Skanda Purana · Verses 2.11-3

// brahmovāca // //
ekādaśyāśca māhātmyaṃ mūrtīnāṃ ca vidhānakam //
sarvaṃ brūhi mama svāminkṛpayā bhūtabhāvana

// śrībhagavānuvāca // //
śṛṇuṣva dvijaśārdūla kathāṃ pāpapraṇāśinīm //
yāṃ śrutvā yāti vilayaṃ pāpaṃ brahmavadhādikam

kāṃpilye nagare rājā vīrabāhuriti smṛtaḥ //
satyavādī jitakrodho brahmajño mama tatparaḥ

bhāvavānsa dayāśīlorūpavānbalavānnaraḥ //
bhakto bhāgavatānāṃ ca sadā mama kathāruciḥ

sadā mama kathā''saktaḥ sadā jāgaraṇapriyaḥ //
dātā vidvānkṣamāśīlo vikramī vijiteṃdriyaḥ

vijayī raṇaśīlaśca ṛddhyā ca dhanadopamaḥ//
putravānpaśumāṃścaiva svadāraniratastathā

tasya bhāryā kāṃtimatī rūpeṇā'pratimā bhuvi //
pativratā mahāsādhvī mama bhaktiratā sadā

tayā saha viśālākṣo bubhuje medinīṃ yuvā //
muktvaikaṃ māṃ mahābāho nānyajjānāti daivatam // /

ekasmindivase putra bhāradvājo mahāmuniḥ //
samāgato gṛhe tasya vīrabāhormahātmanaḥ

dṛṣṭvā samāgataṃ dūrādbhāradvājaṃ mahāmunim //
svāgataṃ kārayāmāsa dattvārghyaṃ vidhivattadā

āsanaṃ kalpayāmāsa svayameva mahīpatiḥ //
praṇamya parayā bhaktyā tasthau munivarāgrataḥ ///

// rājovāca // //
adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ dinam //
adya me saphalaṃ rājyamadya me saphalaṃ gṛham

prasanno mama viprarṣe paramātmā janārdanaḥ //
yattvaṃ samāgato hyadya gṛhe yogivarastathā

mukto'haṃ pāpakoṭyādya yattvayā'haṃ nirīkṣitaḥ //
rājyaṃ lakṣmīrgajā'śvāśca mayā tubhyaṃ niveditāḥ

vaiṣṇavo'si muniśreṣṭha nāstyadeyaṃ mayā tava //
merutulyaṃ bhavetsarvaṃ vaiṣṇavasya varāṭikā //

nā''yāti hi gṛhe yasya vaiṣṇavo vai dvijottamaḥ //
taddinaṃ viphalaṃ tasya kathitaṃ brāhmaṇairmama

viṣṇubhaktāśca ye kecitsarve varṇā dvijātayaḥ //
kathitaṃ mama gārgyeṇa gautamena sumaṃtunā

ye tvabhaktā hṛṣīkeśe piśācāste hi mānavāḥ //
mahāpātakaliptāste ye bhuṃjaṃti harerdine //

śivavratasahasraistu saurairbrāhmaiśca koṭibhiḥ //
yatphalaṃ kavibhiḥ proktaṃ vāsaraikena taddhareḥ

garvamudvahate tāvattithirbrāhmī ca śāṃkarī //
yāvannāyāti vipreṃdra dvādaśī ca mama priyā

tāvatprabhāvastārāṇāṃ yāvannodayate śaśī //
tithistathā ca vipreṃdra yāvannāyāti dvādaśī

nāradena purā proktaṃ vasiṣṭhena mamāgrataḥ //
tvaṃ vettā sarvadharmāṇāṃ vaiṣṇavānāṃ mahāmune

// bhāradvāja uvāca // //
sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāga yattvaṃ bhakto'si vaiṣṇavaḥ //
sā suprajā mahī dhanyā yattvaṃ rakṣasi bhūmipa

tasminrāṣṭre na vastavyaṃ yatra rājā na vaiṣṇavaḥ //
varaṃ vāso vane tīrthe na tu rāṣṭre tvavaiṣṇave

yatra bhāgavato rājā saṃpraśāsti ca medinīm //
vaikuṇṭhamiti maṃtavyaṃ tadrāṣṭraṃ pāpavarjitam

cakṣurhīnaṃ yathā dehaṃ patihīnā yathā striyaḥ //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

yathā putro mahīpāla mātāpitrorapoṣakaḥ //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

dānahīno yathā rājā brāhmaṇo rasavikrayī //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

daṃtahīno yathā hastī pakṣahīno yathā khagaḥ //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

pratigrahārthaṃ vedādi dravyārthaṃ sukṛtaṃ yathā //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

darbhahīnā yathā saṃdhyā yathā śrāddhamadakṣiṇam //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

saśikhaśca yathā śūdrā kapilākṣīrapāyakaḥ //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

