Skanda Purana · Verses 2.26-4

// atha tumburu(ghoṇa)tīrthamāhātmyam //
// śrīsūta uvāca // //
atrāhaṃ saṃpravakṣyāmi śaunakādyā mahaujasaḥ //
ghoṇatīrthasya māhātmyaṃ sarvapātakanāśanam

tatra snānaṃ janānāṃ tu janmāntaratapaḥphalam //
uttarāphalgunīyuktaśuklapakṣīyaparvaṇi

tumbostīrthaṃ mīnasaṃsthe ravau tīrthāni sarvaśaḥ //
aparāhne samāyānti gaṃgādīni jagattraye

// ṛṣaya ūcuḥ //// bhagavansūta sarvajña sarvaśāstrārthapāraga //
gaṃgāyāḥ saritaḥ sarvā ghoṇatīrthe'tipāvane

kimarthaṃ snāṃti vai tatra mīnasaṃsthe prabhākare

// // śrīsūta uvāca // //
pāpino manujāḥ sarve hyasmāsu snānti yatnataḥ //
visṛjya pāpajālāni kṛtārthā yāṃti vai janāḥ

asmākaṃ pāpajālaṃ tatkathaṃ naśyati sarvataḥ //
evamālocya tīrthāni gaṃgādīni prayatnataḥ

saṃsmṛtya brahmaputrasya nāradasya mahātmanaḥ //
vākyaṃ manoharaṃ divyaṃ sarvapāpaniṣūdanam

gatvā śrīveṃkaṭaṃ śailaṃ brahmahatyādiśoṣakam //
tatra snātvā tīrthavarye svāmipuṣkariṇījale

anantaraṃ tato viprā ghoṇatīrthe'tipāvane //
uttarāphalgunīyuktaśuktyapakṣīyaparvaṇi

snāṃti tīrthāni sarvāṇi mīnasaṃsthe prabhākare //
tasya tīrthasya māhātmyaṃ ko vetti bhuvanatraye

// atha ghoṇatīrthasnānavimukhānāṃ mahādoṣavarṇanam // //
tasmātpuṇyatamaṃ tīrthaṃ ghoṇatīrthaṃ dvijottamāḥ

ārāmocchedakaṃ krūraṃ kanyāturagavikrayam//
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhurbrahmaghātukam

devadravyāpahantāraṃ tathā dattāpahārakam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhurbrahmaghātukam

taṭākasetubhettāraṃ parastrīsaṃgalolupam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhuḥ steyinaṃ budhāḥ

dadāmīti dvijāyoktvā paścādyo nāstiko'dhamaḥ //
ghoṇasnānaparityaktaṃ surāpaṃ taṃ vidurbudhāḥ

guruviprajanadveṣyamātmastutiparāyaṇam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhuḥ steyinaṃ budhāḥ

asaṃskṛtānnabhoktāraṃ pitṛśeṣānnabhojinam//
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhuḥ steyinaṃ dvijāḥ

pitṛśeṣānnadātāraṃ mātāpitṛvirodhinam//
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhuḥ steyinaṃ budhāḥ

parastrīsaṃganirataṃ bhrātṛbhāryāratipriyam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhurgurutalpagam

caṇḍālabhāṣiṇaṃ vipraṃ sadaivādarbhapāṇikam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tatsaṃsargaṃ tu pañcamam

rajasvalāśvacaṇḍāladhvani śrutvānnabhojinam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tatsaṃsargaṃ tu pañcamam

purāṇodvāhamauṃjyādidharmāṇāṃ vighnakārakam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhuḥ paśughātukam

śaraṇāgatahantāraṃ sarvatīrthaparāṅmukham//
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhurbhrūṇahaṃ budhāḥ

pitṛyajña parityaktaṃ tyaktabhāryaṃ kulādhamam //
ghoṇasnānaparityaktaṃ tamāhurgovighātukam

mahāpāpasamānāni kṣudrapāpāni yāni ca //
ghoṇasnānaparityaktamāśrayanti dvijottamāḥ

// atha ghoṇasnānasyasarvapāpāpanodakatvavarṇanam // //
mahāpāparataṃ viprāḥ śvapacaṃ vā kulādhamam //
krūraṃ kulāntakaṃ kaṣṭamadattaṃ karmavarjitam

paśughnaṃ ca paradrohamāśritaṃ piśunaṃ tathā //
asatyabhāṣiṇaṃ dambhaparadārarataṃ tathā

mitradrohaṃ kṛtaghnaṃ ca bhrūṇaha cātipātakam //
paradārarataṃ pāpaṃ parāṇāmarthasūcakam

anṛtaṃ kṛṣikarmāṇaṃ svāmidrohaṃ ca vañcakam //
salobhaṃ pitṛhantāraṃ sarvadevaparāṅmukham

ātmapraśaṃsāṃ kurvāṇaṃ dharmavighnakaraṃ śaṭham //
apātravyayakartāraṃ sānukūlyavibhedakam

supallavaphalopetavṛkṣavicchedakārakam//
viśvāsaghātukaṃ caiva vīrahatyāparāyaṇam

anagnikamaputraṃ ca viṣakarmaprayogiṇam //
gurudveṣakaraṃ pāpaṃ dampatyorvirasāvaham

grāmādhipatyaṃ kurvāṇaṃ tathā devālayasya ca //
bhṛtakakhyāpakaṃ vipraṃ kūrakarmaparāyaṇam

prakṛtīkṛta pāpaughaṃ guhyāghaughaparāyaṇam //
ajñānādaghakartāraṃ jñānādduṣkarmakārakam

etānsarvāṃśca vipreṃdrā ghoṇatīrthaṃ manoharam//
punāti snānapānādyairaho tīrthasya vaibhavam

// atha tumburvākhyagaṃdharvacaritam //
// śrīsūta uvāca // //
atretihāsaṃ vakṣyāmi purāṇaṃ pāpanāśanam //
sarvapāpapraśamanamapavargaphalapradam

purā gārgyo mahātejāḥ sarvavidyāviśāradaḥ //
sarvajño nītimānvipraḥ prāha cetthaṃ jitendriyaḥ

devalaṃ ca mahātmānaṃ namaskṛtya prasannadhīḥ //
kathayasva mahābhāga mayi kāruṇiko bhava //
ghoṇatīrthasya māhātmyaṃ sarvapāpaharaṃ śubham //

// devala uvāca // //
tumbururnāma gandharvo bhāryāṃ śaptvā pativratām //
atra snātvā samabhyarcya veṃkaṭeśaṃ dayānidhim

prāptavānviṣṇulokaṃ vai punarāvṛttivarjitam

// gārgya uvāca // //
kimarthaṃ devala ṛṣe bhāryāṃ rūpavatīṃ striyam //
tumbururnāma gandharvaḥ sarvavidyāviśāradaḥ

śaptavānkena doṣeṇa bhāryāṃ sarvaguṇānvitām //
tadvadasva mahābhāga śrotuṃ kautūhalaṃ hi me

// atha svabhāryāyai tumburūpadiṣṭamāghasnānavidhiprakāraḥ // //
tumbururnāma gandharvo bhāryāṃ prītyā hyuvāca ha //
māghatraye mayā sākaṃ snānaṃ kuru malāpaham //

māghamāsyudite sūrye sarvakalmaṣanāśane //
tīre'sminviṣṇupūjārthaṃ gomayālepanaṃ kuru

raṃgavallyādibhiḥ śubhrapadmasvastika dhātubhiḥ //
śuśrūṣāṃ kuru me viṣṇormāse'sminmaṃgalaprade

māghe'sminmādhavasyāsya kuru tvaṃ dīpavartikām //
sadhūpaṃ pāvakaṃ bhaktyā samarpaya hareḥ puraḥ

kuru pākaṃ śucirbhūtvā mādhavāya mahātmane //
pradakṣiṇānamaskārairbhaktyā māghe mayā saha

kuruṣva devadevasya saparyāṃ viṣṇave'nvaham //
purāṇaśravaṇaṃ viṣṇoḥ kuru nityamataṃdritā

nityaṃ snātvā prayatnena piba pādodakaṃ hareḥ //
kṛṣṇa viṣṇo mukundeti nārāyaṇa janārdana

acyutānanta viśvātmanniti kīrtaya santatam //
krodhamātsaryalobhādīṃstyaktvā tvaṃ vratamācara

tena te jāyate muktirviṣṇulokaśca śāśvataḥ //
// atha bhāryāṃ prati tumburudattaśāpatadvimuktiprakārau // //
itthaṃ sā bhartṛgaditaṃ śrutvā gaṃdharvavallabhā //
bhartāramabravītkopādasahyaṃ durgatipradam

māghe codbhūtaśīte tu prātarmandodite ravau //
kathaṃ nimajjayedasminmāghe śītārtike'nagha

yattvayoktāni karmāṇi na śakyāni mayā'sakṛt//
na karomi pate snānaṃ prātaḥkāle tvayā saha

mṛtau śītātipātena na ca me rakṣako bhavān //
ityevamuditaṃ śrutvā patirgandharvavallabhaḥ

saśānto'pi śaśāpātha bhāryāṃ cāpriyavādinīm //
putraṃ ca dharmavimukhaṃ bhāryāṃ cāpriyabhāṣiṇīm

abrahmaṇyaṃ ca rājānaṃ sadyaḥ śāpena daṇḍayet //
iti nyāyaṃ viciṃtyāsau śaśāpetthaṃ satīṃ tadā

veṃkaṭādrau mahāpuṇye sarvapātakanāśane //
ghoṇatīrthasamīpe ca pippaladrumakoṭare

tatrāmburahite mūḍhe maṇḍūkā bhava kevalam //
ityevaṃ bhartṛvākyaṃ tacchrutvā gaṃdharvavallabhā

patitvā pādayostasya tumbaruṃ prārthayatsatī //
viśāpamavadatpaścādbhartā vai tumburustadā

agastyo vai mahābhāgastapasvī vijitendriyaḥ //
ghoṇatīrthavare snātvā paurṇamāsyāṃ mahātithau

śiṣyebhyo vai yadā tasminnaśvatthadrumasaṃnidhau //
ghoṇatīrthasya māhātmyaṃ vakti vai brāhmaṇottamaḥ

tadā pippalavṛkṣasya koṭare tvaṃ samāhitā //
śrutvā vai ghoṇatīrthasya māhātmyaṃ mokṣadāyakam

vidhūya sarvapāpāni mayā sākaṃ ramiṣyasi //
ityuktā virarāmātha dharmapatnī pativratā

bhartṛśāpānmahāghorāṃ maṃḍūkatanumāśritā //
śeṣādriśikhare tasminghoṇatīrthasya dakṣiṇe //

śanaiḥśanairgatā nārī pippaladrumakoṭaram //
abdāyutaṃ gataṃ tasyā aśvatthadrumakoṭare

tataḥ kālāṃtare'gastyo veṃkaṭādriṃ manoharam //
gatvā śrīsvāmitīrthe ca snātvā niyamapūrvakam

varāhasvāminaṃ devaṃ natvā tīrthasya dakṣiṇe //
veṃkaṭeśālayaṃ gatvā śrīnivāsaṃ kṛpānidhim

vedavedyaṃ viśālākṣaṃ devadevaṃ sanātanam //
natvā'gastyo mahābhāgo ghoṇatīrthaṃ tato yayau

tatra snātvā tīrthavarye svaśiṣyai yogināṃ varaḥ //
pippaladrumacchāyāyāṃ śiṣyebhyo bhaktipūrvakam

ghoṇatīrthasya māhātmyaṃ brahmahatyāvināśakam //
sarvamaṃgaladaṃ puṇyaṃ sarvasampatpradāyakam

uktavānyogināṃ śreṣṭho hyagastyo bhagavānṛṣiḥ

// atha ghoṇatīrthe agastyadarśanena tumburupatnyā varṣābhūtva nivṛttiḥ // //
tadā śrutvā tu varṣābhūḥ pādayostasya yoginaḥ //
patitvā jñānadīpena viditvā vaibhavaṃ muneḥ

pūrvarūpaṃ samāsādya nārī rūpaṃ manoharam //
agastya yogināṃ śreṣṭha rakṣarakṣa dayānidhe

māṃ rakṣa dayayā brahmanpativākyavirodhinīm //
ityuktvā taṃ vikṣālākṣī virarāma tataḥ param

// agastya uvāca // //
kā tvaṃ suśroṇi bhadraṃ te bhekajanmapradāyakam //
pāpaṃ pūrvabhave cāsīttadvadasva ca mā ciram

// // nāryuvāca // //
tumbururnāma gandharvaḥ sarvavidyāviśāradaḥ //
tasya bhāryāsmyahaṃ vipra hyagastya munisevita

bhartā me sarvadharmajñastumbururmunisattamaḥ //
sarvadharmānmanojñā tvaṃ kuru nityaṃ mayā saha

pativākyaṃ tadā śrutvā paralokopakārakam //
asahyaṃ vākyamatyugraṃ durgatipradameva hi

mayā coktaṃ hi durbuddhyā he tāta munisattama

// athāgastyakathitapativratādharmāḥ //
// agastya uvāca // //
kuśāgrabuddhiste bhartā śaśāpa tvāṃ ruṣānvitaḥ //
evaṃ śāpo yukta eva pativākyavirodhinīm

pativākyamanādṛtya svecchayā vartate tu yā //
sā nārī niraye ghore patatyācandratārakam

na svātantryaṃ tu nārīṇāṃ nollaṃghyaṃ patibhāṣaṇam //
pātivratyena puṇyena patiśuśrūṣaṇena ca

striyo viṣṇupadaṃ yānti na cānyairapi suvrataiḥ //
patirmātā patirviṣṇuḥ patirbrahmā patiḥ śivaḥ

patirguruḥ patistīrthamiti strīṇāṃ vidurbudhāḥ //
pativākyamapākṛtya yā nārī sukṛtaiḥ paraiḥ

sadaiva yujyate sāpi naiva śuddhā bhavetsakṛt //
patihīnā tu yā nārī gurubhirdharmavittamaiḥ

sā kṛtajñā vidadhyāttu vrataṃ dharmaphalapradam //
patinā preritā saiva patibuddhiparāyaṇā

patipādābjatīrthena yā snātā sā haripriyā //
sā snātā sarvatīrtheṣu gaṅgādiṣu na saṃśayaḥ

tasmāttvatkṛtadoṣastu tvāmāyātīti tatphalam //
bhuñjantyāste'tra śṛṇvantyā ghoṇatīrthasya vaibhavam

muktirāsīcchubhāṃgaṃ tannārīrūpaṃ punaryathā // //
tasmādghoṇasya tīrthasya tumbutīrthamitīha vai

loke prasiddhirabhavadaho tīrthasya vaibhavam

//
atha ghoṇatīrthasnātṝṇāṃ nānāvidhaphalaprāptiḥ //
// śrīsūta uvāca // //
ghoṇatīrthe mahāpuṇye sarvapāpavināśini //
snānti ye paurṇamāsyāṃ vai śaunakādyā mahaujasaḥ

teṣāṃ kratuphalaṃ puṇyaṃ tīrthāyutaphalaṃ bhavet //
kapilāgosahasraṃ tu yo dadāti dinedine

tatphalaṃ samavāpnoti snānāttumburutīrthake //
ratnakoṭisahasrāṇi yo dadāti dinedine

mattebhānāṃ sahasrāṇi tathaivāśvāyutānyapi //
tatphalaṃ samavāpnoti ghoṇatīrthāvagāhanāt

kanyākoṭipradānena yatphalaṃ carṣibhiḥ smṛtam //
tatphalaṃ samavāpnoti ghoṇatīrthācca pāvanāt

hemāṃbarasahasraṃ yaḥ kurukṣetre prayacchati //
tatphalaṃ samavāpnoti ghoṇatīrthasya vaibhavāt

gurvarthe brāhmaṇārthe ca svāmyarthe yastyajettanum //
tatphalaṃ samavāpnoti ghoṇatīrthasya vaibhavāt

āpannārtiharāṇāṃ ca tīrthasevāparātmanām //
satyavratānāṃ yatpuṇyaṃ ghoṇatīrthācca tadbhavet

yatphalaṃ śrāddhakartṝṇāṃ pitṛṇāmindusaṃkṣaye //
tatphalaṃ samavāpnoti ghoṇatīrthāddhi pāvanāt

gaṅgāyāṃ narmadāyāṃ ca sarayūcandrabhāgayoḥ //
sarveṣu puṇyatīrtheṣu yaḥ snānaṃ kurute naraḥ //
tatphalaṃ samavāpnoti ghoṇatīrthāddhi pāvanāt

tasmātpuṇyatamaṃ tīrthaṃ ghoṇatīrthaṃ vidurbudhāḥ

ya imaṃ śṛṇute'dhyāyaṃ sarvapāpanibarhaṇam //
vājapeyaphalaṃ tasya viṣṇulokaśca śāśvataḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṃḍe śrīveṅkaṭācalamāhātmye tumburutīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ //