Skanda Purana · Chapter 1.10

//munaya ūcuḥ//
yattvayā kathitaṃ brahmanbrahmāṃḍaṃ sacarācaram//
bhasmībhūtaṃ rudrakopātkālakūṭāgninā'thaथ़khilam

brahmāṃḍāṃtarataḥ kiṃ tu rudraṃ manyāmahe vayam//
tadā carācaraṃ naṣṭaṃ brahmaviṣṇupurogamam

bhasmībhūtaṃ rudrakopātkathaṃ sṛṣṭiḥ pravartitā//
kuto brahmā ca viṣṇuśca kutaścaṃdrapurogamāḥ

anye surā surāḥ kutra bhasmībhūtā layaṃ gatāḥ//
ata ūrdhvaṃ kimabhavattatsarvaṃ vaktumarhasi

vyāsaprasādātsakalaṃ vettha tvaṃ nāparo hi tat//
tasmājjñānamayaṃ śāstraṃ tajjānāsi na cāparaḥ

iti pṛṣṭastadā sarvairmunibhirbhāvitātmabhiḥ//
sūto vyāsaṃ namaskṛtya vākyaṃ cedamathābravīt

// lomaśa uvāca//
yadā brahmāṃḍamadhyasthā vyāptā devā viṣāgninā//
haribrahmādayo hyete lokapālāḥ savāsavāḥ//
tadā vijñāpitaḥ śaṃbhurheraṃbena mahātmanā

//heraṃba uvāca//
he rudra he mahādeva he sthāṇo ha jagatpate//
mayā vighnaṃ vinodena kṛtaṃ teṣāṃ sudurjayam

bhayena mati mohāttvāṃ nārccayaṃti ca māmapi//
udyogaṃ ye prakurvanti teṣāṃ kleśo'dhiko bhavet

evamabhyarthitastena pinākī vṛṣabhadhvajaḥ//
vighnāṃdhakārasūryeṇa gaṇādhipatinā tadā

liṃgarūpo'bravīcchaṃbhurnirākāro nirāmayaḥ//
niraṃjano vyomakeśaḥ kaparddī nīlalohitaḥ

//maheśvara uvāca//
heraṃba śrṛṇu me vākyaṃ śraddhayā parayā yutaḥ//
ahaṃkārātmakaṃ caiva jagadetaccarācaram

sthitiṃ karotyahaṃkāraḥ pralayotpattimeva ca//
jagadādaugaṇapate tadā vijñaptimātrataḥ

māyāvirahitaṃ śāṃtaṃ dvaitādvaitaparaṃ sadā//
jñaptimātrasvarūpaṃ tatsadānaṃdaikalakṣaṇam

//gaṇapatiruvāca//
yadi tvaṃ kevalo hyātmā paramānandalakṣaṇaḥ//
tasmāttvadaparaṃ kiṃcinnānyadasti paraṃtapa

nānārūpaṃ kathaṃ jātaṃ surāsuravilakṣaṇam//
vicitraṃ mohajananaṃ tribhirddevaiśca lakṣitam

bhūtagrāmaiścaturbhiśca nānābhedaiḥ samanvitaiḥ//
jātaṃ saṃsāracakraṃ ca nityānityavilakṣaṇam

parasparavirodhena jñānavādena mohitāḥ//
karmavādaratāḥ kecitkecitsvaguṇamāśritāḥ

jñānaniṣṭhāśca ye kecitparasparavirodhinaḥ//
evaṃ saṃśayamāpannaṃ trāhi māṃ vṛṣabhadhvaja

ahaṃ gaṇaśca kutratyāḥ kva cāyaṃ vṛṣabhaḥ prabho//
ete cānye ca bahavaḥ kuto jātāśca kutra vai

kṛtāḥ sarve mahābhāgāḥ sāttvikā rājasāśca vai//
prahasya bhagavāñchaṃbhurgaṇeśaṃ vaktumudyataḥ