śūdraśca brāhmaṇīgāmī hemaghno dharmadūṣakaḥ //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

harisūryādivṛkṣāṇāṃ yathā chedo narottama //
dvādaśī daśamī yuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

yathā''hutirmaṃtrahīnā mṛtavatsāpayo yathā //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

sakeśā vidhavā yadvadvrataṃ snānavivarjitam //
dvādaśī daśamīyuktā tathā rāṣṭramavaiṣṇavam

sa rājā procyate sadbhiryo bhakto madhusūdane //
tadrāṣṭraṃ vardhate nityaṃ sukhī bhavati saprajaḥ

dṛṣṭirme saphalā rājanyanmayā tvaṃ nirīkṣitaḥ //
adya me saphalā vāṇī jalpate yā tvayā saha

dūrameva hi gaṃtavyaṃ śrūyate yatra vaiṣṇavaḥ //
darśanāttu bhavetpuṇyaṃ tīrthasnānasamudbhavam

sa tvaṃ rājanmayā dṛṣṭo viṣṇubhaktirataḥ śuciḥ //
svasti te'stu gamiṣyāmi sukhī bhava narādhipa

etasminnaṃtare rājñyā kāṃtimatyā namaskṛtaḥ //
bhāradvājo muniśreṣṭhaḥ pravaraḥ sarvayoginām

avaidhavyaṃ varārohe bhaktā bhava svabharttari //
niścalā keśave bhaktiḥ sadā bhavatu te śubhe

etasminnaṃtare rājā bhāradvājaṃ mahāmunim //
uvāca prīṇayanvācā meghanādagabhīrayā

// rājovāca // //
vipulā me kathaṃ lakṣmīḥ kiṃ kṛtaṃ pūrvajanmani //
sarvaṃ brūhi muniśreṣṭha kṛpā yadi mamopari

etanmayā kathaṃ prāptaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam //
putro vai guṇavāñcchreṣṭhaḥ priyā ca sumanoharā

maccittā madgataprāṇā ciṃtayantī janārdanam //
ko'haṃ mune kathaṃ caiṣā kaśca dharmo mayā kṛtaḥ

kiṃ cā'nayā'pi cārvaṃgyā mama patnyā kṛtaṃ mune //
kena puṇyena me lakṣmīrmṛtyuloke sudurlabhā

aśeṣā bhūmipālā vai vartaṃte yasya me vaśe //
vikramaṃ cā'pratihataṃ śarīrārogyatā tathā

mamā'pi vipulaṃ tejo na kaścitsahate mune //
icchāmyadya pratijñātuṃ yathā ceyamaniṃditā

mayā'pi sukṛtaṃ vipra kiṃ kṛtaṃ pūrvajanmani //
iti pṛṣṭo nareṃdreṇa pūrvajanmaviceṣṭitam

svapatnyāśceṣṭitaṃ caiva saṃpadāṃ caiva kāraṇam //
yogotthaṃ suciraṃ kālaṃ tathāviṃdata mānase

vijñātametannṛpate pūrvajanmaviceṣṭitam //
tava patnyāśca rājarṣe śṛṇuṣva kathayāmyaham

//bhāradvāja uvāca // //
śṛṇu bhūpāla sakalaṃ yasyedaṃ karmaṇaḥ phalam //
tvamāsīḥ śūdrajātīyo jīvahiṃsāparāyaṇaḥ

nāstiko duṣṭacāritraḥ paradārapradharṣakaḥ //
kṛtaghno durvinītaśca suṣṭhvācāravivarjitaḥ

iyaṃ yā bhavato bhāryā pūrvamapyāyatekṣaṇā //
karmaṇā manasā vācā nānyadasyāstvayā vinā //

pativratā mahābhāgā bhajamānā nirantaram //
bhāvaṃ na kurute duṣṭaṃ tavopari tathā sati

sakhibhistvaṃ parityakto bandhubhiḥ pāpakarmakṛt //
kṣayaṃ jagāma cā'rtho yaḥ sañcitastava pūrvajaiḥ

naṣṭe dravye phalā''kāṃkṣī tvamāsīrjagatīpate //
pūrvakarmavipākena kṛṣiśca viphalā gatā //

tato vitte parikṣīṇe parityaktaśca bāṃdhavaiḥ //
kṣīyamāṇā'pi sādhvīyamatyajattvāṃ na bhāminī

tvaṃ bhagnaḥ sarvakāmebhyo gatavānnirjane vane //
hatvā jīvānanekāṃśca cakārātmavipoṣaṇam

evaṃ pravṛttasya tava saha patnyā tadā nṛpa //
gatāni bahuvarṣāṇi pāpavṛttyā mahītale

anyasminvāsare rājanmārgabhraṣṭo mahāmuniḥ //
na diśaṃ vidiśaṃ vetti devaśarmā dvijottamaḥ

kṣuttṛṣāpīḍito'tyarthaṃ madhyāhnagadivākare //
patito vanamadhye tu mārgabhraṣṭo mahīpate

