Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Chapter 1.37

1.37.37.1

//śrīnārada uvāca//
barbarītīrthamāhātmyamatho vakṣyāmi te'rjuna//
yathā barbarikā jātā śataśrṛṃgā nṛpātmajā

1.37.37.2

kumāriketi vikhyātā tasyā nāmnā prakathyate//
idaṃ kaumārikākhaṃḍaṃ caturvargaphalapradam

1.37.37.3

yayā kṛtā pṛthivyāṃ ca nānāgrāmādikalpanā//
idaṃ bharatakhaṃḍaṃ ca yayā samyakprakalpitam

1.37.37.4

//dhanaṃjaya uvāca//
mahadetanmamāścaryaṃ śrotavyaṃ paramaṃ mune//
kumārīcaritaṃ sarvaṃ brūhi mahyaṃ savistaram

1.37.37.5

kathaṃ viśvamidaṃ jātaṃ karmajātiprakalpitam//
kathaṃ vā bhārataṃ khaṃḍaṃ śuśrūṣeya sadā mama

1.37.37.6

//nārada uvāca//
avyakto'sminnirāloke pradhānapuruṣāvubhau//
ajau samāgatāvekau kevalaṃ śrṛṇumo vayam

1.37.37.7

tataḥ svabhāvakālābhyāṃ svarūpābhyāṃ samīritam//
īkṣaṇenaiva prakṛtermahattattvamajāyata

1.37.37.8

mahattattvādvikurvāṇādahaṃtattvaṃ vyajāyata//
tridhā tanmunibhiḥ proktaṃ sattvarāsatāmasam

1.37.37.9

tāmasātpaṃca jātāni tanmātrāṇi vudurbudhāḥ//
tanmātrebhyaśca bhūtāni veśeṣāḥ paṃca tadbhavāḥ

1.37.37.10

sāttvikāccāpyahaṃkārādvidvi karmedriyāṇi ca//
ekādaśaṃ manaścaiva rājasaṃ ca dvayorviduḥ

1.37.37.11

caturviśatitattvāni jātānīti purā viduḥ//
sadāśivena vai puṃsā tāni dṛṣṭāni bhārata

1.37.37.12

bud‌budākāratāṃ jagmuraṃḍaṃ jātaṃ tataḥ śubham//
śakatoṭipramāṇaṃ ca brahmāṃḍamidamucyate

1.37.37.13

ātmāsya kathito brahmā vyabhajatsa tridhā tvidam//
ūrdhvaṃ tatra sthitā devā madhye caiva ca mānavāḥ

1.37.37.14

nāgā daityāśca pātāle tridhaitatparikalpitam//
aikaikaṃ saptadhābhūya tatastena prakalpitam

1.37.37.15

pātālāni ca dvīpāni svarlokāḥ saptasapta ca//
sapta dvīpāni vakṣyāmi śrṛṇu teṣāṃ prakalpanām

1.37.37.16

lakṣayojanavistāraṃ jaṃbūdvīpaṃ prakīrtyate//
sūryabiṃbasamākāraṃ tāvatkṣārārṇavāvṛtam

1.37.37.17

śākadvīpaṃ dviguṇato jaṃbūdvīpāttataḥ param//
tāvatā kṣīratoyena samudreṇa parīvṛtam

1.37.37.18

surātoyena daityānāṃ mohakāryarṇavena hi//
puṣkaraṃ tu tato dvīpaṃ dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

1.37.37.19

kuśadvīpaṃ dviguṇatastatastatparataḥ smṛtam//
dadhitoyena paritastāvadarṇavasaṃvṛtam

1.37.37.20

tataḥ paraṃ krauñcasaṃjñaṃ dviguṇaṃ hi ghṛtābdhinā//
tataḥ śālmalidvīpaṃ ca dviguṇaṃ tāvataiva ca

1.37.37.21

ikṣusārasvarūpeṇa samudreṇa parivṛtam//
gomedaṃ tasya parito dviguṇaṃ tāvatā vṛtam

1.37.37.22

svādutoyena ramyeṇa samudreṇa samaṃtataḥ//
evaṃ koṭidvayaṃ pārtha lakṣapaṃcāśatatrayam