//maheśvara uvāca//
kālaśaktyā ca jātāni rajaḥsattvatamāṃsi ca//
tairāvṛtaṃ jagatsarvaṃ sadevāsumānuṣam

paridṛśyamānametaccānaśvaraṃ paramārthataḥ//
viddhyetatsarvasiddhyaiva kṛtakatvācca naśvaram

// lomaśa uvāca//
yāvadgaṇeśasaṃyukto bhāṣamāṇaḥ sadāśivaḥ//
liṃgarūpī viśvarūpaḥ prādurbhūtā sadāśivāt

śivarūpā jagadyoniḥ kāryakāraṇarūpiṇī//
liṃgarūpī sa bhagavānnimagnastatkṣaṇādabhūt

ekā sthitā parā śaktirbrahmavidyātmalakṣaṇā//
gaṇeśo vismayāviṣṭo hyavalokanatatparaḥ

//ṛṣaya ūcuḥ//
prakṛtyantargataṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram//
gaṇeśasya pṛthaktvaṃ ca kathaṃ jātaṃ taducyatām

//lomaśa uvāca//
sākṣātprakṛtyāḥ saṃbhūto gaṇeśo bhagavānabhūt//
yathārūpaḥ śivaḥ sākṣāttadrūpo hi gaṇeśvaraḥ

śivena saha saṃgrāmo hyabhūttasya mahātmanaḥ//
ajñānātprakṛto bhūtvā bahukālaṃ nirantaram

tasya dṛṣṭvā hyajeyatvaṃ gajārūḍhasya tattadā//
triśūlenāhanacchaṃbhuḥ sagajaṃ tamapātayat

tadā stuto mahādevaḥ paraśaktyā paraṃtapaḥ//
paraśaktimuvācedaṃ varaṃ varaya śobhane

tadā vṛto mahādevo vareṇa parameṇa hi//
yo'yaṃ tvayā hato deva mama putro na saṃśayaḥ

tvāṃ na jānātyayaṃ mūḍhaḥ prakṛtyaṃśasamudbhavaḥ//
tasmātputraṃ jīvayemaṃ mama tṛṣṭyarthameva ca

prahasya bhagavānrudro māyāputramajīvayat//
siṃdhuravadanenaiva mukhe sa samayojayat

tadā gajānano jātaḥ prasādācchaṃkarasya ca//
māyāputropi nirmāyo jñānavānsaṃbabhūva ha

ātmajñānāmṛtenaiva nityatṛpto nirāmayaḥ//
samādhisaṃsthito raudraḥ kālakālāṃtako'bhavat

yogadaṃḍārthamutpāṭya svakīyaṃ daśanaṃ mahat//
kare gṛhya gaṇādhyakṣaḥ śabdhabrahmātivarttate//
ṛddhisiddhidvayenaiva ekatvena virājitaḥ

ye te gaṇāśca vighnāśca ye cānye'bhyadhikā bhuvi//
teṣāmapi patirjātaḥ kṛto'sau śaṃbhunā tadā

tasmādvi lokayāmāsa prakṛtiṃ viśvarūpiṇīm//
pṛthaksthitvāgrato jānālliṃgaṃ prakṛtimeva ca//
dadarśa vimalaṃ liṃgaṃ prakṛtisthaṃ svabhāvataḥ

ātmānaṃ ca gaṇaiḥ sāddhaṃ tathaiva ca jagattrayam//
līnaṃ liṃge samastaṃ taddherambo jñānavānapi

mumoha ca punaḥ saṃjñāṃ pratilabhya prayatnataḥ//
nanāma śirasā tābhyāmīśābhyāṃ sa gaṇeśvaraḥ

tadā dadarśa tatraiva lokasaṃhārakārakam//
brahmāṇaṃ caiva rudraṃ ca viṣṇuṃ caiva sadāśivam

dadarśa pretatulyāni liṃgaśaktyātmakāni ca//
brahmāṇḍagolakānyeva koṭiśaḥ paramāṇuvat

līyaṃte ca vilīyaṃte maheśe liṃgarūpiṇi//
prakṛtyaṃtargataṃ liṃgaṃ liṃgasyāṃtargatā ca sā

