Śivopaniṣad · Chapter 4

athaikabhinnāvicchinnaṃ purataḥ śāntimaṇḍapam
pūrvāparāṣṭahastaṃ syād dvādaśottaradakṣiṇe //

tad dvārabhittisaṃbaddhaṃ kapicchukasamāvṛtam
paṭadvayaṃ bhavet sthāpya sruvādyāvārahetunā //

dvāraṃ triśākhaṃ vijñeyaṃ navatyaṅgulam ucchritam
tadardhena ca vistīrṇaṃ satkavāṭaṃ śivālaye //

dīrghaṃ pañcanavatyā ca pañcaśākhāsuśobhitam
satkavāṭadvayopetaṃ śrīmad vāhanamaṇṭapam //

dvāraṃ paścānmukhaṃ jñeyam aśeṣārthaprasādhakam
abhāve prāṅmukhaṃ kāryam udagdakṣiṇato na ca //

gavākṣakadvayaṃ kāryam apidhānaṃ suśobhanam
dhūmanirgamanārthāya dakṣiṇottarakuḍyayoḥ //

āgneyabhāgāt paritaḥ kāryā jālagavākṣakāḥ
ūrdhvastūpikayā yuktā īṣacchidrapidhānayā //

śivāgnihotrakuṇḍaṃ ca vṛttaṃ hastapramāṇataḥ
caturaśravedi(kā) śrīman mekhalātrayabhūṣitam //

kuḍyaṃ dvihastavistīṛṇaṃ pañcahastasamucchritam
śivāgnihotraśaraṇaṃ kartavyam atiśobhanam //

jagatīstambhapaṭṭādyaṃ saptasaṃkhyaṃ ca kalpayet
bandhayogavinirmuktaṃ tulyasthānapadāntaram //

aiṣṭakaṃ kalpayed yatnāc chivāgnyāyatanaṃ mahat
catuḥpregīvakopetam(?) ekapregīvakena vā(?) //

sudhāpraliptaṃ kartavyaṃ pañcāṇḍakabibhūṣitam
śivāgnihotraśaraṇaṃ caturaṇḍakasaṃyutam //

bahis tad eva jagatī trihastā vā sukuṭṭimā
tāvad eva ca vistīrṇā mekhalādivibhūṣitā //

kartavyā cātra jagatī tasyāś cādhaḥ samantataḥ
dvihastamātravistīrṇā tadardhārdhasamucchritā //

anyā vṛttā prakartavyā rudravedī suśobhanā
daśahastapramāṇā ca caturaṅgulam ucchritā //

rudramātṛgaṇānāṃ ca dikpatīnāṃ ca sarvadā
sarvāgrapākasaṃyuktaṃ tāsu nityabaliṃ haret //

vedy anyā sarvabhūtānāṃ bahiḥ kāryā dvihastikā
vṛṣasthānaṃ ca kartavyaṃ śivālokanasaṃmukham //

agrārṣasavitur vyoma vṛṣaḥ kāryaś ca paścime
vyomnaś cādhas trigarbhaṃ syāt pitṛtarpaṇavedikā //

prākārāntarbahiḥ kāryaṃ śrīmad gopurabhūṣitam
puṣpārāmajalopetaṃ prākārāntaṃ ca kārayet //

mṛddārujaṃ tṛṇacchannaṃ prakurvīta śivālayam
bhūmikādvayavinyāsād utkṣiptaṃ kalpayed budhaḥ //

śivadakṣiṇataḥ kāryaṃ tabhukter yogyam ālayam
śayyāsanasamāyuktaṃ vāstuvidyāvinirmitam //

dhvajasiṃhau vṛṣagajau catvāraḥ śobhanāḥ smṛtāḥ
dhūmaśvagardabhadhvāṅkṣāś catvāraś cārthanāśakāḥ //

gṛhasyāyāmavistāraṃ kṛtvā triguṇam āditaḥ
aṣṭabhiḥ śodhayed āpaiḥ śeṣaś ca gṛham ādiśet //

iti śāntigṛhaṃ kṛtvā rudrāgniṃ yaḥ pravartayet
apy ekaṃ divasaṃ bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu //

kalatraputramitrādyaiḥ sa bhṛtyaiḥ parivāritaḥ
kulaikaviṃśad uttārya devalokam avāpnuyāt //

nīlotpaladalaśyāmāḥ pīnavṛttapayodharāḥ
hemavarṇāḥ striyaś cānyāḥ sundaryaḥ priyadarśanāḥ //

tābhiḥ sārdhaṃ mahābhogair vimānaiḥ sārvakāmikaiḥ
icchayā krīḍate tāvad yāvad ābhūtasaṃplavam //

tataḥ kalpāgninā sārdhaṃ dahyamānaṃ suvihvalam
dṛṣṭvā virajyate bhūyo bhavabhogamahārṇavāt //

tataḥ saṃpṛcchate rudrāṃs tatrasthān jñānapāragān
tebhyaḥ prāpya śivajñānaṃ śāntaṃ nirvāṇam āpnuyāt //

aviraktaś ca bhogebhyaḥ sapta janmāni jāyate
pṛthivyadhipatiḥ śrīmān icchayā vā dvijottamaḥ //

saptamāj janmanaś cānte śivajñānam anāpnuyāt
jñānād viraktaḥ saṃsārāc chuddhaḥ khāny adhitiṣṭhati //

ity etad akhilaṃ kāryaṃ phalam uktaṃ samāsataḥ
utsave ca punar brūmaḥ pratyekaṃ dravyajaṃ phalam //

sadgandhaguṭikām ekāṃ lākṣāṃ prāṇyaṅgavarjitām
karpāsāsthipramāṇaṃ ca hutvāgnau śṛṇuyāt phalam //

yāvat satgandhaguṭikā śivāgnau saṃkhyayā hutā
tāvatkoṭyas tu varṣāṇi bhogān bhuṅkte śive pure //

ekāṅgulapramāṇena hutvāgnau candanāhutim
varṣakoṭidvayaṃ bhogair divyaiḥ śivapure vaset //

yāvatkesarasaṃkhyānaṃ kusumasyānale hutam
tāvadyugasahasrāṇi śivaloke mahīyate //

nāgakesarapuṣpaṃ tu kuṅkumārdhena kīrtitam
yat phalaṃ candanasyoktam uśīrasya tadardhakam //

yat puṣpadhūpabhaṣyānna dadhikṣīraghṛtādibhiḥ
puṇyaliṅgārcane proktaṃ tad dhomasya daśādhikam //

hutvāgnau samidhas tisrau śivomāskandanāmabhiḥ
paścād dadyāt tilānnāni homayīta yathākramam //

palāśāaṅkurajāriṣṭa pālālyaḥ(?) samidhaḥ śubhāḥ
pṛṣadājyaplutā hutvā śṛṇu yat phalam āpnuyāt //

palāśāṅkurasaṃkhyānāṃ yāvad agnau hutaṃ bhavet
tāvatkalpān mahābhogaiḥ śivaloke mahīyate //

tallakṣyamadhyasaṃbhūtaṃ hutvāgnau samidhaḥ śubhāḥ
kalpārdhasaṃmitaṃ kālaṃ bhogān bhuṅkte śive pure //

śamīsamitphalaṃ deyam abdān api ca lakṣakam
śamyardhaphalavaccheṣāḥ samidhaḥ kṣīravṛkṣajāḥ //

tilasaṃkhyāṃs tilān hutvā hy ājyāktā(?) yāvatī bhavet
tāvat sa varṣalakṣāṃs tu bhogān bhuṅkte śive pure //

yāvat surauṣadhīrajñas(?) tilatulyaphalaṃ smṛtam
itarebhyas tilebhyaś ca kṛṣṇānāṃ dviguṇaṃ phalam //

lājākṣatāḥ sagodhūmāḥ varṣalakṣaphalapradāḥ
daśasāhasrikā jñeyāḥ śeṣāḥ syur bījajātayaḥ //

palāśendhanaje vahnau homasya dviguṇaṃ phalam
kṣīravṛkṣasamṛddhe 'gnau phalaṃ sārdhārdhikaṃ bhavet //

asamiddhe sadhūme ca homakarma nirarthakam
andhaś ca jāyamānaḥ syād dāridryopahatas tathā //

na ca kaṇṭakibhir vṛkṣair agniṃ prajvālya homayet
śuṣkair navaiḥ praśastaiś ca kāṣṭhair agniṃ samindhayet //

evam ājyāhutiṃ hutvā śivalokam avāpnuyāt
tatra kalpaśataṃ bhogān bhuṅkte divyān yathepsitān //

srucaikāhitamātreṇa vratasyāpūritena ca
yāhutir dīyate vahnau sā pūrṇāhutir ucyate //

ekāṃ pūrṇāhutiṃ hutvā śivena śivabhāvitaḥ
sarvakāmam avāpnoti śivaloke vyavasthitaḥ //

aśeṣakulajair sārdhaṃ sa bhṛtyaiḥ parivāritaḥ
ābhūtasaṃplavaṃ yāvad bhogān bhuṅkte yathepsitān //

tataś ca pralaye prāpte saṃprāpya jñānam uttamam
prasādād īśvarasyaiva mucyate bhavasāgarāt //

śivapūrṇāhutiṃ vahnau patantīṃ yaḥ prapaśyati
so 'pi pāpari naraḥ sarvair muktaḥ śivapuraṃ vrajet //

śivāgnidhūmasaṃspṛṣṭā jīvāḥ sarve carācarāḥ
te 'pi pāpavinirmuktāḥ svargaṃ yānti na saṃśayaḥ //

śivayajñamahāvedyā jāyate ye na santi vā
te 'pi yānti śivasthānaṃ jīvāḥ sthāvarajaṅgamāḥ //

pūrṇāhutiṃ ghṛtābhāve kṣīratailena kalpayet
homayed atasītailaṃ tilatailaṃ vinā naraḥ //

sarṣapeṅguḍikāśāmra karañjamadhukākṣajam
priyaṅgubilvapaippalya nālikerasamudbhavam(?) //

ity evam ādikaṃ tailam ājyābhāve prakalpayet
dūrvayā bilvapattrair vā samidhaḥ saṃprakīrtitāḥ //

annārthaṃ homayet kṣīraṃ dadhi mūlaphalāni vā
tilārthaṃ taṇḍulaiḥ kuryād darbhārthaṃ haritais tṛṇaiḥ //

paridhīnām abhāvena śarair vaṃśaiś ca kalpayet
indhanānām abhāvena dīpayet tṛṇagomayaiḥ //

gomayānām abhāvena mahaty ambhasi homayet
apām asaṃbhave homaṃ bhūmibhāge manohare //

viprasya dakṣiṇe pāṇāv aśvatthe tadabhāvataḥ
chāgasya dakṣiṇe karṇe kuśamūle ca homayet //

svātmāgnau homayet prājñaḥ sarvāgnīnām asaṃbhave
abhāve na tyajet karma karmayogavidhau sthitaḥ //

āpatkāle 'pi yaḥ kuryāc chivāgner manasārcanam
sa mohakañcukaṃ tyaktvā parāṃ śāntim avāpnuyāt //

prāṇāgnihotraṃ kurvanti paramaṃ śivayoginaḥ
bāhyakarmavinirmuktā jñānadhyānasamākulāḥ //