Skanda Purana · Verses 2.23-2

// nārada uvāca // //
dauvārikāya rājarṣiriṃdradyumno mahāyaśāḥ //
sārvabhaumo vaiṣṇavāgryo dhātāraṃ draṣṭumāgataḥ

yātvayaṃ puratastasya yadi tvamanumanyase //
ityuktastaṃ punaḥ prāha nāradaṃ maṇikodaraḥ

svāmiṃstvayāgato yo'sau na sāmānyo hi budhyate //
yatra paśyasi dikpālānpitṝnmanvaṃtarādhipān

tatrāyaṃ marttyanilayastiṣṭhedapi hi pauruṣam //
bhavāngatvā padmayoniṃ vijñāpyainaṃ praveśaya

sabhādvāragato yo'sau dikpālaiḥ saha yāsyati //
ekāgracitto bhagavāngāyane caturānanaḥ

asmākaṃ dvāri yuktānāṃ pratīkṣyo'vasaro dhruvam //
na krodho mayi karttavyo dāse tava pituśca te

ityukto nārado gatvā brahmāṇaṃ jagatāṃ patim //
natvā sāṣṭāṃgapatanaṃ vijñapto vasudhādhipaḥ

kaṭākṣeṇādiśatso'tha indradyumnapraveśanam //
novāca kiṃcidbhagavāngāne dattāvadhānataḥ

divyagāyanasaṃgīte kautukāviṣṭamānasaḥ //
jñātveṃgitaṃ nārado'tha iṃdradyumnaṃ nṛpottamam //
praveśayāmāsa tataḥ śakrādyaiḥ sunirīkṣitaḥ

dṛṣṭvā pitāmahaṃ dūrātsraṣṭāraṃ jagatāṃ nṛpaḥ //
amanyata dvijaśreṣṭhāḥ sākṣāddārumayaṃ harim

śanaiḥ śanairyayau bhūpaḥ praṇamaṃśca kṛtāṃjaliḥ //
stuvannamanpraṇipatansādhvasaskhalitaṃ vrajan //
kiṃciddūre sthito bhūpo nāradasya nideśataḥ

tataḥ puṇyaṃ gīyamānaṃ caritaṃ siṃdhujāpateḥ //
śṛṇvaṃścaturmukhastasthau muhūrttaṃ dvijapuṃgavāḥ

sāvitrīśāradābhyāṃ ca vījyamānastu pārśvayoḥ //
śuddhadehadharairvedaiḥ stūyamānaḥ svayaṃbhuvaḥ

kalākāṣṭhānimeṣādi kalpayanyugaparyayam //
na jarājanmamaraṇaṃ rūpādipariṇāmanam

yasya lokagatānāṃ vai nādhayo vyādhayastathā //
manvatarādayo yatra yugāvarttādayastathā

kalpāṃtādyā na vidyaṃte sa sākṣātparameśvaraḥ //
gītāvasāne taṃ bhūpamuvāca prahasanniva

iṃdradyumna mahāsattva sākṣāttvaṃ bhagavatpriyaḥ //
anyasya durlabho lokaḥ satyākhyo viditastava

atrāgatiṃ hi vāṃchaṃto munayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ //
taponiṣṭhāśca tiṣṭhaṃti yāvadābhūtasaṃplavam

caturdaśasu lokeṣu sṛṣṭānāṃ prāṇināṃ hi yat //
caitanyādivicitrāṇi sarveṣāmāśrayo hyasau

jānannapi hi tatkāryaṃ mānayannṛpasattamam //
uvāca paramaprīta iṃdradyumnaṃ pitāmahaḥ

kimarthamāgatosyatra tadbrūhi hṛdayasthitam //
mayi dṛṣṭe na duṣprāpamamṛtaṃ kinnu vāṃchitam

// indradyumna uvāca // //
aṃtaryāminhi bhagavaṃstvadajñātaṃ kuto bhavet//
tathāpi praśno yo nātha mayyanukrośa eva saḥ

mūrdhnyādhāya tavānujñāṃ kathitaṃ tava sūnunā //
iṣṭāḥ sahasraṃ kratavastadaṃte dārudehabhṛt

