Skanda Purana · Chapter 1.33

//ṛṣaya ūcuḥ//
kinnāmā ca kirāto'bhūtkiṃ tena vratamāhitam//
tattvaṃ kathaya vipreṃdra paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

tatsarvaṃ śrotumicchāmo yāthātathyena kathyatām//
na hyanyo vidyate loke tvadvinā vadatāṃ varaḥ//
tasmātkatha bho vipra sarvaṃ śuśrūṣatāṃ hi naḥ

evamuktastadā tena śaunakena mahātmanā//
kathayāmāsa tatsarvaṃ puṣkasena kṛtaṃ yat

//lomaśa uvāca//
āsītpurā mahāraudraścaḍonāma durātmavān//
krūrasaṃgo niṣkṛtiko bhūtānāṃ bhayavāhakaḥ

jālena matsyānduṣṭātmā ghātayatyaniśaṃ khalu//
bhallairmṛgāñchāpadāṃśca kṛṣṇasārāṃśca śallakān

khaḍgāṃścaiva ca duṣṭātmā dṛṣṭvā kāṃścicca pāpavān//
pakṣiṇo'ghātayatkruddho brāhmaṇāṃśca viśeṣataḥ

lubdhako hi mahāpāpo duṣṭo duṣṭajanapriyaḥ//
bhāryā tathāvidhaā tasya puṣkasasya mahābhayā

evaṃ viharatastasya bahukālotyavartata//
gate bahutithekāle pāpaughaniratasya ca

niṣaṃge jalamādāya kṣutpipāsārddito bhṛśam//
ekadā niśi pāpīyācchrīvṛkṣopari saṃsthitaḥ//
kolaṃ haṃtuṃ dhanuṣpāṇirjāgraccānimiṣeṇa hi

māghamāse'sitāyāṃ vai caturdaśyāmathāgrataḥ//
mṛgamārgavilokārthī bilvapatrāṇyapātayat

śrīvṛkṣaparṇāni bahūni tatra sa cchedayāmāsa ruṣānvitopi//
śrīvṛkṣamūle parivartamāne liṃgaṃ tasyoparidṛṣṭabhāvaḥ

vavarṣa gaṃḍūṣajalaṃ durātmā yadṛcchayā tāni śive pataṃti//
śrīvṛkṣaparṇāni ca daivayogājjātaṃ ca sarvaṃ śivapūjanaṃ tat

gaṃḍūṣavāriṇā tena snapanaṃ ca kṛtaṃ mahat//
bilvapatrairasaṃkhyātairarcanaṃ mahatkṛtam

ajñānenāpi bho viprāḥ puṣkasena durātmanā//
māghamāse'site pakṣe caturdaśyāṃ vidhūdaye

puṣkaso'tha durācāro vaॉkṣādavatatāra saḥ//
āgatya jalasaṃkāśaṃ matsyānhaṃtuṃ pracakrame

lubdha kasyāpi bhāryābhūnnāmnā caiva ghanodarī//
duṣṭā sā pāpaniratā paradravyāpahāriṇī

gṛhānnirgatya sāyāhne puradvārabahiḥ sthitā//
vanamārgaṃ prapaśyaṃtī patyurāgamanecchayā

cirādbhartarī nāyāte cintayāmāsa lubdhakī//
adya sāyāhnavelāyāmāgatāḥ sarvalubdhakāḥ

tamaḥ stomena saṃchannāścatasro vidiśo diśaḥ//
rātrau yāmadvayaṃ yātaṃ kiṃ mataṃgaḥ samāgataḥ

kiṃ vā kesaralobhena siṃhenaiva vidāritaḥ//
kiṃ bhujaṃgaphaṇāratnahārī sarpaviṣārditaḥ

kiṃ vā varāhadaṃṣṭrāgraghātaiḥ paṃcatvamāgataḥ//
madhulobhena vṛkṣāgrātsa vai prapatito bhuvi

kvānveṣayāmi pṛcchāmi kva gacchāmi ca kaṃ prati//
evaṃ vilapya bahudhā nivṛttā svaṃ gṛhaṃ prati

naivānnaṃ no jalaṃ kiṃcinna bhuktaṃ taddine tayā//
ciṃtayaṃtī patiṃ cāpi lubdhakī tvayanniśām

atha prabhāte vimale puṣkasī vanamāyayau//
aśanārthaṃ ca tasyānnamādāya tvaritā satī

bhramamāṇāvane tasmindadarśa mahatīṃ nadīm//
tasyāstīre samāsīnaṃ svapatiṃ prekṣya harṣitā

