Skanda Purana · Verses 2.21-5

"vālmīke:pūrvajanmasya kathā
"śrutadeva uvāca//
tatastu vismito bhūtvā śaṅkho vyādhasamanvitaḥ//
ko bhavāniti taṃ prāha daśaiṣā ca kutastava

kena vā karmaṇā saumya matistava śubhāvahā//
akasmātte kathaṃ muktiretadācakṣva vistarāt

śaṅkhenaiva tadā pṛṣṭo daṇḍavatpatito bhuvi//
praśrayā'vanato bhūtvā prāṃjalirvākyamabravīt

ahaṃ purā dvijaḥ kaścitprayāge bahubhāṣaṇaḥ//
rūpayauvanasaṃpanno vidyāmadasugarvitaḥ

dhanāḍhyo bahuputrāḍhyaḥ sadā'haṃkāradūṣitaḥ//
kusīdasya muneḥ putro nāmnā rocana ityaham

āsanaṃ śayanaṃ nidrā vyavāyo'kṣaparikriyāḥ//
lokavārtā kusīdaṃ vā vyāpārāste mamā'bhavan

tantumātrāṇi karmāṇi lokanindāviśaṃkitaḥ //
sadambhaśca sadā kurve na śraddhā me kadācana

durbuddhermama duṣṭasya kiyatkālo gato'bhavat //
tadā vaiśākhamāse'smiñjayaṃtonāma vai dvijaḥ

śrāvayāmāsa tanmāsadharmānbhāgavatapriyān//
tatkṣetre vāsināṃ puṇyakarmaṇāṃ ca dvijanmanām

nārīnarāḥ kṣatriyāśca vaiśyāḥ śūdrāḥ sahasraśaḥ //
prātaḥ snātvā samabhyarcya madhusūdanamavyayam

kathāṃ śṛṇvaṃti satataṃ jayantena samīritām //
śucibhūtvā maunadharā vāsudevakathāratāḥ

vaiśākhadharmaniratā daṃbhālasyavivarjitāḥ //
tāṃ sabhāṃ ca praviṣṭo'haṃ kautukācca didṛkṣayā

soṣṇīṣeṇa mayā mūrdhnā namaskāro'pi na kṛtaḥ//
tāṃbūlaṃ ca mukhe kṛtvā kañcukaṃ ca mayā dhṛtam

kathāvikṣepamacaraṃ lokavārtābhiraṃjanāt //
sarveṣāṃ cittacāṃcalyamabhūdvai lokavārtayā

kvacidvāsaḥ prasāryāhaṃ kvacinniṃdankvaciddhasan//
evaṃ kālo mayānītaḥ kathā yāvatsamāpyate/१५/
paścāttenaiva doṣeṇa sadyo'lpāyurvinaṣṭadhīḥ //
sannipātena pañcatvaṃ prāpto'haṃ ca pare dine

taptasīsajalaiḥ pūrṇaṃ nirayaṃ ca halāhalam//
prāpya bhuktvā yātanāṃ ca manvantāni caturdaśa

yukteṣvatha ca lakṣeṣu tathā caturaśītibhiḥ //
kramādyoniṣu jāto'hamidānīṃ cāvasandrume

daśayojanavistīrṇe śatayojanamunnate//
vyālo'haṃ tāmasaḥ krūraḥ saptayojanakoṭare

bhūtvā vasāmi viprarṣe karmaṇā bādhitaḥ purā //
ayutaṃ ca samā yātā nirāhārasya koṭare

daivāttava mukhāṃbhojasamīritakathāmṛtam //
śrutvā cakṣurdvayenāhaṃ sadyo dhvastāśubho mune

vyālayoniṃ visṛjyā'haṃ divyarūpadharaḥ pumān//
prāṃjaliḥ praṇato bhūtvā pādau te śaraṇaṃ gataḥ

kasmiñjanmani tvaṃ badhurna jāne munisattama //
na mayopakṛtaṃ kvā'pi sānukampaḥ kutaḥ satām

sādhūnāṃ samacittānāṃ sadā bhūtadayāvatām //
paropakāraprakṛtirna caiṣāmanyathā matiḥ

māmadyānugṛhāṇa tvaṃ yathā dharme matirbhavet //
na bhūyādvismṛtiḥ kvā'pi viṣṇordevasya cakriṇaḥ

mahatāṃ sādhuvṛttānāṃ saṃga tiśca sadā bhavet//
dāridyamekameva syānmadāṃdhaparamāṃjanam

iti taṃ bahudhā stutvā praṇamya ca punaḥ punaḥ//
prāṃjaliḥ praṇatastasthau tūṣṇīmeva tadagrataḥ

