Skanda Purana · Chapter 1.24

//lomaśa uvāca//
tathaiva sarvaṃ parayā mudānvitaścakre girīṃdraḥ svasutārthameva//
gargaṃ puraskṛtya mahānubhāvo maṃgalyabhūmiṃ parayā vibhūtyā

āhūya viśvakarmāṇaṃ kārayāmāsa sādaram//
maṃḍapaṃ ca suvistīrṇaṃ vedikābhirmanoramam

ayutenaiva vistāraṃ yojanānāṃ dvijottamāḥ//
maṃḍapaṃ ca guṇopetaṃ nānāścaryasamanvitatam

sthāvaraṃ jaṃgamaṃ caiva sadṛśaṃ ca manoharam//
jaṃgamaṃ ca jitaṃ tatra sthāvareṇa tathaiva ca

jaṃgamena ca tatraiva jitaṃ sthāvarameva ca//
payasā ca jitā tatra sthalabhūmirabhūttadā

jalaṃ kiṃ nu sthalaṃ tatra na vidustattvato janāḥ//
kvacitsiṃhāḥ kvaciddhaṃsāḥ sārasāśca mahāprabhāḥ

kvacicchikhaṃḍinastatra kṛtrimāḥ sumanoharāḥ//
tathā nāgāḥ kṛtrimāśca hayāścaiva tathā mṛgāḥ

ke satyāḥ ke asatyāśca saṃskṛtā viśvakarmaṇā//
tathaiva caivaṃ vidhinā dvārapāḥ adbhutāḥ kṛtāḥ

puṃso dhanūṃṣi cotkṛṣya sthāvarā jaṃgamopamāḥ//
tathāśvāḥ sādibhiścaiva gajāśca gajasādibhiḥ

cāmarairvījyamānāśca kecitpuṣpāṃkurānvitāḥ//
kecicca puruṣāstatra virejuḥ sragviṇastathā

kṛtrimāśca tathā bahvyaḥ patākāḥ kalpitāstathā//
dvāri sthitā mahālakṣmīḥ kṣīrodadhisamudbhavā

gajāḥ svalaṃkṛtā hyāsankṛtrimā hyakṛtopamāḥ//
tathāśvāḥ sādibhiścaiva gajāśca gajasādibhiḥ

rathā rathiyutā hyāsankṛtrimā hyakṛtopamāḥ//
sarveṣāṃ mohanārthāya tathā ca saṃsadaḥ kṛtāḥ

mahādvāri sthito naṃdī kṛtastena hi maṃḍape//
śuddhasphaṭikasaṃkāśo yathā naṃdī tathaiva saḥ

tasyopari mahaddivyaṃ puṣpakaṃ ratnabhūṣitam//
rājitaṃ pallavācchatraiścāmaraiśca suśobhitam

vāmapārśve gajau dvau ca śuddhakāśmīrasannibhau//
caturdatau ṣaṣṭivarṣau mahātmānau mahāprabhau

tathaiva dakṣiṇe pārśve dvāvaśvau daṃśitau kṛtau//
ratnālaṃkārasaṃyuktām̐llokapālāṃstathaiva ca

ṣoḍaśaprakṛtīstena yāthātathyena dhīmatā//
sarve devā yathārthena kṛtā vai viśvakarmaṇā

tathaiva ṛṣayaḥ sarve bhṛgvādyaśca tapodhanāḥ//
viśve ca pārṣadaiḥ sākamiṃdro hi paramārthataḥ

kṛtāḥ sarve mahātmāno yāthātathyena dhīmatā//
evaṃbhūtaḥ kṛtastena maṃḍapo divyarūpavān

anekāścaryasaṃbhūto divyo divyavimohanaḥ//
etasminnaṃtare tatra āgato nāradogrataḥ

brahmaṇā noditastatra himālayagṛhaṃ prati//
nāradotha dadarśāgre ātmānaṃ vinayānvitam

bhrāṃto hi nāradastena kṛtrimeṇa mahāyaśāḥ//
avalokaparastatra caritaṃ viśvakarmaṇaḥ

praviṣṭo maṃḍapaṃ tasya himādre ratnacitritam//
suvarṇakalaśairjuṣṭaṃ raṃbhādyairupaśobhitam

sahasrastambhasaṃyuktaṃ tato'driḥ svagaṇairvṛtaḥ//
tamṛṣiṃ pūjayāmāsa kiṃ kāryamiti pṛṣṭavān