tadannaṃ kūlanaḥ sthāpya nadīṃ tartuṃ pracakrame//
nirīkṣya cātha matsyānsa jālaprotānsamānayat

tāvattayoktaścaṇḍo'sāvehi śīghraṃ ca bhakṣaya//
annaṃ tvadarthamānītamupoṣya divasaṃ mayā

kṛtaṃ kimadya re maṃda gate'hani ca kiṃ kṛtam//
nā'śitaṃ ca tvayā mūḍha laṃghitenādya pāpinā

nadyāṃ snātau tathā tau ca dampatī ca śuci vratau//
yāvadgataśca bhoktuṃ sa tāvacchvā svayamāgataḥ

tena sarvaṃ bhakṣitaṃ ca tadannaṃ svayameva hi//
caṃḍī prakupitā caiva śvānaṃ haṃtumupasthitā

āvayorbhakṣitaṃ cānnamanenaiva ca pāpinā//
kiṃ ca bhakṣayase mūḍha bhavitādya vubhukṣitaḥ

evaṃ tayoktaścaṇḍo'sau babhāṣe tāṃ śivapriyaḥ//
yacchunā bhakṣitaṃ cānnaṃ tenāhaṃ paritoṣitaḥ

kimanena śarīreṇa naśvareṇa gatāyuṣā//
śarīraṃ durlabhaṃ loke pūjyate kṣaṇabhaṃguram

ye puṣṇaṃti nijaṃ dehaṃ sarvabhāvena cāhatāḥ//
mūḍhāste pāpino jñeyā lokadvayabahiṣkṛtāḥ

tasmānmānaṃ parityajya krodhaṃ ca duravagraham//
svasthā bhava vimarśena tattvabuddhyā sthirā bhava

bodhitā tena caṃḍī sā puṣkasena tadā bhṛśam//
jāgarādi ca saṃprāptaḥ puṣkaso'pi caturdaśīm

śivarātriprasaṃgācca jāyate yaddhyasaṃśayam//
tajjñānaṃ paramaṃ prāptaḥ śivarātriprasaṃgataḥ

yāmadvayaṃ ca saṃjātamamāvāsyāṃ tu tatra vai//
āgatāśca gaṇāstatra bahavaḥ śivanoditāḥ

vimānāni bahūnyatra āgatāni tadaṃtikam//
dṛṣṭāni tena tānyeva vimānāni gaṇāstathā

uvāca parayā bhaktyā puṣkaso'pi ca tānprati//
kasmātsamāgatā yūyaṃ sarve rudrākṣadhāriṇaḥ

vimānasthāśca kecicca vṛṣārūḍhāśca kecana//
sarve sphaṭikasaṃkāśāḥ sarve caṃdrārddhaśekharāḥ

kaparddinaścarmaparītavāsaso bhujaṃgabhogaiḥ kṛtahārabhūṣaṇāḥ//
śriyānvitā rudrasamānavīryā yathātathaṃ bho vadatātmanocitam

puṣkasena tadā pṛṣṭā ūcuḥ sarve ca pārpadāḥ//
rudrasya devadevasya saṃnamrāḥ kamalekṣaṇāḥ

//gaṇā ūcuḥ//
preṣitāḥ smo vayaṃ caṃḍa śivena parameṣṭhinā//
āgaccha tvarito bhutvā sastrīko yā namāruha

liṃgārccanaṃ kṛtaṃ yacca tvayā rātrau śivasya ca//
tena karmavipākena prāpto'si śivasannidhim

tathokto vīrabhadreṇa uvāca prahasanniva//
puṣkaso'pi svayā buddhyā prastāvasadṛśaṃ vacaḥ

//puṣkasa uvāca//
kiṃ mayā kṛtamadyaiva pāpinā hiṃsakena ca//
mṛgayārasikenaiva puṣkasena durātmanā

pāpācāro hyahaṃ nityaṃ kathaṃ svargaṃ vrajāmyaham//
kathaṃ liṃgārcanamidaṃ kṛtamasti taducyatām

paraṃ kautukamāpannaḥ pṛcchāmi tvāṃ yathātatham//
kathayasva mahābhāga sarvaṃ caiva yathāvidhi

ityevaṃ pṛcchatastasya puṣkasasya yathāvidhi//
kathayāmāsa tatsarvaṃ śivadharma mudānvitaḥ

