Skanda Purana · Verses 2.18-5

vālmike:pūrva janmasya kathā
"vyādha uvāca//
bhavatā'nugṛhīto'smi mune pāpo'tiduṣṭadhīḥ//
dayālavo mahāṃto hi svabhāvādeva sādhavaḥ

kva vyādhaścā'kulīno'haṃ kva ca vā matirīdṛśī//
kevalaṃ bhavatāmeva manye'nugrahamuttamam

atha sādho ca śiṣyosmi kṛpāpātrosmi mānada//
anugrāhyo'smi putro'smi kṛpāṃ kuru dayānidhe

yathā me na punarbhūyādasanmatiranarthadā//
sadbhistu saṃgateḥ kvāpi nabhūyo duḥkhamaśnute

tasmādbodhaya māṃ vipra sūktaistairvṛjināpahaiḥ //
yena cāddhā tariṣyaṃti saṃsārābdhiṃ mumukṣavaḥ

sādhūnāṃ samacittānāṃ tathā bhūtadayāvatām //
na ca hīnottamaḥ kvāpi nātmīyo hi parastathā

aikāgryeṇa viciṃtyātha cittaśuddhiṃ ca pṛcchati//
sarvadoṣayuto vāpi sarvadharmojjhito'pi vā

kṛtānutāpaśca yadā yadā pṛcchati vai gurūn//
tadaivopadiśaṃtyaddhā jñānaṃ saṃsāramocakam

yathā gaṃgā manuṣyāṇāṃ pāpanāśasya bhāvinī//
tathā mandasamuddhārasvabhāvāḥ sādhavaḥ smṛtāḥ

mā vicāraya māṃ boddhuṃ dayālo bhaktavatsala //
śuśrūṣutvānnatatvācca śuddhatvāttava saṃgateḥ

iti vyādhavacaḥ śrutvā punarvismitamānasaḥ//
sādhusādhviti saṃbhāṣya dharmānetānuvāca ha

//śaṃkha-uvāca//
viṣṇuprītikarāndivyānsaṃsārābdhivimocakān //
kuru dharmāṃśca vaiśākhe yadi vyādha śamicchasi

ātapo bādhate ghoro na cchāyā nāṃbu cātra ca//
tasmātsthalāṃtaraṃ yāvo yatra cchāyā tu vartate

tatra gatvā jalaṃ pītvā succhāyāṃ ca samāśritaḥ//
tatra te varṇayiṣyāmi māhātmyaṃ pāpanāśanam

viṣṇormādhavamāsasya yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam//
ityukto muninā tena vyādhaḥ prāha kṛtāñjaliḥ

ito vidūre salilaṃ vartate ca sarovare //
kapitthāstatra vai santiphalabhāreṇa pīḍitāḥ

gacchāvastatra saṃtuṣṭirbhavitā nātra saṃśayaḥ//
vyādhenaivaṃ samādiṣṭastena sākaṃ yayau muniḥ

kiyaddūraṃ tato gatvā dadarśāgre sarovaram //
baka kāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam

haṃsasārasakrauṃcādyaiḥ samaṃtātpariśobhitam //
kīcakaiśca sughoṣaiśca kūjitaṃ bhramarairapi

nakrakacchapamīnādyairvagāhyaṃ sumanoharam //
kumudotpalakahlāra puṃḍarīkādibhirmahat

śatapatraiḥ kokanadaiḥ samantātpariśobhitam //
pakṣiṇāṃ ca kalārāvairmukhara nayanotsavam

taṭe kīcakagulmaiśca tathā vṛkṣaiśca śobhitam //
vaṭaiḥ karaṃjairnīpaiśca ciṃciṇībhistathaiva ca

nimbaplakṣapriyālaiśca campakairbakulaiḥ śubhaiḥ//
punnāgaistumbaraiścaiva kapitthāmalakairapi

niṣpeṣaṇaiśca jambūbhiḥ samaṃtātpariśobhitam//
vanyamātaṃgasāraṃga varāhamahiṣādibhiḥ