śaṃkho dorbhyāṃ samutthāpya pūrṇapremapariplutaḥ//
pasparśa pāṇinā cāṃgaṃ śaṃtamena gatādhvasaḥ

cakre so'nuhgrahaṃ tasmindivyarūpadhare dvije //
prāha taṃ kṛpayā''viṣṭo bhāvivṛttāntamañjasā

dvija tvaṃ māsamāhātmyaśravaṇācca harerapi //
māhātmyaśravaṇātsadyo vidhvastā'khilabaṃdhanaḥ

atihāya kalaṃkaṃ ca kramādgatvā punarbhuvi //
daśārṇe viṣame puṇye bhavitā tvaṃ dvijottamaḥ//३१/
vedaśarmeti vikhyātaḥ sarvavedaviśāradaḥ//
tatra te bhavitā jātismṛtirātyaṃtikī śubhā

tathā smṛtānubandhastvaṃ tyaktasarveṣaṇaḥ śubhaḥ//
karoṣi sakalāndharmānvaiśākhoktānharipriyān

nirdvandvo niḥspṛho'saṃgo guru bhakto jitendriyaḥ//
sadā viṣṇukathālāpo bhavitā tatra janmani

tataḥ siddhiṃ samāpyātha vidhvastā'khilabandhanaḥ//
prāpnoṣi paramaṃ dhāma yogairapi durāsadam

mā bhaiṣīḥ putra bhadraṃ te bhavitā matprasādataḥ//
hāsyādbhayāttathā krodhāddveṣātkāmādathā'pi vā

snehādvā sakṛduccārya viṣṇornāmā'ghahāri ca//
pāpiṣṭhā api gacchanti viṣṇordhāma nirāmayam

kimu tacchraddhayā yuktā jitakrodhā jitendriyāḥ//
dayāvantaḥ kathāṃ śrutvā gacchaṃtīti dvijottama

kecitkevalayā bhaktyā kathālāpaikatatparāḥ//
sarvadharmmojjhitā vā'pi yāṃti viṣṇoḥ paraṃ padam

dveṣādinā ca bhaktyā vā kecidviṣṇumupāsate//
te'pi yāṃti paraṃ dhāma pūtanevāsuhāriṇī

mahadbhiḥ saṃgato nityaṃ vāgvisargastadāśrayaḥ//
mumukṣūṇāṃ ca kartavyaḥ sa vidhiḥ śruticoditaḥ

sa vāgvisargo janatā'ghaviplavo yasminpratiślokamabaddhavatyapi //
nāmānyanaṃtasya yaśoṃkitāni yacchṛṇvanti gāyanti gṛṇaṃti sādhavaḥ

yaḥ kaṣṭasevāṃ na ca kāṃkṣate vibhurna vāsanaṃ bhūri na rūpayauvane//
smṛtaḥ sakṛdgacchati dhāma bhāsvaraṃ kaṃ vā dayāluṃ śaraṇaṃ vrajeta

tameva śaraṇaṃ yāhi nārāyaṇamanāmayam //
bhaktavatsalamavyaktaṃ cetogamyaṃ dayānidhim

kuru sarvānimāndhamānvaiśākhoktānmahāmate //
tena tuṣṭo jagannāthaḥ śarma te ca vidhāsyati

ityuktvā virarāmātha vyādhaṃ dṛṣṭvā suvismitaḥ//
sa divyaḥ puruṣaḥ prāha punastaṃ munipuṃgavam //४६/
// divyapuruṣa uvāca//
dhanyosmyanugṛhīto'smi tvayā śaṃkha dayālunā //
diṣṭyā gatā me duryoniryāmi caiva parāṃ gatim