//vīrabhadra uvāca//
devadevo mahādevo devānāṃ patirīśvaraḥ//
parituṣṭo'dya he caṃḍa sa maheśa umāpatiḥ

prāsaṃgikatayā māghe kṛtaṃ liṃgārcanaṃ tvayā//
śivatuṣṭikaraṃ cādya pūto'si tvaṃ na saṃśayaḥ//
śivarātryāṃ prasaṃgena kṛtamarcanameva ca

kolaṃ nirīkṣamāṇena bilvapatrāṇi caiva hi//
ccheditāni tvayā caṃḍa patitāni tadaiva hi//
liṃgasya mastake tāni tena tvaṃ sukṛtī prabho

tataśca jāgaro jāto mahānvṛkṣopari dhruvam//
tenaiva jāgareṇaiva tutoṣa jagadīśvaraḥ

chalenaiva mahābhāga kolasaṃdarśanena hi//
śivarātridine cātra svapnaste na ca yoṣitaḥ

tenopavāsena ca jāgareṇa tuṣṭo hyasau devavaro mahātmā//
tava prasādāya mahānubhāvo dadāti sarvānvarado mahāṃśca

evamuktastadā tena vīrabhadreṇa dhīmatā//
puṣkaso'pi vimānāgryamāruhoha ca paśyatām

gaṇānāṃ devatānāṃ ca sarveṣāṃ prāṇināmapi//
tadā duṃdubhayo nedurbheryastūryāṇyanekaśaḥ

vīṇāveṇumṛdaṃgāni tasya cāgre gatāni ca//
jagurgaṃdharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

vidyādharagaṇāḥ sarve tuṣṭuvuḥ siddhacāraṇāḥ//
cāmaraivarvījyamāno hi cchatraiśca vividhairapi//
mahotsavena mahatā ānīto gaṃdhamādanam

śivasānnidhyamāgaccaṃḍosau tena karmaṇā//
śivarātryupavāsena paraṃ sthānaṃ samāgamat

puṣkaso'pi tathā prāptaḥ prasaṃgena sadāśivam//
kiṃ punaḥ śraddhayā yuktāḥ śivāya paramātmane

puṣpādikaṃ phalaṃ gaṃdhaṃ tāṃbūlaṃ bhakṣyamṛddhimat//
ye prayacchaṃti loke'sminrudrāste nātra saṃśayaḥ

caṃḍena vai puṣkasena saphalaṃ tasya cābhavat//
prasaṃgenāpi tenaiva kṛtaṃ taccālpabuddhinā

//ṛṣaya ūcuḥ//
kiṃ phalaṃ tasya coddeśaḥ kena caiva punā kṛtam//
kasmādvratamidaṃ jātaṃ kṛtaṃ kena purā vibho

//lomaśa uvāca//
yadā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ brahmaṇā parameṣṭhinā//
kālacakraṃ tadā jātaṃ purā rāśimanvitām

dvādaśa rāśayastatra nakṣatrāṇi tathaiva ca//
saptaviṃśatisaṃkhyāni mukhyāni xxxxxx siddhaye

ebhiḥ sarvaṃ pracaṃḍaṃ ca rāśibhiruḍubhistathā//
kālacakrānvitaḥ kālaḥ krīḍayansṛjate jagat

ābrahmastaṃbaparyaṃtaṃ sṛjatya vati haṃti ca//
nibaddhamasti tenaiva kālenaikena bho dvijāḥ

kālo hi balavām̐lloke eka eva na cāparaḥ//
tasmātkālātmakaṃ sarvamidaṃ nāstyatra saṃśayaḥ

ādau kālaḥ kālanācca lokanāyakanāyakaḥ//
tato lokā hi saṃjātāḥ sṛṣṭiśca tadanaṃtaram

sṛṣṭerlavo hi saṃjāto lavācca kṣaṇameva ca//
kṣaṇācca nimiṣaṃ jātaṃ prāṇināṃ hi niraṃtaram

nimiṣāṇāṃ ca ṣaṣṭyā vai phala ityabhidhīyate//
paṃcadaśyā ahorātraiḥ pakṣaityabhidhīyate

pakṣābhyāṃ māsa eva syānmāsā dvādaśa vatsaraḥ//
taṃ kālaṃ jñātukāmena kāryaṃ jñānaṃ vicakṣaṇaiḥ

pratipaddinamārabhya paurṇamāsyaṃtameva ca//
pakṣaṃ pūrṇo hi yasmācca pūrṇimetyabhidhīyate

pūrṇacaṃdramasī yā tu sā pūrṇā devatāpriyā//
naṣṭastu caṃdro yasyāṃ vā amā sā kathitā budhaiḥ

agniṣvāttādipitṝṇāṃ priyātīva babhūva ha//
triṃśaddināni hyetāni puṇyakālayutāni ca//
teṣāṃ madhye viśeṣo yastaṃ śrṛṇudhvaṃ dvijottamāḥ

yogānāṃ vā vyatīpāta ūḍūnāṃ śravaṇastathā//
amāvāsyā tithīnāṃ ca pūrṇimā vai tathaiva ca

saṃkrāṃtayastathājñeyāḥ pavitrā dānakarmaṇi//
tathāṣṭamī priyā śaṃbhorgaṇeśasya caturthikā

pañcamī nāgarājasya kumārasya ca ṣaṣṭhikā//
bhānośca saptamī jñeyā navamī caṇḍikāpriyā

brahmaṇo daśamī jñeyā rudrasyaikādaśī tathā//
viṣṇupriyā dvādaśī ca aṃtakasya trayodaśī

caturddaśī tathā śaṃbhoḥ priyā nāstyatra saṃśayaḥ//
niśīthasaṃyutā yā tu kṛṣṇapakṣe caturddaśī//
upoṣyā sā tithiḥ śreṣṭhā śivasāyujyakāriṇī

śivarātritithiḥ khyātā sarvapāpapraṇāśinī//
atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam

brāhmaṇī vidhavā kācitpurā hyāsīcca caṃcalā//
śvapacābhiratā sā ca kāmukī kāmahetutaḥ

tasyāṃ tasya suto jātaḥ śvapacasya durātmanaḥ//
duḥ saho duṣṭanāmātmā sarvadharmabahiṣkṛtaḥ

mahāpāpaprayogācca pāpamārabhate sadā//
kitavaśca surāpāyī steyī ca gurutalpagaḥ

mṛgayuśca durātmāsau karmacaṇḍāla eva saḥ//
adharmiṣṭho hyasadvṛttaḥ kadācicca śivālayam//
śivarātryāṃ ca saṃprāpto hyuṣitaḥ śivasannidhau

śravaṇaṃ śaivaśāstrasya yadṛcchājātamaṃtike//
śivasya liṃgarūpasya svayaṃbhuvo yadā tadā

sa ekatroṣito duṣṭaḥ śivarātryāṃ tu jāgarāt//
tena karmavipākena puṇyāṃ yonimavāptavān

bhuktvā puṇyatāmām̐llokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ//
citrāṃgadasya putrobhūdbhūpāleśvaralakṣaṇaḥ

nāmnā vicitravīryo'sau subhagaḥ saṃdurī priyaḥ//
rājyaṃ mahattaraṃ prāpya niḥstaṃbho hi mahānabhūt

śive bhaktiṃ prakurvāṇaḥ śivakarmaparo'bhavat//
śaivaśāstraṃ puraskṛtya śivapūjanatatparaḥ//
rātrau jāgaraṇaṃ yatnātkaroti śivasannidhau

śivasya gāthā gāyaṃstu ānaṃdāśrukaṇānmuhuḥ//
pramuṃcaṃścaiva netrābhyāṃ romāṃcapulakāvṛtaḥ

āyuṣyaṃ ca gataṃ tasya śivadhyānaparasya ca//
śivo hi sulabho loke paśūnāṃ jñānanināmapi

saṃsevituṃ sukhaprāptyai hyeka eva sadāśivaḥ//
śivarātryupavāsena prāpto jñānamanuttamam

jñānātsarvamanuprāptaṃ bhūtasāmyaṃ niraṃtaram//
sarvabhūtātmakaṃ jñātvā kevalaṃ ca sadā śivam//
vinā śivena yatkiṃcinnāsti vastvatra na kvacit

evaṃ pūrṇaṃ niṣprapaṃcaṃ jñānaṃ prāpnoti durlabham//
prāptajñānastadā rājā jāto hi śivavallabhaḥ

muktiṃ sāyujyatāṃ prāptaḥ śivarātrerupoṣaṇāt//
tena labdhaṃ śivājjanma purā yatkathitaṃ mayā

dākṣāyaṇīvīyo gācca jaṭājūṭena vistarāt//
ya utpanno mastakācca śivasya paramātmanaḥ//
vīrabhadreti vikhyāto dakṣayajñavināśanaḥ

śivarātrivratenaiva tāritā bahavaḥ purā//
prāptāḥ siddhiṃ purā viprā bharatādyāśca dehinaḥ

māṃdhātā dhundhumāriśca hariścandrādayo nṛpāḥ//
prāptāḥ siddhimaneneva vratena parameṇa hi

tato girīśo girijāsametaḥ krīḍānvito'sau girirājamastake//
dyūtaṃ tathaivākṣayutaṃ pareśo yukto bhavānyā sa bhṛśaṃ cakāra

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhastryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śivarātrivratamāhātmyavarṇanaṃnāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