//nārada uvāca//
āgatāste mahātmāno devā indrapurogamāḥ//
tathā maharṣayaḥ sarve gaṇaiśca parivāritāḥ//
mahādevo vṛṣārūḍho hyāgatodvahanaṃ prati

tatastadvacanaṃ śrutvā himavāngirisattamaḥ//
uvāca nāradaṃ vākyaṃ praśastamadhuraṃ mahat

pūjayitvā yathānyāyaṃ gaccha tvaṃ śaṃkaraṃ prati

tatastadvacanaṃ śrutvā munirhimavato gireḥ//
tathaiva matvā vacanaṃ śailarājānabravīt//
menākena ca sahyena meruṇā giriṇā saha

ebhiḥ sameto hyadhunāmahāmate yatasva śīghraṃ śivamatra cānaya//
devaiḥ sametaṃ ca maharṣivaryaiḥ surāsuraircitapādapaṃkajam

tatheti matvā sa jagāma tūrṇāṃ sahai va taiḥ parvatarājabhiśca//
tvarāgataścaikapadena śaṃbhuṃ prāpnodṛṣīṇāṃ pravaro mahātmā

tāvaddṛṣṭo mahādevo devaiśca parivāritaḥ//
tadā brahmā ca viṣṇuśca rudraścaiva suraiḥ saha

papracachurnāradaṃ sarve ye'nye rudracarā bhṛśam//
kathyatāṃ pṛcchamānānāmasmākaṃ kathyate na hi

ekaikasyātmajāḥ svāḥ svāḥ sahyamainākameravaḥ//
kanyāṃ dāsyaṃti vā śaṃbhoḥ kiṃ tvidānīṃ pravartate

tato'vocanmahātejā nāradaścarṣisattamaḥ//
brahmāṇaṃ purataḥ kṛtvā viṣṇuṃ prati sahetukam

ekāṃtamāśritya tadā surendraṃ sa nārado vākyamidaṃ babhāṣe//
tvaṣṭrā kṛtaṃ vai bhavanaṃ mahattaraṃ yenaiva sarve ca vimohitā vayam

purā kṛtaṃ tasya mahātmanastvayā kiṃ vismṛtaṃ tatsakalaṃ śacīpate//
tasmādasau tvāṃ vijigīṣukāmo gṛhe vasaṃstasyagirermahātmanaḥ

aho vimohitastena pratirūpeṇa bhāsvatā//
tathā viṣṇuḥ kṛtastena śaṃkhacakragadādibhṛt

brahmā caiva tathābhūtastaṃ caiva kṛtavānasau

māyāmayo vṛṣabhastena veṣātkṛto hi nāgośvatarastathaiva//
tathā cānyānyāpyanenāmarendra sarvāṇyevollikhitānyatra viddhi

tacchrutvā vacanaṃ tasya deveṃdro vākyamabravīt

viṣṇuṃ prati tadā śīghraṃ dṛṣṭvā yāmi vasātra bhoḥ//
putraśokena tapto'sau vyājenānyena vā'karot

tasya tadvacanaṃ śrutvā devadevo janārddanaḥ//
uvāca prahasanvākyaṃ śakramāptabhayaṃ tadā

nivātakavacaiḥ pūrvaṃ mohito'si śacīpate//
vidyā'mṛtā tatra mayā samānītopasattaye

mahāvidyābalenaiva praviśya maṇḍape'dhunā//
parvato himavāneṣa tathānye parvatottamāḥ

vipakṣā hi kṛtāḥ sarve mama vākyācca vāsava//
hetuṃ smṛtvātha vai tvaṣṭā māyayā hyakarodidam

jayamicchaṃti vai mūḍhā na ca bhetavyamaṇvapi

evaṃ vivadamānāṃstāndevāñchakrapurogamān//
sāṃtvayāmāsa vai viṣṇurnāradaṃ te tato'bruvan

dadāti vā na dadāti kanyāṃ girīndraḥ svāṃ vai kathyatāṃ śīghrameva//
kiṃ tena dṛṣṭāṃ kiṃ kṛtaṃ cādya śaṃsa tatsarvaṃ bho nārada te namo'stu

tacchrutvā prahasañchaṃbhuruvāca vacanaṃ tadā//
kanyāṃ dāsyati cenmahyaṃ parvato hi himālayaḥ//
māyayā mama kiṃ kāryaṃ vada viṣṇo yathātatham