āvirbabhūva bhagavānbhūtabhavyabhavatprabhuḥ //
tvadanugrahasaṃpattivaśādevāvalokayan

tādṛśaṃ puṃḍarīkākṣaṃ yena tvallokamāgataḥ //
yasyārabdho mayā deva prāsādastatra cetsvayam

gatvā devaṃ jagannāthaṃ sthāpayiṣyasi cetprabho //
tvadanugrahastu saphalo bhavenme lokabhāvana ///

etadarthaṃ jagatsvāminnāradena sahādhunā //
tvatpādapadmayugalaṃ draṣṭuṃ tvallokamāgataḥ

prasīda māṃ kuruṣvedaṃ jagannāthastvameva hi //
tvameva sa jagannātho na bhedo yuvayorvibho

sthāpyaḥ sthāpayitā cāsi vedyo vedayitā bhavān

// jaiminiruvāca // //
evaṃ vijñāpanāṃte tu durvāsā sa mahāmuniḥ //
praṇamya sāṣṭāṃgapātaṃ kṛtāṃjalirupasthitaḥ //
provāca vinayānnīco dhātāraṃ jagatāṃ gurum

vibho dvārapraveśe'tra dauvārikanivāritāḥ //
lokapālāḥ sapitarastathā manvaṃtarādhipāḥ

tiṣṭhaṃti dīnajanavatsucirāllokabhāvana //
tadājñāpaya paśyaṃtu tava pādasaroruham

tacchrutvā devadevastu tadā durvāsaso vacaḥ //
prahasya vacanaṃ prāha naiṣāṃ prastāva eva hi

iṃdradyumnena sparddhaṃte kiṃ tu mohavaśānugāḥ //
jīvanmukto'yaṃ nṛpatiḥ kṣīṇakarmāghasaṃhatiḥ / ३४ //
matsaṃtateḥ paṃcamo'yaṃ vaiṣṇavo viṣṇutatparaḥ //
ete hi sukhabhogāya karmaṇā prāptapauruṣāḥ

atrāgatiṃ prārthayaṃtastapastaptvā hi devatāḥ //
mamānugrahata ete āyātā madupāsane

tathāpi tvadanujñātā āyāṃtu mama darśane //
tataḥ praviṣṭāste devā durvāsovacanena vai

dūrātpraṇemurbrahmāṇaṃ gāyanānāṃ samīpataḥ //
iṃdradyumnaṃ narapatiṃ saṃlapaṃtaṃ kṛtāṃjalim

tām̐llokapālānpraṇatānkaṭākṣeṇa jagatprabhuḥ //
anujagrāha kathayanniṃdradyumnaṃ sasādaram

rājankṛtastvayā satyaṃ prāsādo bhagavatsthitau //
nāyaṃ kālastathā rājyaṃ na vā tvatsaṃtatirnṛpa

gītagānāvasarato bhūyānkālo gatastava //
manvaṃtaro hi divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ

tava vaṃśo'pi vicchinnaḥ koṭiśaḥ kṣitipā gatāḥ //
devoṃ'timaśca prāsādo dvayamatrāvaśiṣyate

dvitīyasya manorādiyugaṃ svārociṣasya tu //
mamāṃtike'tra vasatomṛtyurvā na jarā tathā

viparyayamṛtūnāṃ vā na kālapariṇāmatā //
tadgaccha bhūmau rājeṃdra devaṃ prāsādameva ca

ātmasaṃbaṃdhinaṃ kṛtvā punarāyāhi vegavān //
athavāhaṃ prayāsyāmi tavānupadameva hi

tvamagrato dharāṃ gatvā yāvatsaṃbhāramṛddhimat //
kariṣyasi mahābhāga tāvadeva vrajāmyaham

ityājñāpyeṃdradyumnaṃ taṃ bhagavānsa pitāmahaḥ //
devānpuraḥsthitānāha vinayānatakaṃdharān

baddhāṃjalīnsādhvasāṃstāṃstatpādanyastavīkṣaṇān //
uvāca bhagavānsnigdhagaṃbhīravacasā dvijāḥ

kimarthamāgatāḥ sarve yugapattu divaukasaḥ //
yatkāryaṃ vo mayā kāryaṃ vijñāpayata mā ciram

// jaiminiruvāca // //
iti śrutvā vaco dhātustridaśā vigatajvarāḥ //
pratyūcurharṣitāḥ sarve bhagavaṃtaṃ pitāmaham

// devā ūcuḥ // //
upāsitaḥ purāsmābhiryo nīlādrau maṇīmayaḥ //
antarhitaḥ kathaṃ deva idānīṃ dārudehadhṛk

āvirbhūtaḥ kratoraṃta indradyumnasya bhūpateḥ //
etasya kāraṇaṃ jñātuṃ bhavataḥ pādapaṃkajam

