Skanda Purana · Verses 2.15-6

// śrutadeva uvāca // //
bhūyaḥ śṛṇuṣva bhūpāla māhātmyaṃ pāpanāśanam //
vaiśākhasya ca māsasya vallabhasya madhudviṣaḥ

purā pāṃcāladeśe tu rājā puruyaśo'bhavat //
tanayo bhūriyaśasaḥ puṇyaśīlasya dhīmataḥ

pitaryuparate bhūpa rājyastho dharmalālasaḥ //
śauryaudāryaguṇopeto dhanurvidyāviśāradaḥ

śaśāsa pṛthivīṃ sarvāṃ svadharmeṇa mahāmatiḥ //
pūrvajanmajalādānāddoṣeṇa mahatā vṛtaḥ

saṃpaddhānimavāpā'sau kālena kiyatā'nagha //
hayā gajā mṛtiṃ yātā mahadrogeṇa pīḍitāḥ

durbhikṣamatulaṃ cāsīnnirmānuṣyavidhāyakam //
rājyaṃ kośaṃ tadā cā''sīdgajabhuktakapitthavat

balahīnaṃ nṛpaṃ jñātvā kośarāṣṭravivarjitam //
taṃ jetumeṣa samaya iti niścitamānasāḥ

ājagmuḥ śataśo bhūpā ripavastasya bhūpateḥ //
jigyuryuddhena taṃ bhūpaṃ pāṃcālaviṣayādhipam

parājitastato rājā viveśa girigahvare //
śikhinyā bhāryayā sākaṃ dhātryādigaṇasaṃyutaḥ

ajñātapaddhatiścānyairbahuduḥkhasamākulaḥ //
tripaṃcāśatsamāścaiva nītāstena vilīyatā

cintayāmāsa bhūpālaḥ kimetaditi bhūriśaḥ //
karmaṇā janmaśuddho'haṃ mātṛpitṛhite rataḥ

gurubhaktaḥ sadākṣiṇyo brahmaṇyo dharmatatparaḥ //
dayāvānsarvabhūteṣu devabhakto jitendriyaḥ

na bhrātā me na putro me na ca me suhṛdo hitāḥ //
dayāpauruṣavikhyātāḥ kulīnasyā'pi me kutaḥ

kena vā karmaṇā cāptaṃ dāridryaṃ bhūriduḥkhadam //
kena vā'pajayo me'dya kena vā vanavāsitā

iti cintākulo rājā guruṃ sasmāra khinnadhīḥ//
yājopayājakau nāma sarvajñau munisattamau

ājagmaturmunīdrau tau rājñāhūtau mahāmatī //
tau dṛṣṭvā sahasotthāya rājā pāṃcālavallabhaḥ

nanāma śirasā bhaktyā pravāsenā'tipīḍitaḥ //
rājacihnavihīnaśca kenāpyajñātapaddhatiḥ

tūṣṇīṃ tasthau muhūrtaṃ hi patitvā bhuvi pādayoḥ //
dorbhyāmutthāpitastābhyāṃ parimṛṣṭā'śrulocanaḥ

vidhivatpūjayāmāsa vanyairevā'rhaṇaiḥ śubhaiḥ //
sūpaviṣṭau tu tau viprau papracchā''natakandharaḥ ५११ //
brāhmaṇau vadataṃ duḥkhakāraṇaṃ ca kṣitīśituḥ //
karmaṇā janmaśuddhasya pitṛdevapriyasya ca

pāpabhīroḥ kṛpālośca gurubhaktasya me kutaḥ //
dāridryaṃ kośahāniśca ripubhiśca parābhavaḥ

kasmādaraṇyavāsaśca kuta ekākitā mama //
na putro na ca me bhrātā na hitāḥ suhṛdaśca me //

durbhikṣaṃ vā kutaścāsīddeśe matpālite'naghe //
etadvistārya me brūtaṃ kāraṇaṃ munipuṃgavau

ityuktau tau muniśreṣṭhau bhūtenātyantaduḥkhinā //
pratyūcaturmahātmānau kiṃciddhyānaparāyaṇau

// yājopayājakāvūcatuḥ // //
śṛṇu bhūpa pravakṣyāvastava duḥkhasya kāraṇam //
purā bhūpa mahāpāpī vyādhastvaṃ daśajanmasu

niṣṭhuraḥ sarvalokānāṃ sadā hiṃsāparāyaṇaḥ //
dharmaleśākaraḥ kvāpi na damo na ca vai śamaḥ

na jihvā vakti nāmāni viṣṇorvāpi kathaṃcana //
cetaḥ smarati govindacaraṇāṃburuhadvayam

na praṇāmaḥ kṛtaḥ kvāpi śirasā paramātmane //
navajanmāni te bhūpa gatānyevaṃ durātmanaḥ

daśame janmani prāpte vyādhastvaṃ sahya bhūdhare //
niṣṭhuraḥ sarvalokānāṃ narāṇāṃ tvaṃ narāṃtakaḥ