śaktyā liṃgaṃ ca saṃchannaṃ tadā sarvamadṛśyata//
liṃgena śaktiḥ saṃchannā parasparamavartata

śivābhyāṃ saṃśritaṃ lokaṃ jagadetaccarācaram//
gaṇeśo vāpi tajjñānaṃ na pare'pi tathāvidan

tadovāca mahātejā gaṇādhyakṣo gaṇaiḥ saha//
saśaktikaṃ stūyamānaḥ śaktyā ca parayā tadā

//gaṇeśa uvāca//
namāmi devaṃ śaktyānvitaṃ jñānarūpaṃ prasannaṃ jñānātparaṃ paramaṃjyotirūpam//
rūpātparaṃ paramaṃ tattvarūpaṃ tattvātparaṃ paramaṃ maṃgalaṃ ca ānaṃdākhyaṃ niṣkalaṃ nirviṣādam

dhūmātparamayovahnirdhūmavatpratibhāsate//
prakṛtyaṃtargastvaṃ hi lakṣyase jñānisaṃbhavaḥ//
prakṛtyaṃtargatastvaṃ hi māyāvyaktiritīyase

evaṃvidhastvaṃ bhagavansvamāyayā sṛjasyatholuṃpasi pāsi viśvam//
asmādgarātsarvamidaṃ pranaṣṭaṃ sabrahmavipreṃdrayutaṃ carācaram

yathā purāsīrbhagavānmaheśastrailokyanātho'si carācarātmā//
kuruṣya śīghraṃ sahajīvakośaṃ carācaraṃ tatsakalaṃ pradagdham

// lomaśa uvāca//
evaṃ stuto gaṇeśena bhagavānbhūtabhāvanaḥ//
yadutthitaṃ kālakūṭaṃ lokasaṃhārakārakam

liṃgarūpeṇa tadgrastaṃ vimalaṃ cākarottadā//
sadevāsuramartyāśca sarvāṇi trijaganti ca//
tatkṣaṇādrakṣitānyeva kṛpayā parayā yutaḥ

brahmā viṣṇuḥ sureṃdraśca lokapālāḥ saharṣayaḥ//
yakṣā vidyādharāḥ siddhā gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ//
utthitāścaiva te sarve nidrāparigatā iva

vismayena samāviṣṭā babhūvurjātasādhvasāḥ//
sarve devāsurāścaiva ūcurāścaryavattataḥ

kva kālakūṭaṃ sumahadyena vidrāvitā vayam//
mṛtaprāyāḥ kṛtāḥ sadyaḥ salokapālakā hyamī

ityabruvaṃstadā daityāstūṣṇīṃbhūtāstadā sthitāḥ//
śakrādayo lokapālā viṣṇuṃ sarveśvareśvaram//
brahmāṇaṃ ca puraskṛtya idamūcuḥ samedhitā

kenedaṃ kāritaṃ viṣṇo na vidāmo'lpamedhasaḥ//
tadā prahasya bhagavānbrahmaṇā saha taiḥ suraiḥ

samādhimagamansarve'pyekāgramanasastadā//
tattvajñānena nirhṛtya kāmakrodādikāndvijāḥ

tadātmani sthitaṃ liṃgamapaśyanvi budhādayaḥ//
viṣṇuṃ puraskṛtya tadā tuṣṭuvuḥ paramārthataḥ

ātmanā paramātmānaṃ yoginaḥ paryupāsate

liṃgameva paraṃ jñānaṃ liṃgameva paraṃ tapaḥ//
liṃgameva paro dharmo liṃgameva parā gatiḥ//
tasmālliṃgātparataraṃ yacca kiṃcinna vidyate

evaṃ bruvaṃto hi tadā surāsurāḥ salokapālā ṛṣibhiśca sākam//
viṣṇuṃ puraskṛtya tamālavarṇaṃ śaṃbhuṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ

trāhitrāhi mahādeva kṛpālo parameśvara//
purā trātā yathā sarve tathātvaṃ trātumarhasi

taddevadeva bhavataścaraṇāraviṃdaṃ sevānubaṃdhamahimānamanaṃtarūpam//
tvadāśritaṃ yatparamānukaṃpayā namo'stu te devavara prasīda

