Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.4
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe tṛtīyo 'dhyāyaḥ
Chapter 4
kṛṣṇa uvāca
bhagavanparameśasya śarvasyāmitatejasaḥ
mūrtibhirviśvamevedaṃ yathā vyāptaṃ tathā śrutam
athaitajjñātumicchāmi yāthātmyaṃ pameśayoḥ
strīpuṃbhāvātmakaṃ cedaṃ tābhyāṃ kathamadhiṣṭhitam
upamanyuruvāca
śrīmadvibhūtiṃ śivayoryāthātmyaṃ ca samāsataḥ
vakṣye tadvistarādvaktuṃ bhavenāpi na śakyate
śaktiḥ sākṣānmahādevī mahādevaśca śaktimān
tayorvibhūtileśo vai sarvametaccarācaram
vastu kiṃcidacidrūpaṃ kiṃcidvastu cidātmakam
547b
dvayaṃ śuddhamaśuddhaṃ ca paraṃ cāparameva ca
yatsaṃsarati ciccakramaciccakrasamanvitam
tadevāśuddhamaparamitaraṃ tu paraṃ śubham
aparaṃ ca paraṃ caiva dvayaṃ cidacidātmakam
śivasya ca śivāyāśca svāmyaṃ caitatsvabhāvataḥ
śivayorvai vaśe viśvaṃ na viśvasya vaśe śivau
īśitavyamidaṃ yasmāttasmādviśveśvarau śivau
yathā śivastathā devī yathā devī tathā śivaḥ
nānayoraṃtaraṃ vidyāccaṃdracandrikayoriva
caṃdro na khalu bhātyeṣa yathā caṃdrikayā vinā
na bhāti vidyamāno 'pi tathā śaktyā vinā śivaḥ
prabhayā hi vināyadvadbhānureṣa na vidyate
prabhā ca bhānunā tena sutarāṃ tadupāśrayā
evaṃ parasparāpekṣā śaktiśaktimatoḥ sthitā
na śivena vinā śaktirna śaktyā ca vinā śivaḥ
śaktauyayā śivo nityaṃ bhaktau muktau ca dehinām
ādyā saikā parā śaktiścinmayī śivasaṃśrayā
yāmāhurakhileśasya taistairanuguṇairguṇaiḥ
samānadharmiṇīmeva śivasya paramātmanaḥ
saikā parā ca cidrūpā śaktiḥ prasavadharmiṇī
vibhajya bahudhā viśvaṃ vidadhāti śivecchayā
sā mūlaprakṛtirmāyā triguṇā ca tridhā smṛtā
śivayā ca viparyastaṃ yayā tatamidaṃ jagat
ekadhā ca dvidhā caiva tathā śatasahasradhā
śaktayaḥ khalu bhidyaṃte bahudhā vyavahārataḥ
śivecchayā parāśaktiḥ śivatattvaikatāṃ gatā
tataḥ parisphuratyādau sarge tailaṃ tilādiva
tataḥ kriyākhyayā śaktyā śaktau śaktimadutthayā
tasyāṃ vikṣobhyamāṇāyāmādau nādaḥ samudbabhau
nādādviniḥsṛto biṃdurbiṃdodevassadāśivaḥ
tasmānmaheśvaro jātaḥ śuddhavidyā maheśvarāt
sā vācāmīśvarī śaktirvāgīśākhyā hi śūlinaḥ
yā sā varṇasvarūpeṇa mātṛkepi vijṛmbhate
athānaṃtasamāveśānmāyā kālamavāsṛjat
niyatiñca kalāṃ vidyāṃ kalātorāgapūruṣau
māyātaḥ punarevābhūdavyaktaṃ triguṇātmakam
triguṇācca tato vyaktādvibhaktāḥ syustrayo guṇāḥ
sattvaṃ rajastamaśceti yairvyāptamakhilaṃ jagat
guṇebhyaḥ kṣobhyamāṇebhyo guṇeśākhyāstrimūrtayaḥ
abhavanmahadādīni tattvāni ca yathākramam
tebhyassyuraṇḍapiṇḍāni tvasaṃkhyāni śivājñayā
548a
adhiṣṭhitānyanantādyairvidyeśaiścakravartibhiḥ
śarīrāṃtarabhedena śakterbhedāḥ prakīrtitāḥ
nānārūpāstu vijñeyāḥ sthūlasūkṣmavibhedataḥ
rudrasya raudrī sā śaktirviṣṇaurvai vaiṣṇavī matā
brahmāṇī brahmaṇaḥ proktā cendrasyaiṃdrīti kathyate
kimatra bahunoktena yadviśvamiti kīrtitam
śakyātmanaiva tadvyāptaṃ yathā dehe 'ṃtarātmanā
tasmācchaktimayaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam
kalā yā paramā śaktiḥ kathitā paramātmanaḥ
evameṣā parā śaktirīśvarecchānuyāyinī
sthiraṃ caraṃ ca yadviśvaṃ sṛjatīti viniścayaḥ
jñānakriyā cikīrṣābhistisṛbhissvātmaśaktibhiḥ
śaktimānīśvaraḥ śaśvadviśvaṃ vyāpyādhitiṣṭhati
idamitthamidaṃ netthaṃ bhavedityevamātmikā
icchāśaktirmaheśasya nityā kāryaniyāmikā
jñānaśaktistu tatkāryaṃ karaṇaṃ kāraṇaṃ tathā
prayojanaṃ ca tattvena buddhirūpādhyavasyati
yathepsitaṃ kriyāśaktiryathādhyavasitaṃ jagat
kalpayatyakhilaṃ kāryaṃ kṣaṇātsaṃkalparūpiṇī
yathā śaktitrayotthānaṃ śaktiprasavadharmiṇī
śaktyā paramayā nunnā prasūte sakalaṃ jagat
evaṃ śaktisamāyogācchaktimānucyate śivaḥ
śaktiśaktimadutthaṃ tu śāktaṃ śaivamidaṃ jagat
yathā na jāyate putraḥ pitaraṃ mātaraṃ vinā
tathā bhavaṃ bhavānīṃ ca vinā naitaccarācaram
strīpuṃsaprabhavaṃ viśvaṃ strīpuṃsātmakameva ca
strīpuṃsayorvibhūtiśca strīpuṃsābhyāmadhiṣṭhitam
paramātmā śivaḥ proktaśśivā sā ca prakīrtitā
śivassadāśivaḥ proktaḥ śivā sā ca manonmanī
śivo maheśvaro jñeyaḥ śivā māyeti kathyate
puruṣaḥ parameśānaḥ prakṛtiḥ parameśvarī
rudro maheśvarassākṣādrudrāṇī rudravallabhā
viṣṇurviśveśvaro devo lakṣmīrviśveśvarapriyā
brahmā śivo yadā sraṣṭā brahmāṇī brahmaṇaḥ priyā
bhāskaro bhagavāñchaṃbhuḥ prabhā bhagavatī śivā
maheṃdro manmathārātiḥ śacī śailendrakanyakā
jātavedā mahādevaḥ svāhā śarvārdhadehinī
yamastriyaṃbako devastatpriyā girikanyakā
nirṛtirbhagavānīśo nairṛtī naganaṃdanī
varuṇo bhagavānrudro vāruṇī bhūdharātmajā
bāleṃduśekharo vāyuḥ śivā śivamanoharā
yakṣo yajñaśirohartā ṛddhirhimagirīndrajā
548b
caṃdrārdhaśekharaścaṃdro rohiṇī rudravallabhā
īśānaḥ parameśānastadāryā parameśvarī
anaṃtavalayo 'naṃto hyanaṃtānaṃtavallabhā
kālāgnirudraḥ kālāriḥ kālī kālāṃtakapriyā
puruṣākhyo manuśśaṃbhuḥ śatarūpā śivapriyā
dakṣassākṣānmahādevaḥ prasūtiḥ parameśvarī
rucirbhavo bhavānī ca budhairākūtirucyate
bhṛgurbhagākṣihā devaḥ khyātistrinayanapriyā
marīcibhagavānrudraḥ saṃbhūtiśśarvavallabhā
gaṃgādharo 'ṃgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā
pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāṃtā pinākinaḥ
pulahastripuradhvaṃsī tatpriyā tu śivapriyā
kratudhvaṃsī kratuḥ proktaḥ saṃnatirdayitā vibhoḥ
trinetro 'trirumā sākṣādanasūyā smṛtā budhaiḥ
kaśyapaḥ kālahā devo devamātā maheśvarī
vasiṣṭho manmathārātirdevī sākṣādaruṃdhatī
śaṃkaraḥ puruṣāssarve striyassarvā maheśvarī
sarve strīpuruṣāstasmāttayoreva vibhūtayaḥ
viṣayī bhagavānīśo viṣayaḥ parameśvarī
śrāvyaṃ sarvamumārūpaṃ śrotā śūlavarāyudhaḥ
praṣṭavyaṃ vastujātaṃ tu dhatte śaṃkaravallabhā
praṣṭā sa eva viśvātmā bālacandrāvataṃsakaḥ
draṣṭavyaṃ vasturūpaṃ tu bibharti vaktavallabhā
draṣṭā viśveśvaro devaḥ śaśikhaṃḍaśikhāmaṇiḥ
rasajātaṃ mahādevī devo rasayitā śivaḥ
preyajātaṃ ca girijā preyāṃścaiva garāśanaḥ
maṃtavyavastutāṃ dhatte sadā devī maheśvarī
maṃtā sa eva viśvātmā mahādevo maheśvaraḥ
boddhavyavasturūpaṃ tu bibharti bhavavallabhā
devassa eva bhagavānboddhā mugdhenduśekharaḥ
prāṇaḥ pinākī sarveṣāṃ prāṇināṃ bhagavānprabhuḥ
prāṇasthitistu sarveṣāmaṃbikā cāṃburūpiṇī
bibharti kṣetratāṃ devī tripurāṃtakavallabhā
kṣetrajñatvaṃ tadā dhatte bhagavānaṃtakāṃtakaḥ
ahaḥ śūlāyudho devaḥ śūlapāṇipriyā niśā
ākāśaḥ śaṃkaro devaḥ pṛthivī śaṃkarapriyā
samudro bhagavānīśo velā śailendrakanyakā
vṛkṣo vṛṣadhvajo devo latā viśveśvarapriyā
puṃlliṃgamakhilaṃ dhatte bhagavānpuraśāsanaḥ
striliṃgaṃ cākhilaṃ dhatte devī devamanoramā
śabdajālamaśeṣaṃ tu dhatte sarvasya vallabhā
arthasvarūpamakhilaṃ dhatte mugdhenduśekharaḥ
yasya yasya padārthasya yā yā śaktirudāhṛtā
sā sā viśveśvarī devī sa sa sarvo maheśvaraḥ
549a
yatparaṃ yatpavitraṃ ca yatpuṇyaṃ yacca maṃgalam
tattadāha mahābhāgāstayostejovijṛṃbhitam
yathā dīpasya dīptasya śikhā dīpayate gṛham
tathā tejastayoretadvyāpya dīpayate jagat
tṛṇādiśivamūrtyaṃtaṃ viśvakhyātiśayakramaḥ
sannikarṣakramavaśāttayoriti parā śrutiḥ
sarvākārātmakāvetau sarvaśreyovidhāyinau
pūjanīyau namaskāryau ciṃtanīyau ca sarvadā
yathāprajñamidaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ parameśayoḥ
kathitaṃ hi mayā te 'dya na tu tāvadiyattayā
tatkathaṃ śakyate vaktuṃ yāthātmyaṃ parameśayoḥ
mahatāmapi sarveṣāṃ manaso 'pi bahirgatam
aṃtargatamananyānāmīśvarārpitacetasām
anyeṣāṃ buddhyanārūḍhamārūḍhaṃ ca yathaiva tat
yeyamuktā vibhūtirvai prākṛtī sā parā matā
aprākṛtāṃ parāmanyāṃ guhyāṃ guhyavido viduḥ
yato vāco nivartaṃte manasā cendriyaissaha
aprākṛtī parā caiṣā vibhūtiḥ pārameśvarī
saiveha paramaṃ dhāma saiveha paramā gatiḥ
saiveha paramā kāṣṭhā vibhūtiḥ parameṣṭhinaḥ
tāṃ prāptuṃ prayataṃte 'tra jitaśvāsā jiteṃdriyāḥ
garbhakārā gṛhadvāraṃ niśchidraṃ ghaṭituṃ yathā
saṃsārāśīviṣālīḍhamṛtasaṃjīvanauṣadham
vibhūtiṃ śivayorvidvānna bibheti kutaścana
yaḥ parāmaparāṃ caiva vibhūtiṃ vetti tattvataḥ
so 'paro bhūtimullaṃghya parāṃ bhūtiṃ samaśnute
etatte kathitaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ paramātmanoḥ
rahasyamapi yogyo 'si bhargabhakto bhavāniti
nāśiṣyebhyo 'pyaśaivebhyo nābhaktebhyaḥ kadācana
vyāharedīśayorbhūtimiti vedānuśāsanam
tasmāttvamatikalyāṇaparebhyaḥ kathayenna hi
tvādṛśebhyo 'nurūpebhyaḥ kathayaitanna cānyathā
vibhūtimetāṃ śivayoryogyebhyo yaḥ pradāpayet
saṃsārasāgarānmuktaḥ śivasāyujyamāpnuyāt
kīrtanādasya naśyaṃti mahāntyaḥ pāpakoṭayaḥ
triścaturdhāsamabhyastairvinaśyaṃti tato 'dhikāḥ
naśyaṃtyaniṣṭaripavo vardhante suhṛdastathā
vidyā ca vardhate śaivī matissatye pravartate
bhaktiḥ parāḥ śive sāmbe sānuge saparicchide
yadyadiṣṭatamaṃ cānyattattadāpnotyasaṃśayam
antaḥśuciḥ śive bhakto visrabdhaḥ kīrtayedyadi
prabalaiḥ karmabhiḥ pūrvaiḥ phalaṃ cetpratibadhyate
punaḥ punaḥ samabhyasyettasya nāstīha durllabham
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0