iti taṃ ca parikramya hyanujñāto divaṃ yayau//
tataḥ sāyamabhūdrājañcchaṃkho vyādhena toṣitaḥ

saṃdhyāṃ sāyantanīṃ kṛtvā rātriśeṣaṃ nināya ca//
nānākhyāneśca bhūpānāṃ devānāṃ ca mahātmanām

līlābhiravatārāṇāṃ dṛṣṭago ṣṭhibhireva ca //
brāhme muhūrte cotthāya pādau prakṣālya vāgyataḥ// 2.7.21.५०/
dhyāyaṃśca tārakaṃ brahma kṛtvā śaucādisatkriyām//
vaiśākhe meṣage sūrye snātvā prākca bhagodayāt

kṛtvā saṃdhyādikaṃ karma tathā saṃtarpya cā'khilān //
vyādhamāhūya hṛṣṭātmā mūrdhni prokṣya nirīkṣya ca

rāmeti dvyakṣaraṃ nāma dadau vedādhikaṃ śubham //
viṣṇorekaikanāmā'pi sarvavedādhikaṃ matam

tebhyaścā'naṃtanāmabhyo'dhikaṃ nāmnāṃ sahasrakam//
tādṛṅnāmasahasreṇa rāmanāma samaṃ matam

tasmādrāmeti tannāma japa vyādha niraṃtaram //
dharmānetānkuru vyādha yāvadāmaraṇāṃtikam

tataste bhavitā janma valmīkasya ṛṣeḥ kule//
vālmīkiriti nāmnā ca bhūmau khyātimavāpsyasi

iti vyādhaṃ samādiśya pratasthe dakṣiṇāṃ diśam//
vyādho'pi taṃ parikramya praṇamya ca punaḥpunaḥ

kiṃciddūrānugo bhūtvā sa rudanvirahāturaḥ //
yāvaddṛṣṭipathaṃ tāvatpaśyaṃstasya gatiṃ punaḥ

punarnivavṛte kṛcchrāttameva hṛdi ciṃtayan //
vanaṃ nirmāya tanmārge prapāṃ kṛtvā sunirmalām

atiyogyānimāndharmānvaiśākhoktāṃścakāra ha//
vanyaiḥ kapitthapanasairjaṃbūcūtādibhiḥ phalaiḥ

mārgānāṃ śramārtānāmāhāraṃ parikalpayan//
upānadbhiścaṃdanaiśca chatraiśca vyajanairapi

vālukāstaraṇopetacchāyābhiśca kvacitkvacit//
ājahārātha pāṃthānāṃ śramaṃ svedodbhavaṃ tathā

prātaḥ snātvā divārātraṃ japanrāmeti vai manum//
vyādhajanmani nāmā'sau valmīkasya suto'bhavat

kṛṇurnāma muniḥ kaścittasminneva sarovare //
tapo vai dustaraṃ tepe bāhyavyāpāravarjitaḥ

valmīkamabhavaddehe tasya kālena bhūyasā //
valmīka iti taṃ prāhurato vai munipuṃgavam

paścāttapovirāmāṃte kṛṇau smṛtipathaṃ gate //
striyo'nusmarato rājanskhalitaṃ ceṃdriyaṃ muneḥ

jagrāha śailuṣī kācittasyāṃ jajñe vanecaraḥ//
vālmīkiriti vikhyāto bhuvaneṣu mahāyaśāḥ

yo vai rāmakathāṃ divyāṃ svaiḥ prabaṃdhairmanoharaiḥ/
loke prakhyāpayāmāsa karmabandhanikṛṃtanīm

//śrutadeva uvāca //
paśya vaiśākhamāhātmyaṃ bhūpālādyā'pi bhūtidam//
vyādhopyupānahau dattvā ṛṣitvaṃ prāpa durlabham

ya idaṃ paramākhyānaṃ pāpaghnaṃ romaharṣaṇam //
śṛṇuyācchrāvayedvā'pi na bhūyaḥ stanapo bhavet

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣasaṃvāde vyādhopākhyāne vālmīkerjanmakathanannāmaikaviṃśo'dhyāyaḥ