dayāhīnaḥ śastrajīvī sadā hiṃsāparāyaṇaḥ //
nirguṇaḥ sakalatrastvaṃ mārgapīḍākaraḥ śaṭhaḥ

prajānāṃ gauḍadeśyānāṃ rākṣaso mānuṣāśanaḥ //
evaṃ cābdānyatītāni naijaṃ hitamajānataḥ

bālāpatyamṛgāṇāṃ ca pakṣiṇāṃ ca vadhāttava/ //
dayāhīnasya durbuddherjanmanyasminnaputratā

viśvāsaghātakatvena bhrātaro naiva sodarāḥ //
mārgapīḍākaratvena suhṛjjanavivarjitaḥ

sādhūnāṃ ca tiraskārācchatrubhiste parājayaḥ //
kadāpyadattadoṣeṇa dāridyaṃ patitaṃ gṛhe

sadaivodvegakāritvātpravāsaste durāsadaḥ //
sarveṣāmapriyatvācca duḥkhamatyaṃtaduḥsaham

nirāhāropyataḥ pūrvaṃ sadā krūreṇa karmaṇā //
tasmādrājyāpahāraste janmanyasminmahāmate

atha te satkulīnatve hetūṃścāpi bravīmyaham //
yadā'bhūrgauḍadeśīyo hyaṃtime vyādhajanmani

svakarmanirate krūre vipine kaṇṭakāvile //
tiṣṭhatyevaṃ dayāhīne sarvabhūtāṃtake pathi

vaiśyāvājagmaturdivyau dhanāḍhyau gharmapīḍitau //
muniśca karṣaṇonāma vedavedāṃgapāragaḥ

jaṭācīradharaḥ puṇyaḥ kamaṇḍaluparigrahaḥ //
tāndṛṣṭvā dhanurādāya mārgaṃ ruddhvā vyavasthitaḥ

anudrutya śarī vaiśyau kṛtvā chinnaśarīrakau //
tayorekaṃ ca tvaṃ hatvā gṛhītvā'khila tatpaṇam

aparaṃ hantumudyukte sa dudrāva bhayāddrutam //
paṇaṃ gulme vinikṣipya bhītaḥ prāṇaparīpsakaḥ //

karṣaṇo'pi muniḥ śīghraṃ vyādhānmṛtiviśaṃkayā //
ātape dhāvamānaḥ saṃstṛṣāgharmaprapīḍitaḥ

mūrcchāmāpa galatsvedaḥ saṃjñāmātrāvaśeṣitaḥ //
vihāyainaṃ dudruve ca vaiśyo jīvanatatparaḥ

tvaṃ tāvanudrutau dṛṣṭvā mūrchitaṃ pathi bhūsuram //
paṇaṃ kutra vinikṣiptaṃ kiyaddūraṃ gato vaṇik

iti pṛṣṭaṃ dvijaṃ śrāṃtamujjīvayitumudyataḥ //
phūtkṛtvā karṇayostasya nāgaraṃ smṛtikāraṇam

palvalasthodakenaiva kṛmikardamasaṃyujā //
netre saṃmṛjya śrāṃtasya parṇaiḥ saṃvījya tanmukhe

sasaṃjñaṃ ca muniṃ kṛtvā tvamāttha svasthamānasaḥ //
mā śaṃkā te mune kāryā mattaḥ śastrabhṛto vane

niṣkiṃcanaḥ sukhī loke kutaste bhayamulbaṇam //
bhinnapātreṇa jīrṇena na me kiṃcidbhaviṣyati

etāvadvada me vidvanvaṇikkutra palāyitaḥ //
kutra gulme dhanaṃ kṣiptaṃ tena śīghraṃ palāyatā

anyathā tvāṃ haniṣyāmi yadi mithyā vadiṣyasi // //
// karṣaṇa uvāca // //
dhanaṃ gulme vinikṣiptaṃ mārgādasmātpalāyitaḥ

iti prāha bhayātsopi pṛṣṭaḥ prāṇaparīpsayā//
gaccha vipra sukhaṃ mārgaṃ matto bhītiṃ vihāya va

ito vidūre salilaṃ taḍāge vartate śubham //
tatpītvā salilaṃ puṇyaṃ gaccha grāmaṃ gataśramaḥ

adhunaivāgamiṣyaṃti rājakīyāḥ pathā janāḥ //
matpadānveṣaṇe saktāḥ śrutvā rāvaṃ vaṇikpateḥ

tṛṣārtamanugaṃtuṃ me na śakyaṃ tvāṃ tato dvija //
vījayānena parṇena gharmaḥ kiṃcidgamiṣyati

tasmai dattvā palāśaṃ ca tvamāgā vipinaṃ punaḥ //
tena puṇyaprabhāvena vaiśākhe gharmagharghare

svakāryārthaṃ kṛtenāpi munestrāṇāya paddhatau //
janmāsītte mahāpuṇye rājavaṃśe'tivistṛte

yadīcchasi sukhaṃ rājyaṃ dhanadhānyādisaṃpadaḥ //
svargāpavargau yadi vā sāyujyaṃ vā hareḥ padam

kuru vaiśākhadharmāṃstvaṃ sarvasaukhyamavāpsyasi //
māso'yaṃ mādhavo nāma tṛtīyā cākṣayāhvayā

gāṃ ca sakṛtprasūtākhyāṃ dehi viprāya sīdate //
tena te kośapūrtiḥ syācchayyāṃ dehi sukhaṃ bhavet

kuru cchatrapradānaṃ ca sāmrājyaṃ te bhaviṣyati //
snānaṃ kuru yathānyāyaṃ tathaivārcaya mādhavam

dehi tvaṃ pratimāṃ divyāṃ kṛtvā tena jayo bhavet //
ātmatulyaguṇānputrānyadi kāmayase nṛpa

sarvabhūtahitārthāya prapādānaṃ ca tvaṃ kuru //
vaiśākhoktānimāndharmānsamyagācara bhūmipa

tena te sakalā lokā vaśaṃ yāṃti na saṃśayaḥ //
niṣkāmakena cittena yadi dharmānkariṣyasi

vaiśākhe puṇyamāse'sminprītaye madhughātinaḥ //
pratyakṣo bhavitā viṣṇustavanirmalacetasaḥ

yena cācaritāḥ puṃsā dharmāhyete śubhāvahāḥ //
teṣāṃ ca hyakṣayā lokāḥ purāṇe kavayo viduḥ//

etatsarvaṃ tava proktaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam //
iti rājānamāmaṃtrya brāhmaṇau ca purodhasau

yājopayājakaunāma jagmatustau yathāgatau //
tato rājā mahāvīryaḥ purodhobhyāṃ ca bodhitaḥ

vaiśākhadharmātsakalāṃścakāra śraddhayā'nvitaḥ //
yathopadiṣṭaṃ ca tathā madhusūdanamarcayat

tato labdhaprabhāvaḥ sanbaṃdhubhiḥ sakalairvṛtaḥ //
pāṃcālanagarīṃ prāpa hataśeṣabalānvitaḥ

tatastu śatravo bhūpā upaśrutya ca bhūpateḥ //
praveśaṃ ca purasyā'tha punarājagmuruddhatāḥ

tadā pāṃcālabhūpena nṛpāṇāmabhavadraṇam//
jigye sarvānmahābāhūneka eva mahārathaḥ

palāyiteṣu bhūpeṣu nānādeśapathiṣvapi //
rājñāṃ kośagajānaśvānsvayaṃ jagrāha vīryavān

aśvānāṃ nirbudaṃ caiva gajānāṃ ca trikoṭikam //
rathānāmarbudaṃ caiva dīrghagrīvāyutaṃ tathā

rāsabhāṇāṃ trilakṣāṇi prāpayāmāsa tāṃ purīm //
vaiśākhadharmamāhātmyātkṣaṇātsarve ca bhūbhṛtaḥ

karadā bhagnasaṃkalpāḥ pādākrāṃtā babhūvire //
subhikṣamatulaṃ cāsītpāṃcālaviṣayeṣu ca

ekacchatramabhūdrājyaṃ prasādānmadhughātinaḥ //
putrāḥ paṃcā'pi tasyāsañcchauryyaudāryaguṇānvitāḥ //

dhṛṣṭakīrtirdhṛṣṭaketurdhṛṣṭadyumnastathā'pare //
vijayaścitraketuśca mayūradhvajasannibhāḥ

anuraktāḥ prajāścāsandharmeṇa pratipālitāḥ //
vaiśākhasya pratāpena pratyayastatkṣaṇādabhūt

punaścakāra tāndharmānpāṃcālanagarīśvaraḥ //
akāmukena cittena prītaye madhughātinaḥ

dharmeṇānena saṃtuṣṭo bhagavānmadhusūdanaḥ //
akṣayāyāṃ tṛtīyāyāṃ pratyakṣaḥ samajāyata

taṃ dṛṣṭvā vismito bhūtvā paramātmānamacyutam //
nārāyaṇaṃ caturbāhuṃ śaṃkhacakagadādharam

pītāṃbaradharaṃ devaṃ vanamālāvibhūṣitam //
salakṣmīkaṃ sānugaṃ ca garuḍopari saṃsthitam

nirīkṣya duḥsahaṃ tejaḥ sadyo mīlitalocanaḥ //
utpatansaṃpatanharṣānmattonmatta iva bhraman //

pulakāṃkitasarvāṃgo galadvāṣpākulekṣaṇaḥ //
tuṣṭāva parayā bhaktyā prāṃjaliḥ praṇato bhuvi

iti śrīskāṃde mahā purāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsa māhātmye nāradāmbarīṣasaṃvāde pāṃcāladeśādhipaterjayaprāpti daridranāśavarṇanaṃ nāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