1.37.37.23

paṃcāśacca sahasrāṇi saptadvīpāḥ sasāgarāḥ//
daśottarāṇi paṃcaiva aṃgulānāṃ śatāni ca

1.37.37.24

apāṃ vṛddhikṣayo dṛṣṭaḥ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ//
tato hemamayī bhūmirdaśakoṭyaḥ kurūdvaha

1.37.37.25

devānāṃ krīḍanasthānaṃ lokālokastataḥ param//
parvato valayākāro yojanāyutavistṛtaḥ

1.37.37.26

asya bāhye tamo ghoraṃ duṣprekṣyaṃ jīvavarjitam//
paṃcatriṃśatsmṛtāḥ koṭyo lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ

1.37.37.27

catvāriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ ca phālguna//
saptasāgaramānastu garbhodastadanaṃtaram

1.37.37.28

koṭiyojanavistāraḥ kaṭāhaṛ saṃvyavasthitaḥ//
brahmaṇoṃ'ḍaṃ kaṭāhena saṃyuktaṃ merumadhyataḥ

1.37.37.29

paṃcāśatkoṭayo jñeyā daśadikṣu samaṃtataḥ//
jaṃbudvīpasya madhye tu merunāmāsti parvataḥ

1.37.37.30

sa lakṣayojano jñeyo hyadhaścordhvaṃ pramāṇataḥ//
ṣoḍaśaiva sahasrāṇi yojanānāmadhaḥ sthitaḥ

1.37.37.31

ucchrayaścaturāśītirdvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ//
tribhiḥ śṛṃgaiḥ samāyuktaḥ śarāvākṛtimastakaḥ

1.37.37.32

madhyaśṛṃge brahmavāsa aiśānyāṃ tryaṃbakasya ca//
nairṛtye vāsudevasya hemaśṛṃgaṃ ca brahmaṇaḥ

1.37.37.33

ratnajaṃ śaṃkarasyāpi rājataṃ keśavasya ca//
merudikṣu catasṛṣu viṣkaṃbhā girayaḥ smṛtāḥ

1.37.37.34

pūrveṇa maṃdaro nāmadakṣiṇe gaṃdhamādanaḥ//
vipulaḥ paścimo jñeyaḥ supārśvastu tathottare

1.37.37.35

kadaṃbo maṃdare jñeyojaṃburvai gaṃdhamādane//
aśvattho vipule caiva supārśveca vaṭomataḥ

1.37.37.36

ekādaśaśatāyāmāścatvāro giriketavaḥ//
eteṣāṃ saṃti catvāri vanāni jayamūrdhasu

1.37.37.37

pūrvaṃ caitrarathaṃ nāmadakṣiṇe gaṃdhamādanam//
vaibhrājaṃpaścime jñeyamudakcitrarathaṃ vanam

1.37.37.38

sarāṃsi cāpi catvāri caturdikṣu nibodha me//
prācye'ruṇodasaṃjñaṃ tu mānasaṃ dakṣiṇe saraḥ

1.37.37.39

pratyakchīto dakaṃnāma uttare ca mahāhradaḥ//
viṣkaṃbhagirayo hyeta ucchritāḥ paṃcaviṃśatiḥ

1.37.37.40

yojanānāṃ sahasrāṇi sahasraṃ piṃḍataḥ smṛtam//
anye ca saṃti bahuśastatra vai kesarācalāḥ

1.37.37.41

merordakṣiṇataścaiva trayo maryādaparvatāḥ//
niṣadho hemakūṭaśca himavāniti te trayaḥ

1.37.37.42

lakṣayojanadīrghāśca vistīrṇā dvisahasrakam//
trayaścottarato merornīlaḥ śveto'tha śrṛṃgavān

1.37.37.43

mālyavānpūrvato merorgaṃdhākhyaḥ paścime tathā//
ityete girayaḥ proktā jaṃbudvīpe samaṃtataḥ

1.37.37.44

gaṃdhamādanasaṃsthāyā mahāgajapramāṇataḥ//
phalāni jaṃbavāstannāmnā jaṃbūdvīpamiti smṛtam