kenāpvupāyena phalaṃ hi sādhyamityucyate paṃḍitairnyāyavidbhiḥ//
tasmātsarvairgamyatāṃ śīghrameva kāryārthobhiścendrapurogamaiśca

tadā śivo'pi viśvātmā paṃcabāṇena mohitaḥ//
mahābhūtena bhūteśastvanyeṣāṃ caiva kā kathā

evaṃ ca vidyamāne'sau śaṃbhuḥ paramaśobhanaḥ//
kṛto hyanaṃgena vaśe yathānyaḥ prākṛto janaḥ

madano hi balī loke yena sarvamidaṃ jagat//
jitamasti nijaprauḍhyā sadevarṣisamanvitam

sarveṣāmeva bhūtānāṃ devānāṃ ca viśeṣataḥ//
rājā hyanaṃgo balavānyasya cājñā balīyasī

pārvatīstrīsvarūpeṇa ajeyo bhuvanatraye//
tāṃ dṛṣṭvā hi striyaṃ sarve ṛṣayo'pi vicakṣaṇāḥ

devā manuṣyā gandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ//
ājñānullaṃghinaḥ sarve madanasya mahātmanaḥ

tapobalena mahatā tathā dānabalena ca//
vettuṃ na śakyo madaṃno vinayena vinā dvijāḥ

tasmādanaṃgasya mahānkrodho hi balavattaraḥ//
īśvaraṃ madanenaivaṃ mohitaṃ vīkṣya mādhavaḥ

uvāca vākyaṃ vākyajño mā ciṃtāṃ kuru vai prabho//
yaduktaṃ nāradenaiva maṃḍapaṃ prati sarvaśaḥ

tvaṣṭrā kṛtaṃ vicitraṃ ca tatsarvaṃ madanātprabhoḥ//
tadānīṃ śaṃkaro vākyamuvāca madhusūdanam

avidyayā vṛtaṃ tena kṛtaṃ tvaṣṭrā hi maṇḍapam//
kiṃ tu vakṣyāmahe viṣṇo maṇḍapaḥ kevalena hi

vivāho hi mahābhāga avidyāmūla eva ca//
tasmātsarve vayaṃ yāma udvāhārthaṃ ca saṃprati

nāradaṃ ca puraskṛtya sarve devāḥ savāsavāḥ//
himādrisahitā jagmurmandiraṃ paramādbhutam//
anekāścaryasaṃyuktaṃ vicitraṃ viśvakarmaṇā

kṛtaṃ ca tenādya pavitramuttamaṃ taṃ yajñavāṭaṃ bahubhiḥ puraskṛtam//
vicitracitraṃ manaso haraṃ ca taṃ yajñavāṭaṃ sa cakāra buddhimān

pravekṣyamāṇāste sarve surendrā ṛṣibhiḥ saha//
dṛṣṭā himādriṇā tatra abhyutthānagato'bhavat

tathaiva teṣāṃ ca manoharāṇi harmyāṇi tena pratikalpitāni//
gandharvayakṣāḥ pramathāśca siddhā devāśca nāgāpsarasāṃ gaṇāśca//
vasaṃti yatraiva sukhena tebhyaḥ sa tatratatropavanaṃ cakāra

teṣāmarthe mahārhāṇi dhārājiragṛhāṇi ca//
atyadbhutāni śobhaṃte kṛtānyeva mahātmanā

nivāsārthe kalpitāni sāvakāśāni tatra vai//
devānāṃ caiva sarveṣāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

evaṃ vistārayāmāsa viśvakarmā bahūnyapi//
mandirāṇi yathāyogyaṃ yatra tatraiva tiṣṭhatām

bhairavāḥ kṣetrapālāśca ye'nye ca kṣetravāsinaḥ//
śmaśānavāsinaścānye ye'nye nyagrodhavāsinaḥ

aśvatthasevinaścānye khecarāśca tathā pare//
yeye yatropaviṣṭāśca tatratatraiva tena vai

kṛtāni ca manojñāni bhavanāni mahāṃtivai//
teṣāmevānukūlāni bhūtānāṃ viśvakarmaṇā

tatraiva te sarvagaṇaiḥ sametā nivāsitāstena himādriṇā svayam//
seṃdrāḥ surā yakṣapiśācarakṣasāṃ gandharvavidyāpsarasāṃ samūhāḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe pārvatīpariṇayane himādriṇā devānāṃ nivāsasthānakaraṇavarṇanaṃnāma caturviṃśo'dhyāyaḥ