liṃgasvarūpamadhyastho bhagavānbhūtabhāvanaḥ//
sarvaiḥ suragaṇaiḥ sākaṃ babhāṣedaṃ ramāpatiḥ

tvaṃ liṃgarūpī bhagavāñjagatāmabhayapradaḥ//
viṣṇunā saṃstuto devo liṃgarūpī maheśvaraḥ

mṛtāstrātā garātsarve tasmānmṛtyuṃjaya prabho//
rakṣarakṣa mahākāla tripurāṃta namostu te

viṣṇunā saṃstuto devo liṃgarūpī maheśvaraḥ//
prādurbabhūva sāṃbo'tha bodhayanniva tānsurān

he viṣṇo he surāḥ sarva ṛṣayaḥ śrūyatāmidam//
manyate'pi hi saṃsāre anitye nityatākulam

avilokayatā''tmātmanā vibudhādayaḥ//
kiṃ yajñaiḥ kiṃ tapobhiśca kimudyogena karmaṇām

ekatvena pṛthaktvena kiṃcinnaiva prayojanam//
yasmādbhavadbhirmilitaiḥ kṛtaṃ yatkarma duṣkaram

kṣīrābdhermathanaṃ tattu amṛtārthaṃ kathaṃ kṛtam//
mṛtyuṃ jayaṃ nirākṛtya avajñāya ca māṃ sadā

tasmātsarve mṛtyumukhaṃ patitā vai na saṃśayaḥ//
asmābhirnirmito devo gaṇeśaḥ kāryasiddhaye

na namaṃti gaṇeśaṃ ca durgāṃ caiva tathāvidhām//
kleśabhājo bhaviṣyati nātra kāryā vicāraṇā

yūyaṃ sarve tvadharmiṣṭhāḥ stabdhāḥ paṃḍitamāninaḥ//
kāryākāryamavijñāya kevalaṃ mānamohitāḥ

tasmātkālamukhe sarve patitā nātra saṃśayaḥ//
sarve śrutiparā yūyamiṃdrādyā devatāgaṇāḥ

prarocanaparāḥ sarve kṣudrāśceṃdrādayo vṛthā//
nātmānaṃ ca prapaṃcena vetsi tvaṃ hi śacīpate

kṛtaḥ prayatno hi mahānamṛtārthaṃ tvayā śaṭha//
aśvamedhaśatenaiva yadrājyaṃ prāptavānasi//
api tacca parādhīna tanna jānāsi durmate

yairvadavākyaistvaṃ mūḍha saṃstuto'si tapasvibhiḥ//
te mūḍhāsto ṣayaṃti tvāṃ tattadrāgaparāyaṇāḥ

viṣṇo tvaṃ ca pakṣapātānna jānāsi hitāhitam//
kecidadhatāstvayā viṣṇo rakṣitāścaiva kecana

icchāyuktastvamatraiva sadā bālakaceṣṭitaḥ//
ye'nye ca lokapāḥ sarve teṣāṃ vārtā kutastviha

anyathā hi kṛte hyarthe anyathātvaṃ bhaviṣyati//
kāryasiddhirbhavedyena bhavadbhirvismṛtaṃ ca tat

yenādya rakṣitāḥ sarve kālakūṭamahābhayāt//
yena nīlīkṛto viṣṇuryena sarve parājitāḥ

lokā bhasmīkṛtā yena tasmādyenāpi rakṣitāḥ//
tasyārccanāvidhiḥ kāryo gaṇeśasya mahātmanaḥ

karmāraṃbhe tu vighneśaṃ ye nārcaṃti gaṇādhipam//
kāryasiddhirna teṣāṃ vai bhavettu bhavatāṃ yathā

etanmaheśasya vaco niśamya surāsurāḥ kiṃnaracāraṇāśca//
pūjāvidhānaṃ paramārthato'pi papracchurenaṃ ca tadā girīśam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe samudramaṃthanākhyāne śivakṛtaviṣabhakṣaṇavṛttāntavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