śaśaiśca śallakaiścaiva gavayairupaśobhitam//
khaṅganābhimṛgādyaiśca vyāghraiḥ siṃhairvṛkairapi

kharāntakaiśca śarabhaiśca marībhiḥ sumaṇḍitam //
śākhāśākhāntaraṃ śīghraṃ plavamānaiḥ plavaṃgamaiḥ

mārjāraiścaiva bhallūkairbhīṣaṇaṃ rurubhistathā//
jhillīśabdaiśca kreṃkāraiḥ kīcakānāṃ ravaistathā

ghoravāyuvinirghātadārubhāraiḥ samanvitam //
etādṛśaṃ saro divyaṃ vyādhenaiva pradarśitam

dadarśa muniśārdūlastṛṣayā bādhito bhṛśam //
snātvā madhyāhnavelāyāṃ sarasyasminmanorame

vāsasī paridhāyā'tha kṛtvā mādhyāhnikīḥkriyāḥ//
devapūjāṃ tataḥ kṛtvā bhuktvā phalamatandritaḥ

vyādhopanītaṃ susvādu kapitthaṃ śramahāri ca //
sukhopaviṣṭaḥ papraccha vyādhaṃ dharmarataṃ punaḥ

kiṃ vaktavyaṃ mayā hyadya tavādau dharmatatpara //
dharmāśca bahavaḥ saṃti nānāmārgāḥ pṛthagvidhāḥ

tatra vaiśākhamāsoktāḥ sūkṣmā api mahārthadāḥ//
sarveṣāmeva jantūnāmihā'mutra phalapradāḥ

yatpraṣṭavyaṃ manasi te yaccādau tacca pṛcchatām//
ityukto muninā tena vyādhaḥ prāṃjalirabravīt//३४/
//vyādha uvāca//
kena vā karmaṇā cā''sīdvyādhajanma tamomayam//
kena vā cedṛśī buddhiḥ saṃgatirvā mahātmanaḥ

etaccānyatsamācakṣva yadi māṃ manyase prabho//
ityuktaḥ punarapyāha śaṃkho nāma mahāmuniḥ

meghagaṃbhīrayā vācā smayamānamukhāṃbujaḥ//
//śaṃkha uvāca//
śākale nagare pūrvaṃ dvijastvaṃ vedapāragaḥ

stambo nāma mahātejāstathā śrīvatsagotrajaḥ//
taveṣṭā gaṇikā kācidāsīttatsaṃgadoṣataḥ

tyaktvā nityakriyā nityaṃ śūdravadgṛhamāgataḥ //
śūnyācārasya duṣṭasya parityaktakriyasya ca

brāhmaṇī ca tadā cā''sīdbhāryā kāṃtimatī tava//
sā tvāṃ paryacaratsubhrūḥ saveśyaṃ brāhmaṇādhamam

ubhayoḥ kṣālayaṃtī ca pādāṃstvatpriyakāriṇī//
ubhayorapyadhaḥ śete ubhayorvacane ratā

veśyayā vāryamāṇā'pi pātivratyavratasthitā //
evaṃ śuśrūṣayaṃtyā hi bhartāraṃ veśyayā saha

jagāma sumahānkālo duḥkhitāyā mahītale//
aparasmindine bhartā māṣaṃ ca mūlakānvitam

abhakṣayacchūdradharmānnipāvāṃstilamiśritān //
tadapathyamaśitvā tu vamaṃścaiva virecayan

apathyāddāruṇo rogo vyajāyata bhagaṃdaraḥ//
sa dahyamāno rogeṇa divārātraṃ tu bhūriśaḥ

yāvadāste gṛhe vittaṃ tāvadveśyā ca saṃsthitā//
gṛhītvā tasya sā vittaṃ paścānnovāsa maṃdire

anyasya pārśvamāsādya gatā ghorā sunirghṛṇā //
tataḥ sa dīnavacano vyādhibādhāsupīḍitaḥ

uktavānsa rudanbhāryāṃ rujā vyākulamānasaḥ//
paripālaya māṃ devi veśyā''saktaṃ suniṣṭhuram//४८/
na mayopakṛtaṃ kiṃcittvayi suṃdari pāvani //
ko bhāryāṃ praṇatāṃ pāpo nānumanyeta garhitaḥ

sa ṣaṃḍho bhavitā bhadre daśa janmasu paṃcasu //
divārātraṃ mahābhāge nimaditaḥ sādhubhirjanaiḥ

pāpayonimavāpsyāmi tvāṃ sādhvīmavamanya vai//
ahaṃ krodhena dagdho'smi tavāpamānajena vai

evaṃ bruvāṇaṃ bhartāraṃ kṛtāñjalipuṭā'bravīt//
na dainyaṃ bhavatā kāryaṃ na vrīḍā kāṃta māṃ prati

na cā'pi tvayi me krodho yena dagdho vadasyatha//
purā kṛtāni pāpāni duḥkhānīha bhavaṃti hi

tāni yā kṣamate sādhvī puruṣo vā sa uttamaḥ//
yanmayā pāpayā pāpaṃ kṛtaṃ vai pūrvajanmani

tadbhuṃjatyā na me duḥkhaṃ na viṣādaḥ kathaṃcana //
ityevamuktvā bhartāraṃ sā subhrūstamapālayat