ārādhitumihāyātāḥ prasīda kathayasva tat //
ityukte tridaśairdevo bhagavānpaṃkajāsanaḥ

rahasyametadbho devāḥ kasyacinnoditaṃ purā //
sarve samuditā yasmādapṛcchata cirāgatāḥ

tato vaḥ kathayiṣyāmi surāṇāṃ guhyamuttamam //
pūrve parārddhe bho devāḥ kṣetraṃ śrīpuruṣottamam

nīlāśmavapurāsthāya na tatyāja janārdanaḥ //
sāṃprataṃ me dvitīyaṃ tu parārddhaṃ samupasthitam

manuḥ svāyambhuvo nāma śvetavārāhakalpake //
pravarttate'yaṃ kālo vai prātarādyadinasya ca

dārumūrtirayaṃ devo bhuvanānāṃ hi madhyame //
mamāyuṣaḥ pramāṇaṃ tu sthāsyate mānayanprabhuḥ

mamātmā eṣa bhagavānahametanmayaḥ surāḥ //
nāvayorvidyate kiṃcidasminsthāvarajaṃgame

kṣīrodārṇavamadhye hi śvetadvīpe hi talpake //
yaḥ śete yoganidrāṃ tāṃ mānayanpuruṣottamaḥ

sa mūlaṃ jagatāmādistasya romāṇi yāni vai // tāni kalpadrumākhyāni śaṃkhacakrāṃkitāni vai

tanmadhyastho hyayaṃ vṛkṣaścaitanyādhiṣṭhitaḥ surāḥ //
svayamutpatitaḥ siṃdhoḥ salile satyapūruṣaḥ

bhogānbhoktuṃ trilokasthāndāruvarṣmā janārdanaḥ //
anekajanmasāhasrairbhaktiyogena bhāvitaḥ

ghorasaṃsāranāśāya mayā pūrvaṃ prayācitaḥ //
punaḥ punaḥ sṛṣṭilīnapālanodvignacetasā

aśeṣakarmanāśāya jagatāṃ sarvamuktaye //
dhāraṇādhyānayogānāṃ duṣkarāṇāṃ vināpi saḥ

mokṣāya bhagavānāvirbabhūva puruṣottamaḥ //
pracchannaṃ vapuretasya kṣetraṃ nāsya vicārayet

dharmigrāhapramāṇena yādṛgdṛṣṭaḥ sa eva saḥ //
caturvargaprado devo yo yathā taṃ vibhāvayet

taddarśanaparikṣīṇapāpasaṃghāḥ kramādbhuvi //
bhavanti nirmalātmānaḥ puruṣā muktibhājanam

// jaiminiruvāca // //
etacchrutvā tu te devāḥ padmayonervacomṛtam //
hṛṣṭāḥ saṃciṃtayāmāsuḥ prahṛṣṭenāṃtarātmanā

acirasthāyi devatvaṃ vihāyaitadbhuvaṃ gatāḥ //
asminkṣetravare devamārādhyāmaḥ susaṃyatāḥ

harṣapraphullavadanānsurāndṛṣṭvā pitāmaha //
indradyumnānugrahāya yaḥ prakāśaṃ gataḥ prabhuḥ

yātā'tra pratimā tvasya svayameva vadiṣyati //
varānpradāsyati bahūnbhagavānbhaktavatsalaḥ

prāsādamindradyumnasya pratiṣṭhāpayituṃ vibhum //
ahaṃ cāpi gamiṣyāmi yūyaṃ tatra prayāta vai

indradyumno'grato yātu pratiṣṭhāvastusaṃbhṛtau //
sahāyāstatra bhavata yūyaṃ kṣīṇādhikāriṇaḥ

manvantaraṃ vyatītaṃ vai prathamaṃ sāṃprataṃ surāḥ //
indradyumnena sahitāstatra gatvā surottamāḥ

prāsādapratimānāṃ ca vidhartā svāmyamasya vai //
tasmātsaṃbhṛtasaṃbhāraḥ sasahāyo'dhunā hyasau

asya saṃtatisaṃbandhasmaraṇādapi bhūtale //
madājñayā padmanidhiḥ saha yāsyati bhūtalam

pratiṣṭhāyai bhagavataḥ saṃyatau sarvavastunaḥ //
indradyumno'pi hṛṣṭātmā dṛṣṭvā brāhmīṃ śriyaṃ dvijāḥ

mahadāścaryasaṃpannaḥ praṇipatya jagadgurum //
tadājñāṃ śirasā dhṛtvā devaiḥ kṣīṇādhikāribhiḥ

ājagāma bhuvaṃ viprā vidhinā cānumoditāḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisaṃvāde trayoviṃśo'dhyāyaḥ