dayā jātā ca te bhūpa dṛṣṭvā duḥkhena pīḍitam //
brāhmaṇaṃ vṛddhamajñātaṃ gṛhītvā tu kareṇa vai

utthāpya patitaṃ bhūmau tvayoktaṃ hi tadā nṛpa //
prasādaṃ kuru viprarṣa āgaccha tvaṃ mamā''śramam

jalapūrṇaṃ taḍāgaṃ ca padminīkhaṇḍamaṇḍitam //
vṛkṣairmanoharairyuktaṃ phalaiḥ puṣpairmanoramaiḥ

snātvā suśītale toye kṛtvā karma ca naityakam //
kuru vipra phalāhāraṃ piba vāri suśītalam

sukhena kuru viśrāmaṃ mayā saṃrakṣitaḥ svayam //
viprendra tṛptiparyaṃtaṃ vasa tvaṃ ca mamāśrame

uttiṣṭha tvaṃ dvijaśreṣṭha prasādaṃ kartumarhasi //
labdhasaṃjñastadā vipraḥ śrutvā śūdrasya bhāṣitam

kare jagrāha taṃ śūdraṃ gato yatra jalāśayaḥ //
upaviṣṭo mahābāho chāyāmāśritya tattaṭe

snānaṃ cakāra vidhivatpūjayāmāsa keśavam //
tarpayitvā pitṝndevānpapau nīraṃ suśītalam

viśrāṃto vṛkṣūmūle'bhūddevaśarmā dvijottamaḥ //
sāṣṭāṃgaṃ munaye kṛtvā namaskāraṃ saha striyā

śūdrastu parayā bhaktyā provāca munisannidhau //
āvayostaraṇārthāya atithistvaṃ samāgataḥ

darśanāttava viprarṣe jātaḥ pāpasya saṃkṣayaḥ //
priye phalāni svādūni prayacchāsmai dvijātaye //
mṛdūni rasayuktāni supakvāni priyāṇi ca

// // brāhmaṇa uvāca // //
tvāmahaṃ naiva jānāmi svajñātiṃ kathayasva me //
nājñātasya hi bhoktavyaṃ brāhmaṇasyā'pi putraka

// śūdra uvāca // //
śūdro'haṃ dvijaśārdūla na kāryaḥ saṃśayastvayā //
ātmajairdurjanairvipra parityaktaḥ svabandhubhiḥ

tayoḥ saṃvadatorevaṃ śūdrapatnyā phalāni ca //
dattāni tasmai viprāya tena bhuktāni tāni vai

abhūtprītamanā vipraḥ pītvā nīraṃ suśītalam //
sukhaṃ saṃprāpya sa munirviśrāṃtastarumūlake

sa ca śūdraḥ sapatnīko bhuktvā ca punarāgataḥ //
svāgataṃ te muniśreṣṭha kutastvamiha cā''gataḥ

śūnyāṭavīṃ dvijaśreṣṭha duṣṭasattvabhayākulām //
nirmanuṣyāṃ duḥkhayuktāṃ divārātraṃ bhayānakām

// brāhmaṇa uvāca // //
brāhmaṇo'haṃ mahābhāga prayāgagamanaṃ prati //
ahamajñātamārgeṇa praviṣṭo dāruṇe vane

mama puṇyaprabhāveṇa jātosi varabāṃdhavaḥ //
jīvitaṃ me tvayā dattaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te

bhavānapi kutaḥ prāpto nirmanuṣye vane khalu //
ko bhavānkāraṇaṃ kiṃsvitkathayasva mamā'grataḥ

// śūdra uvāca // //
vidarbhanagarī rājñā bhīmasenena rakṣitā //
vāso mama mahārāṣṭre śūdro'haṃ pāpalaṃpaṭaḥ

svakarmavihito dharmo mayā tyakto dvijottama //
tyakto'haṃ bandhuvargeṇa tato'haṃ vanamāgataḥ

kṛtvā jīvavadhaṃ nityaṃ jīve'haṃ bhāryayā saha //
sāṃprataṃ pātakātsamyaṅ nirviṇṇosmi mahāmune

kuruṣvā'nugrahaṃ kiñcitpāpayuktasya me prabho //
mama puṇyaprabhāveṇa āgatastvaṃ dvijottama

na paśyāmi yathā sauriṃ patnyā saha mahāmune //
upadeśaprabhāveṇa prasādaṃ kartumarhasi

nānyadicchāmyahaṃ kiñcinmuktvā devaṃ janārdanam //
kuruṣvā'nugrahaṃ me'dya prasādamṛṣisattama

// bhāradvāja uvāca // //
iti tena samāpṛṣṭo devaśarmā dvijāgraṇīḥ //
śūdreṇa parayā bhaktyā prahasanvākyamabravīt

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe brahmaviṣṇusaṃvāde mārgaśīrṣamāhātmya ekādaśyākhyānaṃnāmaikādaśo'dhyāyaḥ