ānīya janakādvittaṃ bandhubhyo varavarṇinī //
kṣīrodavāsinaṃ devaṃ bharttāraṃ sā tvaciṃtayat

śodhayantī divārātrau purīṣaṃ mūtrameva ca //
nakhena karṣatī bharttuḥ kṛmīnkaṣṭācchanaiḥśanaiḥ

na sā svapiti rātrau tu na divā varavarṇinī //
bhartturduḥkhena saṃtaptā duḥkhitedamavocata

devāśca pātu bhartāraṃ pitaro ye ca viśrutāḥ //
kurvaṃtu rogahīnaṃ me bharttāraṃ gatakalmaṣam

caṇḍikāyai pradāsyāmi raktamāṃsasamudbhavam //
suṣṭhavannaṃ māhiṣopetaṃ bhartturārogyahetave

modakānkārayiṣyāmi vighneśāya mahātmane//
mandavāre kariṣyāmi copavāsāndaśaiva tu

nopabhuṃjāmi madhuraṃ nopabhuṃjāmi vai ghṛtam //
tailābhyaṃgavihīnāhaṃ sthāsye naivātra saṃśayaḥ

jīvatādrogahīno'yaṃ bharttā me śaradāṃ śatam//
evaṃ sā vyāharaddevī vāsare vāsare gate

tadā cā''gānmuniḥ kaścinmahātmā devalāhvayaḥ//
vaiśākhe māsi gharmārtaḥ sāyāhne tasya vai gṛham

tadā vai bhāryayā coktaṃ bhiṣagvai gṛhamāgataḥ//
tena vai rogahāniḥ syāttasyā''tithya karomyaham

jñātvā tvāṃ dharmavimukhaṃ bhiṣagvyājena vaṃcitaḥ//
pādāvanejanaṃ kṛtvā tajjalaṃ mūrdhni sākṣipat

pānakaṃ ca dadau tasmai gharmārtāya mahātmane //
tvayā'numoditā sāyaṃ gharmatāpanivārakam

sa prātarudite sūrye muniḥ prāyādyathā''gataḥ//
atha cālpena kālena sannipāto'bhavattava

trikaṭvyāṃ nīyamānāyāṃ bharttāṃgulimakhaṃḍayat //
ubhayordaṃtayoḥ śleṣaḥ sahasā samapadyata

tatkhaṃḍamaṃgulervaktre sthitaṃ bhartuḥ sukomalam//
khaṇḍayitvāguliṃ bhartā pañcatvamagamattadā

śayyāyāṃ sumanojñāyāṃ smaraṃstāṃ puṃścalī śubhām //
mṛtaṃ vijñāya bharttāraṃ bhāryā kāṃtimatī tava

vikrīya cā'pi valayaṃ gṛhītvā cendhanaṃ bahu //
cakre citiṃ tena sādhvī madhye kṛtvā patiṃ tadā

avaguhya bhujābhyāṃ ca pādau cāśliṣya pādayoḥ//
mukhe mukhaṃ vinikṣipya hṛdayaṃ hṛdaye tathā

jaghane jaghanaṃ devī hyātmānaṃ sanniveśya ca//
dāhayāmāsa kalyāṇī bhartṛdehaṃ rujānvitam//
ātmanā saha kalyāṇī jvalite jātavedasi

vimucya dehaṃ sahasā jagāma patiṃ samāliṃgya murārilokam//
pānīyadānena ca mādhave'sminpādāvanejādapi yogigamyam

tvamaṃtakāle gaṇikāviciṃtayā dehaṃ tyaktvā muktasamastakilbiṣaḥ//
janma vyādhyaṃ prāpyase ghorarūpaṃ hiṃsāsaktaḥ sarvadodvegakārī

dattā tvayā pānakasyā'pi dāne māse'nujñā mādhave sādhujāne//
vyādho jātastena jātā subuddhirdharmānpraṣṭuṃ sarvasaukhyaikahetūn

dhṛtaṃ mūrdhnā pādaśaucāvaśiṣṭaṃ jalaṃ muneḥ sarvapāpāpahāri//
teneyaṃ te saṃgatirme vane'sminyayā bhūyaḥ saṃpadaḥ santatiśca

ityetatsarvamākhyātaṃ pūrvajanmani yatkṛtam//
karma puṇyaṃ pāpakaṃ ca dṛṣṭaṃ divyena cakṣuṣā

gopyaṃ vā te pravakṣyāmi yadbhavāñchrotumicchati//
jātā te cittaśuddhirvai svasti bhūyānmahāmate

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣa saṃvāde vyādhopākhyāne vyādhasya pūrvajanmakathanaṃnāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