasāmapi
mama cakrāṃ'kakavacaṃ śarīre yasya tiṣṭhati //
nā'śubhaṃ vidyate tasya gṛhaputrādikasya hi
dakṣiṇe ca bhuje vipro bibhṛyādvai sudarśanam //
savye ca śaṃkhaṃ bibhṛyāditi vedavido viduḥ
tattanmaṃtreṇa maṃtrajñaḥ pratiṣṭhāpya pṛthakpṛthak
lalāṭe ca gadā dhāryā mūrdhni cāpaṃ śarastathā //
naṃdakaṃ caiva hṛnmadhye śaṃkhacakre bhujadvaye
tasmātsarvaprayatnena cakrādīndhārayetsadā //
dhāraṇānantaraṃ brūyāttatra caivaṃ dvijottamaḥ
putramitrakalatrādiryaḥ kaścinmatparigrahaḥ //
saha dehena sarvo'sau viṣṇuprītyai mayā'rpitaḥ
paścātsvadharmamāsthāya tiṣṭhedājīvanaṃ mama //
bhaktyā cāvyabhicāriṇyā sarvadā''ptamanorathaḥ
śaṃkhacakrāṃkitaṃ dṛṣṭvā ye niṃdaṃti narādhamāḥ //
avalokya mukhaṃ teṣāmādityamavalokayet //
śrīkṛṣṇanāma coccārya śuddho bhavati nānyathā
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśātisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe brahmaviṣṇusaṃvāde gopīcandanādiśaṃkha cakrādyāyudhadhāraṇatattanmudrādhāraṇaprakārakathanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0