1.37.37.45

āsītsvāyaṃbhuvonāma manurādyaḥ prajāpatiḥ//
āsītstrī śatarūpā tāmuduvoḍha prajāpatiḥ//
priyavratottānapādau tasyā''stāṃ tanayāvubhau

1.37.37.46

dhruvaścottānapādasya putraḥ paramadhārmikaḥ//
bhaktyā sa viṣṇumārādhya sthānaṃ caivākṣayaṃ gataḥ

1.37.37.47

priyavratasya rājarṣerutpannā daśa sūnavaḥ//
trayaḥ pravrajitāstatra paraṃbrahma samāśritāḥ

1.37.37.48

sapta saptasu dvīpeṣu tena putrāḥ pratiṣṭhitāḥ//
jaṃbūdvīpādhipo jyeṣṭha āgnīdhra iti viśrutaḥ

1.37.37.49

tasyāsannava sutāḥ pārtha navavarṣeśvarāḥ smṛtāḥ//
teṣāṃ nāmnā ca te varṣāstiṣṭhaṃtyadyāpi cāṃkitāḥ

1.37.37.50

yojanānāṃ sahasrāṇi nava pratyekaśaḥ smṛtāḥ//
meroścaturdaśaṃ khaṃḍaṃ gaṃdhamālyavatordvayoḥ

1.37.37.51

aṃtare hemabhūmiṣṭhamilāvṛtamihocyate//
mālyavatsāgarāṃtasya bhadrāśvamiti procyate

1.37.37.52

gaṃdhavatsāgarāṃtasya ketumālamiti smṛtam

1.37.37.53

śrṛṃgavajjaladheraṃtaḥ kurukhaṃḍamiti smṛtam//
śrṛṃgavacchvetamadhye ca khaṇḍaṃ proktaṃ hiraṇmayam

1.37.37.54

sunīlaśvetayormadhye khaṃḍamāhuśca ramyakam//
niṣadho hemakūṭaśca harikhaṃḍaṃ tadaṃtarā

1.37.37.55

himavaddhimakūṭāṃtaḥ khaṇḍaṃ kiṃpuruṣaṃ smṛtam//
himādrijaladherantarnābhi khaṇḍamiti smṛtam

1.37.37.56

nābhikhaṇḍaṃ ca kuravo dve varṣe dhanupākṛtī//
himavāṃśca giriśrṛṃgī jyāsthāne parikīrtitau

1.37.37.57

nābheḥ putraśca ṛṣabha ṛṣabhādbarato'bhavat//
tasya nāmnā tvidaṃ varṣaṃ bhārataṃ ceti kīrtyate

1.37.37.58

atra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca upārjanam//
anyatra bhogabhūmiśca sarvatra kurunaṃdana

1.37.37.59

śākadvīpe ca śāko'sti yojanānāṃ sahasrakaḥ//
tasya nāmnā ca tadvarṣaṃ śākadvīpamiti smṛtam

1.37.37.60

tasya ca priyavrata evādhipatirnāmnā medhātithiriti

1.37.37.61

tasya purojavamanojavavepamānadhūmrānīkacitrarephabahurūpaviśvacārasaṃjñāni putranāmāni sapta varṣāṇi

1.37.37.62

śākadvīpe ca varṣa ṛtavratasatyavratānuvratanāmāno vāyyavātkamaṃ bhagavaṃtaṃ japaṃti

1.37.37.63

aṃtaḥ praviśya bhūtāni yo vibhajyātmaketubhiḥ//
aṃtaryāmīśvaraḥ sākṣātpātu no yadvaśe jagat

1.37.37.64

//iti japaḥ//
kuśadvīpe kuśastaṃbo yojanānāṃ sahasrakaḥ//
taccihnacihnitaṃ tasmātkuśadvīpaṃ tataḥ smṛtam

1.37.37.65

taddvīpapatiśca praiyavrato hiraṇyaromā tatputravasuvasudānadṛḍhakavinābhiguptasatyavratavāmadevanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi//
varṇāśca kuliśakovidābhiyuktakulakasaṃjñā jātavedasaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

1.37.37.66

parasya brahṇaḥ sākṣājjātavedāsi havyavāṭ//
devānāṃ puruṣāṃgānāṃ yajñena puruṣaṃ yajaḥ

1.37.37.67

//iti stutiḥ//
krauṃcadvīpe krauṃcanāmā parvato yojanāyataḥ//
yo'sau guhena nirbhinnastaccihnaṃ krauṃcadvīpakam

1.37.37.68

tatra ca praiyavrato ghṛtapṛṣṭināmā tatputrāmamadhuruhameghapṛṣṭhasvadāmaṛtāśvalohitārṇavavanaspatiitisaptaputranāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

1.37.37.69

varṇāśca guruṛṣabhadraviṇadevakasaṃjñāḥ

1.37.37.70

āpomayaṃ bhagavaṃtaṃ stuvaṃti

1.37.37.71

āpaḥ puruṣavīryāśca punaṃtīrbhūrbhūvaḥsvaśca//
taiḥ punaramīvaghnāḥsaṃspṛśetātmanā bhuvaḥ

1.37.37.72

//iti japaḥ//
śālmalernāma vṛkṣasya tatravāsaḥ sahasraṃ yojanānāṃ taccihnaṃ śālmalidvipamucyate

1.37.37.73

tasyādhipatiḥ praiyavrato yajñabāhustatputrasurocanasaumanasyaramaṇakadevabarhipāribhadrāpyāyanābhijñānanāmāni saptavarṣāṇi

1.37.37.74

varṇāśca śrutadharavīryavasuṃdharaiṣaṃdharasaṃjñā bhagavaṃtaṃ somaṃ yajaṃti

1.37.37.75

svayoniḥ pitṛdevebhyo vibhajañchuklakṛṣṇayoḥ//
adhaḥ prajānāṃ sarvāsāṃ rājā naḥ somostu

1.37.37.76

iti japaḥ gomedanāmā plakṣosti suramyo yasya cchāyayā//
modovṛddhiṃ gataṃ laulyādgomedaṃ dvīpamucyate

1.37.37.77

tatra praiyavrata idhmajihvaḥ patistatputrasivasuramyasubhadra śāṃtyaśaptamṛtābhayanāmāṃkitāni sapta varṣāṇi

1.37.37.78

varṇāśca haṃsapataṃgordhvāṃcanasatyāṃgasaṃjñāścatvāro bhagavaṃtaṃ sūryaṃ yajaṃte

1.37.37.79

praśrasya viṣṇurūpaṃyattatrotthasya brahmaṇo'mṛtasya ca//
mṛtyośca sūryamātmānaṃ dhīmahi

1.37.37.80

//iti japaḥ//
svarṇapatrāṇi niyutaṃ yojanānāṃ sahasrakam//
puṣkaraṃ jvaladā bhāti taccihnaṃ dvīpapuṣkaram

1.37.37.81

tasyādhipatiḥ praiyavrato vītahotranāmā tatputrau ramaṇakaghātakau

1.37.37.82

tannāmacihnataṃ khaṃḍadvayam

1.37.37.83

tayoraṃtarālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskara iti

1.37.37.84

tatra varṇāśca na saṃti kevalaṃ samānāste brahma dhyāyaṃti

1.37.37.85

yadyatkarmamayaṃ liṃgaṃ brahmaliṃgaṃ janorcayan//
bhedenaikāṃtamadvaitaṃ tasmai bhagavate namaḥ

1.37.37.86

//iti japaḥ//
naiṣu krodho na mātsaryaṃ puṇyapāpārjanena ca//
ayutaṃ dviguṇaṃ cāpi kramādāyuḥ prakīrtitam

1.37.37.87

japaṃtaḥ kāminīyuktā viharaṃtyamarā iva//
atha te saṃpravakṣyāmi ūrdhvalokasya saṃsthitim

1.37.37

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumārikākhyāne bhūsaṃsthitivarṇanaṃnāma spatatriṃśo'dhyāyaḥ

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc